AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
BAŞTÜRK / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 11318/10)
KARAR
STRAZBURG
16 Mayıs 2017
İşbu karar nihaidir ancak bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Baştürk/Türkiye davasında,
Başkan;
Nebojša Vučinić,
Yargıçlar;
Valeriu Griţco,
Stéphanie Mourou-Vikström
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Daire halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 25 Nisan 2017 tarihinde yapılan kapalı müzakereler sonrasında aynı tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (11318/10 ) davanın temelinde, Türk vatandaşı olan Songül Baştürk’ün ("başvuran") Mahkeme’ye 2 Şubat 2010 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin ("Sözleşme") 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvuru bulunmaktadır.
2. Türk Hükümeti ("Hükümet") kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. 22 Eylül 2015 tarihinde başvuru Hükümet’e tebliğ edilmiştir.
4. Hükümet, başvurunun Komite tarafından incelenmesine itiraz etmiştir. Mahkeme, Hükümet’in itirazını inceledikten sonra reddetmiştir.
OLAYLAR
5. Başvuran, 1978 doğumludur ve Şanlıurfa’da ikamet etmektedir.
6. Dava konusu olaylar, taraflar tarafından ibraz edildiği şekliyle, aşağıdaki gibi özetlenebilir.
7. 22 Temmuz 2008 tarihinde, başvuran disiplin ve ahlak kurallarına aykırı davranışları sebebiyle ordudaki subaylık görevinden ihraç edilmiştir.
8. 14 Ağustos 2008 tarihinde başvuran Askeri Yüksek İdare Mahkemesi önünde dava açmış ve ihraç kararının iptal edilmesini talep etmiştir.
9. 16 Haziran 2009 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Savunma Bakanlığı tarafından ibraz edilen "gizli belgeleri" göz önünde bulundurarak başvuranın davasını reddetmiştir. Bu belgeler başvurana tebliğ edilmemiştir.
10. 29 Eylül 2009 tarihinde başvuranın karar düzeltme talebi aynı mahkeme tarafından reddedilmiştir.
İLGİLİ HUKUK
11. Söz konusu tarihteki iç hukuka ilişkin açıklamalara şu kararlardan erişilebilir: Yavuz /Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000; ve Tanışma /Türkiye, no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
12. Başvuran, Sözleşme’nin hiçbir maddesine dayanmaksızın, mahkeme heyetindeki iki subayın askeri yetkililerin hiyerarşisi altında bulunduğu ve diğer hâkimlerle aynı hukuki güvencelere sahip olmadıkları gerekçesiyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılanma hakkından mahrum edilmesinden şikâyetçi olmuştur. Başvuran aynı zamanda yargılama süresince Savunma Bakanlığı tarafından Mahkeme’ye sunulan gizli belgelere erişememesi sebebiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ndeki yargılamaların adil olmadığından şikâyetçidir.
A. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında
1. Kabul edilebilirlik hakkında
13. Hükümet, Sözleşme’nin 35. maddesi uyarınca, başvuranın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin şikâyetinin, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda, Hükümet başvuranın askeri hâkimlerin yetkisizliği sebebiyle bir talepte bulunmadığını belirtmiştir.
14. Başvuran, bu konuda herhangi bir beyanda bulunmamıştır.
15. Mahkeme, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin kuruluşu ve yapısının anayasa ve kanunda açıkça belirtildiğini gözlemler. Dolayısıyla, kürsüdeki hakimlerin ordu mensubu olması sebebiyle başvuran tarafından mahkemenin yapısına yönelik yapılacak herhangi bir itiraz başarısızlıkla sonuçlanacaktır (bk., Yavuz /Türkiye (k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000; ve gerekli değişikliklerle, Satık /Türkiye (no. 2), no. 60999/00, § 39, 8 Temmuz 2008).
16. Dolayısıyla, ulusal makamlar önünde yapılan bu gibi bir talep şikâyet edilen durumu çözüme kavuşturmayacaktır. Mahkeme bu itirazın reddedilmesine karar vermiştir. Mahkeme aynı zamanda bu şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi kapsamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve herhangi bir sebeple kabul edilemez olmadığı kanaatindedir. Bu sebeple, şikâyetin kabul edilebilir olarak beyan edilmesi gerekmektedir.
