CASE OF BOISTEAU v. POLAND - [Polish Translation] by the Polish Ministry of Justice

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/web/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

SEKCJA PIERWSZA

SPRAWA BOISTEAU przeciwko POLSCE

(Skarga nr 19561/22)

WYROK
 

STRASBURG

27 czerwca 2024 r.

Wyrok ten jest ostateczny, lecz może podlegać korekcie wydawniczej.

W sprawie Boisteau przeciwko Polsce

Europejski Trybunał Praw Człowieka (sekcja pierwsza), zasiadając jako Komitet w składzie:

 Ivana Jelić, Przewodnicząca,
 Krzysztof Wojtyczek,
 Erik Wennerström, sędziowie,
oraz Liv Tigerstedt, Zastępca Kanclerza Sekcji,

mając na uwadze:

skargę (nr 19561/22) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wniesioną do Trybunału w dniu 6 kwietnia 2022 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatela francuskiego Johanna Dephaera Boisteau („skarżący”), który urodził się w 1976 r., mieszka w Muids we Francji i był reprezentowany przez panią E.A. Bansleben, prawnika praktykującego w Sopocie w Polsce;

decyzję o przekazaniu Rządowi Polskiemu („Rząd”), reprezentowanemu przez pełnomocnika, J. Sobczaka z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, zawiadomienia o skardze dotyczącej prawa skarżącego do poszanowania jego życia rodzinnego na podstawie art. 8 Konwencji oraz o uznaniu za niedopuszczalną pozostałej części skargi;

uwagi stron;

obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2024 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

PRZEDMIOT SPRAWY

1. Skarga dotyczy kontaktów skarżącego z dzieckiem, wykonania środków tymczasowych i czasu trwania postępowania w tej sprawie.

2. W 2014 r. skarżący pozostawał w nieformalnym związku z obywatelką Polski (I.B.), która zaszła w ciążę. Para mieszkała razem we Francji. W kwietniu 2015 r., bez poinformowania skarżącego, I.B. wyjechała z Francji do Polski, gdzie w następnym miesiącu urodziła syna.

3. Rejestrując narodziny dziecka, I.B. nie oświadczyła, że skarżący jest ojcem. W dniu 20 września 2016 r., w imieniu dziecka, I.B. wniosła jednak do sądu powództwo o ustalenie ojcostwa skarżącego.

4. W dniu 26 czerwca 2018 r. Sąd Rejonowy w Dębicy uwzględnił powództwo i ustalił, że skarżący jest ojcem dziecka.

5. Rodzice pozostają w głębokim konflikcie, a I. B. sprzeciwia się próbom kontaktu skarżącego z dzieckiem.

6. W dniu 22 maja 2017 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego dla Krakowa‑Śródmieścia w Krakowie, w którym wniósł między innymi o (i) uregulowanie kontaktów z synem przez sąd oraz (ii) o zabezpieczenie jego praw do kontaktów do czasu zakończenia postępowania w drodze wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia („postanowienie w sprawie kontaktów”).

7. Sprawa została przekazana do Sądu Rejonowego w Dębicy, który w dniu 9 lutego 2018 r. oddalił powództwo główne i nie zajął się wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kontaktów. Sąd oparł się na fakcie, że w tym czasie skarżący nie był uznany za ojca dziecka, ponieważ postępowanie w tym zakresie było w toku. Skarżący wniósł zażalenie.

8. W dniu 8 października 2018 r., podczas gdy postępowanie odwoławcze było w toku, skarżący ponowił swój wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, wskazując, że żadna decyzja nie została podjęta.

9. Pierwsze postanowienie w sprawie kontaktów, zezwalające skarżącemu na kontakt z synem przez Internet, wydano w dniu 25 października 2018 r. Zostało ono następnie zmienione w dniu 19 lipca 2019 r., kiedy to skarżącemu przyznano prawo do osobistych spotkań z synem.

10. W dniu 4 grudnia 2018 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie uchylił postanowienie w przedmiocie powództwa głównego z dnia 9 lutego 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd oparł się na okoliczności, że po wydaniu orzeczenia w pierwszej instancji skarżący przedłożył odpis aktu urodzenia dziecka, w którym wskazano go jako ojca.

