© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
SEKCJA PIĄTA
SPRAWA BAGIYEVA przeciwko UKRAINIE
(Skarga nr 41085/05)
WYROK
STRASBURG
28 kwietnia 2016
OSTATECZNY
28/07/2016
Wyrok ten stał się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji.
Może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Bagiyeva przeciwko Ukrainie,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (piąta sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:
Angelika Nußberger, Przewodnicząca,
Ganna Yudkivska,
André Potocki,
Faris Vehabović,
Síofra O’Leary,
Carlo Ranzoni,
Mārtiņš Mits, sędziowie,
oraz Claudia Westerdiek, Kanclerz sekcji,
Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 marca 2016 roku,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 41085/05) przeciwko Ukrainie złożonej w Trybunale na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja") przez obywatelkę Ukrainy, Panią Tatjanę Grigoriwną Bagijewę („skarżąca"), w dniu 4 listopada 2005 roku.
2. Skarżąca była reprezentowana przez Pana V. Sizonienko, prawnika praktykującego w Kijowie. Rząd ukraiński („Rząd") był reprezentowany przez swojego pełnomocnika, Panią O. Dawidchuk.
3. Skarżąca zarzuciła na podstawie art. 8 i 13 Konwencji, że jej mieszkanie zostało przeszukane z naruszeniem jej prawa do poszanowania jej mieszkania i że nie było skutecznych środków krajowych w odniesieniu do tego naruszenia.
4. W dniu 28 marca 2011 roku skarga została zakomunikowana Rządowi.
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
5. Skarżąca urodziła się w 1958 roku. W 1992 roku rozwiodła się ze swym mężem, B. W czasie omawianych wydarzeń mieszkała z nieletnią córką w mieszkaniu w Kijowie.
6. W dniu 7 marca 2005 roku funkcjonariusze Policji zatrzymali B. za wykroczenie administracyjne na stacji kolejowej Kijów Pasażerski. Po zatrzymaniu policjanci stwierdzili, że okazane przez niego prawo jazdy nie zawierało wszystkich potrzebnych informacji, a numer serii dotyczył innej osoby w policyjnej bazie danych.
7. W dniu 8 marca 2005 roku wszczęto postępowanie karne przeciwko B. za fałszowanie dokumentów popełnione wspólnie z innymi osobami. Tego dnia policja zarejestrowała rozmowy telefoniczne między B. a skarżącą, które sugerowały, że niektóre dokumenty dotyczące jego prawa jazdy i jego nauki w szkole jazdy znajdowały się w jej mieszkaniu. Nagrane rozmowy zostały później udokumentowane w raporcie z dnia 31 października 2005 roku.
A. Przeszukanie mieszkania skarżącej
8. W dniu 10 marca 2005 roku śledczy z wydziału Policji Kolei Południowo - Zachodniej, który zajmował się sprawą karną przeciwko B., złożył do Szewczeńskiego Sądu Rejonowego w Kijowie wniosek o wydanie nakazu przeszukania dwóch mieszkań, w tym jednego należącego do skarżącej, w którym - zdaniem śledczego - B. stale przebywał.
9. W dniu 11 marca 2005 roku Szewczeński Sąd Rejonowy w Kijowie wydał nakazy przeszukania. Jedynie śledczy był obecny podczas rozprawy. Jeśli chodzi o mieszkanie skarżącej, sąd stwierdził, że konieczne jest przeprowadzenie przeszukania mieszkania, w którym B. stale przebywał i gdzie mogły się znajdować sfałszowane dokumenty oraz narzędzia służące do ich fałszowania.
10. Tego samego dnia śledczy postanowił przeprowadzić przeszukanie mieszkania skarżącej. Po przybyciu na miejsce śledczy i inni obecni funkcjonariusze Policji stwierdzili, że mieszkanie było zamknięte i nikt nie odpowiedział, gdy zadzwonili dzwonkiem. Według zeznań funkcjonariuszy Policji, przedstawionych organom śledczym, kontaktowali oni się ze skarżącą, aby poinformować ją o przeszukaniu. Według skarżącej, tego dnia ona i córka wyjechały do swojego domku poza miastem; miała telefon komórkowy ze sobą i nikt z Policji się z nią nie kontaktował.
