© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Ibrahim o.fl. gegn Bretlandi
Dómur frá 16. desember 2014
Mál nr. 50541/08, 50571/08, 50573/08 og 40351/09
6. gr. Réttur til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi
Hryðjuverk. Staða sakborninga. Réttur til aðgangs að lögmanni.
1. Málsatvik
21. júlí 2005, tveim vikum eftir að 52 létust í sjálfsmorðsárásum í London, voru gerðar tilraunir til að sprengja fleiri sprengjur í almenningssamgöngum þar. Sprengjurnar sprungu þó ekki. Gerendurnir flúðu af vettvangi. Fyrstu þrír kærendurnir voru handteknir en neitað um verjanda allt frá 4 og upp í 8 klukkustundir svo lögreglan gæti tekið þá í svokallaðar öryggisyfirheyrslur. Í þeim viðtölum neituðu þeir allri sök. Fyrir rétti viðurkenndu þeir þó að hafa komið sprengjunum fyrir en sögðu þær hafa verið gabb og aldrei átt að springa. Endurrit úr öryggisviðtölunum voru lögð fram gegn þeim og þeir sakfelldir fyrir tilraun til manndráps. Áfrýjun bar ekki árangur.
Fjórði kærandi var upphaflega yfirheyrður sem vitni. Hins vegar byrjaði hann að láta upplýsingar í ljós sem felldu sök á hann eftir því sem viðtalið þróaðist. Þá byrjaði hann að lýsa samskiptum sínum við einn hinna grunuðu og hvernig hann hafði aðstoðað hann. Lögreglan gerði þeim kæranda ekki grein fyrir því þegar hann hlaut réttarstöðu grunaðs manns. Nokkru síðar var hann handtekinn og gerð grein fyrir réttindum sínum og boðin lagaleg aðstoð verjanda. Hann var á endanum sakfelldur fyrir að aðstoða einn tilræðismannanna og fyrir að gefa ekki upp nauðsynlegar upplýsingar um sprengjuárásina. Áfrýjun bar ekki árangur.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur byggðu allir á því að biðin við að tilnefna þeim verjanda hafi brotið réttindi þeirra skv. 1. mgr. 6. gr. og c. lið 3. mgr. 6. gr. sáttmálans
Niðurstaða
Dómstóllinn tók í upphafi fram að til þess að rétturinn til réttlátrar málsmeðferðar væri virkur þyrfti grunaður maður að njóta aðstoðar lögfræðings frá því hann fer fyrst í viðtal hjá lögreglu nema sérstök rök og aðstæður mæli með öðru. Jafnvel þegar slíkar aðstæður eru til staðar beri að gæta að því að frestun á aðstoð verjanda skerði ekki vörn sakbornings. Dómstóllinn tók sem dæmi um of mikla skerðingu að upplýsingar úr yfirheyrslu án verjanda væru notaðar sem grunnur til sakfellingar.
Dómstóllinn lagði því næst mat á hvort knýjandi rök hafi verið fyrir skerðingu á aðgangi að verjanda í tilviki kærenda. Atvikin í máli þessu voru þess eðlis að lögreglunni bar að líta til þess að árásirnar væru raunverulegar og sama gilti um ógn um fleiri árásir. Því væru ótal líf í hugsanlegri hættu. Hefði verið afar brýnt að upplýsa hverjir voru viðriðnir málið og hvort hætta væri á frekari árásum. Þessar aðstæður ásamt mikilvægi þess að tryggja að að engar upplýsingar lækju út um rannsóknina hefðu haft afar mikla þýðingu. Yfirheyrsla þriggja fyrstu kærenda hefði ekki verið liður í því að afla sönnunargagna um sekt þeirra heldur að gæta öryggis almennings. Sú hætta var til staðar að fengju þeir aðgang að lögmanni gætu þeir mögulega varað aðra tilræðismenn við. Þótt aðstaðan væri aðeins frábrugðin í máli fjórða kæranda voru rökin hin sömu, ef honum yrði gerð grein fyrir að hann nyti réttarstöðu sakbornings væri hann líklegur til að hætta að aðstoða lögreglu. Aðstoð hans var að mati lögreglu mikilvæg fyrir öryggi almennings á þeim tíma sem ákvörðunin var tekin. Komst dómstóllinn því að þeirri niðurstöðu að veigamikil rök og sérstakar aðstæður hafi leitt til þess að skerðing á rétti kærenda var nauðsynleg.
Því næst tók dómstóllinn til skoðunar hvort skerðingin hafi skaðað vörn kærenda með afgerandi hætti. Í málinu var kærendum ekki kerfisbundið neitað um aðstoð verjanda heldur var það tímabundið úrræði sem beitt var á hófsaman hátt, mest 8 klukkustundir, þrátt fyrir að löggjöfin hafi heimilað 48 klst. Skilyrði laga í þessum efnum væru ströng og tæmandi talin. Um leið og nægilegar upplýsingar lágu fyrir bar að hætta yfirheyrslu þar til sakborningur hafði fengið aðstoð verjanda. Var því vel gætt að jafnvægi hagsmuna kærenda og almennings. Yfirmaður hafði samþykkt í öllum tilvikum að skerða rétt kærenda tímabundið.
Enginn kærenda vísaði til þess að hafa verið beittur þrýstingi við yfirheyrslur eða þvingaður til að sakfella sjálfan sig. Í tilviki þriggja fyrri kærendanna var meginmarkmið lögreglunnar að ná öðrum sakborningum. Í tilviki fjórða kæranda þá dró hann ekki ummæli sín til baka sem gátu varpað á hann sök eftir að hafa notið aðstoðar lögmanns og byggði raunar á þeim alveg fram að réttarhöldunum er hann óskaði eftir að þau kæmust ekki að fyrir dómi.
Að lokum tók dómstóllinn fram að dómari í máli kærenda hafði tekið skýrslurnar úr yfirheyrslunum til ítarlegrar skoðunar og veitt kviðdómendum ítarlegar leiðbeiningar um það hvernig mætti líta til þeirra. Enn fremur gaf hann langa og ítarlega útskýringu á því af hverju hann leyfði framlagningu skýrslnanna. Í tilviki fjórða kæranda útskýrði dómari svo ítarlega hví hann teldi það ekki skerða réttindi hans að skýrslan væri lögð fram í heild sinni.
Þessi atvik ásamt því að skýrslur af yfirheyrslum kærenda án verjenda voru ekki einu gögnin í málinu sem leiddu til sakfellingar heldur einungis hluti af mun fleiri gögnum leiddi til þess að dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu að engin réttindi kærenda hefðu verið brotin í málinu.
Full & Egal Universal Law Academy