CASE OF CHIRAGOV AND OTHERS v. ARMENIA - [Albanian Translation] by the General State Advocature of Albania

DHOMA E MADHE

ÇËSHTJA CHIRAGOV DHE TË TJERË k. ARMENISË

(Kërkesa nr. 13216/05)

VENDIM

(Themeli)

STRASBURG

16 Qershor 2015

Ky vendim është përfundimtar, por ai mund t’i nënshtrohet korrigjimeve.

Në çështjen e Chiragov dhe të tjerë kundër Armenisë,

Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, Dhoma e Madhe me trup gjykues të përbërë prej:

Dean Spielmann, President,
Josep Casadevall,
Guido Raimondi,
Mark Villiger,
Isabelle Berro,
Ineta Ziemele,
Boštjan M. Zupančič,
Alvina Gyulumyan,
Khanlar Hajiyev,
George Nicolaou,
Luis López Guerra,
Ganna Yudkivska,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Ksenija Turković,
Egidijus Kūris,
Robert Spano,
Iulia Antoanella Motoc, gjyqtarë,
dhe Michael O’Boyle, Zëvendës Kancelar,

Pas shqyrtimit me dyer të mbyllura më 22-23 janar 2014 dhe 22 janar 2015,

Jep këtë vendim, i cili u mor në datën e fundit të lartpërmendur:

PROCEDURA

1. Çështja ka filluar në bazë të kërkesës (nr. 13216/05) kundër Republikës së Armenisë drejtuar në Gjykatë, sipas nenit 34 të Konventës për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore ("Konventa") nga gjashtë shtetas nga Azerbaxhiani, Z. Elkhan Chiragov, Z. Adishirin Chiragov, Z. Ramiz Gebrayilov, Z. Akif Hasanof, Z. Fekhreddin Pashayev dhe Z. Qaraca Gabrayilov (“kërkuesit”), më 6 prill 2005. Kërkuesi i gjashtë ndërroi jetë në qershor 2005. Kërkesa në emër të tij vijoi të ndiqet nga djali i tij, Z. Sagatel Gabrayilov.

2. Kërkuesit, të cilëve iu ofruar ndihmë ligjore falas, u përfaqësuan nga Z. M. Muller QC, Znj. C. Vine, Znj. M. Butler, Z. M. Ivers, Znj B. Poynor dhe Z. S. Sëaroop, avokat që ushtronin aktivitetin në Londër, si dhe nga Z. K. Yıldız. Qeveria e Armenisë (“Qeveria”) u përfaqësua nga agjenti i saj, Z. G. Kostanyan, Përfaqësues i Republikës së Armenisë në Gjykatë.

3. Kërkuesit pretenduan, në mënyrë të veçantë, se ishin penguar të ktheheshin në distriktin e Lachin, në territorin e pushtuar nga Qeveria e paditur, duke mos pasur mundësi, në këtë mënyrë, të gëzonin pronën dhe shtëpitë e tyre atje dhe gjithashtu se, nuk kishin marrë asnjë kompensim për humbjet e tyre. Ata parashtruan se kjo përbënte shkelje të vazhdueshme të nenit 1 të Protokollit nr.1 të Konventës dhe të nenit 8 të Konventës. Për më tepër, ata u ankuan për shkelje të nenit 13 të Konventës duke mos pasur asnjë mjet ligjor efektiv në dispozicion në lidhje me ankesat e mësipërme. Së fundi, ata pretenduan, në dritën e të gjitha pretendimeve të parashtruara më lart, se ishin diskriminuar për shkak të përkatësisë së tyre etnike dhe fetare, në shkelje të nenit 14 të Konventës.

4. Kërkesa iu caktua për shqyrtim Seksionit të Tretë të Gjykatës (neni 52 § 1 i Rregullores së Gjykatës). Qeveria e Azerbajxhanit shfrytëzoi të drejtën e saj, në bazë të nenit 36 § 1 të Konventës, për të ndërhyrë në proces. Ajo u përfaqësua nga agjenti i saj, Z. C. Asgarov.

5. Më 9 mars 2010, Dhoma e Seksionit të Tretë, e përbërë nga gjyqtarët Josep Casadevall, Elisabet Fura, Corneliu Birsan, Boštjan M. Zupancic, Alvina Gyulumyan, Egbert Myjer dhe Luis López Guerra, dhe zëvendës regjistruesi i seksionit, Stanley Naismith, hoqi dorë nga juridiksioni në favor të Dhomës së Madhe. Palët nuk patën kundërshtime (neni 30 i Konventës dhe neni 72 i Rregullores së Gjykatës).

6. Përbërja e Dhomës së Madhe u përcaktua në përputhje me dispozitat e nenit 26 §§ 4 dhe 5 të Konventës dhe nenit 24 të Rregullores së Gjykatës. Presidenti i Gjykatës vendosi që, në interes të administrimit të duhur të drejtësisë, rasti konkret dhe rasti i Sargsyan k. Azerbaixhanit (kërkesa nr. 40167/06) t’u caktohen Dhomës së Madhe me të njëjtën përbërje (neni 24, 42 § 2 dhe 71 i Rregullores së Gjykatës).

7. Një seancë dëgjimore publike për shqyrtimin e pranueshmërisë dhe themelit të kërkesës u zhvillua në Pallatin e të Drejtave të Njeriut, në Strasburg, më 15 shtator 2010 (neni 59 § 3 i Rregullores së Gjykatës)

8. Më 14 dhjetor 2011 kërkesa u shpall e pranueshme nga Dhoma e Madhe të përbërë nga gjyqtarët Nicolas Bratza, Jean-Paul Costa, Kristos Rozakis, Françoise Tulkens, Josep Casadevall, Nina Vajić, Corneliu Birsan, Peer Lorenzen, Bostjan M. Zupancic, Elisabet Fura, alvina Gyulumyan, Khanlar Hajiyev, Egbert Myjer, Sverre Erik Jebens, Giorgio Malinverni, George Nicolaou dhe Luis López Guerra, dhe zëvendës kancelari Michael O’Boyle,.

9. Kërkuesit dhe Qeveria e paditur parashtruan pretendimet me shkrim (neni 59 § 1 i Rregullores së Gjykatës) në lidhje me themelin e kërkesës. Gjithashtu Qeveria e Azerbajxhanit paraqiti komentet e saj si palë e tretë.

10. Një seancë dëgjimore publike mbi themelin e kërkesës u zhvillua në Pallatin e të Drejtave të Njeriut, në Strasburg, më 22 janar 2014.

U paraqitën para Gjykatës:

(a) për Qeverinë e paditur
Z.G. Kostanyan,Agjent,
Z.G. Robertson, QC,Përfaqësues ligjor,
Z.E. Babayan,
Z.T. Collis,Këshilltar;

(b) për kërkuesin
Z.M. Muller, QC,
Z.M. Ivers,
Z.S. Sëaroop,
Zj.M. Butler,Përfaqësues ligjor,
Zj.C. Vine,
Zj.B. Poynor,
Zj.S. Karakaş,
Zj.A. Evans,Këshilltar;

(c) for the Azerbaijani Government
MrC. Asgarov,Agjent,
MrM.N. Shaë, QC,
MrG. Lansky, Përfaqësues ligjor,
MrO. Gvaladze,
MrH. Tretter,
MsT. Urdaneta Ëittek,
Mr O. Ismayilov, Këshilltar.

Kërkuesit A. Hasanof dhe F. Pashayev ishin gjithashtu të pranishëm.

Gjykata dëgjoi parashtresat e Z. Muller, Z. Sëaroop, Z. Ivers, Zj. Butler, Z. Robertson, Z. Shaë dhe Z. Lansky.

11. Pas seancës dëgjimore, Gjykata vendosi që shqyrtimi i çështjes nuk kërkonte gjetjen e fakteve ose marrjen e deklaratave nga dëshmitarët.

FAKTET

I. RRETHANAT E ÇËSHTJES

A. Historiku

12. Në kohën e rënies së BRSS, Oblasti Autonom i Nagorno-Karabakh ("NKAO") ishte një krahinë autonome e Republikës Sovjetike Socialiste të Azerbajxhanit ("RSS e Azerbajxhanit"). Kjo krahinë e cila ndodhej në territorin e RSS të Azerbajxhanit, mbulonte 4,388 km katrore. Në atë kohë nuk ekzistonte një kufi i përbashkët ndërmjet Nagorno-Karabakh (e njohur në Armenisht si Artsakh) dhe Republikës Socialiste Sovjetike të Armenisë ("RSS e Armenisë"), të cilat ndaheshin nga territori i Azerbajxhanit, ku distanca më e shkurtër ishte një rrip toke që shpesh i referoheshin si "korridori Lachin", më pak se dhjetë kilometra i gjerë, në rrethin e Lachin.

13. Sipas censusit të BRSS-së të 1989, NKAO kishte një popullsi prej 189,000, e përbërë nga 77% etni armene, 22% etni azerbajxhane, me pakica ruse dhe kurde. Rrethi i Lachin kishte një demografi të ndryshme, pjesa më e madhe e popullsisë së saj, rreth 60,000 ishin kurdë dhe azerbajxhanas. Vetëm 5-6% ishin armenë.

14. Në fillim të vitit 1988 u zhvilluan demonstrata në Stepanakert, kryeqytetin rajonal të NKAO, si edhe në kryeqytetin armen të Jerevan, duke kërkuar përfshirjen e Nagorno-Karabakh nën shtetin e Armenisë. Më 20 shkurt organi legjislativ i NKAO i bëri një kërkesë organit legjislativ të RSS të Armenisë, RSS të Azerbajxhanit dhe BRSS që NKAO të lejohej të shkëputej nga Azerbajxhani dhe të bashkohej me Armeninë. Kërkesa u refuzua nga Parlamenti i BRSS më 23 mars. Në qershor ajo u refuzua edhe nga Parlamenti i Azerbajxhanit, ndërsa homologu i tij në Armeni votoi në favor të bashkimit.

15. Gjatë vitin 1988 demonstratat bënin thirrje të vazhdueshme për bashkim. Rrethi i Lachin u bë objekt sulmesh dhe bllokime të rrugëve. Përleshjet çuan në shumë viktima, dhe emigrim, që numëronte qindra mijëra në të dy anët, midis Armenisë dhe Azerbajxhanit. Si pasojë, më 12 janar 1989 Qeveria e BRSS e vendosi NKAO nën sundimin e drejtpërdrejtë të Moskës. Megjithatë, më 28 nëntor të atij viti, kontrolli i provincës iu rikthye Azerbajxhanit. Disa ditë më vonë, më 1 dhjetor, parlamenti i RSS të Armenisë dhe këshilli rajonal i Nagorni Karabak miratuan një rezolutë të përbashkët, "Për ribashkimin e Nagorno-Karabakut me Armeninë". Si rezultat i kësaj rezolute u miratua një buxhet të përbashkët për të dy vendet në janar të vitit 1990 dhe u vendos në pranverë të atij viti përfshirja e Nagorno-Karabakh në zgjedhjet e ardhshme armene.

16. Në fillim të vitit 1990, pas një përshkallëzimi të konfliktit, trupat sovjetike mbërritën në Baku dhe Nagorno-Karabakh, duke shpallur në këtë të fundit gjendjen e jashtëzakonshme. Përleshjet e dhunshme ndërmjet armenëve dhe azerbajxhanasve vazhduan, pavarësisht ndërhyrjes me raste të forcave sovjetike.

17. Më 30 gusht 1991 Azerbajxhani shpalli pavarësinë nga Bashkimi Sovjetik. Kjo më pas u zyrtarizua me miratimin e Ligjit Kushtetues për Pavarësinë e Shtetit, më 18 tetor. Më 2 shtator Sovjeti i NKAO shpalli themelimin e Republikës së Nagorno-Karabak (referuar në vazhdim "NKR"), e përbërë nga territori i NKAO dhe rajoni Shaumyan i Azerbajxhanit dhe deklaroi se nuk ishte më nën juridiksionin e Azerbajxhanit. Më 26 nëntor parlamenti i Azerbaixhanit shfuqizoi autonominë që gëzonte më parë Nagorno-Karabakh. Në një referendum të organizuar në Nagorno-Karabakh më 10 dhjetor, 99.9% e atyre që morrën pjesë votuan në favor të shkëputjes. Megjithatë, popullsia azerbajxhanase e bojkotoi referendumin. Në të njëjtin muaj, Bashkimi Sovjetik u shpërbë dhe trupat sovjetike filluan të tërhiqen nga rajoni. Kontrolli ushtarak i Nagorni Karabak po kalonte me shpejtësi tek armenët e Karabakh. Më 6 janar 1992, "NKR", duke pasur parasysh rezultatet e referendumit, riafirmoi pavarësinë nga Azerbajxhani.

18. Në fillim të vitit 1992 konflikti u përshkallëzua gradualisht në luftë. Armenët etnikë pushtuan disa fshatra azerbajxhanase, që rezultoi në të paktën disa qindra të vdekur dhe largimin e popullsisë.

19. Rajoni i Lachin, në veçanti qyteti i Lachin, u sulmua disa herë. Kërkuesit pretenduan se sulmet ishin bërë nga trupat e Nagorno-Karabakh dhe të Republikës së Armenisë. Megjithatë, Qeveria e paditur mohoi pjesëmarrjen e Armenisë në këto ngjarje, duke bërë përgjegjëse për veprimet ushtarake forcat e mbrojtjes të Nagorno-Karabakh dhe grupet vullnetare. Në vitin 1991, për gati tetë muaj, rrugët në Lachin ishin nën kontrollin e forcave të etnisë armene që drejtonin dhe kontrollonin pikat e kontrollit. Qyteti i Lachin u izolua krejtësisht. Në mesin e majit të vitit 1992 Lachin u bë objekt i bombardimeve ajrore, gjatë së cilës u shkatërruan shumë shtëpi.

20. Më 17 maj 1992, duke parë që trupat po përparonin me shpejtësi drejt Lachin, fshatarët u larguan. Një ditë më pas qyteti i Lachin u vu nën kontrollin e forcave të popullsisë etnike armene. Në ditët pas pushtimit qyteti u plaçkit dhe u dogj. Sipas informacionit të marrë nga Qeveria e paditur nga autoritetet e "NKR", qyteti i Lachin dhe fshatrat përreth Aghbulag, Chirag dhe Chiragli u shkatërruan plotësisht gjatë konfliktit ushtarak.

21. Në korrik të vitit 1992 parlamenti armen vendosi se nuk do të nënshkruante asnjë marrëveshje ndërkombëtare që vendoste se Nagorno-Karabakh mbetej pjesë e Azerbajxhanit.

22. Sipas një raporti të Human Rights Watch (HRW) ("Shtatë vitet e konfliktit në Nagorno-Karabakh", dhjetor 1994), pushtimi i Lachin rezultoi në zhvendosjen e rreth 30,000 personave azerbajxhanas, shumë prej tyre me origjinë kurde.

23. Pas marrjes së Lachin, forcat etnike armene vazhduan të pushtonin katër rajone të tjera të Azerbajxhanisht, përreth Nagorno-Karabakh (Kelbajar, Jabrayil, Gubadly dhe Zangilan) dhe një pjesë të konsiderueshme të rajoneve të Ağdam dhe Fizuli.

24. Më 5 maj 1994 një marrëveshje armëpushimi (Protokolli Bishkek) u nënshkrua ndërmjet Armenisë, Azerbaixhanit dhe "NKR", pas ndërmjetësimit rus. Ajo hyri në fuqi më 12 maj.

25. Sipas raportit të sipërpërmendur HRW, ndërmjet 1988 dhe 1994 rreth 750,000-800,000 azerbajxhanas u dëbuan nga Nagorno-Karabakh e Armenisë dhe shtatë rajonet e Azerbajxhanit përreth Nagorno-Karabakh. Sipas informatave të autoriteteve armene, ishin regjistruar 335,000 refugjatë armene nga Azerbajxhani dhe 78,000 persona të zhvendosur (nga rajonet Armene në kufi me Azerbaixhanin).

B. Situata aktuale

26. Sipas Qeverisë së paditur, "NKR" kontrollon 4,061 km2 të ish Oblastit Autonom të Nagorni-Karabakut. Ndërkohë që është debatuar se sa prej dy rajoneve pjesërisht të pushtuara kontrolloheshin nga "NKR", duket se territori i pushtuar i shtatë rajoneve përreth, në total arrin në 7.500 km2.

27. Numri i sotëm i popullsisë së Nagorno-Karabakh varion nga 120,000 deri 145,000 persona, 95% e së cilës i përket etnisë armene. Praktikisht nuk mbetën popullsi azerbajxhanase. Rrethi i Lachin ka një popullsi armene prej 5,000 deri 10,000 persona.