11. Funkcjonariusze Policji zadzwonili do grupy specjalnej, aby otworzyć drzwi do mieszkania. Po otwarciu drzwi śledczy i trzech funkcjonariuszy Policji przeprowadził przeszukanie, w obecności dwóch świadków i przedstawiciela administracji budynku. W trakcie przeszukania funkcjonariusze Policji zajęli przedmioty, które wymieniono w raporcie. Wśród nich znalazły się: dyskietki, płyty CD, dowody rejestracyjne pojazdów, klucze, pudełko zawierające gotówkę, certyfikaty wydane na nazwisko B., obraz i ikonę.
12. W dniu 14 marca 2005 roku skarżąca wróciła do domu i zastała drzwi do mieszkania uszkodzone i zapieczętowane. Po uzyskaniu zgody śledczego weszła do mieszkania i stwierdziła, że znajduje się ono w stanie nieładu. Odkryła również, że brakowało niektórych rzeczy nieuwzględnionych w spisie zajętych przedmiotów: czterech telefonów komórkowych, kart doładowania telefonów komórkowych, biżuterii i butelki whisky.
B. Postępowania krajowe
13. Skarżąca złożył skargę do organów ścigania dotyczącą działania funkcjonariuszy Policji przeprowadzających przeszukanie. Twierdziła, że w trakcie przeszukania naruszono wymogi prawa krajowego, a niektóre rzeczy zniknęły.
1. Śledztwo w sprawie zarzucanej kradzieży
14. W dniu 19 kwietnia 2005 roku Prokuratura ds. transportu w Kijowie rozpoczęła dochodzenie w sprawie ewentualnej kradzieży przedmiotów należących do skarżącej.
15. W dniu 5 lipca 2005 roku skarżącej przyznano status pokrzywdzonej i jej powództwo cywilne zostało dołączone do akt. Tego samego dnia dochodzenie zostało zawieszone, ponieważ nie było możliwe zidentyfikowanie potencjalnych sprawców przestępstwa.
16. W dniu 1 października 2005 roku Prokuratura Miejska w Kijowie cofnęła decyzję z dnia 5 lipca 2005 roku o zawieszeniu postępowania, stwierdzając, że dochodzenie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący: osoby uczestniczące w przeszukaniu mieszkania skarżącej nie zostały prawidłowo przesłuchane, nie znaleziono telefonów komórkowych i kart doładowujących, a przeprowadzone czynności dochodzenia nie zostały odpowiednio udokumentowane.
17. W dniach 30 listopada i 26 grudnia 2005 roku niektóre zajęte przedmioty, w tym obraz, ikona i brakujące telefony komórkowe, zostały zwrócone skarżącej.
18. W dniu 28 grudnia 2005 roku Prokuratura ds. transportu w Kijowie odmówiła przeprowadzenia śledztwa w sprawie możliwego niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy Policji w odniesieniu do braku pełnego udokumentowania zajętych przedmiotów. Stwierdzono bowiem, że telefony komórkowe nie zostały umieszczone na liście zajętych przedmiotów z powodu błędu technicznego. Telefony zostały zwrócone skarżącej, a tym samym nie doznała ona żadnej szkody. W końcu stwierdzono, że nie było obiektywnych dowodów na to, że funkcjonariusze Policji nie dopełnili swoich obowiązków.
19. W dniu 9 czerwca 2006 roku Prokuratura Miejska w Kijowie stwierdziła, że dochodzenie w sprawie zarzucanej kradzieży nie zostało przeprowadzone rzetelnie i było spóźnione. Zwróciła się do Prokuratury Miasta Kijów o zorganizowanie śledztwa w sprawie w sposób właściwy.
20. W dniu 30 czerwca 2006 roku śledczy z Prokuratury ds. transportu w Kijowie zakończył śledztwo, stwierdzając, że nie znaleziono dowodów na to, żeby podczas przeszukania zostały skradzione jakiekolwiek przedmioty z mieszkania skarżącej.
21. Skarżąca zaskarżyła tę decyzję do sądu.
22. W dniu 7 sierpnia 2006 roku Sąd Rejonowy Rejonu Hołosijiwskiego w Kijowie oddalił skargę skarżącej, biorąc pod uwagę, że śledczy podjął niezbędne środki i zamknął sprawę zgodnie z prawem.
