© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Bernh Larsen Holding AS o.fl. gegn Noregi
Dómur frá 14. mars 2013
Mál nr. 24117/08
8. gr. Friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, heimilis og bréfaskipta
Skattrannsókn. Hlutafélög. Aðgangur að rafrænum gögnum. Málsmeðferð
1. Málsatvik
Kærendur, hlutafélögin Bernh Larsen Holding AS (B.L.H.) Kver AS og Increased Oil Recovery AS (I.O.R.), eru skráð í Björgvin í Noregi.
Í mars 2004 fóru skattyfirvöld fram á að B.L.H. heimilaði skattrannsakendum að taka afrit af öllum gögnum tölvuþjónsins sem félagið notaði. B.L.H. veitti aðgang að þjóninum, en neitaði að leggja fram afrit af honum í heild, enda væri hann í eigu annars félags (Kver), og fleiri félög notuðu hann sem gagnageymslu. Þegar Kver andmælti því að skattyfirvöld legðu hald á tölvuþjóninn tilkynntu yfirvöld að það félag myndi einnig sæta skattrannsókn. Félögin tvö féllust þá á að afhenda á segulbandi öryggisafrit undanfarinna mánaða, en kærðu ákvörðunina til ríkisskattstjóra og fóru fram á skjótar endurheimtur segulbandsins, sem var innsiglað meðan beðið var úrskurðar um kæruna.
Að fengnum upplýsingum frá Kver um að þrjú önnur félög notuðu einnig tölvuþjóninn og myndu verða fyrir áhrifum af haldlagningunni tilkynntu skattyfirvöld viðkomandi félögum að þau sættu einnig skattrannsókn. Eitt þeirra, I.O.R., lagði í kjölfarið fram kæru hjá ríkisskattstjóra.
Í júní 2004 felldi ríkisskattstjóri niður skattrannsókn á Kver og I.O.R., en staðfesti að B.L.H. skyldi sæta skattrannsókn og væri skylt að veita yfirvöldum aðgang að þjóninum. Var sú ákvörðun staðfest á tveim dómstigum í júní 2005 og apríl 2007. Töldu norskir dómstólar þótt nokkur félög samnýttu þjóninn leiddi það ekki til þess skattyfirvöldum yrði neitað um aðgang, heldur bæri að fara með samnýtta þjóninn á sama hátt og mælt væri fyrir um í landslögum varðandi blönduð söfn pappírsskjala.
Þann 20. nóvember 2007 staðfesti meirihluti Hæstaréttar Noregs niðurstöðuna. Í dóminum var einnig staðfest að landslög heimiluðu skattyfirvöldum aðgang að öllum gagnasöfnum – þar á meðal vistuðum rafrænum skjölum, en ekki aðeins bókhaldsskjölum – sem þau hefðu ástæðu til að ætla að innihéldu upplýsingar sem skiptu máli um álagningu skatta. Í þágu skilvirks skatteftirlits væri aðgangurinn tiltölulega víðtækur. Var því hafnað að það væri komið undir hverjum og einum skattaðila að samþykkja hvaða hlutar gagnasafnsins innihéldu skjöl sem skiptu máli um skattálagninguna eða skattrannsóknina. Þótt ráðstöfunin væri ekki sambærileg við haldlagningu í sakamáli, hvíldi engu að síður sú skylda á kærendum að veita aðgang.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur héldu því fram ákvörðun skattyfirvalda hefði brotið gegn réttindum þeirra samkvæmt 8. gr. sáttmálans enda hefði hún byggst á geðþótta.
Niðurstaða
Dómstóllinn taldi að í skyldu kærenda til að gera skattrannsakendum kleift að fá aðgang og taka afrit af öllum gögnum samnýtta þjónsins fælist skerðing á friðhelgi „heimila“ þeirra og „bréfaskipta“ í skilningi 8. gr. Skyldan varðaði öll þrjú félögin. Að sögn kærenda innihélt afritið af þjóninum einnig afrit af einkatölvupósti starfsmanna. Enginn starfsmaður hafði þó kvartað við dómstóla um að gengið væri á friðhelgi einkalífs síns og taldi dómstóllinn því óþarft að kveða upp úr um hvort friðhelgi „einkalífs“ þeirra hefði einnig verið skert. Við skoðun sína á réttmæti skerðingarinnar myndi hann hins vegar líta til lögmætra hagsmuna kærenda af því að tryggja vernd einkalífs fólks sem hjá þeim starfaði.