28. Deri më tani, nuk është arritur asnjë zgjidhje politike e konfliktit. Pavarësia e vetëshpallur e "NKR" nuk është njohur nga asnjë Shtet apo organizatë ndërkombëtare. Shkeljet e përsëritura të marrëveshjes së armëpushimit të vitit 1994 përgjatë kufijve kanë çuar në humbjen e shumë jetëve dhe retorika e zyrtarëve të mbetet armiqësore. Për më tepër, sipas raporteve ndërkombëtare, tensioni është rritur vitet e fundit dhe shpenzimet ushtarake në Armeni dhe Azerbajxhan janë rritur ndjeshëm.

29. Propozimet për një zgjidhje paqësore të konfliktit kanë dështuar. Negociatat janë kryer nën kujdesin e OSBE-së (Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë) dhe grupit të saj të ashtuquajtur Minsk. Në nëntor të vitit 2007, në Madrid, tre bashkë-kryesuesit e Grupit - Franca, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara – i paraqitën Armenisë dhe Azerbajxhanit një sërë parimesh themelore për arritjen e një zgjidhje. Parimet themelore, të cilat janë përditësuar gjatë kohës, kërkonin, inter alia, kthimin e territoreve përreth Nagorno-Karabakh nën kontrollin e Azerbajxhanit, një status të përkohshëm për Nagorno-Karabakh i shoqëruar me garancitë për sigurinë dhe vetë-qeverisje, një korridor që lidh Armeninë me Nagorno-Karabakh, përcaktimin e ardhshëm të statusit përfundimtar ligjor të Nagorno-Karabakh me anë të një referendumi ligjërisht detyrues, të drejtën e të gjithë personave që kishin migruar së brendshmi dhe refugjatëve për t’u kthyer në ish-vendet e tyre të banimit dhe garancitë ndërkombëtare të sigurisë që do të përfshinte një operacion paqeruajtës. Ideja e miratimit të këtyre parimeve nga Armenia dhe Azerbajxhani është se do të mundësonte hartimin e një zgjidhje tërësore dhe të detajuar. Pas komunikimeve intensive të vazhdueshme të diplomatëve të Grupit Minsk dhe një sërë takimesh mes presidentëve të të dy vendeve në vitin 2009, procesi e humbi vrullin me të cilin u nis në vitin 2010. Palët në konflikt ende nuk kanë nënshkruar një marrëveshje formale në lidhje me Parimet Bazë.

30. Më 24 mars 2011 Grupi Minsk prezantoi "Raportin e Bashkë Kryesuesve të Grupit Minsk të OSBE-së për Misionin Vlerësues në Terren për Territoret e Pushtuara të Azerbajxhanit përreth Nagorno-Karabakh", i cili në materialin përmbledhës të tij parashikon si më poshtë:

“Bashkë Kryesuesit e Grupit Minsk të OSBE kryen një mision vlerësimi në terren për shtatë territoret e pushtuara të Azerbajxhanit përreth Nagorno-Karabakh (NK) nga 7 tetori deri më 12 tetor 2010, për të vlerësuar situatën e përgjithshme atje, duke përfshirë aspekte humanitare dhe të tjera. Bashkë Kryesuesve iu bashkuan Përfaqësuesi Personal i Kryetarit të OSBE dhe ekipi i tij, duke i mbështetur nga ana logjistike dhe nga dy ekspertë të UNHCR-së dhe një anëtar i Misionit Fakt mbledhës të OSBE-së 2005. Ky ishte misioni i parë nga bashkësia ndërkombëtare për territoret në fjalë që nga viti 2005 dhe vizita e parë nga personeli i OKB-së në 18 vite.

Gjatë udhëtimin në më shumë se 1000 kilometra në të gjithë territoret, Bashkë Kryesuesit panë dëshmi të zymta të pasojave shkatërrimtare të konfliktit në Nagorno-Karabakut dhe dështimin për të arritur një zgjidhje paqësore. Qytete dhe fshatra që kishin ekzistuar para konfliktit ishin braktisur dhe shndërruar pothuajse tërësisht në gërmadha. Ndërkohë që nuk ka shifra të besueshme, popullsia e përgjithshme vlerësohet afërsisht 14.000 persona, që jetojnë në vendbanime të vogla dhe në qytetet e Lachin dhe Kelbajar. Bashkë Kryesuesit vlerësojnë se nuk ka pasur rritje të konsiderueshme të popullsinë që nga viti 2005. Të zhvendosurit nga rajone të tjera të Azerbajxhanit, pjesa më e madhe e të cilëve i përkisnin etnitet armen, jetojnë në kushte të pasigurta, me infrastrukturë jo të mirë, aktivitetitet të ulët ekonomik, dhe akses të kufizuar në shërbime publike. Shumë prej tyre nuk kanë dokumente identifikimi. Për qëllime administrative, shtatë territoret, ish Oblasti i NK dhe rajone të tjera janë përfshirë në tetë distrikte të reja.

Realiteti i ashpër i situatës në territoret, ka përforcuar pikëpamja e Bashkë Kryesuesve se status quo është e papranueshme dhe se vetëm negocimi i një zgjidhje paqësore mund të sjellë mundësinë e një të ardhmeje më të mirë, më të sigurtë për njerëzit që kanë jetuar në territoret e atyre që jetojnë atje tani. Bashkë-Kryesuesit i bën thirrje liderëve të të gjitha palëve për të shmangur çdo veprim në territoret dhe zona të tjera në diskutim, që do të dëmtonte një zgjidhje përfundimtare ose do të ndryshonte karakterin e këtyre zonave. Ata gjithashtu rekomanduan që të merren masa për ruajtjen e varrezave dhe vendeve të adhurimit në territoret dhe të qartësonin çështjen e statusit të të zhvendosurve që u mungonin dokumentet e identifikimit. Bashkë-Kryesuesit do të ndërmarrin misione të tjera, në fusha të tjera të prekura nga konflikti NK dhe do të përfshijnë në të tilla misione ekspertë nga agjencitë relevante ndërkombëtare që do të përfshiheshin në zbatimin e një marrëveshje paqeje.”

31. Më 18 qershor 2013, Presidentet e Shteteve Bashkë Kryesuese të grupit Minsk bënë një deklaratë të përbashkët mbi konfliktin Nagorno-Karabakh:

“Ne, Presidentët e Shteteve Bashkë Kryesuese të Grupit Minsk të OSBE-së - Franca, Federata Ruse dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës - mbetemi të angazhuar për të ndihmuar palët në konfliktin Nagorno-Karabakh për të arritur një zgjidhje të qëndrueshme dhe paqësore. Ne shprehim keqardhjen tonë të thellë se, në vend që të përpiqen për të gjetur një zgjidhje të bazuar në interesa të përbashkëta, palët kanë vazhduar të kërkojnë avantazhe të njëanshme në procesin e negociatave.

Ne vazhdojmë të besojmë fuqimisht se elementet e paraqitura në qëndrimet e vendeve tona gjatë katër viteve të fundit duhet të jenë themeli i çdo zgjidhjes së drejtë dhe të qëndrueshme të konfliktit Nagorno-Karabak. Këto elemente duhet të shihen si të integruar në një njësi të vetme dhe çdo përpjekje për të zgjedhur disa elemente mbi të tjerë do ta bënte të pamundur arritjen e një zgjidhje të balancuar.

Ne përsërisim se vetëm një zgjidhje e negociuar mund të çojë në paqe, stabilitet, dhe pajtim, duke hapur mundësin për zhvillimin rajonal dhe bashkëpunimin. Përdorimi i forcës ushtarake, që ka krijuar tashmë situatën aktuale të përplasjes dhe jo stabilitetit, nuk do të zgjidhë konfliktin. Një ringjallje e armiqësive do të jetë shkatërruese për popullsinë e rajonit, duke sjellë më shumë jetë të humbur, më shumë shkatërrim, më shumë refugjatë dhe shpenzime më të mëdha financiare. Ne nxisim fuqimisht udhëheqësit e të gjitha palëve të ri zotohen për respektimin e parimeve të Helsinkit, veçanërisht ato që lidhen me mos përdorimin e forcës ose mos kërcënimin për përdorimin e forcës, integritetin territorial, dhe të drejtat e barabarta dhe të vetëvendosjes së popujve. Ne gjithashtu u bëjmë apel atyre që të përmbahen nga çdo veprim apo retorikë që mund të rrisë tensionin në rajon dhe të çojë në përshkallëzim të konfliktit. Udhëheqësit duhet të përgatisin njerëzit e tyre për paqe, jo luftë.

Vendet tona janë të gatshme për të ndihmuar palët, por përgjegjësia për t’i dhënë fund konfliktit të Nagorno-Karabakut u përkët vet atyre. Ne besojmë fuqimisht se vonesa të mëtejshme në arritjen e një marrëveshjeje të balancuar mbi kuadrin e një paqeje të plotë është e papranueshme dhe nxisim udhëheqësit e Azerbajxhanit dhe Armenisë të përqendrojnë energji të reja në çështjet që mbeten të pazgjidhura.”

C. Kërkuesit dhe prona pronësinë e të cilës pretendojnë në rajonin Lachin

32. Kërkuesit kanë deklaruar se ata janë kurdë azerbajxhanas që kishin jetuar në Lachin, ku paraardhësit e tyre kishin jetuar për qindra vjet. Më 17 maj 1992, ata u detyruan të largohen nga aty për tu vendosur në Baku. Ata nuk mundën të ktheheshin më në shtëpitë dhe pronat e tyre për shkak të pushtimit armen.

1. Z. Elkhan Chiragov

33. Z. Elkhan Chiragov ka lindur në vitin 1950 dhe ka jetuar në Lachin. Në kërkesën fillestare, ai deklaroi se kishte jetuar në fshatin Chirag, por në përgjigje të vëzhgimeve të Qeverisë u shpreh se fshati i tij i lindjes ishte Chiragli më saktësisht, ku ai punoi si mësues për 15 vjet. Ai pohoi se pasuria e tij përfshinte një shtëpi të madhe të mobiluar prej 250 m2, 55 koshere bletësh, 80 krerë bagëti të imëta dhe nëntë krerë bagëti të mëdha, dhe pesë qilima të punuar me dorë.

34. Më 27 shkurt 2007, së bashku me përgjigjen ndaj vëzhgimeve të Qeverisë së paditur, ai paraqiti një certifikatë zyrtare ("pasaportë teknike"), të datës 19 korrik 1985, sipas së cilës një godinë dy-katëshe, me 12 dhoma gjumi, me një sipërfaqe të përgjithshme prej 408 m2 (sipërfaqe të banueshme 300 m2 dhe sipërfaqe shtesë 108 m2) dhe një depo 60 m2, e vendosur në një ngastër toke 1200 m2, kishte qenë e regjistruar në emrin e tij.

35. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga tre ish fqinjët e tij, të cilët pohuan pronësinë e tij mbi një godinën dy-katëshe, me16 dhoma banimi me një sipërfaqe totale 260 m2 dhe një makinë. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga Z.A. Jafarov dhe Z.A. Halilov, përfaqësues të pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, të cilët deklaronin se z. Elkhan Chiragov kishte jetuar në fshatin Chiragli

36. Para Dhomës së Madhe, kërkuesi paraqiti, inter alia, një certifikatë martesore sipas së cilës ai kishte lindur në Chiragli dhe ishte martuar atje në vitin 1978, certifikatën e lindjes së djalit dhe vajzës së tij, të dy të lindur në Chiragli në vitet 1979 dhe 1990, respekitvisht, si dhe një letër të vitit 1979 dhe një librezë punësimi të lëshuar më 1992 nga Departamenti i Arsimit i Rajonit Lachin, ku tregohej se ai kishte qenë i punësuar si mësues në Chiragli.

2. Z. Adishirin Chiragov

37. Z. Adishirin Chiragov ka lindur në vitin 1947 dhe ka jetuar në e Lachin. Në kërkesën fillestare, deklaroi se kishte jetuar në fshatin Chirag, por në përgjigje të vëzhgimeve të Qeverisë u shpreh se fshati i tij i lindjes ishte Chiragli më saktësisht, ku ai punoi si mësues për 20 vjet. Ai pohoi se pasuria e tij përfshinte një shtëpi të madhe të mobiluar prej 145 m2, një makinë të re "Niva", 65 krerë bagëti të imëta dhe 11 krerë bagëti të mëdha, dhe gjashtë qilima të punuar me dorë.

38. Më 27 shkurt 2007 ai paraqiti një pasaportë teknike të datës 22 prill 1986, sipas së cilës një godinë dy-katëshe, me tetë dhoma banimi, me një sipërfaqe totale prej 230.4 m2 (sipërfaqe të banueshme 193.2 m2 dhe sipërfaqe shtesë 37.2 m2) dhe një depo prej 90 m2, e vendosur në një ngastër toke prej 1200 m2, kishte qenë e regjistruar në emrin e tij.

39. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga tre ish fqinjët e tij, të cilët pohonin pronësinë e tij mbi një dy-katëshe banimi-shtëpi me tetë dhoma, si dhe një deklaratë nga A. Jafarov dhe A. Halilov, përfaqësues të pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, të cilët deklaronin se zoti Adishirin Chiragov kishte jetuar në fshatin Chiragli.

40. Para Dhomës së Madhe, kërkuesi paraqiti, inter alia, një certifikatë martesore sipas së cilës ai kishte lindur në Chiragli dhe ishte martuar atje në vitin 1975, certifikatat e lindjes së djalit dhe dy vajzave të tij, të gjithë lindur në Chiragli në vitet 1977, 1975 dhe 1982 respektivisht, si dhe një pasaportë BRSS lëshuar në vitin 1981, që tregonte Chiragli si vendin e tij të lindjes dhe përmbante një pullë regjistrimi të 1992 që përcaktonte Chiragli si vend banimin e tij.

3. Z. Ramiz Gebrayilov

41. Z. Ramiz Gebrayilov ka lindur në Chiragli në vitin 1960 dhe në 1988 u diplomua për inxhinieri në Institutin Politeknik në Baku. Në vitin 1983, ndërkohë që studionte në Baku, ai vizitoi qytetin e Lachin dhe iu dha nga shteti një parcelë toke prej 5.000 m2. Ai pohoi se ndërtoi një shtëpi me gjashtë dhoma banimi dhe një garazh në të dhe ka jetuar atje me gruan dhe fëmijët e tij deri sa u detyruan të largohej në vitin 1992. Kishte pasur gjithashtu edhe disa stalla. Ai gjithashtu kishte pasur në pronësi edhe një biznes riparimi makinash të quajtur "Auto Service", një dyqan dhe një kafene, të cilat ishin vendosur në një 5.000 m2 tokë tjetër që ai e kishte në pronësi. Përveç kësaj, ai kishte 12 lopë, 70 qengja dhe 150 dele.

42. Z. Gebrayilov nuk kishte mundur të kthehej në Lachin që prej largimit të tij në vitin 1992. Në vitin 2001 miq të tij armen shkuan në Lachin dhe filmuan gjendjen e shtëpive në qytet. Sipas kërkuesit, ai mund të shihte në këtë video se shtëpia e tij ishte djegur. Ai ishte informuar gjithashtu nga njerëz të cilët ishin larguar pas tij nga Lachin se shtëpia e tij ishte djegur nga forcat armene disa ditë pasi ai kishte lënë Lachin.

43. Më 27 shkurt 2007 Z. Gebrayilov paraqiti një pasaportë teknike të datës 15 gusht 1986, sipas së cilës një dy-katëshe, me tetë dhoma banimi me një sipërfaqe totale prej 203.2 m2 (sipërfaqe e banueshme 171.2 m2 dhe sipërfaqe shtesë 32 m2), e vendosur në një ngastër të tokës prej 480 m2, kishte qenë e regjistruar në emrin e tij.

44. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga tre ish fqinjët e tij, të cilët pohonin pronësinë e tij mbi një shtëpi dy-katëshe me tetë dhoma, si dhe një deklaratë nga V. Maharramov, përfaqësues i pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, i cili deklaronte se z. Gebrayilov kishte jetuar në shtëpinë e tij personale në Lachin.

45. Para Dhomës së Madhe, kërkuesi paraqiti, inter alia, një certifikatë lindjeje dhe një certifikatë martesore, sipas së cilës ai kishte lindur në Chiragli dhe ishte martuar po atje në vitin 1982, certifikatat e lindjes së vajzës së tij dhe dy djemëve, të gjithë të lindur në Lachin në vitin 1982, 1986 dhe 1988 respektivisht, si dhe një librezë ushtrie të lëshuar në vitin 1979.