23. Skarżąca wniosła odwołanie
24. W dniu 16 listopada 2006 roku Sąd Apelacyjny w Kijowie uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji z dnia 7 sierpnia 2006 roku i decyzję śledczego z dnia 30 czerwca 2006 roku jako bezzasadne i zwrócił sprawę do dalszego dochodzenia.
25. Do dnia 22 lipca 2011 roku dochodzenie było w toku. Trybunałowi nie przedstawiono dalszych informacji.
2. Dochodzenie w sprawie nadużycia władzy lub przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy Policji
26. W dniu 16 czerwca 2005 roku Prokurator ds. transportu w Kijowie, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, odmówił wszczęcia postępowania karnego w sprawie możliwego nadużycia władzy lub przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy Policji podczas przeszukania mieszkania skarżącej. W swojej decyzji prokurator oparł się na zeznaniach funkcjonariusza Policji, że skontaktowano się ze skarżącą na jej telefon komórkowy i została ona poinformowana o przeprowadzeniu przeszukania, a drzwi do mieszkania zostały wyważone dopiero po tym, jak odmówiła pojawienia się w mieszkaniu. Prokurator stwierdził również, że przeszukanie zostało przeprowadzone zgodnie z ustaloną procedurą; odbyło się w obecności dwóch świadków i przedstawiciela administracji budynku, zgodnie z wymogami prawa krajowego.
27. W dniu 21 czerwca 2005 roku skarżąca zaskarżyła decyzję z dnia 16 czerwca 2005 roku do sądu.
28. Dnia 7 lipca 2005 roku Sąd Rejonowy Rejonu Hołosijiwskiego w Kijowie stwierdził, że decyzja z dnia 16 czerwca 2005 roku była zasadna. Sąd stwierdził, że prokurator podjął decyzję po przesłuchaniu (oprócz skarżącej i jej byłego męża) funkcjonariuszy Policji, dwóch świadków oraz przedstawiciela administracji budynku - uczestniczących w przeszukaniu. Ponadto sąd stwierdził, że prokurator zbadał nakaz przeszukania, raport z przeszukania i inne istotne dokumenty i doszedł do właściwych wniosków, odmawiając wszczęcia dochodzenia.
29. Skarżąca wniosła odwołanie.
30. W dniu 8 września 2005 roku Sąd Apelacyjny w Kijowie utrzymał w mocy orzeczenie z dnia 7 lipca 2005 roku, stwierdzając, że prokurator odmówił wszczęcia śledztwa zgodnie z prawem. Twierdzenia skarżącej zostały oddalone jako bezpodstawne.
31. Skarżąca wniosła kasację.
32. W dniu 25 listopada 2005 roku Sąd Najwyższy oddalił kasację skarżącej, zaznaczając, że zaskarżone orzeczenia sądowe nie podlegały ponownemu rozpatrzeniu.
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE
A. Kodeks karny z dnia 5 kwietnia 2001 roku (w brzmieniu obowiązującym w danym czasie)
33. Art. 162 Kodeksu stanowił:
„1. Bezprawne wkroczenie do mieszkania lub innej własności osoby, lub jej bezprawna rewizja lub przeszukanie, lub bezprawna eksmisja lub jakiekolwiek inne działania naruszające nienaruszalność mieszkania obywatela -
podlega karze grzywny w wysokości od pięćdziesięciokrotności do stukrotności nieopodatkowanego dochodu minimalnego lub do dwóch lat pracy poprawczej lub ograniczenia wolności do trzech lat.
2. Te same czyny, jeśli zostały popełnione przez funkcjonariuszy publicznych ... -
podlegają karze pozbawienia wolności od dwóch do pięciu lat.".
34. Art. 364 Kodeksu stanowił:
„1. Nadużycie władzy lub urzędu, czyli umyślne użycie przez funkcjonariusza publicznego jego władzy lub urzędu wbrew interesom publicznym w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub innej osobistej korzyści lub korzyści dla osoby trzeciej, jeżeli spowodowało to poważną szkodę dla państwa lub interesów publicznych lub prawnie chronionych interesów, praw i wolności osób fizycznych lub prawnych -
podlega karze do dwóch lat pracy poprawczej lub do sześciu miesięcy aresztu (арешт) lub ograniczenia wolności do trzech lat, z zakazem do trzech lat zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania określonej działalności....