11. W dniu 21 grudnia 2020 r. Sąd Rejonowy w Dębicy wydał orzeczenie w sprawie powództwa głównego i uregulował kontakty skarżącego z dzieckiem. Obie strony wniosły zażalenie.

12. Postępowanie trwało do 28 października 2021 r., kiedy to Sąd Okręgowy w Rzeszowie zmienił ww. orzeczenie Sądu Rejonowego w Dębicy. Skarżącemu zezwolono na kontakt z dzieckiem: (i) za pośrednictwem połączenia wideo, trzy razy w tygodniu przez 10 minut, oraz (ii) osobiście, w co drugą sobotę i niedzielę każdego miesiąca. Kontakty osobiste miały przez pierwsze cztery miesiące przebiegać w obecności matki i urzędnika sądowego, następnie przez trzy miesiące – z pomocą tylko urzędnika sądowego, a ostatecznie po siedmiu miesiącach – bez obecności osób trzecich.

13. I.B. utrudniała skarżącemu kontakt z synem. W odpowiedzi, w toku postępowania głównego, skarżący wniósł w dniu 25 lipca 2019 r. o nałożenie na matkę grzywny za niewykonanie postanowienia w sprawie kontaktów. Wniosek został ponowiony (i rozszerzony) odpowiednio w dniach 8 stycznia 2020 r. i 7 września 2020 r.

14. Sąd Rejonowy w Dębicy włączył te wnioski do sprawy głównej i oddalił je postanowieniem z dnia 21 grudnia 2020 r.

15. W dniu 4 października 2021 r. skarżący wniósł skargę na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

16. W dniu 6 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił skargę, uznając, że pomimo ogólnej długości postępowania oraz uchybień w zakresie planowania i organizacji rozpraw oraz postępowania z aktami sprawy w pierwszej instancji postępowanie nie cechowało się przewlekłością, biorąc pod uwagę, że sprawa była skomplikowana pod względem faktycznym, a strony (w szczególności matka dziecka) przyczyniły się do długości postępowania, gdyż składały liczne pisma po terminie.

17. Skarżący złożył skargę na podstawie art. 8 Konwencji w związku z niedopełnieniem przez władze krajowe pozytywnych obowiązków w zakresie ochrony jego prawa do poszanowania życia rodzinnego.

OCENA TRYBUNAŁU

ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 8 KONWENCJI

18. Rząd uznał, że skoro prawa skarżącego do kontaktu zostały ostatecznie zabezpieczone, nie można go uznać za ofiarę naruszenia, a jego skarga powinna zostać uznana za niezgodną rationae materiae. Skarżący odrzucił argumenty Rządu i podtrzymał skargę.

19. Trybunał zauważa, że główna kwestia w niniejszej sprawie leży w opieszałości w rozpatrywaniu sprawy skarżącego na szczeblu krajowym, w szczególności w (i) czasie, który upłynął od pierwszego wniosku skarżącego o wydanie postanowienia w sprawie kontaktów do orzeczenia z dnia 25 października 2018 r., (ii) zarzucie skarżącego, że jego wnioski o zabezpieczenie jego praw do kontaktów przez zagrożenie matce grzywną zostały rozpatrzone z opóźnieniem, oraz (iii) ogólnej długości postępowania dotyczącego praw skarżącego do kontaktów. W tych okolicznościach Trybunał uważa, że krzywda wobec skarżącego nie została naprawiona i nadal można go uznać za ofiarę. W tych okolicznościach sprzeciw Rządu należy odrzucić.

20. Trybunał zauważa, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji ani nie jest niedopuszczalna z jakichkolwiek innych względów. Tym samym należy uznać ją za dopuszczalną.

21. Ogólne zasady dotyczące pozytywnych obowiązków związanych ze skutecznym „poszanowaniem” życia rodzinnego w odniesieniu do kontaktów między rodzicem a dzieckiem podsumowano w sprawach P.K. przeciwko Polsce (nr 43123/10, §§ 81–86, 10 czerwca 2014 r.) i Ribić przeciwko Chorwacji (nr 27148/12, §§ 92-94, 2 kwietnia 2015 r.).