4. Z. Akif Hasanof

46. Z. Akif Hasanof ka lindur në vitin 1959 në fshatin Aghbulag në rajonin e Lachin dhe ka punuar atje si mësues për 20 vjet. Ai pohoi se pasuria e tij përfshinte një shtëpi të mobiluar prej 165 m2, një makinë të re "Niva", 100 krerë bagëti të imëta e 16 krerë bagëti të mëdha dhe 20 qilima të punuar me dorë.

47. Më 27 shkurt 2007 ai paraqiti një pasaportë teknike të datës 13 shtator 1985, sipas të cilit një godinë dy katëshe, me nëntë dhoma banimi me një sipërfaqe totale prej 448.4 m2 (sipërfaqe të banueshme 223.2 m2 dhe sipërfaqe shtesë 225.2 m2) dhe një depo e 75 m2, të vendosur në një ngastër të toke prej 1600 m2, kishte qenë e regjistruar në emrin e tij.

48. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga tre ish fqinjët e tij, të cilët pohonin pronësinë e tij mbi një godinë dy-katëshe, me nëntë dhoma banimi, një stall për bagëtitë dhe ndërtesa të tjera ndihmëse, si dhe një deklaratë nga V. Maharramov, përfaqësues i pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, i cili deklaronte se z. Hasanof kishte jetuar në shtëpinë e tij personale në Aghbulag.

49. Para Dhomës së Madhe, kërkuesi paraqiti një certifikatë lindjeje, një pasaportë të BRSS lëshuar në vitin 1976 dhe një librezë pune të lëshuar nga Departamenti i Arsimit i rajonit Lachin, ku tregohej se ai kishte lindur në Aghbulag dhe kishte punuar si mësues dhe drejtor shkolle në këtë fshat ndërmjet viteve 1981 dhe 1988.

5. Z. Fekhreddin Pashayev

50. Z. Fekhreddin Pashayev ka lindur në vitin 1956 në fshatin Kamalli në rajonin e Lachin. Pas diplomimit për inxhinieri në Institutin Politeknik në Baku në vitin 1984, ai u kthye në qytetin e Lachin, ku ai punoi si inxhinier në Ministrinë e Transportit dhe nga 1986 si kryeinxhinier në atë institucion. Ai pohoi se kishte në pronësi një shtëpi dykatëshe, me tre dhoma gjumi në Lachin të cilën e kishte ndërtuar vetë dhe ishte në pronësi të tij. Shtëpia ndodhej në nr. 50, 28 Aprel Kucesi, Lachin Seheri, Lachin Rayonu. Z. Pashayev parashtroi se vlera aktuale e tregut e shtëpisë ishte 50,000 dollarë amerikanë (USD). Ai gjithashtu kishte në pronësi tokën rreth shtëpisë së tij dhe kishte pjesë (rreth dhjetë hektarë) në një fermë kolektive në Kamalli. Për më tepër, ishte pronar i një toke që ishte në "pronësi kolektive".

51. Më 27 shkurt 2007 ai paraqiti një pasaportë teknike të gushtit të 1990, sipas së cilës një godinë dy-katëshe me një sipërfaqe totale prej 133.2 m2 (sipërfaqe e banueshme 51.6 m2 dhe sipërfaqe shtesë 81.6 m2), i vendosur në një ngastër toke prej 469.3 m2, kishte qenë e regjistruar në emrin e tij.

52. Ai gjithashtu paraqiti një deklaratë nga tre ish fqinjët, të cilët pohuan pronësinë e tij mbi një godinë dy-katëshe, me katër dhoma banimi, si dhe një deklaratë nga V. Maharramov, përfaqësues i pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, i cili deklaronte se z. Pashayev kishte jetuar në shtëpinë e tij në 28 Aprel Kucesi, Lachin.

53. Para Dhomës së Madhe, kërkuesi paraqiti, inter alia, një certifikatë martesore sipas së cilës ai kishte lindur në Kamalli dhe ishte martuar po atje në vitin 1985, certifikatat e lindjes së dy vajzave të tij, të lindura në Kamalli në vitin 1987 dhe në Lachin në vitin 1991, respektivisht, certifikatën e lindjes së djalit të tij, i regjistruar me vendlindje në Kamalli në vitin 1993, një librezë ushtrie të lëshuar në vitin 1978 dhe një librezë punësimi të vitit 2000. Ai shpjegoi se, edhe pse djali i tij në fakt kishte lindur në Baku, ishte normale sipas sistemit propiska të BRSS për të regjistruar fëmijën si të lindur në vend banimin e regjistruar të prindërve.

6. Z. Qaraca Gabrayilov

54. Z. Qaraca Gabrayilov ka lindur në qytetin e Lachin në vitin 1940 dhe ka vdekur më 19 qershor 2005. Më 6 prill 2005, në kohën e paraqitjes së kërkesës aktuale, ai deklaroi se, kur u detyrua të largohej më 17 maj 1992, ai jetonte në pronën e tij me adresë nr. 580, Rruga N. Narimanov, 128a në qytetin e Lachin, e cila përfshinte një shtëpi banimi dy-katëshe të ndërtuar në vitin 1976 me një sipërfaqe prej 187.1 m2 dhe një oborr me sipërfaqe prej 453.6 m2. Gjithashtu, ai pohoi se po në atë rrugë ai kishte në pronësi një ngastër tjetër me sipërfaqe 300 m2. Bashkëlidhur kërkesës ai dorëzoi një pasaportë teknike të datës 1985 gusht, sipas së cilës në emrin e tij kishte qenë e regjistruar një shtëpi dy-katëshe me oborr, në sipërfaqet e lartë përmendura.

55. Megjithatë, më 27 shkurt 2007, përfaqësuesit e kërkuesit parashtruan, se ai kishte jetuar në rrugën 41 H. Abdullayev në Lachin, por pavarësisht kësaj ai kishte në pronësi të dy pronat në rrugën N. Narimanov. Bashkangjitur këtyre parashtresave ata dorëzuan një deklaratë nga tre ish-fqinjët dhe një deklaratë nga V. Maharramov, përfaqësues i pushtetit ekzekutiv të Republikës së Azerbajxhanit të qytetit Lachin, i cili deklaroi se zoti Gabrayilov kishte jetuar në shtëpinë e tij në Rrugën H. Abdullayev, në Lachin. Gjithashtu ata paraqitën një vendim të 29 janarit 1974 të Sovjetit të deputetëve të popullit për rajonin e Lachin, i cili i jepte kërkuesit ngastrën e sipërpërmendur prej 300 m2 dhe disa fatura për ushqim të kafshëve, materiale dhe subvencione për ndërtimin që u pretendua se ishin përdorur gjatë ndërtimit të godinave në pronësinë e tij.

56. Më 21 nëntor 2007 Z. Sagatel Gabrayilov, i biri i kërkuesit, deklaroi se familja kishte jetuar në rrugën N. Narimanov, por në një datë të papërcaktuar, emrin dhe numërtimi i rrugës ndryshoi dhe adresa e tyre e mëpasshme ishte rruga H. Abdullayev. Kështu, të dyja adresat e përmendura më sipër i referoheshin të njëjtës pronë.

57. Para Dhomës së Madhe, përfaqësuesit e kërkuesit paraqitën, inter alia, një certifikatë lindjeje dhe një certifikatë martesore, sipas së cilës ai kishte lindur në Chiragli dhe ishte martuar po atje në vitin 1965, një certifikatë lindjeje të djalit të tij, i lindur në fshatin Alkhasli në rrethin e Lachin në vitin 1970 si dhe një librezë ushtrie të lëshuar në vitin 1963.

D. Marrëdhëniet midis Republikës së Armenisë dhe "Republikës Nagorno-Karabakh”

58. Kërkuesit, Qeveria e paditur dhe pala e tretë ndërhyrëse, Qeveria e Azerbajxhanit, paraqitën deklaratat dhe dokumente lidhur me çështjen nëse Republika e Armenisë ushtron autoritetin ose kontrollin e saj mbi "NKR" dhe territoret përreth. Informacioni lidhur me sa më sipër, i konsideruar relevant nga Gjykata, është përmbledhur si më poshtë:

1. Aspekti ushtarak

59. Në vitin 1993 Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara ka miratuar katër rezoluta lidhur me konfliktin në Nagorno-Karabak.

Rezoluta 822 e 30 prillit (S/RES/822 (1993)):

“Këshilli i Sigurimit,

...

Duke vënë në dukje rritjen alarmante të konflikteve të armatosura dhe, në veçanti, pushtimi më së fundmi të rajonit Kelbadjar në Republikën e Azerbajxhanit nga forcat lokale armene,

...

1. Kërkon ndërprerjen e menjëhershme të të gjitha armiqësive dhe akteve armiqësore me qëllim krijimin e një armëpushimi të qëndrueshëm, si dhe tërheqjen e menjëhershme të të gjitha forcave pushtuese nga rajoni Kelbadjar dhe rajone të tjera të Azerbajxhanit të pushtuara kohët e fundit,

...”

Rezoluta 853 e 29 korrikut (S/RES/853 (1993)):

“Këshilli i Sigurimit,

...

Duke shprehur shqetësimin serioz për përkeqësimin e marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Armenisë dhe Republikës së Azerbajxhanit dhe rritjes së tensionit ndërmjet tyre,

...

Duke vënë në dukje përshkallëzimin alarmant të konfliktit të armatosur dhe, në veçanti, pushtimin e rajonit Agdam në Republikën e Azerbajxhanit,

...

3. Kërkon ndërprerjen e menjëhershme të të gjitha armiqësive dhe tërheqjen e menjëhershme, të plotë dhe pa kushte të forcave pushtuese nga rajoni i Ağdam dhe rajone të tjera të pushtuara së fundmi të Republikës së Azerbajxhanit;

...

9. Kërkon nga Qeveria e Republikës së Armenisë që të vazhdojë të ushtrojë ndikimin e saj tek popullsia armene e rajonit Nagorni-Karabak, të Republikës Azerbajxhanit, për respektimin nga ana e tyre të Rezolutës 822 (1993) dhe kësaj rezolute, si dhe pranimin e propozimeve të Grupit Minsk të OSBE;

...”

Rezoluta 874 e 14 tetorit (S/RES/874 (1993)):

“Këshilli i Sigurimit,

...

Duke shprehur shqetësimin serioz se vazhdimësia e konfliktit në Nagorni Karabak dhe rajoneve përreth, në Republikën e Azerbajxhanit si dhe tensionet ndërmjet Republikës së Armenisë dhe Republikës së Azerbajxhanit, do të rrezikonin paqen dhe sigurinë në rajon,

...

5. Bën thirrje për zbatimin e menjëhershëm të hapave reciproke urgjente të parashikuara në "Planveprimin e Përshtatur " të Grupit Minsk të OSBE, duke përfshirë tërheqjen e forcave nga territoret e pushtuara së fundmi dhe heqjen e të gjitha pengesave të komunikimit dhe transportit;

...

Rezoluta 884 e 12 nëntorit (S/RES/884 (1993)):

“Këshilli i Sigurimit,

...

Duke vënë në dukje përshkallëzimin alarmant të konfliktit të armatosur, si pasojë e mos respektimit të armëpushimit dhe përdorimit të tepruar të forcës në përgjigje të këtyre shkeljeve, veçanërisht pushtimin e rajonit Zangelan dhe qytetin e Goradiz në Republikën e Azerbaijanit,

...

2. Kërkon nga Qeveria e Republikës së Armenisë që të vazhdojë të ushtrojë ndikimin e saj tek popullsia armene e rajonit Nagorni-Karabak, të Republikës Azerbajxhanit, për respektimin nga ana e tyre të rezolutave 822 (1993), 853 (1993) dhe 874 (1993), si dhe të sigurojë që forcat e përfshira të mos pajisen me mjete luftarake që do ti ndihmonte të shtrinin fushatën e tyre ushtarake më tej;

...

4. Kërkon nga palët ndërprerjen e menjëhershme të konfliktit të armatosur dhe të veprimeve armiqësore, tërheqjen e njëanshme të forcave pushtuese nga rajoni i Zangelan, qyteti i Goradiz, dhe nga zonat e tjera të pushtuara së fundmi të Republikës së Azerbajxhanit, në përputhje me "Planveprimin për marrjen e masave urgjente për zbatimin e rezolutave të Këshillit të Sigurimit 822 (1993) dhe 853 (1993)" ... të ndryshuara në takimin e Grupit Minsk të OSBE, në Vjenë në datat 2-8 nëntor 1993;

...”

60. Raporti i lartpërmendur i HRW, dhjetor 1994 (shih paragrafin 22 më sipër) përmban informacione për konfliktin në Nagorno-Karabakut. Duke deklaruar se " një ofensivë ushtarake Karabak-armene në maj/qershor 1992 zaptuan një pjesë të madhe të provincës Lachin", ky raport bën një përmbledhje të ngjarjeve në vitet 1993 dhe 1994 si më poshtë (fq. 58):

“...trupat Karabako-armene - shpesh me mbështetjen e forcave të Republikës së Armenisë – kanë zaptuar krahinat e mbetura të Azerbajxhanit përreth Nagorno-Karabak (pjesën e mbetur të krahinës Lachin dhe krahinat Kelbajar, Agdam, Fizuli, Jebrayil, Qubatli dhe Zangelan) dhe e kanë detyruar popullsinë civile azerbajxhanase të largohet.”

Raporti i HRW paraqet disa informacione që tregojnë për një përfshirje të ushtrisë së Republikës së Armenisë në Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth (fq. 67-73). Raporti ngre pretendimin se, Armenia kishte dërguar edhe forcat policore të saj për të kryer funksionet policore në territoret e pushtuara. Në prill 1994 HRW intervistoi për dy ditë ushtarët me uniformë armene në rrugët e Jerevan. Tridhjetë për qind e tyre ishin rekrutë të Armatës së Republikës së Armenisë të cilët kishin luftuar në Karabak, ishin urdhëruar për të shkuar në Karabak ose kishin dalë vullnetarë për të shërbyer atje. Për më tepër, në një ditë të vetme, në prillin e vitit 1994, të dërguarit e HRW kishin numëruar pesë autobusë që mbanin përafërsisht 300 ushtarë të ushtrisë armene të cilët hynë në Nagorni-Karabak nga Armenia. Gazetarë të tjerë perëndimorë kishin raportuar për të dërguarit e HRW se kishin parë tetë autobusë të tjerë me ushtarëve të ushtrisë armene që shkonin drejt territoreve të Azerbajxhanit nga Armenia. Sipas HRW, si një çështje e së drejtës, përfshirja e trupave të ushtrisë armen në Azerbajxhan e bënte Armeninë palë në konflikt dhe konfliktin e armatosur ndërmjet Armenisë dhe Azerbajxhanit, një konflikt ndërkombëtar të armatosur.

61. Disa propozime për zgjidhjen e konfliktit u prezantuan në kuadër të Grupit Minsk të OSBE-së. Propozimi i " Paketës së Marrëveshjes " i korrikut 1997 përcaktonte, në kreun "Marrëveshja I - Përfundimi i konfliktit të armatosur", një proces me dy faza për tërheqjen e forcave të armatosura. Faza e dytë parashikonte " tërheqjen e forcave të armatosura armene brenda kufijve të Republikës së Armenisë".

Qasja "hap pas hapi", e paraqitur në dhjetor të vitit 1997, gjithashtu përmbante një proces tërheqje me dy faza dhe parashikonte, si pjesë të fazës së dytë, se "gjithë forcat armene ndodhen jashtë kufijve të Republikës së Armenisë do të tërhiqen brenda këtyre kufijve". I njëjti formulim në thelb u ruajt edhe tek propozimi i nëntorit 1998 për "shtetin e përbashkët" .

Këto dokumente u diskutuan në negociatat e Grupit Minsk, por nuk u arrit asnjë marrëveshje midis Armenisë dhe Azerbajxhanit.

62. Kërkuesit iu referuan deklaratave të udhëheqësve të ndryshëm politik dhe vëzhguesve. Për shembull, Z. Robert Kocharyan, atëherë kryeministër i "NKR", kishte deklaruar në një intervistë për gazetën armene "Golos Armenii" në shkurt 1994 se, Armenia kishte furnizuar me armacion anti-ajror Nagorno-Karabakut.