2. Te same czyny, jeśli spowodowały poważne konsekwencje, ...
3. Czyny opisane w ust. 1 lub 2 niniejszego artykułu, jeżeli zostały popełnione przez funkcjonariuszy organów ścigania -
podlegają karze pozbawienia wolności od pięciu do dwunastu lat, z zakazem do trzech lat zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania określonej działalności, oraz konfiskaty mienia.".
35. Art. 365 § 1 Kodeksu stanowił:
„Przekroczenie granic władzy lub urzędu, tj. umyślne zlecanie czynności przez funkcjonariusza publicznego, które wykracza w oczywisty sposób poza zakres praw i uprawnień, które zostały mu przyznane i które powodują poważną szkodę dla państwa lub interesu publicznego lub dla prawnie chronionych interesów, praw i wolności osób fizycznych lub prawnych -
podlega karze do dwóch lat pracy poprawczej lub ograniczenia wolności do pięciu lat lub pozbawienia wolności na okres od dwóch do pięciu lat, z zakazem zajmowania przez okres do trzech lat określonych stanowisk lub wykonywania określonej działalności."
B. Kodeks postępowania karnego („Kpk") z dnia 28 grudnia 1960 roku (obowiązujący w danym czasie)
36. Art. 4 Kpk stanowił:
„Sąd, prokurator, śledczy lub organ dochodzeniowy muszą, w zakresie, w jakim jest to w ich mocy, wszcząć postępowanie karne w każdym przypadku, w którym wykryto dowody przestępstwa, podjąć wszelkie niezbędne środki przewidziane przez prawo, aby ustalić, czy popełniono przestępstwo, zidentyfikować sprawców i ukarać ich.".
37. Art. 127 Kpk przewidywał, między innymi, że w trakcie przeszukania musiało być obecnych co najmniej dwóch świadków. Świadkowie musieli być bezstronni. Świadków nie można było wybrać spośród pokrzywdzonych, ich krewnych, krewnych podejrzanego lub oskarżonego, ani też funkcjonariuszy organu dochodzeniowego lub śledczego.
38. Art. 177 Kpk przewidywał między innymi, że przeszukanie mogło zostać przeprowadzone, gdy istniały wystarczające podstawy, aby sądzić, że środki popełnienia przestępstwa, przedmioty (w tym przedmioty wartościowe), które zostały uzyskane w drodze przestępstwa oraz przedmioty i dokumenty istotne dla sprawy, były przechowywane w określonych pomieszczeniach. Przeszukanie mieszkania danej osoby i innych posiadłości mogło być przeprowadzone jedynie na podstawie uzasadnionego postanowienia sądu, z wyjątkiem nagłych przypadków. Postanowienie sądu nakazujące przeszukanie nie podlegało zażaleniu.
39. Art. 181 Kpk stanowił:
„Przeszukanie i zajęcie mienia powinno być przeprowadzone w obecności dwóch świadków i osoby zajmującej przeszukiwane posiadłości oraz - w przypadku jej nieobecności - przedstawiciela administracji budynku lub rady lokalnej.
Przeszukanie i zajęcie mienia w pomieszczeniach zajmowanych przez przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje przeprowadza się w obecności ich przedstawicieli. O ile to możliwe podczas przeszukania powinna być obecna osoba, której własność jest przeszukiwana lub dorosły członek jej rodziny, a także pokrzywdzony, jeśli jego obecność jest konieczna. ... ".
40. Art. 183 Kpk przewidywał:
„ ... Podczas przeprowadzania przeszukania śledczy ma prawo do otwarcia zamkniętych pomieszczeń i magazynów, jeżeli zajmujący pomieszczenie odmawia ich otwarcia. Śledczy powinien jednak unikać powodowania niepotrzebnego uszkodzenia drzwi, zamków i innego mienia ... ".
PRAWO
I. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 8 I 13 KONWENCJI
41. Skarżąca zarzuciła, że przeszukanie jej mieszkania stanowiło naruszenie jej prawa do poszanowania jej mieszkania, a władze nie rozpatrzyły i nie zbadały skutecznie jej skarg w tej sprawie. Powołała się na art. 8 i 13, które stanowią:
Artykuł 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego)
„1. Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.
