Chanyev / Ukrayna-46193/13 - 9.10.2014 tarihli Karar [Bölüm V]
Olaylar - Başvuran 30 Kasım 2012 tarihinde adam öldürme şüphesiyle yakalanmıştır ve Bölge Mahkemesi 2 ay tutuklu kalmasına hükmetmiştir. Tutukluluğu daha sonra sorgu hâkimi tarafından 27 Şubat 2013 tarihine kadar uzatılmıştır. 26 Şubat 2013 tarihinde, başvuranın aleyhine dava açılmıştır ve dava dosyası yetkili mahkemeye gönderilmiştir. İki gün sonra başvuranın avukatı, başvuranın hükmedilen tutukluluk süresi bittiğinden, tahliye edilmesini talep etmiştir. Tutukevi müdürü uygulanabilir kurallar kapsamında, dava dosyasının yargılamayı yürüten mahkemeye gönderildiğinde, başvuranın tutukluluğunun devamına karar vermenin söz konusu mahkemenin görevi olduğu şeklinde cevap vermiştir. Akabinde avukatın, başvuranın serbest bırakılmasına yönelik olarak yaptığı talepler nihayetinde, iddianamenin sunulmasının ardından tutukluluk süresinin uzatılıp uzatılmayacağına karar vermesi için yargılamayı yürüten mahkemenin yargıcına iki ay süre tanıyan Ceza Muhakeme Kanunu’nun 331-3 maddesine dayanılarak reddedilmiştir. Başvuranın tutukluluğu 15 Nisan 2013 tarihine kadar uzatılmıştır. Daha sonra, başvuranın suçu sabit görülmüş ve 11 yıl hapis cezası verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme – Madde 5 § 1: Başvuran 28 Şubat ve 15 Nisan 2013 tarihleri arasında mahkeme kararı olmadan tutuklu bulunmasından şikâyetçi olmuştur. Mahkeme, daha önce Ukrayna’da sabıkalı şüphelilerin tutukluluğuyla ilgili, soruşturma sonu ve yargılama başlangıcı arasındaki süre boyunca tutuklu kişilere uygulama dâhil, birtakım eksiklikleri irdelemiştir. Sözleşme’nin 5 § 1 maddesini ihlal eden bu tür bir uygulama tekrarlanmaktadır ve yasamayla ilgili eksiklikten kaynaklanmaktadır. Başvuranın davası, Sözleşme’nin 5. madde kapsamında tekrarlanan ihlallerinin altında yatan yasamayla ilgili eksiklikleri ortadan kaldırmak için düzenlenen yeni Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (2012) çerçevesi dâhilinde yürütülmüştür. Ancak, yeni Kanun, yargılama başlangıcı ve soruşturma sonu arasındaki dönemde sanığın tutukluluk durumunu açık ve belirli bir biçimde düzenlememiştir. Örneğin, sorgu hâkimi tarafından verilen önceki tutukluluk hükmünün süresi çoktan geçmiş olduğu halde Kanunun 331-3 maddesi yargılamayı yürüten mahkemeye sanığın tutukluluğunun devamına karar vermesi için 2 ay süre vermiştir. Bu nedenle, yargı kararı olmadan iki aya kadar sanığın tutukluluğunun devam etmesine izin vermiştir. Söz konusu hükümler, başvuranın davasında uygulanmış ve bir mahkeme hükmü olmadan bir buçuk ay tutuklu kalmasına sebep olmuştur.
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle)
Madde 46: Mahkeme, Kharchenko / Ukrayna davasında, Ukrayna aleyhine 5 §1 maddesinde tekrarlayan ihlallerin yasamayla ilgili eksiklikten kaynaklandığını belirtmiştir ve Davalı Devlet’i mevzuatını ve idari uygulamasını 5. maddeyle uyumlu hale getirmesi için acil önlem almaya davet etmiştir.
Başvuranın davası gösterdiği gibi, yeni mevzuat, Sözleşme’nin 5. maddesinin ihlaline yol açacak benzer bir eksiklik içermektedir. Bu durumu en uygun ele almanın yolu Sözleşme’nin 5. madde gereklilikleriyle ceza muhakemesi uyumunu sağlama amacıyla, ilgili mevzuatı değiştirmektir.
(Bk. ayrıca Kharchenko / Ukrayna, 40107/02, 10 Şubat 2011, 138 sayılı Bilgi Notu)
Full & Egal Universal Law Academy