AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
ÇALAR / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 9626/12)
KARAR
STRAZBURG
28 Kasım 2017
İşbu karar kesinleşmiş olup, bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Çalar / Türkiye davasında,
Başkan
Ledi Bianku,
Yargıçlar
Paul Lemmens,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite hâlinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 7 Kasım 2017 tarihinde gerçekleştirilen kapalı müzakereler sonrasında, aynı tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Davanın temelinde, Türk vatandaşı olan Mesut Çalar (“başvuran”) tarafından, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesine uygun olarak, 14 Aralık 2011 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine Mahkemeye yapılmış olan bir başvuru (no. 9626/12) bulunmaktadır.
2. Başvuran, Ankara Barosuna bağlı Avukat A. Demir tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin (“AYİM”) iddia edildiği üzere bağımsız ve tarafsız olmaması, başvuranın Milli Savunma Bakanlığı tarafından ibraz edilen gizli belgelere erişememesi nedeniyle AYİM önündeki yargılamanın adil olmaması ve Cumhuriyet savcısının yazılı mütalaasının tebliğ edilmemesi hususlarına ilişkin şikâyetler 21 Kasım 2016 tarihinde Türk Hükümetine tebliğ edilmiş; başvurunun geriye kalan kısmının ise Mahkeme İçtüzüğü’nün 54 § 3 maddesi uyarınca kabul edilemez olduğuna karar verilmiştir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
4. Başvuran 1975 doğumlu olup; Diyarbakır’da ikamet etmektedir.
5. Başvuranın, orduda subay olarak görev yapmakta iken, gizli soruşturma tutanaklarına istinaden sözleşmesi feshedilmiştir. Bunun akabinde başvuran, ihtilaf konusu kararın iptali talebiyle AYİM önünde Milli Savunma Bakanlığı aleyhinde dava açmıştır.
6. AYİM, 10 Mayıs 2011 tarihinde, başvurana tebliğ edilmemiş olan gizli soruşturma tutanakları ve Cumhuriyet savcısının yazılı mütalaasına dayanarak, başvuranın talebini reddetmiştir. Başvuranın karar düzeltme talebi de 13 Eylül 2011 tarihinde AYİM tarafından reddedilmiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK
7. Söz konusu tarihte yürürlükte olan ilgili iç hukuka ilişkin açıklamalar, Yavuz/Türkiye ((k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000) ve Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 29-47, 17 Kasım 2015) kararlarında yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. HÜKÜMETİN, SÖZLEŞME’NİN 37. MADDESİ UYARINCA BAŞVURUNUN KAYITTAN DÜŞÜRÜLMESİNE İLİŞKİN TALEBİ
8. Dostane çözüm müzakerelerinden sonuç alınamamasının ardından, Hükümet, 21 Nisan 2017 tarihinde, tek taraflı bir deklarasyon sunarak, Mahkemeden, başvuruyu kayıttan düşürmesini talep etmiştir.
9. Başvuran bu talebe itiraz etmiştir.
10. Mahkeme, bazı koşullarda, başvuran davasının incelenmeye devam edilmesini arzu etse dahi, davalı Hükümet tarafından hazırlanan tek taraflı deklarasyona dayanarak, Sözleşme’nin 37 § 1 (c) maddesi uyarınca, başvuruyu kayıttan düşürebileceğini hatırlatır. Fakat bu durum, tek taraflı deklarasyonun, Sözleşme’de tanımlandığı şekliyle insan haklarına saygı ilkesinin Mahkemenin davayı incelemeye devam etmesini gerektirmediği tespitini yapabilmek için yeterli bir dayanak sunmasına bağlıdır (bk. Tahsin Acar/Türkiye (ilk itirazlar) [BD], no. 26307/95, § 75, AİHM 2003‑VI ve Angelov ve Diğerleri/Bulgaristan, no. 43586/04, § 12, 4 Kasım 2010).
11. Mahkeme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 375. maddesinin, bir kararın Sözleşme’nin veya eki protokollerinin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş bir kararıyla tespit edilmiş olması durumunda, yargılamanın iadesinin talep edilmesine olanak sağladığını hatırlatır. Bu nedenle Mahkeme, başvuranı yargılamanın iadesini talep etmekten mahrum bırakacak olan söz konusu tek taraflı deklarasyonun, Sözleşme’de tanımlandığı şekliyle insan haklarına saygı ilkesinin Mahkemenin davayı incelemeye devam etmesini gerektirmediği tespitini yapabilmek için yeterli bir dayanak sunmadığı kanaatindedir (bk. Kurs/Ukrayna [Komite], no. 48956/06, §§ 5-9, 4 Mayıs 2017).
12. Bu hâlde, Mahkeme, Hükümetin Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvurunun kayıttan düşürülmesine ilişkin talebinin reddedilmesine ve davanın kabul edilebilirliği ve esası hakkındaki incelemesinin sürdürülmesine karar vermiştir.
II. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
13. Başvuran, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesine dayanarak, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanma hakkından mahrum bırakıldığını, zira AYİM bünyesinde davayı gören mahkeme heyetinde yer alan iki subayın askeri makamların hiyerarşisi altında olduklarını ve askeri hâkim sıfatına sahip olan diğer hâkimler ile aynı hukuki güvencelerden faydalanmadıklarını belirterek şikâyette bulunmuştur. Ayrıca, başvuran, Milli Savunma Bakanlığı tarafından ilgili mahkemeye yargılama sürecinde sunulan gizli belgelere erişememesi ve Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan yazılı mütalaanın kendisine tebliğ edilmemesi gerekçeleriyle, AYİM önündeki yargılamaların adil olmadığından şikâyet etmiştir.
