© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Baka gegn Ungverjalandi
Dómur frá 27. maí 2014
Mál nr. 20261/12
6. gr. Réttur til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi
10. gr. Tjáningarfrelsi
1. gr. 1. viðauka. Friðhelgi eignarréttar
Embættismissir. Réttur til aðgangs að dómstólum. Stjórnarskrárbreytingar.
1. Málsatvik
Kærandi er fyrrverandi dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og var kjörinn forseti hæstaréttar Ungverjalands árið 2009 og átti starfstíma hans að ljúka í júní 2015. Sem forseta hæstaréttar var honum einnig falið að vera í forsvari dómstólanefndar ungverska þingsins sem hefur það hlutverk að gefa umsögn um lagafrumvörp sem snerta starfsemi dómstóla. Á árinu 2011 gagnrýndi kærandi opinberlega lagafrumvörp sem m.a. miðuðu að því að dómarar yrðu skyldugir til að fara á eftirlaun við 62 ára aldur í stað 70 ára áður. Kærandi lét þessa gagnrýni í ljós í gegnum talsmann sinn, í opinberum bréfum m.a. til annarra dómara og í ræðum sínum á þinginu.
Í apríl 2010 voru gerðar breytingar á stjórnarskrá Ungverjalands og var ákvæðum um skipan hæstaréttar landsins breytt í kjölfarið. Samkvæmt þessum ákvæðum tók skipunartími kæranda, sem þá var forseti hæstaréttar, enda 1. janúar 2012 eða þremur og hálfu ári fyrr en áætlað var. Þessi breyting varð til þess að kærandi naut ekki þeirra eftirlaunakjara sem forseta hæstaréttar voru ætluð þar sem hann náði ekki að starfa í full 6 ár. Með stjórnarskrárbreytingunni var skilyrðum fyrir skipun í starf forseta hæstaréttar breytt á þann veg að krafist var að umsækjendur hefðu starfað 5 ár sem dómarar við dómstóla landsins, en dómarastörf utan landssteinanna voru ekki metin til reynslu. Því missti kærandi almenn hæfisskilyrði fyrir skipun í embætti forseta. Þingið skipaði nýjan forseta hæstaréttar og nýjan formann dómstólanefndar þingsins í desember 2011 en kærandi starfaði áfram sem hæstaréttardómari.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi taldi að hann hafi ekki haft aðgang að dómstólum til þess að leita réttar síns vegna þessara breytinga og að það hafi falið í sér brot á 1. mgr. 6. gr. sáttmálans um réttinn til réttlátrar málsmeðferðar. Hann taldi einnig að honum hafi verið bolað úr embætti sökum gagnrýni sem hann hafði sett fram á opinberum vettvangi vegna fyrirhugaðra breytinga á lögum um dómstóla. Það hafi falið í sér brot gegn 10. gr. sáttmálans um tjáningarfrelsi. Þá taldi hann einnig hafa verið brotið gegn 1. gr. 1. viðauka sáttmálans þegar honum var meinað um greiðslu eftirlauna, 13. gr. um rétt til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns og 14. gr. um bann við mismunun.
Niðurstaða
Um 6. gr.: Dómstóllinn tók fram að opinberir starfsmenn ættu að njóta verndar 6. gr. sáttmálans líkt og aðrir borgarar aðildarríkjanna. Við ákveðin skilyrði væri ríkjum þó heimilt að takmarka þann rétt, en ríkin bæru sönnunarbyrðina fyrir því að þessi skilyrði væru uppfyllt. Í fyrsta lagi þyrfti að mæla skýrlega fyrir um það í lögum ef opinberir starfsmenn ættu ekki kost á að leita endurskoðunar dómstóla á ákvörðunum sem vörðuðu starf þeirra. Í öðru lagi yrði slík takmörkun að vera réttlætanleg á grundvelli almannahagsmuna og ríkið þyrfti að sýna fram á að deiluefnið snerist um valdsvið umrædds starfsmanns. Dómstóllinn taldi að ungverska ríkið hafi ekki sýnt fram á að takmörkun á rétti kæranda til að leita réttar síns hafi verið skýrlega sett fram í lögum en honum hafi reynst ómögulegt að leita réttar síns þar sem mælt var fyrir um starfsmissi hans í stjórnarskrá landsins og gæti því ekki sætt endurskoðun dómstóla. Þá taldi dómstóllinn að þessi takmörkun á rétti kæranda til að leita réttar síns hafi ekki verið réttlætanleg með tilliti til almannahagsmuna. Því taldi dómstóllinn að brotið hafi verið gegn 1. mgr. 6. gr. sáttmálans.
Um. 10. gr.: Dómstóllinn tók fram að þær breytingar sem gerðar voru á ungversku stjórnarskránni varðandi starfsskilyrði kæranda hafi verið gerðar með stuttum fyrirvara skömmu eftir að hann setti fram harða gagnrýni á lagafrumvörp um breytingar á dómstólaskipan landsins. Ekki hafi verið fjallað um hæfni hans til að sinna starfinu á vettvangi þingsins eða fyrir öðrum stjórnvöldum og hann hafi því ekki átt tækifæri á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Dómstóllinn taldi að staðreyndir málsins styddu þá skýringu kæranda að embættismissir hans hafi tengst þeirri gagnrýni sem hann hafi sett fram og það hafi falið í sér takmörkun á tjáningarfrelsi hans. Dómstóllinn tók því til skoðunar hvort takmörkunin á tjáningarfrelsi kæranda hafi verið réttlætanleg. Hann taldi að þær breytingar á dómstólakerfinu sem kærandi hafi tjáð sig um hafi verið mikilvægt málefni sem átti erindi til almennings. Þá hafi kærandi verið að sinna lögbundnum skyldum sínum sem formaður dómstólanefndar þingsins þegar hann setti fram gagnrýni sína. Dómstóllinn leit einnig til þess að stjórnarskrárbreytingarnar hafi haft mikil áhrif á hagi kæranda og líkur væru á að aðgerðin hefði letjandi áhrif á pólítíska umræðu af þessu tagi þar sem hætta væri á að dómarar treystu sér ekki til þess að gagnrýna stjórnvöld og ný lagafrumvörp. Dómstóllinn taldi því að takmörkunin á tjáningarfrelsi kæranda hafi ekki verið nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi og hafi falið í sér brot gegn 10. gr. sáttmálans.
Um 1. gr. 1. viðauka: Dómstóllinn tók fram að framtíðartekjur yrðu ekki taldar til eignar í skilningi ákvæðisins, nema þegar hafi verið unnið til þeirra eða að skýr réttur væri til þeirra. Ákvæðið verndaði ekki rétt manna til áframhaldandi greiðslu ákveðinnar upphæðar launa til framtíðar. Þegar starf kæranda var lagt niður féll réttur hans til framtíðarlaunagreiðslna niður og ný lög komu í veg fyrir að hann ætti rétt á lífeyrisgreiðslum. Þó hafi hann ekki unnið sér inn umrædd réttindi og ekki væri hægt að færa rök fyrir því að hann ætti skýran rétt til þeirra. Því var kæru hans á grundvelli 1.gr. 1. viðauka vísað frá dómi.
Dómstóllinn taldi ekki nauðsynlegt að meta hvort brotið hafi verið gegn 13. gr. og 14. gr. sáttmálans.
Í ljósi atvika taldi dómstóllinn ekki tímabært að leggja mat á greiðslu bóta til kæranda á grundvelli 41. gr. sáttmálans og hélt opnum möguleikanum á að kærandi og ríkið næðu samkomulagi um greiðslu bóta.
Full & Egal Universal Law Academy