Për më tepër, z. Vazgen Manukyan, ministri armen i mbrojtjes në vitet 1992-1993 pranoi, në një intervistë me gazetarin dhe shkrimtarin britanik Thomas de Ëaal në tetor të vitit 2000, se deklaratat publike në lidhje me faktin se ushtria armene nuk kishte marrë pjesë në luftë, kishin qenë thjesht për të huajt (shih Thomas de Ëaal, "Kopshti i Zi: Armenia dhe Azerbajxhani përmes Paqes dhe Luftës", Neë York University Press 2003, fq 210):

“Ju mund të jeni të sigurt, pavarësisht çfarë kemi thënë politikisht, armenët e Karabakh dhe ushtria armene kanë qenë të bashkuar në veprimet ushtarake. Nuk ishte e rëndësishme për mua, në qoftë se dikush ishte një karabakhi apo një armen.”

63. Raporti vjetor i Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike (IISS), "Bilanci Ushtarak", për vitet 2002, 2003 dhe 2004 ka vlerësuar se, nga 18,000 trupa në Nagorno-Karabakh, 8,000 ishin personel nga Armenia. Raporti i 2013 i të njëjtit Institut shprehte, inter alia, se "që prej vitit 1994, Armenia ka kontrolluar shumicën e Nagorno-Karabakh, dhe gjithashtu shtatë rajonet fqinje të Azerbajxhanit, shpesh të quajtura "territoret e pushtuara" ("Bilanci Ushtarak" 2002 fq. 66; 2003, fq 66; 2004, fq. 82; dhe 2013 fq. 218).

64. Z. David Atkinson, raportuesi i Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, ka deklaruar në nëntor të vitit 2004, në raportin e tij të dytë për Komitetin për Çështjet Politike, në lidhje me Nagorno-Karabakh (PACE Doc. 10364):

“ Sipas informacionit që më është dhënë, shtetas armenë (nga Armenia) kishin marrë pjesë në luftimet e armatosur për rajonin Nagorno-Karabak krahas armenëve lokale nga brenda Azerbajxhani. Sot, Armenia ka ushtarë të stacionuar në rajonin Nagorno-Karabak dhe rajonet përreth, njerëzit në rajon kanë pasaportat e Armenisë dhe Qeveria armene vuri në dispozicion të këtij rajoni një pjesë të buxhetit.”

Bazuar në këtë raport, Asambleja Parlamentare ka miratuar më 25 janar 2005 Rezolutën 1416 në të cilën, inter alia, vuri në dukje:

“1. Asambleja Parlamentare ndjen keqardhje që, edhe pas më shumë se një dekade nga fillimi i konfliktit të armatosur, konflikti mbi rajonin Nagorni-Karabak mbetet i pazgjidhur. Qindra mijëra njerëz janë ende të zhvendosur dhe jetojnë në kushte të mjerueshme. Pjesë të konsiderueshme të territorit të Azerbajxhanit janë ende të pushtuar nga forcat armene dhe forcat separatiste kanë ende nën kontroll rajonin Nagorno-Karabak.

2. Asambleja shpreh shqetësimin se aksioni ushtarak dhe armiqësitë e përhapura etnike që e paraprinë atë, çuan në një dëbim etnik masiv dhe krijimin e zonave mono-etnike që ngjante me konceptin e tmerrshëm të spastrimit etnik. Asambleja riafirmon se pavarësia dhe shkëputja e një territori nga një shtet mund të arrihet vetëm nëpërmjet një procesi të ligjshëm dhe paqësor, të bazuar në mbështetjen demokratike të banorëve të atij territori dhe jo nëpërmjet një konflikti të armatosur që çon në dëbime etnike dhe aneksimin de facto të këtij territori nga një shtet tjetër. Asambleja përsërit se, pushtimi i territorit të huaj nga një shtet anëtar, përbën shkelje të rëndë të detyrimeve të atij shteti si një anëtar i Këshillit të Evropës dhe riafirmon të drejtën e personave të zhvendosur nga zona e konfliktit për t’u kthyer në shtëpitë e tyre në mënyrë të sigurtë dhe me dinjitet.”

65. Në raportin e Grupit Ndërkombëtar të Krizës (ICG) "Nagorno-Karabakh: Duke e Parë Konfliktin nga Toka", të 14 shtatorit 2005, ka deklaruar si më poshtë në lidhje me forcat e armatosura në "NKR" (fq. 9-10):

"[Nagorno-Karabakh] mund të jetë shoqëria më e militarizuar në botë. Ushtria Mbrojtëse e mirë trajnuar dhe mirë pajisur e Nagorni Karabakh është kryesisht një forcë këmësore, ku kontributin kryesor e ka Armenia. Një zyrtar i Nagorno-Karabakh i thënë Grupit të Krizave se kjo ushtri ka rreth 20,000 ushtarë, ndërsa një ekspert i pavarur [analisti ushtarak i SH.B.A Richard Giragosian, Korrik 2005] ka bërë një vlerësim prej 18,500 ushtarësh. Përvec kësaj rreth 20,000 deri në 30,000 rezervistë mund të mobilizohen. Bazuar në popullsinë e saj, Nagorno-Karabakh nuk mund të mbajë një forcë të tillë kaq të madhe pa u mbështetur në mënyrë të konsiderueshme tek të huajt. Sipas një vlerësimi të pavarur [nga Z. Giragosian], në këtë ushtri ka 8,500 armenë karabakh dhe 10,000 nga Armenia. ...

Megjithatë, shumë rekrutë dhe ushtarë të kontraktuar nga Armenia vazhdojnë të shërbejnë në NK. Ministri (de facto) i mbrojtjes pranon se 40 për qind e forcave ushtarake përbëhet nga persona me kontratë ushtarake, duke përfshirë edhe shtetas të Armenisë. Ai pohon se nuk ka shtetas armenë të rekrutuar jashtë dëshirës së tyre dhe se 500,000 armenët me prejardhje Nagorno-Karabakh jetojnë në Armeni, disa prej të cilëve shërbejnë në forcat e Nagorni-Karabakh. Ish-rekrutë nga Jerevani dhe qytete të tjera të Armenisë kanë deklaruar për Grupin e Krizave se ata u dërguan në mënyrë arbitrare në Nagorno-Karabakh dhe rajonet e pushtuara menjëherë pasi ishin paraqitur në byronë e rekrutimit. Ata mohojnë të ishin ofruar vullnetarë për të shkuar në Nagorno-Karabakh apo në rajonet e tjera të pushtuara. Ata nuk janë paguar ekstra për të shërbyer jashtë Armenisë dhe kanë kryer shërbime ushtarake në uniformën e ushtrisë së Nagorno-Karabakh, nën komandën ushtarake të Nagorni-Karabakh. Refuzimi i rekrutëve të rinj armen për të shërbyer në Nagorno-Karabakh është rritur, cka ndihmon të shpjegojë rënien e dukshme të numrit të dërguarve në NK.

Ka një shkallë të lartë integrimi ndërmjet forcave të Armenisë dhe Nagorno-Karabakh. Autoritetet armene pranojnë se japin pajisje dhe armatime të konsiderueshme. Gjithashtu, autoritetet e Nagorno-Karabakh pranojnë se oficerët armenë kanë ndihmuar me trajnime dhe në ofrimin e aftësive të specializuara. Megjithatë, Armenia insiston se asnjë prej njësive të saj të ushtrisë nuk janë të vendosura në Nagorno-Karabakh ose territoret e pushtuara rreth saj.”

Qeveria armen kundërshtoi raportin e ICG, organizatë e cila nuk kishte zyrë në Armeni apo "NKR". Më tej, deklarata për numrin e ushtarakëve armene në "NKR" rridhte nga një komunikim me e-mail me z. Giragosian, i cili ishte kontaktuar nga Qeveria dhe kishte dhënë këtë deklaratë:

“Ndërkohë që mbaj këtë mendim, unë nuk nënkuptoj që njerëzit që shërbejnë në forcat e armatosura të Nagorno Karabakh janë ushtarë. Ajo çka un doja të thoja ishte se ai ishte numri i përafërt i vullnetarëve të përfshirë në forcat e armatosura të Nagorno Karabakh nga Armenia dhe shtetet e tjera sipas llogaritjeve të mia. Sa i përket numrit të përmendur nga unë, nuk mund të insistojë se është i saktë duke qenë se është informacion konfidencial dhe askush nuk e ka numrin e saktë. Sipas mendimit tim shumë armenë nga pjesë të ndryshme të botës marrin pjesë në forcat e vetë-mbrojtjes në Nagorno Karabakh.”

66. Më 19 prill 2007, gazeta austriake "Der Standard" botoi një intervistë me ministrin e jashtëm armen të asaj kohe, z. Vartan Oskanian. Lidhur me territoret në konflikt, z. Oskanian iu referuar atyre si "territore, të cilat tani më janë të kontrolluara nga Armenia”.

Disa ditë më vonë Ambasada armene në Austri lëshoi një deklaratë për shtyp ku deklaronte se z. Oskanian ishte keqinterpretuar dhe se shprehja e saktë ishte "territore, të cilat tani më janë të kontrolluara nga armenët”.

67. Më 14 mars 2008 Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi një rezolutë mbi "Situatën në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit" (A/RES/ 62/243). Duke rikujtuar rezolutat e 1993 të Këshillit të Sigurimit (shih paragrafin 59 më sipër), ato përmbajnë pasazhet e mëposhtme:

“Asambleja e Përgjithshme,

...

2. Kërkon tërheqjen e menjëhershme, të plotë dhe të pakushtëzuar të të gjitha forcave armene nga të gjitha territoret e pushtuara të Republikës së Azerbajxhanit;

3. Riafirmon të drejtën e patjetërsueshme të popullsisë së dëbuar nga territoret e pushtuara të Republikës së Azerbajxhanit të kthehen në shtëpitë e tyre dhe thekson nevojën e krijimit të kushteve të përshtatshme për këtë kthim, duke përfshirë rehabilitimin e plotë të territoreve prekura nga konflikti;

...”

68. Në një intervistë me Armenia Today, botuar më 29 tetor 2008, z. Jirayr Sefilyan, një komandant ushtarak armen i lindur në Liban dhe figurë politike, i cili ishte i përfshirë në pushtimin e qytetit të Shusha/Shushi në fillim të majit të vitit 1992 dhe më vonë kishte shërbyer në forcat e armatosura të "NKR" dhe Armenisë, deklaroi si më poshtë:

“Ne duhet të kthejmë faqen të historisë, pasi duke filluar nga viti 1991 ne e kemi konsideruar Karabakh shtet të pavarur dhe kemi deklaruar se ata duhet të kryejnë negociata. Me kë po tallemi? E gjithë bota e di se ushtria e NKR është një pjesë e forcave të armatosura të Armenisë, se NKR financohet nga buxheti i Armenisë dhe se udhëheqësit politikë të NKR emërohen nga Jerevani. Është koha t’a konsiderojmë Karabakh pjesë të Armenisë, një nga rajonet e saj. Në procesin e negociatave territori i Karabakh duhet të konsiderohet pjesë e territorit të Armenisë dhe nuk duhet bërë lëshim territori.”

69. Në një rezolutë të 20 majit 2010 mbi nevojën për një strategji të BE-së për Kaukazin e Jugut, Parlamenti Evropian është shprehur, inter alia, si në vijim:

"[Parlamenti Evropian] është seriozisht i shqetësuar për faktin se qindra e mijëra refugjatë dhe persona të zhvendosur të cilët kanë ikur nga shtëpitë e tyre gjatë ose për shkak të luftës në Nagorni Karabakh kanë mbetur të zhvendosur dhe u janë mohuar të drejtat e tyre, duke përfshirë të drejtën për kthim, të drejtat pronësore dhe e drejta e sigurisë personale; i bën thirrje të gjitha palëve t’i njohin qartësisht dhe pa kushte këto të drejta, të ndërgjegjësohen dhe zgjidhin sa më shpejtë këtë problem duke respektuar kështu parimet e të drejtës ndërkombëtare; kërkon, në këtë drejtim, tërheqjen e forcave armene nga të gjitha territoret e pushtuara të Azerbajxhanit, e shoqëruar me vendosjen e forcave ndërkombëtare që do të organizohen në respektim të Kartës së OKB-së për të siguruar garancitë e nevojshme të sigurisë në një periudhë tranzicioni, i cili do të garantojë sigurinë e popullsisë së Nagorno-Karabak dhe do të lejojë personat e zhvendosur të kthehen në shtëpitë e tyre dhe do të parandalojë konflikte të mëtejshme të shkaktuara nga mungesa e strehimit; u bën thirrje autoriteteve dhe udhëheqësve të komuniteteve përkatëse armene dhe azerbajxhanase për të demonstruar përkushtimin e tyre për krijimin e marrëdhënieve paqësore ndëretnike përmes përgatitjeve për kthimin e personave të zhvendosur; konsideron se situata e personave të zhvendosur dhe refugjatëve duhet të trajtohet në përputhje me standardet ndërkombëtare, duke përfshirë edhe Rekomandimin më të fundit PACE 1877 (2009), ‘Njerëzit e harruar Evropës: mbrojtja e të drejtave të njeriut për personat e shpërngulur për një kohë të gjatë’."

70. Në prill të vitit 2012 Parlamenti Evropian miratoi një rezolutë të mëtejshme e cila, inter alia, vuri në dukje se "ekzistojnë raporte thellësisht shqetësuese në lidhje me aktivitete të paligjshme të ushtruara nga trupat armene në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit, përkatësisht manovrave të rregullta ushtarake, rinovimin e pajisjeve dhe personelit ushtarak dhe shtimi i shërbimeve mbrojtëse të inteligjencës". Parlamenti Evropian rekomandoi se negociatat mbi Marrëveshjen e Asocimit BE-Armeni të jenë të lidhura me angazhimet për "tërheqjen e forcave armene nga territoret e pushtuara përreth Nagorno-Karabakh dhe kthimin e tyre nën kontrollin e Azerbajxhanit" dhe "mos dërgimin nga Armenia të rekrutëve të ushtrisë për të shërbyer në Nagorni Karabakh "(Rezoluta e Parlamentit Evropian e datës 18 prill 2012, që përmban rekomandimet e Parlamentit Evropian ndaj Këshillit, Komisionit dhe Shërbimit të Veprimit të Jashtëm Evropian në negociatat e Marrëveshjes së Asocimit BE-Armeni).

71. Kërkuesit parashtruan se, në raste të ndryshme gjatë vitit 2012 dhe 2013, presidenti armen, ministri i mbrojtjes dhe oficerë ushtarak të rangut të lartë vizituan territoret e diskutueshme për të inspektuar trupat, për të marrë pjesë në ushtrime ushtarake dhe për të zhvilluar takime me ushtarakë dhe zyrtarë të tjerë të "NKR". Në korrik të vitit 2013, gjeneralët e lartë të ushtrisë armene dhe zyrtarë të tjerë ushtarakë, duke përfshirë edhe ministrin armen të mbrojtjes dhe komandantët e forcave të armatosura të "NKR", zhvilluan një takim në Nagorno-Karabakh, duke u përqendruar në përpjekjet për të forcuar ushtrinë armene

72. Më 15 janar 2013 Presidenti armen Serzh Sargsyan Z. zhvilloi një takim me drejtuesit e degëve legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore të Ministrisë së Mbrojtjes së Republikës së Armenisë. Fjalimi i tij i mbajtur në këtë takim u botua në të njëjtën ditë në faqen zyrtare të Presidentit të Republikës së Armenisë. Ai përmban, inter alia, pohimet e mëposhtme:

“Që në vitet e para të pavarësisë, ushtria ka luajtur një rol të veçantë në shoqërinë tonë. Lufta, shpirti i së cilës u ndje në të gjithë Armeninë – ishte e përhapur në disa vende më shumë se në të tjerët. Në ato ditë, çdo familje kishte një të afërm të afërt ose të largët në ushtrinë armene; ushtria ishte në zemrën e të gjithëve. Kjo ndjenjë u bë më e fortë, kur ushtria jonë arriti fitoren e cila ishte aq e rëndësishme, një rëndësi jetike.

...

Qëllimi përfundimtar i politikës sonë të jashtme është formulimi ligjor i fitores së arritur në luftën agresive të Azerbajxhani kundër Artsakh. Republika e Nagorni Karabak duhet të njihet nga komuniteti ndërkombëtar pasi nuk ka shpjegim logjik se pse disa njerëz, të cilët kanë ushtruar të drejtën e tyre ligjore për vetëvendosje dhe më vonë e kanë mbrojtur atë duke u bërë pjesë e një lufte të pabarabartë, duhet të jenë gjithmonë pjesë e Azerbajxhanit. Pse fati i këtyre njerëzve duhet të përcaktohet nga një vendim i dikurshëm i paligjshëm i Stalinit?

...