22. Trybunał ponownie wskazuje, że w sprawach dotyczących relacji danej osoby z jej dzieckiem istnieje obowiązek zachowania wyjątkowej staranności ze względu na ryzyko, że upływ czasu może doprowadzić do faktycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. Süß przeciwko Niemcom, nr 40324/98, § 100, 10 listopada 2005 r.). Obowiązek ten, który ma decydujące znaczenie dla oceny, czy sprawa dotycząca dostępu do dzieci została rozpatrzona w rozsądnym terminie zgodnie z wymogami art. 6 ust. 1 Konwencji (zob. między innymi Nuutinen przeciwko Finlandii, nr 32842/96, § 110, ETPCz 2000-VIII), stanowi również część wymogów proceduralnych zawartych w art. 8 (zob. między innymi Hoppe przeciwko Niemcom, nr 28422/95, § 54, 5 grudnia 2002 r.).

23. Decydującą kwestią jest zatem to, czy polskie władze poczyniły wszelkie odpowiednie kroki, których można było rozsądnie wymagać (i) w celu zapewnienia szybkiego kontaktu skarżącego z dzieckiem do czasu zakończenia postępowania co do istoty sprawy, (ii) w celu ułatwienia wykonania postanowienia w sprawie kontaktów oraz (iii) w celu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy w rozsądnym terminie.

24. Najpierw Trybunał zbada czas niezbędny władzom krajowym do wydania pierwszego postanowienia w sprawie kontaktów.

25. Rząd twierdził w tym względzie, że skarżący nie mógł racjonalnie oczekiwać, że jego prawa zostaną zabezpieczone przed 26 czerwca 2018 r., tj. przed wydaniem orzeczenia, w którym ustalono jego ojcostwo (zob. paragraf 4 powyżej). Trybunał zauważa jednak, że art. 8 może służyć ochronie życia rodzinnego niezależnie od istnienia lub braku prawnie ustanowionej relacji rodzic-dziecko (zob. Shavdarov przeciwko Bułgarii, nr 3465/03, § 40, 21 grudnia 2010 r.).

26. W związku z powyższym, a także biorąc pod uwagę, że w szczególnych okolicznościach sprawy, w chwili złożenia wniosku o zastosowanie środków tymczasowych, oboje rodzice uznali ojcostwo skarżącego (skarżący przez złożenie wniosku, a matka przez wniesienie powództwa o ustalenie jego ojcostwa), Trybunał stwierdził, że oczekiwania skarżącego dotyczące zabezpieczenia praw do kontaktów w okresie od 22 maja 2017 r. do 26 czerwca 2018 r. miały wystarczającą podstawę.

27. W związku z tym Trybunał stwierdza, że czas, który upłynął między pierwotnym wnioskiem o zastosowanie środków tymczasowych a wydaniem pierwszego orzeczenia w tym zakresie, był wyjątkowo długi, ponieważ władze krajowe potrzebowały ponad roku i pięciu miesięcy, aby zapewnić skarżącemu pierwszy kontakt z dzieckiem (zob. paragrafy 6 i 9 powyżej; porównaj z Süß, cytowanym powyżej, §§ 19–20 i 101). Trybunał zauważa ponadto, że przedłużające się działania władz krajowych w tym zakresie z pewnością miały negatywny wpływ na więź skarżącego z synem w bardzo młodym wieku.

28. Co się tyczy wykonania postanowienia w sprawie kontaktów, Trybunał zauważa, że pomimo pilnego charakteru sprawy i złożenia przez skarżącego trzech wniosków o zagrożenie I.B. grzywną za niewykonanie postanowienia w sprawie kontaktów, Sąd Rejonowy w Dębicy nie podjął żadnej decyzji w sprawie tych wniosków do czasu ostatecznego ustalenia kontaktów w pierwszej instancji (tj. przez ponad rok i cztery miesiące od pierwszego wniosku – zob. paragrafy 13 i 14 powyżej).

