დოკუმენტი მომზადებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადამიანის უფლებათა ცენტრის () მიერ. თარგმანის ხელახალი გამოქვეყნების ნებართვა გაცემულია მხოლოდ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს HUDOC-ის მონაცემთა ბაზაში განთავსების მიზნით.
The document was provided by the Supreme Court of Georgia, Human Rights Centre (). Permission to re-publish this translation has been granted for the sole purpose of its inclusion in the European Court of Human Rights’ database HUDOC.
საინფორმაციო შეტყობინება სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე 211
2017 წლის ოქტომბერი
ბეკერი ნორვეგიის წინააღმდეგ
Becker v. Norway – 21272/12
გადაწყვეტილება, 5 ოქტომბერი, 2017 [მე-5 სექცია]
მე-10 მუხლი
მე-10 მუხლის 1-ლი ნაწილი
ინფორმაციის გავრცელების თავისუფლება
ინფორმაციის მიღების თავისუფლება
მომჩივანს აიძულებდნენ ჩვენება მიეცა მისი წყაროს წინააღმდეგ: დარღვევა
ფაქტები – საქმე ეხებოდა ჟურნალისტს, სესილია ლანგუმ ბეკერს, რომელიც მუშაობდა ნორვეგიის ინტერნეტ გაზეთში. ქ-ნ ბეკერს უბრძანეს მიეცა ჩვენება სისხლისსამართლებრივ საქმეზე, რომელიც აღიძრა მისი ერთ-ერთი წყაროს, ბ-ნი X-ის, წინააღმდეგ. ბ-ნმა X-მა დაუდასტურა პოლიციას, რომ ის იყო ქ-ნი ბეკერის წყარო სტატიისთვის, სადაც ის წერდა ნორვეგიის ნავთობის კომპანიის (DNO) სავარაუდო ფინანსურ პრობლემებზე. ქ-ნი ბეკერის სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ, პირველივე სავაჭრო დღეს კომპანიის აქციების ფასები შემცირდა 4,1%-ით. ბ-ნ X-ს შემდგომში ბრალი დაედო ქ-ნი ბეკერის გამოყენებაში, რათა მოეხდინა ფინანსური მარკეტის მანიპულაცია. ქ-ნმა ბეკერმა უარი თქვა ბ-ნი X-ის წინააღმდეგ ჩვენების მიცემაზე. შესაბამისად, სასამართლოებმა უბრძანეს მას მიეცა ჩვენება X-სთან მისი კავშირის შესახებ, მიიჩნიეს რა, რომ არ არსებობდა ჟურნალისტური წყარო, რომელიც დაცვას საჭიროებდა, ვინაიდან მან [წყარომ] უკვე გაამჟღავნა თავისი თავი. სასამართლოებმა აგრეთვე მიიჩნიეს, რომ მის მიერ მიცემული ჩვენება მნიშვნელოვნად დაეხმარებოდა სასამართლოებს საქმის განხილვაში. თუმცა, ბ-ნი X დამნაშავედ იქნა ცნობილი იქამდე, სანამ საბოლოო გადაწყვეტილებას მიიღებდნენ ქ-ნი ბეკერის მიერ ჩვენების მიცემასთან დაკავშირებით. კონვენციის მე-10 მუხლზე დაყრდნობით, ქ-ნი ბეკერი დავობდა, რომ მას არ ეკისრებოდა ჩვენების მიცემის ვალდებულება და სამართალწარმოების ყველა ეტაპზე მან უარყო პასუხი გაეცა კითხვებზე, რომლებიც ეხებოდა მასა და ბ-ნ X-ს და სხვა წყაროებს შორის კავშირს.
2012 წლის იანვარში, უმაღლესმა სასამართლომ, ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის საფუძველზე, ქ-ნ დეკერს დაახლოებით 3 700 ევროს ოდენობით ჯარიმის გადახდა დააკისრა, რადგან მისი ქმედება სამართალწარმოების სათანადო განხორციელებას უშლიდა ხელს; გადაუხდელობის შემთხვევაში მას 10 დღით თავისუფლების აღკვეთა დაეკისრებოდა.