Dómstóllinn féllst á að skerðingin hefði átt stoð í landslögum. Viðeigandi ákvæði landslaga, eins og dómstólar hefðu túlkað þau, heimiluðu skattrannsakendum aðgang að skjalasöfnum félaganna, þar á meðal rafrænt vistuðum skjölum. Ef skjalasafnið hefði verið skipulagt með skýrum mörkum milli félaganna, þá hefðu skattyfirvöld getað þekkt úr þau svæði þjónsins sem geymdu upplýsingar sem máli skiptu. Fyrst svo var ekki, höfðu yfirvöld rétt til aðgangs að þjóninum öllum og til þess að fá afrit af skjölum þegar skoðun virtist henta. Ekkert í reglunum hindraði að farið yrði með öryggisafrit þjónsins í húsakynni skattyfirvalda til skoðunar þar.
Einnig taldi dómstóllinn sýnt fram á nægilegan skýrleika og fyrirsjáanleika laganna. Kærendur hefðu haldið því fram að með öryggisafritinu hefðu skattyfirvöld komist yfir mikið af gögnum sem innihéldu ekki upplýsingar sem skiptu máli í skattálagningarskyni og sem féllu því utan ákvæðanna. Rétt væri hins vegar, eins og Hæstiréttur Noregs hefði gert grein fyrir, að í þágu skilvirkni hefðu skattyfirvöld tiltölulega víðtæka heimild til aðgangs. Þau yrðu því ekki bundin af tilgreiningu skattaðila á því hvaða skjöl skiptu máli, jafnvel þegar gagnasafnið geymdi skjöl sem tilheyrðu öðrum skattaðilum.
Dómstóllinn féllst á það með norska ríkinu að ráðstafanir skattyfirvalda hefðu verið gerðar í þágu efnahagslegrar velferðar landsins og því stefnt að lögmætu markmiði í skilningi 8. gr. sáttmálans. Engin ástæða væri heldur til að draga í efa þá afstöðu norska löggjafans að skoðun safnsins væri nauðsynleg leið til að tryggja skilvirka sannprófun upplýsinga sem skattyfirvöldum væru sendar og aukna nákvæmni upplýsinganna. Réttlæting skattyfirvalda á því að fá aðgang að þjóninum og taka afrit af honum til skoðunar í eigin húsakynnum styddist því við réttmæt rök.
Um meðalhóf tók dómstóllinn fram að málsmeðferðin veitti ýmis úrræði til varnar gegn misnotkun. Félagið B.H.L. hefði fengið langa fyrirvara og bæði fulltrúar þess og fulltrúar Kver hefðu verið viðstaddir og getað tjáð sig þegar skattyfirvöld komu á staðinn. Félögin hefðu haft rétt til að kæra ráðstöfunina, og strax og þau hefðu gert það hefði öryggisafritið verið sett í innsiglað umslag og afhent til vörslu á skattstofu meðan úrskurðar um kæruna var beðið. Í lögum væri kveðið á um frekari varnarráðstafanir, sér í lagi rétt skattaðila til að vera viðstaddur þegar innsiglið væri rofið og til að fá afrit af skattrannsóknarskýrslunni.
Loks yrði afriti þjónsins eytt að rannsókninni lokinni og öllum ummerkjum um innihald hans eytt af tölvum og geymslubúnaði skattyfirvalda. Yfirvöldum yrði óheimilt að halda eftir haldlögðum skjölum án samþykkis skattaðila. Að lokum væri eðli skerðingarinnar hvorki jafn alvarlegt né á sama stigi og yfirleitt gerðist við leit og haldlagningu samkvæmt sakamálalögum. Auk þess hefði nauðsyn ráðstöfunarinnar að nokkru leyti sprottið af því að kærendur hefðu sjálfir kosið að hafa „blandað gagnasafn“ á samnýttum þjóni.
Að öllu virtu var niðurstaða dómstólsins sú að raunhæfar og fullnægjandi varnarráðstafanir gegn misnotkun hefðu verið til staðar og að gætt hefði verið sanngjarns jafnvægis milli réttar kærenda til friðhelgi „heimilis“ og „bréfaskipta“ auk hagsmuna þeirra af vernd einkalífs einstaklinga sem störfuðu fyrir þá, annars vegar, og almannahagsmuna af því að tryggja skilvirkt eftirlit í skattálagningarskyni, hins vegar. Ekki hefði því verið brotið gegn 8. gr. sáttmálans.
Tveir dómarar skiluðu séráliti.
Full & Egal Universal Law Academy