2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób.”.
Artykuł 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego)
„Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w niniejszej konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.".
A. Dopuszczalność skargi
42. Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Dalej zauważa, że nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów. Musi zatem zostać uznana za dopuszczalną.
B. Przedmiot skargi
1. Stanowisko stron
43. Skarżąca podtrzymała swoje zarzuty, twierdząc, że niektóre zajęte przedmioty nie zostały zwrócone przez policję, a śledztwa krajowe w sprawie incydentu nie były skuteczne.
44. Rząd przyznał, że przeszukanie mieszkania skarżącej stanowiło ingerencję w jej prawo do poszanowania jej mieszkania, wyrażone w art. 8 Konwencji. Rząd stwierdził jednak, że ingerencja była zgodna z procedurą krajową i miała podstawy prawne, służyła realizacji uprawnionego celu w postaci zapobiegania przestępstwom i była konieczna w okolicznościach niniejszej sprawy. Odwołując się do informacji oficjalnie zapisanych w raporcie z dnia 31 października 2005 roku, który dokumentował rozmowy telefoniczne między B. a skarżącą, Rząd twierdził, że przeszukanie było koniecznym środkiem, ponieważ policja uzyskała informacje, że określone dokumenty, istotne dla postępowania karnego przeciwko B., znajdowały się w mieszkaniu skarżącej. Ponadto, opierając się na zeznaniach funkcjonariuszy Policji, Rząd stwierdził, że skarżąca została poinformowana o przeszukaniu, a zatem miała możliwość być obecną podczas przeszukania.
45. Rząd twierdził ponadto, że kwestia proceduralnego obowiązku zbadania zarzutów skarżącej, dotyczących bezprawnego przeszukania, mieściła się w art. 8 i 13 Konwencji. Rząd utrzymywał, że władze przeprowadziły skuteczne dochodzenie w sprawie wszystkich aspektów incydentu. W szczególności wszczęto postępowanie karne w związku z zarzucaną kradzieżą własności skarżącej i podjęto szereg czynności dochodzeniowych w tym zakresie. Jednak do 22 lipca 2011 roku dochodzenie wciąż było w toku. Ponadto władze przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w związku z możliwym nadużyciem władzy lub działaniami ultra vires funkcjonariuszy Policji. Będąca jego rezultatem decyzja z dnia 16 czerwca 2005 roku o odmowie wszczęcia dochodzenia została utrzymana w mocy przez sądy krajowe. Wreszcie, jeśli chodzi o dochodzenie roszczeń cywilnych, Rząd stwierdził, że skarżąca będzie mogła dochodzić odszkodowania, jeżeli osoby odpowiedzialne zostaną zidentyfikowane i oskarżone w toku odpowiednich postępowań karnych.
2. Ocena Trybunału
46. Trybunał najpierw zbada na podstawie art. 8 Konwencji, czy przeszukanie mieszkania skarżącej stanowiło ingerencję w jej prawo do poszanowania jej mieszkania oraz czy ingerencja ta była uzasadniona. Po drugie, Trybunał zbada, czy skarżąca dysponowała skutecznymi procedurami pozwalającymi na naprawienie zarzucanego naruszenia. Trybunał uznaje za właściwe zbadanie drugiego zagadnienia wyłącznie na podstawie art. 13 Konwencji.
(a) Art. 8 Konwencji
(i) Czy nastąpiła ingerencja
47. Strony pozostają zgodne co do faktu, że przeszukanie mieszkania skarżącej przez władze policyjne stanowiło ingerencję w jej prawo do poszanowania jej mieszkania. Trybunał nie ma powodów, aby uważać inaczej.
(ii) Czy ingerencja była zgodna z prawem
48. Trybunał zauważa, że przeszukanie zostało przeprowadzone na podstawie postanowienia sądu, zgodnie z wymogiem art. 177 Kpk. Ingerencja miała zatem podstawę w prawie krajowym, jak twierdził Rząd. Pytania dotyczące właściwego uzasadnienia nakazu przeszukania i dokładnego zastosowania procedury krajowej pod nieobecność skarżącej, zgodnie z art. 181 i 183 Kpk, zostaną omówione poniżej w trakcie badania niezbędności i proporcjonalności ingerencji.