A. AYİM’in Bağımsız ve Tarafsız Olmadığına İlişkin Şikâyet Hakkında
1. Kabul Edilebilirlik Hakkında
14. Hükümet, Sözleşme’nin 35. maddesi kapsamında, başvuranın AYİM’in bağımsız ve tarafsız olmadığına ilişkin şikâyetinin, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Bu bağlamda, Hükümet, başvuranın, askeri hâkimlerin reddine ilişkin bir talepte bulunmadığını belirtmiştir.
15. Mahkeme, AYİM’in kuruluşu ve oluşumunun Anayasa ve kanunlarla açıkça öngörülmüş olduğunu gözlemlemektedir. Buna göre, sırf mahkeme heyetinde yer alan hâkimlerin ordu mensubu oldukları gerekçesiyle mahkemenin oluşumuna ilişkin olarak başvuranlar tarafından yapılacak itirazlardan herhangi bir sonuç alınamayacaktır (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Satık/Türkiye (no. 2), no. 60999/00, § 39, 8 Temmuz 2008 ve Yavuz/Türkiye (k.k.), no. 29870/96, 25 Mayıs 2000).
16. Dolayısıyla, ulusal makamlar nezdinde yapılacak bu tür bir talep, şikâyete konu olan durumun giderilmesini sağlamayacaktı. Bu nedenle, söz konusu itiraz reddedilmelidir. Mahkeme, şikâyetin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesinin anlamı dâhilinde açıkça dayanaktan yoksun olmadığı kanısındadır. Mahkeme ayrıca, söz konusu şikâyetin başka herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesiyle de bağdaşmadığı kanaatindedir. Dolayısıyla, şikâyetin kabul edilebilir olarak beyan edilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
2. Esas Hakkında
17. Mahkeme, hâlihazırda, benzer bir şikâyeti Tanışma/Türkiye (no. 32219/05, §§ 68-84, 17 Kasım 2015) davasında incelediğini ve Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlalini tespit ettiğini hatırlatır. Mahkeme somut davada, yukarıda anılan kararındaki tespitlerinden ayrılmasını gerektiren herhangi bir özel koşulun mevcut olmadığına karar vermiştir.
18. Dolayısıyla, AYİM’in bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.
B. Gizli Belgelere Erişim Sağlanamaması ve Cumhuriyet Savcısının Yazılı Mütalaasının Tebliğ Edilmemesi Hususlarındaki Şikâyetler Hakkında
19. Başvuran, Milli Savunma Bakanlığı tarafından ilgili mahkemeye sunulan gizli belgelere erişemediği ve Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan yazılı mütalaanın kendisine tebliğ edilmediği gerekçeleriyle, AYİM önündeki yargılamaların adil olmadığından şikâyet etmiştir.
20. Mahkeme, bu şikâyetlerin yukarıda incelenen şikâyetle bağlantılı olduğunu ve dolayısıyla aynı şekilde kabul edilebilir olarak beyan edilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
21. Başvuranın, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanma hakkının ihlal edildiğini tespit eden Mahkeme, bu şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir (bk. diğer kararlar arasında, Incal/Türkiye, 9 Haziran 1998, § 74, Karar ve Hükümler Derlemesi 1998‑IV; Ükünç ve Güneş/Türkiye, no. 42775/98, § 26, 18 Aralık 2003 ve Yeltepe/Türkiye, no. 24087/07, § 33, 14 Mart 2017).
III. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
A. Tazminat
22. Başvuran, 150.000 avro maddi ve aynı miktarda manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
23. Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.
24. Mahkeme, maddi tazminat konusunda, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edilmemiş olması hâlinde yargılamaların nasıl sonuçlanabileceği hususunda herhangi bir tahminde bulunamayacağı görüşündedir. Bu nedenle, maddi tazminat başlığı altında herhangi bir tazminata hükmedilemeyeceği kanaatindedir. Manevi tazminat konusunda ise, hakkaniyet temelinde karar veren Mahkeme, iç hukukta yapılan son değişikliklerin yanı sıra hukuk mahkemeleri önünde yargılamanın iadesi imkânının bulunmasını göz önünde bulundurarak, başvurana 1.500 avro ödenmesini uygun bulmuştur.
C. Gecikme Faizi
25. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankasının kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiştir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
1. Hükümetin tek taraflı deklarasyonunun ve başvurunun kayıttan düşürülmesine ilişkin talebinin reddedilmesine;
2. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
3. AYİM’in bağımsız ve tarafsız olmadığı gerekçesiyle, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;
4. Başvuranın, Sözleşme’nin 6. maddesi kapsamındaki şikâyetlerinin geriye kalan kısmının incelenmesinin gerekli görülmediğine;
5.
(a) Davalı Devlet tarafından, başvurana, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere, başvurana yansıtılabilecek her türlü vergi hariç 1.500 avro (bin beş yüz avro) manevi tazminat ödenmesine;
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına;
5. Başvuranın adil tazmine ilişkin diğer taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; Mahkeme İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 28 Kasım 2017 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıLedi Bianku
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
Full & Egal Universal Law Academy