Armenia dhe Artsakh nuk duan luftë; megjithatë të gjithë duhet ta dinë se në do t’i përgjigjemi ashtu sic duhet çdo sfide. Populli i Artsakh kurrë nuk do të përballet me rrezikun e asgjësimit fizik përsëri dhe Republika e Armenisë do të garantojë mbrotjen e tij.

...

Siguria e Artsakh nuk është një çështje prestigji për ne; kjo është një çështje e jetës dhe vdekjes në kuptimin më të drejtpërdrejtë të këtyre fjalëve. E gjithë bota duhet të dijë dhe të kuptojë se ne, strukturat e pushtetit të Armenisë dhe Artsakh jemi kundër ushtrisë e cili paguan paga për vrasës, nëse kjo turmë mund të quhet ushtri pikë së pari.”

73. Në një mendim të hartuar me kërkesë të Qeverisë armene, Dr Hari Bucur-Marcu, një ekspert ushtarak i shtetësisë rumune, ka deklaruar se ai nuk kishte konstatuar asgjë në politikën ushtarake armene që të dëshmonte për ndonjë formë kontrolli mbi forcat e "NKR" dhe as ndonjë indikacion në terren se forcat armene ishin të pranishme ose aktive në "NKR". Ai më tej konkludoi se nuk kishte prova që Armenia kishte ushtruar kontroll apo autoritet mbi "NKR" ose forcat mbrojtëse të saj apo që forcat armene kishin ushtruar kontroll mbi qeverinë apo qeverisjen e "NKR". Qeveria deklaroi se Dr. Bucur-Marcu i ishte dhënë mundësia për të intervistuar oficerë të lartë ushtarakë në Armeni dhe kishte pasur akses në të dhënat e tyre. Me marrëveshjen e Ministrisë së Punëve të Jashtme të "NKR", ai kishte pasur edhe mundësinë të udhëtonte atje për të biseduar me ushtarakët dhe zyrtarët politikë dhe të shqyrtonte dokumentet.

74. Më 25 qershor 1994 u arrit "Marrëveshja mbi Bashkëpunimin ushtarak midis Qeverive të Republikës së Armenisë dhe Republikës së Nagorni Karabakh". Ajo parashikonte, inter alia, si në vijim:

“Qeveria e Republikës së Armenisë dhe Qeveria e Republikës së Nagorno-Karabakh (më poshtë referuar si ‘Palët’),

duke pasur parasysh interesin e përbashkët në fushën e bashkëpunimit ushtarak, duke marrë parasysh nevojën për të zhvilluar marrëdhënie bilaterale dhe besimi të ndërsjellët nëpërmjet kooperimit mes forcave të armatosura të shteteve Palë, për forcimin e bashkëpunimit ushtarak dhe ushtarako-teknik,

ranë dakort për sa më poshtë:

...

Neni 3

Të dyja Palët do të zhvillojnë bashkëpunimin ushtarak në drejtim të:

(1) krijimit të ushtrisë dhe reformimin e forcave të armatosura;

(2) shkencës dhe edukimit ushtarak;

(3) legjislacionit ushtarak;

(4) logjistikës së forcave të armatosura;

(5) shërbimit mjekësor për nëpunësit ushtarak dhe familjarët e tyre;

(6) turizmit, aktiviteteve kulturore dhe sportive.

Bashkëpunimi në drejtime të tjera, do të bëhet me marrëveshje të përbashkët me shkrim.

Neni 4

Format e bashkëpunimit ndërmjet palëve do jenë:

(1) vizita dhe takime pune në nivel të Ministrave të Mbrojtjes, Shefat e Shtabit të Përgjithshëm apo përfaqësues të tjerë të autorizuar nga Ministrat e Mbrojtjes;

(2) konsultime, shkëmbime të përvojës, trajnime të personelit ushtarak dhe rritjen e kualifikimit;

(3) zhvillimi i ushtrimeve të përbashkëta ushtarake;

(4) pjesëmarrja në konferenca, këshillime, seminare;

(5) shkëmbimi i informacionit, dokumenteve dhe shërbimeve në lidhje me marrëveshje specifike;

(6) evente kulturore;

(7) dhënia e shërbimeve ushtarake;

(8) krijimi i kushteve për përdorim të përbashkët të elementeve të infrastrukturës së forcave të armatosura të Palëve brenda kuadrit të kësaj Marrëveshjeje;

(9) edukimi i ushtarakëve të kualifikuar dhe stafi teknik dhe specialistët.

Në kuadër të bashkëpunimit sipas kësaj Marrëveshjeje, Palët do të bien dakord se ushtarët e Republikës së Armenisë dhe Republikës së Nagorno-Karabakh kanë të drejtë për të kryer shërbimin ushtarak me afat të caktuar përkatësisht në Republikën e Nagorni Karabakh dhe Republikës së Armenisë. Kryerja e shërbimit ushtarak me afat të caktuar në territorin e atij shteti e përjashton personin nga detyrimi për kryerjen e shërbimit ushtarak me afat të caktuar në vendin e shtetësisë së tij.

Neni 5

Në kuadër të kësaj Marrëveshjeje, Palët gjithashtu bien dakord që:

(1) në rast se shtetas të Republikës së Armenisë të cilët kryejnë shërbimin ushtarak me afat të caktuar në Republikën e Nagorno-Karabakh kryejnë një krim ushtarak, ndjekja penale dhe gjykimi i tyre do të zhvillohet në territorin e Republikës së Armenisë nga autoritetet e Republikës së Armenisë, në përputhje me procedurat e vendosura sipas legjislacionit të Republikës së Armenisë;

(2) në rast se shtetas të Republikës së Nagorno-Karabakh të cilët kryejnë shërbimin ushtarak me afat të caktuar në Republikën e Armenisë kryejnë një krim ushtarak, ndjekja penale dhe gjykimi i tyre do të zhvillohet në territorin e Republikës së Nagorno-Karabakh, nga autoritetet e Republikës së Nagorno-Karabakh, në përputhje me procedurat e vendosura sipas legjislacionit të Republikës së Nagorno-Karabakh.

Në kuadër të kësaj Marrëveshjeje, Palët do të sigurojnë mbështetje të ndërsjellë teknike në lidhje me armatimin dhe rikuperimin dhe mirëmbajtjen e pajisjeve ushtarake.

Lidhja e marrëveshjet me subjekte të cilat do të kryejnë aktivitetin në fushën e armatimit, rikuperimit dhe mirëmbajtjes së pajisjeve ushtarake, si dhe sigurimi i kushteve të jetesës përfaqësuesve të ndërmarrjeve prodhuese në territorin e shteteve Palë, do të kryhet nga Ministria e Mbrojtjes e Shtetit klient.

Forma të tjera të bashkëpunimi do të vendosen me marrëveshje të përbashkëta me shkrim.

...”

75. Qeveria armene pohoi se rekrutët armen që, në përputhje me nenin 4 të Marrëveshjes së vitit 1994, kryenin shërbimin e tyre në "NKR" ishin kryesisht në radhët më të ulëta të ushtrisë dhe përbënin jo më shumë se 5% (deri në 1,500 persona) të forcave ushtarake mbrojtëse të "NKR". Megjithatë, Qeveria nuk e përjashtoi mundësinë që disa shtetas armenë mund të kenë shërbyer në forcat ushtarake të "NKR" mbi baza kontraktuale dhe vullnetare. Në mesin e atyre që shërbenin në forcat ushtarake të "NKR", kishte banorë të Nagorno-Karabakh dhe gjithashtu vullnetarë me origjinë armene nga vende të ndryshme ku kishte diasporë armene. Thuhet se, ushtarët armene që shërbenin në "NKR" ishin nën komandën e drejtpërdrejtë të forcave ushtarake mbrojtëse të "NKR", e cila ishte e vetmja forcë e armatosur operacionale në "NKR". Qeveria pohoi se rekrutët armene që shërbenin në "NKR" në bazë të Marrëveshjes së vitit 1994, e bënë këtë me vullnetin e tyre të lirë (shih, megjithatë, Raporti i ICG, paragrafi 65 më sipër).

Qeveria armen më tej deklaroi se ushtria armene dhe forcat ushtarake mbrojtëse të "NKR" bashkëpunonin në çështje të tilla si ndarja informacioneve të inteligjencës, vizitat e zyrtarëve të lartë, organizimi i seminareve, stërvitjeve të përbashkëta ushtarake, inspektime paradë dhe si këto të ngjashme.

76. Më 11 tetor 2007, Gjykata mori një vendim të pjesshëm për pranueshmërinë e rasteve të Zalyan, Sargsyan dhe Serobyan kundër Armenisë (kërkesat nr. 36894/04 dhe 3521/07), të cilat kishin të bënin me keq trajtimin dhe ndalimin e paligjshëm të tre ushtarakët në shërbim. Faktet e rasteve tregonin se kërkuesit ishin rekrutuar në ushtrinë armene në maj 2003 dhe ishin caktuar në njësinë ushtarake nr. 33651, të stacionuar në afërsi të fshatit Mataghis në rajonin Martakert të "NKR". Dy ushtarakë të së njëjtës njësi ushtarake u gjetën të vdekur në janar 2004. Mbi vrasjen e tyre filloi një hetim penal dhe kërkuesit u morën në pyetje për disa ditë në prill të vitit 2004 në Nagorno-Karabakh - në fillim në njësinë e tyre ushtarake, në zyrën e atëhershme të Prokurorit Ushtarak, Martakert Garrison dhe më pas në Departamentin e Policisë Ushtarake Stepanakert - para se të transportoheshin në Jerevan për kryerjen e procedurave të mëtejshme. Grupi i oficerëve që morën në pyetje kërkuesit në Nagorno-Karabakh përbëhej nga dy hetues të Prokurorisë Ushtarake të Armenisë, një hetues i Zyrës së Prokurorit Ushtarak, Martakert Garrison dhe një oficer i policisë ushtarake armen. Një shef i batalionit të njësisë ushtarake ishte gjithashtu i pranishëm gjatë zhvillimit të pyetjeve në fazën e parë. Kërkuesit më pas u akuzuan për vrasje dhe gjykimi penal ndaj tyre filloi në nëntor 2004 në Gjykatën Rajonale Syunik, me seli në Stepanakert. Kërkuesit ishin të pranishëm në gjyq. Më 18 maj 2005, Gjykata i gjeti fajtorë për vrasje dhe i dënoi ata me 15 vjet burg.

77. Në mënyrë të ngjashme, siç është raportuar nga Forumi 18 i organizatës së të drejtave të njeriut si dhe HRW, z Armen Grigoryan, një shtetas armen i cili kishte kundërshtuar kryerjen e shërbimit ushtarak për shkak të ndërgjegjes, u mor nga një zyrë ushtarake rekrutimi në Jerevan në qershor 2004 dhe u transferua në një njësi ushtarake të bazuar në Nagorno-Karabak. Pasi u larguar pa leje nga njësia, z Grigoryan u arrestua dhe u shpall fajtor për refizimin e kryerjes së shërbimit ushtarak, nga një gjykatë në Stepanakert më 9 qershor 2005 dhe u dënua me dy vjet burgim.

2. Lidhjet gjyqësore dhe politike

78. Disa politikanë të njohur armene kanë mbajtur, në kohë të ndryshme, pozita të larta në Republikën e Armenisë por edhe në "NKR", ose kanë pasur lidhje të ngushta me Nagorno-Karabakh. Presidenti i parë i Republikës së Armenisë, z. Levon Ter-Petrosyan, ishte anëtar i "Komitetit të Karabakh", i cili, në fund të viteve 1980, udhëhoqi lëvizjen për bashkimin e Nagorno-Karabakh me Armeninë. Pasuesi i tij në detyrën e Presidentit të Armeisë, në prill 1998 ishte z. Robert Kocharyan, i cili kishte shërbyer më parë si kryeministër i "NKR" nga gushti 1992 deri në dhjetor 1994, si president i "NKR" nga dhjetori 1994 deri në mars të vitit 1997 dhe si kryeministër i Republikës së Armenisë nga marsi 1997 deri në prill 1998. Në prill të vitit 2008 z. Serzh Sargsyan u bë Presidenti i tretë i Armenisë. Në gusht të vitit 1993 ai kishte qenë i emëruar Ministër i Mbrojtjes së Armenisë pasi shërbeu nga viti 1989 deri në vitin 1993 si kryetar i "Komitetit të Forcave të Vetëmbrojtjes të Republikës Nagorno -Karabak". Për më tepër, në vitin 2007 z. Seyran Ohanyan u largua nga detyra e ministrit të mbrojtjes së "NKR" për t’u bërë komandant i forcave të armatosura armene. Në prill të vitit 2008 ai u emërua ministër i mbrojtjes së Armenisë.

79. Kërkuesit pretenduan se ligjet e Republikës së Armenisë zbatohen në "NKR". Megjithatë, sipas Qeverisë armene, midis janarit 1992 dhe gushtit 2006 "NKR" kishte miratuar 609 ligje të ndryshme ku ndër të parët ishte "Ligji mbi Bazën e Pavarësisë Shtetërore të Republikës Nagorno-Karabakh". Neni 2 i këtij ligji parashikon se "NKR vendosë në mënyrë të pavarur për të gjitha çështjet që lidhen me politikat ekonomike, sociale dhe kulturore, të ndërtimit, administrative dhe ndarjen territoriale të Republikës". Gjithashtu në janar të vitit 1992 u krijuan organet e pushtetit ekzekutiv dhe gjyqësor, duke përfshirë edhe të Këshillit të Ministrave (Qeveria), të Gjykatës Supreme dhe gjykatave të shkallës së parë të "NKR" si dhe zyra e prokurorit "NKR". Për më tepër, "NKR" ka presidentin e parlamentin dhe forcën e saj policore, si dhe organet e vetëqeverisjes lokale, përfshirë administratat që qeverisnin territoret përreth "NKR", përfaqësuesit e të cilëve emërohen nga autoritetet e "NKR". Do të zhvilloheshin zgjedhjet presidenciale dhe parlamentare. Ndërkohë që disa ligje janë miratuar nga institucioni ligjvënës armen, Qeveria armene deklaroi se ato nuk zbatoheshin automatikisht, d.m.th me vendime të gjykatave armene, por interpretoheshin dhe zbatoheshin në mënyrë të pavarur nga gjykatat e "NKR" të rajonit Lachin ose të ndonjë rajoni tjetër.

3. Mbështetja financiare ose të tjera

80. Në raportin e vitit 2005 (të përmendura më lart, paragrafi 65), ICG deklaroi si në vijim (fq. 12-13):

“Më parë, ekonomia e Nagorno-Karabakh ishte e integruar në shtetin Sovjetik të Azerbajxhanit, por u shkatërrua në masë të madhe nga lufta. Sot ajo është e lidhur ngushtë me Armeninë dhe shumë e varur nga inputet e saj financiare. Të gjitha transaksionet bëhen nëpërmjet Armenisë dhe produktet e prodhuara në Nagorno-Karabakh për eksport shpesh etiketohen "të bëra në Armeni". Yerevani siguron gjysmën e buxhetit. ...

Nagorno-Karabakh është shumë e varur tek ndihma e jashtme financiare, kryesisht nga ndihma financiare e Armenisë, por edhe e SHBA e diaspora mbarë. Ajo nuk mund të mbledh të ardhura të mjaftueshme për të plotësuar nevojat e veta buxhetore, dhe në terma absolutë është duke marrë në rritje mbështetje të jashtme. Buxheti i vitit 2005 arrinte në 24.18 miliardë drams (monedha armene) (rreth 53.73 milionë $). Të ardhurat e mbledhura në nivel lokal priten të jenë rreth 6.46 miliardë drams (rreth 14.35 milion $), 26.7 për qind të shpenzimeve.

Që nga viti 1993 Nagorno-Karabakh ka përfituar nga një ‘kredi ndërshtetërore’ armene. Sipas Kryeministrit armen, kjo shumë do të jetë 13 miliardë drams (28.88 milion $) në vitin 2005, me një rritje të konsiderueshme nga viti 2002, kur ajo ishte 9 miliardë drams (16.07 milion $). Megjithatë Kryeministri (de facto) i Nagorno-Karabakh argumenton se një pjesë e kësaj kredie - 4.259 miliard drams (9.46 milion $) - është në fakt shlyerje e TVSH-së, tarifave doganore, akcizave që Armenia vendos mbi mallrat që kalojnë nëpër territorin e saj, destinuar për Nagorno-Karabakh. Pjesa e mbetur e kredisë ka një periudhë shlyerje dhjetë-vjeçare në interes nominal. Edhe pse Armenia ka dhënë kredi të tilla që nga viti 1993, asnjëra nuk është shlyer. Sipas kryeministrit armen, Stepanakert ende nuk është në gjendje të paguajë .... Në vitet e ardhshme ne do të duhet të vazhdojmë të japim këtë kredi për t’i ndihmuar ata në rrugën e nnisur për ndërtimin e infrastrukturës së tyre ... ne nuk parashikojnë se ata do të jenë në gjendje për të vazhduar përpara vet, pa ndihëm tonë, edhe për një periudhë të caktuar, që nuk eshtë një e ardhme e afërt ‘.