29. Rząd nie przedstawił żadnych wyjaśnień dotyczących opóźnień w rozpatrywaniu wniosków skarżącego. Twierdził jednak, że skarżący nie spełnił wymogów formalnych przy składaniu wniosków. Trybunał nie uznaje tego argumentu za przekonujący, ponieważ nie został on przytoczony przez sądy krajowe. Co więcej, główną kwestią w tym zakresie nie jest treść samego orzeczenia, ale czas, jaki sądy krajowe potrzebowały na wydanie jakiejkolwiek rozstrzygnięcia w tym zakresie.

30. W okolicznościach sprawy Trybunał uznał za uderzające, że pomimo posiadania wiążącego orzeczenia zabezpieczającego jego kontakty z dzieckiem, które nie zostało w pełni wykonane, wnioski skarżącego mające na celu wykonanie postanowienia w sprawie kontaktów nie zostały w ogóle rozpatrzone przez ponad rok. Trybunał stwierdza, że przedłużające się rozpatrywanie tych wniosków przyczyniło się do dalszych trudności skarżącego w nawiązaniu więzi emocjonalnej z synem.

31. Całkowity czas trwania postępowania krajowego dotyczącego ustalenia kontaktów, w okresie od 22 maja 2017 r. do 28 października 2021 r., przekroczył cztery lata i pięć miesięcy w dwóch instancjach.

32. Sąd przyznaje, że rodzice pozostawali w głębokim konflikcie, a ogólny czas trwania postępowania był, przynajmniej częściowo, spowodowany ich własnymi działaniami. Brak współpracy między rodzicami pozostającymi w separacji nie jest jednak okolicznością, która sama w sobie może zwolnić władze z ich pozytywnych obowiązków wynikających z art. 8 (zob. Z. przeciwko Polsce, nr 34694/06, § 75, 20 kwietnia 2010 r.).

33. Ogólnie rzecz biorąc, Trybunał stwierdził, że przewlekłe działania sądów krajowych doprowadziły do faktycznego rozstrzygnięcia sprawy i uniemożliwiły skarżącemu nawiązanie znaczącej relacji z synem w pierwszych latach życia dziecka, poważnie wpływając na jego możliwość poznania ojca, nawiązania z nim więzi, a nawet nauczenia się jego języka.

34. Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy, w szczególności upływ czasu i bardzo młody wiek dziecka, a także kryteria określone w jego własnym orzecznictwie, Trybunał stwierdza, że niezależnie od marginesu oceny państwa pozwane państwo nie spełniło proceduralnych wymogów celowości nieodłącznie związanych z prawem do poszanowania życia rodzinnego na podstawie art. 8 Konwencji.

35. W związku z powyższym doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.

ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI

36. Skarżący nie zgłosił żadnego roszczenia tytułem zadośćuczynienia za szkodę majątkową. Dochodził jedynie zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, pozostawiając dokładną kwotę do uznania Trybunału.

37. Ponadto domagał się on kwoty 25827,71 euro (EUR) tytułem zwrotu kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi, w tym (i) kwoty 13750 euro tytułem zwrotu kosztów podróży na rozprawy sądowe i kontakty z synem, (ii) kwoty 4980 euro tytułem zwrotu kosztów zakwaterowania w Polsce przy tych okazjach oraz (iii) kwoty 7097 euro za usługi prawne. Wreszcie skarżący domagał się również kwoty 2460 euro tytułem zwrotu kosztów i wydatków poniesionych przed Trybunałem.

38. Rząd uznał te żądania za wygórowane i bezzasadne.

39. Trybunał przyznaje skarżącemu kwotę 6500 euro tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową powiększonego o podatek należny od tej kwoty.

40. Mając na uwadze posiadane dokumenty, Trybunał uznaje za uzasadnione zasądzić kwotę 8000 euro na pokrycie kosztów wszelkiego rodzaju, powiększonych o należne podatki.

Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

(a)  że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty:

(i)  6500 EUR (sześć tysięcy pięćset euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;

(ii)  8000 EUR (osiem tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zwrotu poniesionych kosztów i wydatków;

(b)  że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności należne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 27 czerwca 2024 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

 Liv Tigerstedt Ivana Jelić

 Zastępca Kanclerza Przewodnicząca