2012 წლის მარტში ქ-ნმა ბეკერმა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე საჩივარი შეიტანა. მომჩივანი დავობდა, რომ მას, კონვენციის მე-10 მუხლით უზრუნველყოფილი ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების უფლების საწინააღმდეგოდ, აიძულეს ჩვენების მიცემა, რომელსაც შეეძლო ჟურნალისტის ერთი ან უფრო მეტი წყაროს იდენტიფიცირება.
სამართალი: მე-10 მუხლი: საქმეში სადავო გარემოებას არ წარმოადგენდა, რომ ჩვენების მიცემის შესახებ ბრძანება ,,გათვალისწინებული იყო კანონმდებლობით’’ და ბრძანება გამოცემული იყო ,,დანაშაულის პრევენციის’’ მიზნებისთვის, ე.ი. ემსახურებოდა ლეგიტიმურ მიზანს. შესაბამისად, სტრასბურგის სასამართლოს უნდა ემსჯელა იყო თუ არა ჩარევა ,,აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში’’.
აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ მიმოიხილა ჟურნალისტის წყაროს დაცვასთან დაკავშირებული პრეცედენტული სამართალი, კერძოდ, ზემოხსენებული გუდვინის საქმე.
სასამართლომ აგრეთვე გაიხსენა, საქმეზე ნაგლა ლატვიის წინააღმდეგ მან დაადგინა, რომ საგამოძიებო ორგანოებისთვის ცნობილი იყო წყაროს ვინაობა ჟურნალისტის სამუშაო ადგილის გაჩხრეკამდეც, თუმცა მიუხედავად ამისა კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული ჟურნალისტის წყაროს დაცვის უფლება ამ შემთხვევაზე მაინც ვრცელდებოდა. სტრასბურგის სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ჟურნალისტის წყაროს დაცვა ავტომატურად ვერ გაუქმდებოდა წყაროს ქმედებიდან გამომდინარე. დამატებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ ჟურნალისტებისთვის მინიჭებული დაცვა წყაროს კონფიდენციალურად დატოვების მიზნით ,,ორმხრივი იყო და ეხებოდა არამხოლოდ ჟურნალისტს, არამედ აგრეთვე წყაროს, რომელიც ნებაყოფლობით ეხმარება პრესას საჯარო ინტერესის მქონე საკითხზე საზოგადოების ინფორმირებაში’’. სტრასბურგის სასამართლომ გაიხსენა, რომ საქმეზე ვოსკუილი ნიდერლანდების წინააღმდეგ [1] მან დაადგინა შემდეგი: კონვენციის მე-10 მუხლის მიხედვით, სისხლისსამართლებრივი სამართალწარმოებისთვის ჟურნალისტისგან მისაღები ინფორმაციის პოტენციური მნიშვნელობა არ არის საკმარისი, რათა გაამართლოს მისი [ჟურნალისტის] იძულება გაამჟღავნოს თავისი წყარო ან წყაროები. ამასთანავე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ანონიმური წყაროს იდენტიფიკაციის პროცესში ჟურნალისტის მონაწილეობას მსუსხავი ეფექტი ექნებოდა.