SHBA-ja është i vetmi shtet tjetër që ofron asistencë të drejtpërdrejtë qeveritare. Në vitin 1998 Kongresi për herë të parë e përcaktoi Nagorno-Karabakh përfitues të ndihmës humanitare, duke e veçuar nga Azerbajxhani. Kjo ndihmë financiarë e SHBA administrohet nga Agjencia e saj për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID), e cila e ka shpërndarë në OJQ-ve të tilla si Fondi Armen i Ndihmës, Save the Children dhe Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq. Deri në shtator të vitit 2004, SHBA-ja kishte premtuar 23,274,992 $ për Nagorni Karabakh dhe kishte shpenzuar 17,831,608 $. Grupet e lobimit armen kanë ndikuar në mundësimin e këtyre alokimeve.”

ICG më tej deklaroi se, "kredia ndërshtetërore" armene, në buxhetin e "NKR-së" për vitin 2001, përbënte 67.3% (sipas "Raportit të përvjetshëm Statistikor të Nagorno-Karabakh") dhe për atë të vitit 2004 56.9% (sipas një komunikimi të ICG me drejtorin e Shërbimi Kombëtar të Statistikave të "NKR").

81. Kredia e dhënë nga Republika e Armenisë për "NKR" gjatë vitet 2004 dhe 2005 arriti në vlerën 51,000,000 USD, nga të cilat 40,000,000 USD shkuan për rindërtimin e institucioneve arsimore dhe 11,000,000 USD për të ndihmuar familjet e ushtarëve të vrarë.

82. Fondi armen “Hayastan All-Armenian” u themelua me dekret të Presidentit Armen më 3 mars 1992. Sipas faqen së tij zyrtare, misioni i tij është:

"Të bashkoj armenët që ndodhen në Armeni dhe ata jashtë vendit, për të kapërcyer vështirësitë e vendit dhe për t’i ndihmuar në krijimin e një zhvillimi të qëndrueshëm në Armeni dhe Artsakh. Përveç problemeve që ishin pasojë e shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, qeveria duhej tu jepte zgjidhje edhe problemeve që lidheshin me pasojat e tërmetit të 1988 në Spitak, bllokadës ekonomike dhe rehabilitimit të zonave që kishin vuajtur nga konflikti i Artsakh."

Raporti vjetor i Fondit për vitin 2012 përfshin mesazhe nga Presidenti i Republikës së Armenisë, z. Serzh Sargsyan, dhe ‘Presidenti i Republikës së Artsakh’, z. Bako Sahakyan, të cilat, inter alia, përmbajnë deklaratat e mëposhtme:

Z. Sargsyan:

“Fondi ‘Hayastan All-Armenian’ është mishërim i unitetit midis Armenisë, Artsakh dhe Diasporës. Si e tillë, fondi, në mënyrë të vazhdueshme, me vendosmëri, dhe para syve, po transformon fuqinë tonë të brendshme mbarë-kombëtare në pushtet të prekshme.”

Z. Sahakyan:

“Viti 2012 ishte një vit jubilar për popullin armen. Si një komb, ne festuam 20-vjetorin e themelimit të Ushtrisë Mbrojtëse të NKR-së dhe çlirimin e Shushi, një fitore madhështore, e cila u bë e mundur nga përpjekjet e bashkuara dhe vullneti i pathyeshëm i të gjithë popullit armen, trimërisë vetëmohuese dhe guximtare të bijve të tij.”

Fondi ka 25 filiale në 22 vende të ndryshme. Burimet e tij vijnë nga donacione individuale, kryesisht nga anëtarë të diasporës armene. Ajo tani gjeneron rreth 21,000,000 USD në vit.

Bordi Drejtues është organi më i lartë qeverisës i fondit. Sipas statutit të fondit, presidenti i Republikës së Armenisë është ex officio kryetari i Bordit Drejtues. Bordi, i cili gjatë ekzistencës së tij, ka pasur nga 22 deri 37 anëtarë, përfshin shumë individë të shquar dhe përfaqësues të institucioneve politike, joqeveritare, fetare dhe humanitare nga Armenia dhe diaspora. Në vitin 2013 Bordi, përveç Presidentit të Armenisë z. Sargsyan, përbëhet nga ish Presidenti armen z. Kocharyan; kryeministri armen si dhe ministrat e punëve të jashtme, financave dhe diasporës; presidenti, ish-presidenti dhe kryeministri i "NKR"; kryetarët e gjykatës kushtetuese armene, kuvendit kombëtar dhe të bankës qendrore; katër udhëheqësit fetarë armenë, tre përfaqësues të partive politike armene; një përfaqësues i Unionit të Prodhuesve dhe Biznesmenëve (Punëdhënësit) e Armenisë; dhe përfaqësues të katër organizatave joqeveritare të themeluara në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Pjesa e mbetur e bordit me 37 persona, përbëhet nga 13 individë nga diaspora armene. Përbërja e Bordit Drejtues ka qenë e ngjashme që nga krijimi e fondit.

Që nga themelimi, Fondi Hayastan All-Armenian ka financuar dhe mbikëqyrur projekte të shumta, përfshirë projekte për ndërtimin apo rinovimin e rrugëve, banesave, shkollave, spitaleve si dhe për rrjetet e ujit dhe gazit. Në fundin e mes viteve 90 ky Fond ndërtoi autostradën që lidh qytetin e Goris në Armeni me Lachin dhe me Shusha/Shushi dhe Stepanakert në Nagorni Karabak. Në vitin 2001 ai ka financuar ndërtimin e autostradës në veri-jug të Nagorno-Karabakh. Sipas raportit vjetor të Fondit për vitin 2005, ai kishte financuar gjatë atij viti përafërsisht 11,000,000 USD projekte të ndryshme, nga të cilat rreth 6,100,000 USD kishin shkuar për projekte në Nagorni Karabakh. Sipas shifrave jo të plota të ofruara nga Qeveria armene, shpenzimet për vitin 2012 arrinin në 10,700,000 USD në Nagorno-Karabakh dhe 3,100,000 USD në Armeni. Gjithashtu sipas shifrave të Qeverisë, në 1995-2012 Fondi alokoi rreth 111,000,000 USD në total - ose rreth 6,000,000 USD në vit - për projektet në Nagorno-Karabakh. Në 1992-2012 ai financoi në vlerën 115,000,000 USD projektet në Armeni.

83. Kërkuesit dhe Qeveria e Azerbajxhanit pohuan se banorët e "NKR" dhe territoreve përreth janë pajisur rregullisht me pasaporta armene. ICG ka deklaruar se "Armenia u ka dhënë shumicës së banorëve pasaportat e saj për të udhëtuar jashtë vendit" (raporti i vitit 2005, i përmendur më sipër, fq. 5). Qeveria Azerbajxhanit gjithashtu vuri në dukje mundësinë e banorëve të territoreve të përmendura për të fituar shtetësinë armene. Ata iu referuan nenit 13 ("Përfitimi i Shtetësisë me Natyralizim") të Ligjit të Republikës së Armenisë për Shtetësinë në Republikën e Armenisë, i cili parashikon si më poshtë:

“Çdo person 18 vjeç dhe i aftë për të punuar që nuk është shtetas i Republikës së Armenisë mund të aplikojë për marrjen e shtetësisë së këtij shteti, nëse ai/ajo

1) ka qëndruar ligjërisht në territorin e Republikës së Armenisë për tre vitet e kaluara;

2) ka njohuri të gjuhës armene; dhe

3) njeh Kushtetutën e Republikës së Armenisë.

Një person i cili nuk është shtetas i Republikës së Armenisë mund t’i jepet shtetësia e këtij shteti pa iu nënshtruar kushteve të përcaktuara në pikat 1) dhe 2) të pjesës së parë të këtij neni, në qoftë se ai/ajo:

1) martohet me një shtetas të Republikës së Armenisë ose ka një fëmijë i cili është shtetas i Republikës së Armenisë;

2) njëri ose të dy prindërit mbajnë shtetësinë Republikës së Armenisë në të kaluarën ose ka lindur në territorin e Republikës së Armenisë dhe ka aplikuar për marrjen e shtetësisë së Republikës së Armenisë brenda tre viteve nga arritja e moshës 18 vjeçare;

3) është me origjinë armene (ka paraardhës armenë); ose

4) ka hequr dorë nga shtetësia e Republikës së Armenisë me vullnetin e tij pas 1 janarit, 1995.”

Qeveria armene, nga ana e tyre, deklaroi se qoftë Armenia, qoftë "NKR" e lejojnë shtetësinë e dyfishtë. Për më tepër, në përputhje me Marrëveshjen mbi "organizimin e sistemit të pasaportave" të 24 shkurtit­­­ të vitit 1999 ndërmjet "NKR" dhe Armenisë, kjo e fundit lëshon pasaporta për banorët e "NKR" në rrethana të caktuara. Neni 1 i marrëveshjes parashikon si më poshtë:

“Palët bien dakord që qytetarët e tyre kanë të drejtën e lëvizjes dhe qëndrimit të lirë në territorin e secilës prej Palëve.

Derisa Republika e Nagorno-Karabakh të njihet ndërkombëtarisht, brenda objektit të kësaj Marrëveshjeje, qytetarët e Republikës e Nagorno-Karabakh të cilët duan të largohen nga territori i Republikës së Nagorno-Karabakh apo Republikës së Armenisë, mund të aplikojnë për t’u pajisur me pasaportën e Republikës së Armenisë.

Palët bien dakord që, në kuadër të fushëveprimit të këtij neni, marrja e pasaportës së Republikës së Armenisë nga qytetarët e Republikës së Nagorno-Karabakh, nuk nënkupton marrjen e shtetësisë së Republikës së Armenisë. Këto pasaportat mund të përdoret vetëm për të udhëtuar jashtë territorit të Republikës së Armenisë dhe Republikës së Nagorno-Karabakh nga qytetarët e Republikës së Nagorno-Karabakh, dhe nuk mund të kenë një përdorim të brendshëm si dokument identifikimit në Republikën e Nagorno- Karabakh dhe në Republikën e Armenisë.”

Në vitin 1999, në zbatim të kësaj marrëveshjeje, u nxorën Rregullore të cilat parashikonin se një pasaportë armene i lëshohet një rezidenti të "NKR" vetëm në raste të jashtëzakonshme kur udhëtimi jashtë vendit është për trajtim mjekësor, edukim ose një tjetër çështje personale. Qeveria armene pohoi se më pak se 1000 persona ishin pajisur me pasaportë armene sipas marrëveshjes të vitit 1999.

84. Kërkuesit dhe Qeveria e Azerbajxhanit deklaruan se drami armen ishte monedha kryesore në "NKR", ndërsa Qeveria e Armenisë pohoi se monedhat e përdorura atje përfshihnin edhe euro, dollarë amerikanë, sterlina angleze dhe madje dollarë australian.

85. Qeveria e Azerbajxhanit vuri në dukje se Atlasi Kombëtar i Armenisë, botuar në vitin 2007 nga Komiteti Shtetëror i Kadastrës së Pasurive të Paluajtshme, i varur nga Qeveria e Republikës së Armenisë dhe kështu një botim zyrtar, në mënyrë të vazhdueshme, në harta të llojeve të ndryshme, përfshinte "NKR "dhe territoret e pushtuara përreth brenda kufijve të Republikës së Armenisë.

86. Kërkuesit dhe Qeveria e Azerbajxhanit parashtruan se ekziston një politikë e Qeverisë armene për të inkurajuar persona të zhvendosen nga Armenia dhe së fundmi dhe Siria, për t’u vendosur në "NKR"

Në shkurt 2005 u publikua "Raporti i Misionit fakt mbledhës të OSBE-së (FFM) në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit përreth Nagorno-Karabakh (NK)". Mandati i misionit ishte për të përcaktuar nëse ekzistonin kolonizime në këto territore; strukturat ushtarake dhe personeli, si dhe konsideratat politike ishin rreptësisht jashtë mandatit të këtij misioni. Në lidhje me vendbanimet në rajonin Lachin, raporti deklaronte:

“Në përgjithësi, modeli i origjinës së të zhvendosurve në Lachin është i njëjtë si në territoret e tjera. Kështu, shumica dërrmuese ka ardhur në Lachin nga pjesë të ndryshme të Azerbajxhanit, kryesisht pas jetesës për vite në struktura të përkohshme banimi në Armeni. Një pakicë relativisht e vogël janë armenë nga Armenia, duke përfshirë edhe viktimat e tërmetit. Ata kanë dëgjuar për Lachin si një opsion për t’u zhvendosur nëpërmjet përhapjes së fjalës gojë më gojë, nëpërmjet mediave ose nga OJQ-të në Armeni dhe NK. Nuk kishte asnjë provë për zhvendosje jo vullnetare apo rekrutim sistematik.”

Raporti më tej deklaron:

“Përfshirja e drejtpërdrejtë e NK në rajonin Lachin është e pakontestueshme. Nagorni Karabakh siguron buxhetin e Lachin dhe haptazi pranon përgjegjësinë e drejtpërdrejtë për këtë rajon. Banorët e Lachin marrin pjesë si në zgjedhjet lokale ashtu edhe në zgjedhjet e NK.

Ndërsa lidhjet midis Nagorni Karabakh dhe Republikës së Armenisë mbeten jashtë objektit të këtij raporti, FFM nuk gjeti prova të përfshirjes së drejtpërdrejtë të qeverisë së Armenisë në kolonizimin e Lachin. Megjithatë, FFM ka intervistuar banorë të Lachin që kishin pasaporta armene dhe pretendonnin të merrnin pjesë në zgjedhjet armene.”

II. ZOTIMI I PËRBASHKËT I ARMENISË DHE AZERBAJXHANIT

87. Para anëtarësimit të tyre në Këshillin e Evropës, Armenia dhe Azerbajxhani u zotuan para Komitetit të Ministrave dhe Asamblesë Parlamentare për zgjidhjen paqësore të konfliktit në Nagorno-Karabakh (shih Opinionet e Asamblesë Parlamentare 221 (2000) dhe 222 (2000) dhe Rezolutat e Komitetit të Ministrave Res (2000) 13 dhe (2000) 14).

Paragrafët përkatës të Opinionit 221 (2000) të Asamblesë Parlamentare mbi aplikimin e Armenisë për anëtarësim në Këshillin e Europës deklarojnë si vijon:

“10. Asambleja merr parasysh letrën e Presidentit të Armenisë, në të cilën ai merr përsipër të respektojë marrëveshjen për armëpushim, deri në një zgjidhje përfundimtare të konfliktit [në Nagorno-Karabakh] dhe të vazhdojë përpjekjet për të arritur një zgjidhje paqësore të negociuar mbi baza kompromisi të pranueshme për të gjitha palët e interesuara.

...

13. Asambleja Parlamentare merr parasysh letrat e Presidentit të Armenisë, Kryetarit të Parlamentit, Kryeministrit dhe kryetarëve të partive politike të përfaqësuara në parlament, dhe vë në dukje se Armenia merr përsipër të respektojë angazhimet e mëposhtme:

...

ii. konflikti në Nagorno-Karabakh:

a. për të vazhduar përpjekjet për të zgjidhur këtë konflikt vetëm me mjete paqësore;

b. të përdorë ndikimin e saj të konsiderueshëm mbi armenët në Nagorno-Karabakh për të nxitur një zgjidhje të konfliktit;

c. për të zgjidhur mosmarrëveshjet ndërkombëtare dhe të brendshme me mjete paqësore dhe sipas parimeve të së drejtës ndërkombëtare (një detyrim për të gjitha shtetet anëtare të Këshillit të Evropës), duke refuzuar me vendosmëri përdorimin e çdo kërcënimi për përdorimin e forcës kundër fqinjëve të saj;

...”

Rezoluta Res (2000) 13 e Komitetit të Ministrave në lidhje me ftesën ndaj Armenisë për t’u bërë anëtar i Këshillit të Evropës i referohet angazhimeve të marra nga Armenia, siç përcaktohen në Opinionin 221 (2000) dhe garancive për përmbushjen e tyre, dhënë nga Qeveria Armene.

III. E DREJTA E BRENDSHME PËRKATËSE

A. Ligjet e Republikës Sovjetike Socialiste të Azerbajxhanit

88. Ligjet relevante për përcaktimin e të drejtës së pronës së kërkuesit ishin Kushtetuta e 1978 e RSS të Azerbajxhanit, Kodi për Tokën i 1970 dhe Kodi i Strehimit i 1983.