2. Esas Hakkında
17. Mahkeme bu şikâyetin aşağıda belirtilen Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi kapsamında incelenmesi gerektiğini düşünmektedir:
"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleri ... konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, ... görülmesini isteme hakkına sahiptir."
18. Mahkeme benzer bir şikâyetin Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 68-84, 17 Kasım 2015) davasında incelendiğini ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edilmiş olduğunu yineler. Mahkeme, mevcut davayı incelemiş ve yukarıda belirtilen hükümdeki tespitlerden ayırt edilmesini gerektiren herhangi özel bir koşul bulmamıştır.
19. Bu sebeple, Askeri Yüksek Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması sebebiyle Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.
B. Gizli belgelere erişime ilişkin
20. Başvuran, Savunma Bakanlığı tarafından ibraz edilen gizli belgelere erişememesi sebebiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ndeki adil yargılanma hususunda şikâyetçidir.
21. Mahkeme, bu şikâyetin yukarıda incelenen şikâyetle bağlantılı olduğunu ve bu sebeple kabul edilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini belirtir.
22. Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil yargılanma hakkının ihlal edildiği bulgusu göz önünde bulundurularak, Mahkeme, yerel mahkemelerdeki yargılamaların adil olmasına ilişkin Sözleşme’nin 6. maddesi kapsamındaki diğer şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir (bk, diğer kararlar arasında, Ükünç ve Güneş/Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003; ve Sürer /Türkiye, no. 20184/06, § 47, 31 Mayıs 2016).
II. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
23. Başvuran maddi tazminata karşılık olarak 60,000 avro (EUR) ve manevi tazminata karşılık olarak 20,000 avro (EUR) talep etmiştir. Başvuran aynı zamanda masraf ve giderler için 3,000 avro (EUR) talep etmiş ancak bu iddiasını destekleyici herhangi bir fatura ya da belge ibraz etmemiştir.
24. Hükümet, başvuranın adil tazmin iddiaları ve avukatlık ücreti iddialarının aşırı ve temelsiz olduğunu belirtmiştir.
25. Maddi tazminat ile ilgili olarak Mahkeme, 6 § 1 maddesine uygun yapılan yargılama sonucunun ne olacağı hakkında görüş bildiremeyeceğini belirtir. Dolayısıyla, Mahkeme, bu başlık altında başvurana herhangi bir ödeme yapılamayacağı kanaatindedir. Manevi tazminata ilişkin olarak, adil karar verme kapsamında Mahkeme başvurana 6,000 avro ödenmesine karar vermiştir.
26. Masraf ve giderlere ilişkin olarak, Mahkeme içtihadına göre, bir başvuranın masraf ve giderlerini geri alabilmesi için, söz konusu masraf ve giderlerin fiilen ve gerekli olduğu için yapılmış olduğunun belgelenmesi ve makul miktarda olması gerekmektedir. Somut davada, başvuran masraf ve gider iddialarını doğrulamamıştır. Dolayısıyla, Mahkeme bu başlık altında herhangi bir ödeme yapılmamasına hükmetmiştir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğunu beyan etmiştir;
2. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı konusunda Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir;
3. Sözleşme’nin 6. maddesi uyarınca başvuranın diğer şikâyetlerinin incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir;
4. (a) Davalı Devlet tarafından başvurana, Sözleşme’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devlet’in para birimine çevrilmek üzere manevi tazminat olarak, yansıtılabilecek her türlü vergi hariç olmak üzere 6,000 Avro (altı bin avro) ödenmesine;
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranda, yukarıda bahsedilen meblağlara basit faiz uygulanmasına;
5. Başvuranın adil tazmin talebinin geri kalanının reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, Mahkeme İçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 16 Mayıs 2017 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıNebojša Vučinić
Yazı İşleri MüdürüBaşkan
Full & Egal Universal Law Academy