მიუბრუნდა რა განსახილველი საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მას პირველად უწევდა განეხილა საქმე, სადაც წყარომ საკუთარი თავი გაამჟღავნა. სასამართლომ განაცხადა, რომ საქმეებში, სადაც ჟურნალისტის წყარო ბოროტი განზრახვით მოქმედებდა, დადგენილი იყო, რომ წყაროს ქმედებას არ ჰქონდა გადამწყვეტი მნიშვნელობა იმ საკითხის გადაწყვეტისას, უნდა გაემხილა თუ არა ჟურნალისტს წყაროს კონფიდენციალურობა. კონვენციის მე-10 მუხლის საფუძველზე ჟურნალისტისთვის მინიჭებული დაცვა ავტომატურად ვერ გაუქმდებოდა წყაროს ქმედებიდან გამომდინარე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს დასკვნა აგრეთვე უნდა გავრცელდეს იმ შემთხვევებზე, როდესაც, განსახილველი საქმის მსგავსად, წყარო გაამხელს საკუთარ ვინაობას. სასამართლომ დამატებით განაცხადა, რომ მე-10 მუხლით დადგენილი დაცვა აგრეთვე ვრცელდებოდა ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც ჩხრეკის განხორციელებამდე წყაროს ვინაობა ცნობილი იყო საგამოძიებო ორგანოებისთვის (ნაგლას საქმე). სტრასბურგის სასამართლო, როდესაც აფასებს, იყო თუ არა მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით ჩარევა ,,აუცილებელი’’, განიხილავს წარმოდგენილი იყო თუ არა რელევანტური და საკმარისი მიზეზები კონკრეტული სასამართლო ბრძანების დასაბუთებისათვის. სასამართლომ განაცხადა, ის ფაქტი, რომ ცნობილი იყო ბ-ნი X-ის ვინაობა ვერ იქნებოდა გადამწყვეტი პროპორციულობის შეფასებისას; ბ-ნი X-ს ვინაობა შეფასების მხოლოდ ერთ ელემენტს წარმოადგენდა.
სასამართლომ აგრეთვე დაადგინა, რომ ჟურნალისტებისთვის მინიჭებული დაცვა წყაროს კონფიდენციალურად დატოვების მიზნით ,,ორმხრივი იყო და ეხებოდა არამხოლოდ ჟურნალისტს, არამედ აგრეთვე წყაროს, რომელიც ნებაყოფლობით ეხმარება პრესას საჯარო ინტერესის მქონე საკითხზე საზოგადოების ინფორმირებაში’’. შესაბამისად, გარემოებები, რომლის მიხედვით X-ს ჰქონდა საფუძველი მომჩივნისთვის თავი ,,წყაროდ’’ გაეცნო, ხოლო შემდეგში ეთანამშრომლა გამოძიებასთან, მიანიშნებს, რომ წინამდებარე საქმეზე ვერ იქნება გამოყენებული კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული დაცვის ისეთივე ხარისხი, როგორიც იმ ჟურნალისტებისთვის, რომელთა წყაროს ვინაობა უცნობია.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ-ნი ბეკერის უარი, გაემხილა წყარო ან წყაროები არ აფერხებდა საქმის გამოძიებას ან ბ-ნი X-ის წინააღმდეგ საქმის განხილვის წარმოებას. ამის საპირისპიროდ, არ არსებობდა რაიმე გარემოება, რაც მიუთითებდა, რომ ქ-ნი ბეკერის უარმა ჩვენების მიცემის თაობაზე ნორვეგიის სასამართლოებისთვის წარმოქმნა რაიმე დაბრკოლება X-ის წინააღმდეგ მტკიცებულებების ან საქმის განხილვის კონტექსტში. ევროპულმა სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა, რომ ეჭვქვეშ არასდროს დამდგარა ქ-ნი ბეკერის ჟურნალისტური მეთოდები და ის არ ყოფილა ბრალდებული უკანონო საქმიანობაში.
პრესის თავისუფლებისთვის ჟურნალისტის წყაროს საიდუმლოების დაცვის მნიშვნელობის გათვალისწინებით, სტრასბურგის სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ-ნი ბეკერის მიერ ბ-ნი X-ს წინააღმდეგ ჩვენების მიცემის სასარგებლოდ წარმოდგენილი მიზეზები, მართალია რელევანტური, თუმცა არასაკმარისი იყო. შესაბამისად, სასამართლო ვერ დარწმუნდა, რომ გასაჩივრებული ბრძანება გამართლებული იყო ,,საზოგადოებრივი ინტერესის მოთხოვნით’’ და აუცილებელი იყო დემოკრატიულ საზოგადოებაში.
დასკვნა: სასამართლომ კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევა დაადგინა.
© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო სამდივნოს მიერ მომზადებული მოცემული მოკლე მიმოხილვა სასამართლოსათვის არასავალდებულოა.
იხილეთ აქ სასამართლო პრაქტიკის საინფორმაციო ბროშურები
[1] Voskuil v. the Netherlands, №64752/01, 2007 წლის 22 ნოემბერი.
Full & Egal Universal Law Academy