1. Kushtetuta e 1978

89. Kushtetuta parashikon si më poshtë:

Neni 13

“Baza e pronës vetjake të qytetarëve të Azerbajxhanit RSS janë të ardhurat e fituara. Prona vetjake mund të përfshijë sendet shtëpiake, sende të përdorimit personal, të konsumit dhe të shërbimit personal, një shtëpi, dhe kursimet. Pasuria personale e qytetarëve dhe e drejta për ta trashëguar atë mbrohen nga shteti.

Qytetarët mund të pajisen, sipas ligjit, me parcela toke për të ngritura ferma shtëpiake (përfshirë për qëllim të mbajtjes së kafshëve dhe shpendëve), kopshtari dhe ndërtimin e banesave individuale. Qytetarët janë të detyruar të përdorin tokën e tyre në mënyrë racionale. Fermat shtetërore dhe kolektive u ofrojnë ndihmë qytetarëve me parcela të vogla toke.

Prona vetjake ose prona në lidhje me të cilën ekziston vetëm një e drejtë përdorimi nuk mund të përdoret për të nxjerrë fitim, në dëm të interesit publik.”

2. Kodi për Tokës i 1970

90. Dispozitat përkatëse të Kodit për Tokën parashikojnë si më poshtë:

Neni 4. Pronësia e Shtetit mbi pronën

“Në përputhje me Kushtetutën e BRSS dhe Kushtetutën e RSS të Azerbajxhanit, toka është në pronësi të shtetit - ajo është pronë e përbashkët e të gjithë popullit sovjetikë.

Në BRSS, toka është në pronësi vetëm të Shtetit dhe jepet vetëm për përdorim. Veprimet të cilat në mënyrë të drejtpërdrejt ose tërthorazi cenojnë të drejtën e pronësisë së shtetit mbi tokën janë të ndaluara.”

Neni 24. Dokumentet që vërtetojnë të drejtën e përdorimit të tokës

“E drejta e përdorimit nga fermat kolektive, fermat shtetërore dhe të tjerë të parcelave të tokës njihet nga Shteti me anë të një certifikate mbi të drejtën e përdorimit.

Forma e certifikatës përcaktohet nga Këshilli i Ministrave Sovjetike të BRSS, në përputhje me legjislacionin për tokën në BRSS dhe republikat e bashkuara.

E drejta e përdorimit të përkohshëm të tokës njihet nëpërmjet një certifikate, në formën e përcaktuar nga Këshilli i Ministrave i RSS të Azerbajxhanit.”

Neni 25. Rregullat për lëshimin e certifikatave për të drejtën e përdorimit të tokës

“Certifikatat shtetërore për të drejtën e përdorimit të pakufizuar të tokës dhe certifikatat për të drejtën e shfrytëzimit të përkohshëm të tokës u lëshohen fermave kolektive, fermave shtetërore dhe institucioneve të tjera shtetërore, kooperativave dhe publike, agjencive dhe organizatave, si dhe qytetarëve nga Komiteti Ekzekutiv i Deputetëve Sovjetik të Popullit, për rrethin ose qytetin (nën qeverisjen e republikës) në territorin e së cilës do të jepen për përdorim ngastrat e tokës.”

Neni 27. Përdorimi i tokës për qëllime specifike

“Përdoruesit e tokave kanë të drejtën dhe detyrimin të përdorin parcelat e tokës në pajtim me qëllimin për të cilin këto parcela u ishin ndarë.”

Neni 28. Të drejtat e përdoruesit të tokës

“Në varësi të qëllimit për të cilin është ndarë parcela e tokës, përdoruesit e tokës, në përputhje me rregullat përkatëse, kanë të drejtën:

– të ndërtojnë banesa, ndërtesa industriale, ndërtesa për qëllime publike si dhe struktura të tjera;

– të mbjellin bimë bujqësore, të pyllëzojnë dhe të mbjellin fruta, pemë dekorative dhe të tjera;

– të përdorin tokat e mbjelljes, të kullotave dhe tokat e tjera bujqësore;

– të përdorin burimet e shumta natyrore nëntokësore, torfën dhe ujërat për nevoja ekonomike, si dhe çdo produkt tjetër të vlefshëm të tokës.

Neni 126-1. E drejta e përdorimit të tokës në rastin e trashëgimit të së drejtës së pronësisë së një ndërtese

“Në qoftë se pronësia e një ndërtese e cila ndodhet në një fshat trashëgohet dhe trashëgimtarët nuk kanë të drejtën për të blerë ngastrën e tokës nën ndërtesë, në pajtim me procedurat përkatëse, atyre u njihet e drejta e përdorimit të kësaj ngastre, sipërfaqja e së cilës përcaktohet nga Qeveria e RSS të Azerbajxhanit.”

Neni 131. Dhënia e ngastrave të tokës qytetarëve me qëllim ndërtimin e banesave

“Ngastrat e tokës për ndërtimin e objekteve të banimit vetëm me një kat banimi, pronë personale, do t’u shpërndahen qytetarëve të cilët jetojnë në vendbanimet e populluara të RSS të Azerbajxhanit, ku ndërtimi i banesave personale nuk është i ndaluar në bazë të legjislacionit në fuqi, tokë kjo që i përket qyteteve dhe vendbanimeve urbane; toka në fshatra që nuk përdoret nga fermat kolektive, fermat shtetërore ose ndërmarrjet e tjera bujqësore; tokë që është pjesë e rezervës së Shtetit; dhe tokë nga fondi pyjor shtetëror që nuk përfshihet në zonat e gjelbëruara të qyteteve. Ndarja e ngastrave të tokës për këto qëllime do të bëhet në përputhje me procedurën e parashikuar... në këtë Kod.

Ndërtimi i banesave personale në qytete dhe vendbanimet e punëtorëve duhet të kryhet në zona të lira, të cilat nuk kërkojnë shpenzime për përdorimin e tyre apo përgatitjet teknike; dhe, si rregull, pranë hekurudhave dhe rrugëve që të sigurojnë komunikim të rregullt të pasagjerëve, në formën e vendbanimeve ose lagjeve të pavarura të banimit.”

3. Kodi i Strehimit i 1983

91. Neni 10.3 i Kodit të Strehimit parashikon si vijon:

“Qytetarët kanë të drejtën e pajisjes me banesë, e cila do jetë pronë e tyre personale, në përputhje me legjislacionin e Bashkimit Sovjetik dhe RSS të Azerbajxhanit.”

4. Udhëzimet e 1985 për Rregullat e Regjistrimit të Objekteve të Banimit

92. Në Udhëzimet e 1985, në nenin 2, listoheshin dokumentet që shërbenin si dëshmi e titullit për një shtëpi banimi. Udhëzimet u miratuan nga Departamenti i Statistikave Qendrore të BRSS me Urdhrin nr. 380 të 15 korrikut 1985. Neni 2.1 rendiste llojet e ndryshme të dokumenteve që përbënin evidencat kryesore të titullit. Neni 2.2 parashikonte se, në qoftë se këto evidenca kryesore mungonin, mbajtja e titullit të pronësisë mund të tregohej në mënyrë indirekte përmes përdorimit të dokumenteve të tjera, përfshirë:

“dokumentet inventari-teknik në rastet kur ato përmbajnë një referencë të saktë të posedimit nga pronari të një dokumenti të formalizuar siç duhet që vërteton të drejtën e tij për shtëpi banimi ”

B. Ligjet e Republikës së Azerbajxhanit

93. Pas pavarësisë, Republika e Azerbajxhanit miratoi, më 9 nëntor 1991, ligjet në lidhje me pasurinë që, për herë të parë, iu referuan tokës si objekt i pronësisë private. Megjithatë, rregullat e hollësishme për privatizimin e tokës për qytetarët u miratuan më vonë, me ligjin e vitit 1996 mbi Reformën e Tokës. Kërkuesit, për shkak se ishin larguar nga Lachin në vitin 1992, nuk mund të aplikonin për t’u bërë pronarë të tokës që ata kishin pasur në përdorim.

1. Ligji mbi Pronën i 1991

94. Ligji i vitit 1991 mbi Pronën në Republikën e Azerbajxhanit ka hyrë në fuqi më 1 dhjetor 1991. Ai theksoi, inter alia, si në vijim:

Neni 21. Objektet e të drejtës pronësore të qytetarëve

“1. Cdo qytetar mund të ketë në pronësi:

– ngastra toke;

– shtëpi private, apartamente, shtëpi në fshat, garazhe, artikuj shtëpiak dhe të tjerë për përdorim personal;

– aksione, letra me vlerë dhe të drejta të tjera financiare;

– pajisje të masmedias;

– sipërmarrje dhe komplekse për prodhimin e mallrave të destinuara për konsumatorin, tregjet sociale dhe kulturore, me përjashtim të llojeve të caktuara të pronës të përcaktuara me ligj, të cilat nuk mund të jenë në pronësi të qytetarëve për arsye të sigurisë publike ose shtetërore ose për shkak të detyrimeve ndërkombëtare.

...

5. Një qytetar që ka në pronësi një apartament, shtëpi private, shtëpi fshati, garazh apo hapësira e ndërtesave të tjera, ka të drejtë e disponimit të kësaj prone: të shesë, të lërë me testament, dhurojë, të japë me qira ose veprime të tjera jo në kundërshtim me ligji.”

2. Kodi për Tokën i 1992

95. Kodi i ri për Tokën, i cili hyri në fuqi më 31 janar 1992, përmbante dispozitat e mëposhtme:

Neni 10. Pronësia private mbi tokën

“Ngastra toke u jepen në pronësi qytetarëve të Republikës së Azerbajxhanit, në përputhje me kërkesat e autoriteteve ekzekutive vendore bazuar në vendimet e Sovjetëve të Përfaqësuesve të Popullit të rajonit ose të qytetit për qëllimet e përmendura më poshtë:

1) për personat me banim të përhershëm në këtë territor, për të ndërtuar shtëpi private dhe objekte ndihmëse, si dhe për zhvillimin e aktivitet bujqësor privat;

2) për ndërtimin e fermave dhe zhvillimin e aktiviteteve të tjera që janë të përfshira në prodhimin e produkteve bujqësore për shitje;

3) për ndërtimet e shtëpive private dhe kolektive në fshat dhe garazhe private brenda kufijve të qyteteve;

4) për ndërtime të lidhura me aktivitetet e biznesit;

5) për aktivitetin e prodhimit tradicional etnik.

Sipas legjislacionit të Republikës së Azerbajxhanit ngastra toke mund t’u jepen në pronësi qytetarëve për qëllime të tjera.”

Neni 11. Kushtet për dhënien e tokës në pronësi private

“Për qëllimet e parashikuara në nenin 10 të këtij Kodi, e drejta e pronësisë mbi një ngastër toke jepet falas.

Parcelat e tokës të ndara për qytetarët për të shtëpive private të tyre, shtëpitë e vendit dhe garazhe para datës së hyrjes në fuqi të këtij Kodi transferohen në pronësinë e tyre.

E drejta e pronës private apo jetës posedim trashëgueshëm mbi një ngastër të tokës nuk mund të jepet për shtetasit e huaj ose personat e huaj juridikë.

Një ngastër të tokës nuk do të kthehen pronarë e mëparshëm dhe trashëgimtarëve të tyre. Ata mund të marrin të drejtën e pronësisë mbi parcelën e tokës në bazë të parashikimeve në këtë Kod."

Neni 23. Dhënia e tokës

“Ngastra toke u jepen qytetarëve, ndërmarrjeve dhe organizatave në pronësi, posedim, përdorim apo me qira me një vendim të Sovjetëve të Përfaqësuesve të Popullit të rajonit, në përputhje me procedurën përkatëse të dhënies të tokës dhe dokumentet e shfrytëzimit të tokës.

Qëllimi për të cilën jepet ngastra e tokës duhet të tregohet në certifikatën e ndarjes së tokës.

Procedura për paraqitjen dhe shqyrtimin e një kërkese për pajisjen me një ngastër toke ose shpronësimin e saj, përfshirë shpronësimin për nevoja të shteti apo publike, përcaktohet nga Këshilli i Ministrave të Republikës së Azerbajxhanit.

Kërkesat për pajisjen me një ngastër toke shqyrtohet brenda një periudhe jo më të gjatë se një muaj.”

Neni 30. Dokumentet që vërtetojnë të drejtat e pronësisë të tokës, të drejtat e posedimit dhe përdorimit të përhershëm të tokës

“Të drejtat e pronësisë mbi tokën dhe të drejtat e posedimit dhe përdorimit të përhershëm të tokës njihen nëpërmjet një certifikate shtetërore të lëshuar nga Sovjetëve të Përfaqësuesve të Popullit të rajonit ose qytetit.

Forma e certifikatës së lartë përmendur miratohet vendim të Këshillit të Ministrave të Republikës së Azerbajxhanit.”

Neni 31. Formalizimi i të drejtës së përdorimit të përkohshëm të tokës

“E drejta e përdorimit të përkohshëm të tokës, përfshirë dhënien me qira, dokumentohet me anë të një marrëveshje dhe një certifikate. Këto dokumente duhet të regjistrohen nga Sovjetët e Përfaqësuesve të Popullit të rajonit ose qytetit dhe i jepen edhe përdoruesit e tokës. Format e marrëveshjes dhe certifikatës miratohen nga Këshilli i Ministrave i Republikës së Azerbajxhanit.”

Neni 32. Bazat për heqjen e të drejtave të pronësisë së tokës, të drejtave të posedimit dhe përdorimit të tokës dhe të drejtës të marrjes me qira të tokës

“Sovjetët e Përfaqësuesve të Popullit të rajonit ose qytetit i cili jep mbi një ngastër toke apo mbi një pjesë të saj, të drejtën e pronësisë, të drejtën e posedimit dhe shfrytëzimit të tokës ose të drejtën e qirasë, i heqë këto të drejta në rastet e mëposhtme:

1) pronari heq dorë vullnetarisht nga e drejta e pronësisë mbi ngastrën e tokës ose e tjetërson;

2) përfundon periudha për të cilën është dhënë ngastra e tokës;

3) ndërpritet veprimtaria e ndërmarrjes, agjencisë, organizatës ose fermës;

4) toka përdoret për qëllime të tjera nga për cfarë është destinuar;

5) ndërpriten marrëdhëniet e punës në bazë të të cilit është bërë ndarja e tokës, përveç kur parashikohet ndryshe me ligj;

6) nuk respektohet kushtet e marrëveshjes me qira;

7) dështimi për të paguar taksën e tokës ose qiranë e parashikuar nga legjislacioni ose nga marrëveshja e qirasë për tokën për dy vite me radhë, pa një arsye të mirë;

8) dështimi për të përdorur, për një vit dhe pa një arsye të mirë, ngastra e tokës së akorduar me qëllim për prodhimin bujqësor ose dështimin për të përdorur, për dy vjet dhe pa një arsye të mirë, ngastrën e tokës të akorduar me qëllim për prodhimin jobujqësor;

9) për nevoja shtetërore ose publike kërkohet të rimerret pronësia e tokës nga Shteti;

10) transferimi i të drejtës së pronësisë mbi ndërtesat apo strukturat ose transferimi i një të drejte menaxhimit operacional mbi to;

11) vdekja e pronarit apo përdoruesit.

Legjislacioni i Republikës së Azerbajxhanit mund të parashikojë arsye të tjera për ndërprerjen e drejtës së pronësisë mbi një ngastër të tokës, të drejtën e posedimit dhe shfrytëzimit të tokës ose të drejtën e qirasë.”

IV. E drejta ndërkombëtare përkatëse

96. Neni 42 i Rregulloreve në lidhje me Ligjet dhe Traditat e Luftës për Tokën, Hagë, 18 tetor 1907 (në vazhdim "Rregulloret e Hagës të 1907") e përkufizon pushtimin e tokës si vijon:

“Territori konsiderohet i pushtuar kur është nën autoritetin e një ushtrie armiqësore. Pushtimi shtrihet vetëm për territorin ku një autoritet i tillë është themeluar dhe mund të ushtrohet.”

Kështu, brenda kuptimit të Rregulloreve të Hagës të 1907, kemi pushtim kur një shtet ushtron faktikisht autoritetin mbi territorin, ose pjesë të territorit, të një shteti armik.[1] Kriteri i ushtrimit faktik të autoritetit është pranuar gjerësisht të jetë sinonim me atë të kontrollit efektiv.