(iii) Czy ingerencja służyła realizacji uprawnionego celu
49. W świetle okoliczności niniejszej sprawy Trybunał przyjmuje stanowisko Rządu, że ingerencja służyła realizacji uprawnionego celu w postaci zapobiegania przestępstwom.
(iv) Czy ingerencja była konieczna w demokratycznym społeczeństwie
50. Trybunał przypomina, że w przypadku, gdy państwa uznają za konieczne zastosowanie środków takich jak przeszukanie pomieszczeń mieszkalnych w celu uzyskania dowodów przestępstwa, oceni on, czy powody przedstawione jako uzasadniające takie środki były odpowiednie i wystarczające oraz czy była przestrzegana zasada proporcjonalności (Buck przeciwko Niemcom, nr 41604/98, § 45, ETPCz 2005 - IV). Trybunał zbada również dostępność w prawie krajowym skutecznych zabezpieczeń przeciwko nadużyciom i arbitralności oraz sprawdzi, w jaki sposób zabezpieczenia te działały w sprawie będącej przedmiotem badania (zob. Iliya Stefanov przeciwko Bułgarii, nr 65755/01, § 38, 22 maja 2008 roku).
51. Dom skarżącej został przeszukany na podstawie postanowienia sądu. Uprzednie zezwolenie sądowe na przeszukanie było istotnym zabezpieczeniem przed nadużyciami. Fakt, że nakaz przeszukania został wydany pod nieobecność skarżącej, sam w sobie nie stanowi problemu, ponieważ sąd krajowy może mieć uzasadnione powody, aby wydać nakaz przeszukania na posiedzeniu ex parte (zob. Tamosius przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 62002/00, ETPCz 2002-VIII i Avanesyan przeciwko Rosji, nr 41152/06, § 29, 18 września 2014 roku).
52. Trybunał zauważa, że opisując zakres proponowanej operacji przeszukania, sąd krajowy odwołał się do „sfałszowanych dokumentów", a także do „środków i narzędzi służących do fałszowania dokumentów". Nie dostarczył żadnych dalszych szczegółów, nawet mimo tego, że mógł to uczynić, biorąc pod uwagę zakres sprawy karnej, która dotyczyła dokumentów należących do byłego męża skarżącej lub powiązanych z nim albo dotyczących domniemanego fałszerstwa. Należy zauważyć, że ogólnikowość i zbyt szeroki zakres nakazu przeszukania, dające organowi wykonującemu go nieuzasadnioną swobodę w określaniu rzeczywistego zakresu poszukiwań, zostały wcześniej skrytykowane przez Trybunał (zob. Smirnov przeciwko Rosji, nr 71362/01, § 47, 7 czerwca 2007 roku, Iliya Stefanov przeciwko Bułgarii, cytowany powyżej, § 41, Aleksanyan przeciwko Rosji, nr 46468/06, § 216, 22 grudnia 2008 roku oraz Kolesnichenko przeciwko Rosji, nr 19856/04, § 33, 9 kwietnia 2009 roku). Podobnie, biorąc pod uwagę szeroki zakres nakazu przeszukania w niniejszej sprawie, Trybunał nie uważa, że uprzednie zezwolenie sądowe na przeszukanie było odpowiednim zabezpieczeniem przed możliwymi nadużyciami władzy podczas jego wykonywania.
53. Jeśli chodzi o sposób ingerencji, przeszukanie zostało przeprowadzone pod nieobecność skarżącej, co ostatecznie wymagało wyważenia drzwi do jej mieszkania. To, czy skarżąca została uprzedzona o przeszukaniu, jest przedmiotem sporu między stronami. Trybunał uważa, że to do władz należało prawidłowe ustalenie, że skarżąca została uprzedzona o przeszukaniu. Jednakże Trybunał nie uzyskał przekonujących materiałów na ten temat. W tym względzie zauważa, że zeznania funkcjonariuszy Policji nie mogą być uważane za bezstronny dowód na to, że zadzwonili do skarżącej przed wejściem do mieszkania, dając jej możliwość uniknięcia uszkodzenia jej własności i udziału w przeszukaniu.
54. Ponadto, poza powyższym wnioskiem, że nakaz przeszukania nie określił odpowiednich granic zakresu przeszukania, należy zauważyć, że funkcjonariusze Policji zajęli szereg przedmiotów, które nie mieściły się nawet w szerokim zakresie przeszukania określonym przez sąd: telefony komórkowe, pudełko zawierające gotówkę, obraz i ikona nie mogą wchodzić w zakres wydanego nakazu przeszukania ani postępowania karnego dotyczącego sfałszowania prawa jazdy. Co jest godne uwagi, władze przyznały w końcu, że zabezpieczyły telefony komórkowe, które początkowo nie zostały umieszczone na liście zajętych przedmiotów. Dopiero po niewczasie władze zwróciły skarżącej telefony i niektóre inne przedmioty nieistotne dla sprawy karnej. W tym względzie Trybunał zauważa, że świadkowie i przedstawiciel administracji budynku, poproszeni przez policję o wzięcie udziału w przeszukaniu, nie zapewnili, aby zajęte przedmioty zostały dokładnie wymienione w protokole ani żeby zajęte mienie mieściło się w zakresie określonym w nakazie przeszukania.
55. W tych okolicznościach Trybunał uznaje, że dostępne w prawie krajowym zabezpieczenia okazały się niewystarczające, a przeszukanie mieszkania skarżącej stanowiło ingerencję nieproporcjonalną do zamierzonego celu.
56. Trybunał stwierdza, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.
(b) Art. 13 Konwencji
57. Art. 13 wymaga skutecznego środka odwoławczego w prawie krajowym w odniesieniu do skarg, które można uznać za „dające się uzasadnić” (arguable) w rozumieniu Konwencji (zob., na przykład, Keegan przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 28867/03, § 40, ETPCz 2006-X).
58. W świetle powyższego stwierdzenia naruszenia art. 8, Trybunał uważa, że zarzut skarżącej dawał się uzasadnić. W związku z tym należy ustalić, czy ukraiński system prawny zapewnił jej „skuteczny" środek odwoławczy, który umożliwiał właściwemu organowi krajowemu zarówno rozpatrzenie skargi, jak i przyznanie odpowiedniej rekompensaty (zob., na przykład, Camenzind przeciwko Szwajcarii, 16 grudnia 1997 roku, § 53, Raporty 1997 - VIII).
59. Na wstępie należy zauważyć, że nakaz przeszukania wydany przez sąd nie podlegał zaskarżeniu. Jeśli chodzi o możliwość wszczęcia postępowania cywilnego przeciwko funkcjonariuszom Policji, Trybunał stwierdził naruszenie art. 13 Konwencji w sprawie Vladimir Polishchuk i Svetlana Polishchuk przeciwko Ukrainie (nr 12451/04, §§ 54 i 55, 30 września 2010 roku), w której powództwo cywilne dotyczące bezprawnego przeszukania nie zostało uwzględnione przez sądy krajowe, głównie dlatego, że powód nie był bezpośrednio zaangażowany w odpowiednie postępowanie karne.
60. W niniejszej sprawie skarżąca również nie była stroną postępowania karnego, w którym wydano nakaz przeszukania. W rzeczywistości Rząd nie twierdził, że skarżąca mogła wnieść odrębne powództwo cywilne. Przeciwnie, podnosił, że skarżąca będzie mogła wnieść powództwo cywilne z tytułu niezgodnego z prawem przeszukania jej mieszkania w przypadku, gdy dojdzie do zidentyfikowania i przeprowadzenia postępowania karnego przeciwko osobom odpowiedzialnym. Dlatego też Trybunał uznaje, że wniesienie powództwa cywilnego nie było dla skarżącej dostępne.
61. Rząd utrzymywał, że zarzuty skarżącej zostały skutecznie zbadane w toku odpowiedniego postępowania karnego oraz śledztwa. Trybunał zauważa, że poza kradzieżą, krajowe prawo karne przewidywało szereg przestępstw, które potencjalnie obejmowały zaskarżone działania (zob. paragrafy 33 - 35 powyżej). Ponadto powództwo cywilne skarżącej zostało dołączone do sprawy karnej dotyczącej domniemanej kradzieży w celu wspólnego zbadania odpowiedzialności karnej i odpowiedzialności cywilnej wynikających z tych samych działań (zob. paragraf 15 powyżej). W związku z tym Trybunał zbada, czy postępowania karne zainicjowane przez skarżącą były skuteczne w rozumieniu art. 13 Konwencji.
62. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału minimalne standardy skuteczności obejmują wymogi, by dochodzenie było niezależne, bezstronne i podlegało kontroli publicznej, a właściwe organy działały z przykładną starannością i szybkością (zob., między innymi, Aleksandr Nikonenko przeciwko Ukrainie, nr 54755/08, § 44, 14 listopada 2013 roku). W związku z tym Trybunał zauważa, że postępowanie karne odnoszące się do zarzutów skarżącej dotyczących zaginięcia jej mienia było wielokrotnie krytykowane przez nadzorujących prokuratorów, którzy przyznali, że śledztwo nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i niezwłocznie (zob. paragraf 16 i 19 powyżej). Decyzja z dnia 30 czerwca 2006 roku o zakończeniu dochodzenia została zbadana przez sądy krajowe i ostatecznie uznana za niezasadną (zob. paragraf 24 powyżej). Na podstawie informacji przekazanych przez strony Trybunał uważa, że śledztwo, które toczyło się przez co najmniej ponad sześć lat, nie było prowadzone z wymaganą dokładnością i terminowością oraz okazało się nieskuteczne.
63. W odniesieniu do postępowania wyjaśniającego poprzedzającego dochodzenie w sprawie nadużycia władzy lub działań ultra vires Trybunał zauważa, że postępowanie wyjaśniające nie spełniało wymogów skutecznego środka krajowego, ponieważ oficer śledczy mógł dokonać jedynie ograniczonej liczby czynności proceduralnych w ramach tego postępowania w momencie, gdy pokrzywdzona nie miała formalnego statusu, co wykluczało jej efektywny udział w postępowaniu (zob. Golovan przeciwko Ukrainie, nr 41716/06, § 75, 5 lipca 2012 roku). Trybunał zauważa, że ani śledczy, ani sądy kontrolujące decyzję z dnia 16 czerwca 2005 roku nie rozważyły, czy przeszukanie zostało przeprowadzone w zakresie określonym przez nakaz przeszukania. Jak zauważono powyżej, liczba zajętych przedmiotów oznaczała, że przeszukanie przekroczyło granice ustalone przez sąd w nakazie przeszukania. Ponadto nie wydaje się, aby podjęto odpowiednie środki w celu sprawdzenia, czy funkcjonariusze Policji rzeczywiście uprzedzili skarżącą i czy działali zgodnie z obowiązkiem zachowania ostrożności określonym w art. 183 Kpk. W szczególności nie podjęto żadnej próby zweryfikowania zeznań funkcjonariuszy Policji, że poinformowali oni skarżącą o operacji przeszukania.
64. W świetle powyższych rozważań, w odniesieniu do zarzucanego naruszenia, Trybunał stwierdza, że władze krajowe nie przeprowadziły skutecznego dochodzenia w sprawie tego incydentu i zanegowały oczekiwania skarżącej co do uzyskania jakiegokolwiek retrospektywnego zadośćuczynienia, w tym rekompensaty na mocy prawa cywilnego.
65. Trybunał stwierdza zatem, że skarżąca nie dysponowała skutecznym środkiem odwoławczym w odniesieniu do jej zarzutów na podstawie art. 8 Konwencji. W związku z tym doszło do naruszenia art. 13 Konwencji.
II. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
66. Art. 41 Konwencji stanowi:
„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.”.
67. Skarżąca nie złożyła wniosku o słuszne zadośćuczynienie w wyznaczonym terminie. W związku z tym Trybunał uważa, że nie ma podstaw do przyznania jej żadnej kwoty w tym zakresie (Muravskaya przeciwko Ukrainie, nr 249/03, § 52, 13 listopada 2008 roku).
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
1. Uznaje skargę za dopuszczalną;
2. Stwierdza, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji;
3. Stwierdza, że nastąpiło naruszenie art. 13 Konwencji.
Sporządzono w języku angielskim i ogłoszono pisemnie w dniu 28 kwietnia 2016 roku, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Claudia WesterdiekAngelika Nußberger
KanclerzPrzewodnicząca
Full & Egal Universal Law Academy