Profesion ushtarak është konsideruar të ekzistojnë në një territor, ose një pjesë të një territori, nëse elementet e mëposhtme mund të demonstrohet: prania e trupave të huaja, të cilat janë në një pozitë për të ushtruar kontroll efektiv pa pëlqimin e sovranit. Sipas mendimit të ekspertëve praninë fizike të gjerë të trupave të huaja është një organizatë jo kërkesë sine qua e pushtimit

Kemi të bëjmë me pushtim të një territori ose pjesë të tij, nëse mund të demonstrohen elementët e mëposhtëm: prania e trupave të huaj, të cilat kanë mundësinë për të ushtruar kontroll efektiv pa pëlqimin e sovranit. Sipas mendimit të shumë ekspertëve, prania fizike e trupave të huaj është një kusht sine qua non i ekzistencës së pushtimit,[2] p.sh. nuk mund të kemi pushtim nëse nuk ka ekzistencë të trupave ushtarake këmbësore në terren. Kështu forcat që ushtrojnë kontrollin detare ose ajror përmes një bllokade detare apo ajrore nuk mjaftojnë.[3]

97. Rregullat e së drejtës ndërkombëtare humanitare nuk e trajtojnë shprehimisht adresuar çështjen e ndalimit të aksesit në shtëpitë apo pronat. Megjithatë, neni 49 i Konventës Nr. IV për Mbrojtjen e Personave Civilë në Kohë Lufte, e 12 gushtit 1949 ("Konventa e katërt e Gjenevës") rregullon çështjet e zhvendosjes së detyruar në ose nga territoret e pushtuara. Ajo parashikon si vijon:

“Transferimet e detyruara, në masë ose individuale, si edhe internimet e personave të mbrojtur jashtë territorit të pushtuar, në territorin e fuqisë pushtuese ose në atë të çdo shteti tjetër, i pushtuar ose jo, janë të ndaluara, cilado qoftë arsyeja.

Megjithatë, fuqia pushtuese mund të procedojë në evakuimin e plotë ose të pjesshëm të një zone të përcaktuar të pushtuar, në qoftë se sigurimi i popullsisë ose arsye të forta ushtarake e kërkojnë një gjë të tillë. Evakuimet nuk mund të sjellin shpërnguljen e personave të mbrojtur jashtë territorit të pushtuar, me përjashtim të rasteve kur s’ka mundësi materiale. Popullsia e evakuuar do të dërgohet në vendbanimin e saj me të marrë fund veprimet ushtarake në këtë sektor.

Fuqia pushtuese, në realizimin e këtyre transferimeve ose evakuimeve, duhet të veprojë në mënyrë që personat e mbrojtur të vendosen në vende të përshtatshme, që shpërnguljet të bëhen në kushte të mira shëndetësore, higjiene, sigurimi dhe ushqimi dhe që anëtarët e së njëjtës familje të mos ndahen nga njëri-tjetri.

Fuqia mbrojtëse do të informohet mbi transferimet dhe evakuimet sapo këto të bëhen,

Fuqia pushtuese nuk mund t’i mbajë personat e mbrojtur në atë zonë që është veçanërisht e ekspozuar ndaj rreziqeve të luftës, veçse në rast se sigurimi i popullsisë ose arsye të forta ushtarake e kërkojnë një gjë të tillë.

Fuqia pushtuese nuk mund të bëjë internimin ose transferimin e një pjese të popullsisë së saj civile në territorin e pushtuar prej saj.”

Neni 49 i Konventës së Katërt të Gjenevës zbatohet në territorin e pushtuar, ndërsa nuk ka rregulla specifike në lidhje me zhvendosjen me forcë në territorin e një pale në konflikt. Megjithatë, e drejta e personave të zhvendosur "për kthimin e sigurtë me vullnetin e tyre të lirë në shtëpitë e tyre apo vendet e banimit të përhershëm, menjëherë sapo arsyet e zhvendosjes së tyre të mos ekzistojnë" konsiderohet një rregull i të drejtës zakonore ndërkombëtare (shih Rregulli 132 të Studimit të ICRC për të Drejtën Humanitare Zakonore Ndërkombëtare) që zbatohet për çdo lloj të territorit.

V. MATERIALE RELEVANTE TË KOMBEVE TË BASHKUARA DHE KËSHILLIT TË EVROPËS

A. Kombet e Bashkuara

98. "Parimet mbi Strehimin dhe Kthimin e Pronës Refugjatëve dhe Personave të Zhvendosur" (Komisioni për të Drejtat e Njeriut, Nën-komisioni për Promovimin dhe Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut, më 28 Qershor 2005, E/CN.4/Sub.2/2005/17, Shtojcë) janë standardet më të plota lidhur me këtë çështje. Ato njihen edhe si Principet Pinheiro. Qëllimi i këtyre parimeve, të cilat janë të bazuara në të drejtat ekzistuese ndërkombëtare të njeriut dhe të drejtën humanitare, është që të sigurojë standardet ndërkombëtare dhe udhëzimet praktike për Shtetet, agjencitë e OKB-së dhe mbarë komunitetin ndërkombëtar, për të adresuar sa më mirë çështjet komplekse ligjore dhe teknike që kanë të bëjnë me strehimin dhe kthimin e pronës.

Ato parashikojnë, inter alia, si më poshtë:

2. E drejta e banesës dhe kthimit të pronës

“2.1 Të gjithë refugjatët dhe personat e zhvendosur kanë të drejtë që tu kthehet banesa, toka dhe/ose pasuritë të cilat u janë privuar në mënyrë arbitrare ose të paligjshme, ose të kompensohen për banesën, tokën dhe/ose pronën ku kthimi është faktikisht i pamundur sipas përcaktimit nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme.

2.2 Shtetet duhet qartësisht ti japin prioritet kthimit si formë për rivendosjen e të drejtës së shkelur të personave të zhvendosur dhe si një element kyç i vënies në vend të drejtësisë. E drejta e kthimit të banesës, tokës dhe/ose pasurisë ekziston si një e drejtë e veçantë dhe pavarësisht kthimi ose jo të refugjatëve dhe personave të zhvendosur të cilët gëzojnë të drejtën e banesës, tokës dhe kthimit të pronës.”

3. E drejta e mos diskriminimit

“3.1 Çdokush ka të drejtë të jetë i mbrojtur nga diskriminimi në bazë të racës, ngjyrës, gjinisë, gjuhës, fesë, mendimit politik ose tjetër, origjinës kombëtare apo shoqërore, pasurisë, paaftësisë, linda apo cdo status tjetër.

3.2 Shtetet duhet të sigurojnë de facto dhe de jure që diskriminimi mbi bazat e mësipërme të ndalohet dhe të gjithë personat, përfshirë refugjatët dhe personat e zhvendosur, të konsiderohen të barabartë para ligjit.”

12. Procedurat, institucionet dhe mekanizmat kombëtare

“12.1 Shtetet duhet të krijojnë dhe përkrahin procedura, institucionet dhe mekanizmat të drejtë, të parashikojnë periudha të arsyeshme kohore, të pavarura, transparente dhe jo-diskriminuese, për të vlerësuar dhe zbatuar kërkesat për kthimin e banesës, tokës dhe pronës. ...

...

12.5 Ku ka pasur një dobësim të shtetit ligjor, ose kur Shtetet nuk anë në gjendje të zbatojnë procedura, të ngrenë institucione dhe mekanizma të nevojshëm për të lehtësuar procesin e kthimit të banesave, tokës dhe pronës në mënyrë të drejtë dhe brenda një afati të arsyeshëm, duhet të kërkojnë asistencë teknike dhe të vendosin bashkëpunim me agjencitë relevante ndërkombëtare me qëllim që të krijojnë një regjim ligjor për t’u siguruar refugjatëve dhe personave të zhvendosur nëpërmjet procedurave, institucioneve dhe mekanizmave të nevojshëm mjetet efektive kthimi.

12.6 Shtetet duhet të përfshijnë procedurat, institucionet dhe mekanizmat për kthimin e banesës, tokës dhe pronës në marrëveshjet e paqes dhe ato për riatdhesim vullnetar. ...”

13. Aksesueshmëria e procedurave të kthimit

“13.1 Çdokush që në mënyrë arbitrare ose të paligjshme është privuar nga banesa, toka dhe/ose prona duhet ti jepet mundësia të paraqesë një kërkesë për kthimin dhe/ose kompensimin tek një organ i pavarur dhe i paanshëm, të merret vendim në lidhje me kërkesën e tij dhe të njoftohet për këtë vendim. Shtetet nuk duhet të krijojnë asnjë parakushte për paraqitjen e kërkesës kthimit.

...

13.5 Shtetet duhet të krijojnë qedna dhe zyra për shqyrtimin e kërkesave të kthimit në të gjithë zonat e prekura ku kërkuesit potencial aktualisht banojnë. Për të lehtësuar aksesin më të madh për ata që janë prekur, ata duhet të ofrojë mundësinë të paraqesin pretendimet për kthim me postë ose me prokurë, si dhe në person. ...

...

13.7 Shtetet duhet të hartojnë formate kërkese për rikthim që janë të thjeshta dhe të lehta për t’u kuptuar ...

...

13.11 Shtetet duhet të sigurojnë ndihmë adekuate ligjore, nëse është e mundur pa pagesë...

...”

15. Të dhëna dhe dokumentacion për banesën tokën dhe pronën

“...

15.7 Në situata të zhvendosjes masive ku ekziston pak dëshmi të dokumentuara të pronësisë ose të drejta të tjera reale, Shtetet mund të adapotojnë një prezumim absolut se personat e ikur nga shtëpitë e tyre gjatë një periudhe të caktuar të detyruar për shkak të dhunës ose fatkeqësive kanë të drejtën e kthimi të banesave, tokës dhe pronave. Në raste të tilla, autoritetet administrative dhe gjyqësore në mënyrë të pavarur mund të përcaktojnë faktet që lidhen me pretendimet për kthim prone pa dokumente.

...”

21. Kompensimi

“21.1 Të gjithë refugjatët dhe personat e zhvendosur kanë të drejtën e kompensimit të plotë dhe efektiv si një pjesë përbërëse e procesit të kthimit. Kompensimi mund të jetë monetar ose në natyrë. Shtetet, në mënyrë që të jenë në përputhje me parimin e vënies në vend të drejtësisë, duhet ë sigurojnë që kompensimi të përdoret vetëm kur kthimi nuk është i mundur, ose kur pala e dëmtuar me vetëdije dhe vullnetarisht e pranon kompensimin në vend të kthimit, ose kur kushtet e një zgjidhje të negociuar paqeje parashikojnë një kombinim të kthimit dhe kompensimit.

...”

B. Këshilli i Evropës

99. Organet e Këshillit të Evropës kanë trajtuar në mënyrë të përsëritur çështjen e kthimit të pronës tek personat e zhvendosur brenda vendit (PZHBV) dhe refugjatëve. Rezolutat dhe rekomandimet e mëposhtme janë të një rëndësie të veçantë në kontekstin e rastit në fjalë:

1. “Zgjidhja e çështjeve pronësore të refugjatëve dhe personave të zhvendosur ", Asambleja Parlamentare (AP) Rezoluta 1708 (2010)

100. Asambleja Parlamentare vuri në dukje se më shumë se 2,5 milion refugjatë dhe PZHBV janë përballur me situatën e zhvendosjes në shtetet anëtare të Këshillit të Evropës në veçanti në Kaukazin Verior dhe Jugor, Ballkan dhe Mesdheun lindor dhe shpesh zhvendosja ka zgjatur pasi personat e prekur nuk kaën mundur të ktheheshin në shtëpitë dhe tokat e tyre që nga vitet 1990 dhe më herët (paragrafi 2). Kjo Asamble nënvizoi rëndësinë e kthimit:

“3. Shkatërrimi, pushtimi ose konfiskimi i pronës së braktisur cenon të drejtat e individëve në fjalë, shtrin efektet e zhvendosjes dhe pengon pajtimin dhe ndërtimin e paqes. Prandaj, kthimi i pronave - rivendosja e të drejtave të pronësisë dhe posedimi në favor të ish-banorëve të zhvendosur - ose kompensimi, janë të nevojshme për rivendosjen e të drejtave të individit dhe respektimin e shtetit ligjor.

4. Asambleja Parlamentare e konsideron kthimin e pronës si përgjigjen më të mirë për humbjen e aksesit dhe të drejtat ndaj banesave, tokës dhe pronës, sepse, ndërmjet formave të korrigjimit ajo lehtëson zgjedhjen mes tre "zgjidhje të qëndrueshme" për zhvendosjen: kthimi të sigurtë dhe me dinjitet në shtëpitë e tyre; integrimit lokal në vendin e zhvendosjes; ose vendosjen në një vend tjetër brenda vendit ose jashtë kufijve të tij.”

Më pas, Asambleja Parlamentare iu referua instrumenteve për të drejtat e njeriut të Këshillit të Evropës, veçanërisht Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Kartës Sociale Evropiane dhe Konventës Kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare si dhe parimeve Pinheiro të OKB-së dhe u bëri thirrje shteteve anëtare për të marrë masat e mëposhtme:

“9. Në dritën e sa më sipër, Asambleja i bën thirrje Shteteve Anëtare që pas një konflikti, të zgjidhë çështjet e strehimit, tokës dhe pronës së refugjatëve dhe personave të zhvendosur, duke marrë në konsideratë Parimet Pinheiro, instrumentet relevante të Këshillit të Evropës dhe Rekomandimin Rec (2006) 6 të Komitetit të Ministrave.

10. Duke pasur parasysh këto standardet ndërkombëtare dhe përvojën e modeleve për kthimin dhe kompensimin e pronës në Evropë deri më sot, shtetet anëtare ftohen të:

10.1. garantojnë rivendosje efektive dhe në kohë i aksesit dhe të drejtës për strehim, pronësisë mbi tokën dhe pronën, të braktisur nga refugjatët dhe PZHBV, pa marrë parasysh negociatat në pritje për zgjidhjen e konflikteve të armatosura apo statusit të një territori të caktuar;

10.2. sigurojnë që kjo rivendosje të jetë në formën e kthimit, pra konfirmim i të drejtave ligjore të refugjatëve dhe PZHBV mbi pronat e tyre dhe një akses të sigurt dhe posedim të kësaj prone. Kur kthimi nuk është i mundur, duhet të bëhet kompensimi i përshtatshëm, nëpërmjet njohjes së të drejtës së pronësisë mbi pronën dhe garantimin e një shume në para apo mallra, vlera e të cilave ka një marrëdhënie të arsyeshme me vlerën e tregut të kësaj prone ose formave të tjera të shpërblimit të drejtë;

10.3 sigurojnë që refugjatët dhe personat e zhvendosur të cilët edhe pse nuk kishin të drejta pronësorë para zhvendosjes së tyre, gëzonin de facto pronën dhe kjo njihet si e ligjshme nga autoritetet, t’u akordohet i njëjti akses efektiv tek mjetet ligjore dhe dëmshpërblehen për shpronësimin e tyre. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur personat e prekur bëjnë pjesë n grupet vulnerabël të shoqërisë ose grupet minoritare;

...

10.5 sigurojnë që mungesa e kthimit në banesat e atyre që kanë të drejtë banimi ose qiramarrje dhe që kanë qenë të detyruar të braktisin shtëpinë e tyre, do të konsiderohet e justifikuar për aq kohë sa të garantohen kushtet që lejojnë kthimin e tyre të sigurtë dhe me dinjitet;

10.6 sigurojnë procedura të shpejta, të aksesueshme dhe efektive për ngritjen e pretendimeve për dëmshpërblim. Ku zhvendosja dhe shpronësimin kanë ndodhur në mënyrë sistematike, organet speciale vendimmarrëse duhet të ngrihen për të vlerësuar pretendimet. Organe e tilla duhet të zbatojnë procedura të përshpejtuar që përfshijnë standardet dëshmuese më të lehta dhe procedurë gjithashtu të lehtësuar. Të gjitha llojet e pronave, qoftë për nevoja banimi apo të jetesës të personave të zhvendosur duhet të jenë brenda juridiksionit të tyre, përfshirë shtëpitë, tokat bujqësore dhe pronat e biznesit;

10.7 sigurojnë pavarësinë, paanshmërinë dhe ekspertizën e organeve vendimmarrëse përmes rregullave të përshtatshme mbi përbërjen e tyre që mund të ofrojnë përfshirjen e anëtarëve ndërkombëtarë. ...

...”

2. “Refugjatët dhe personave të zhvendosur në Armeni, Azerbajxhan dhe Gjeorgji", Rezoluta 1497 PA (2006)

101. Në këtë rezolutë, Asambleja Parlamentare veçanërisht, kërkonte nga Armenia, Azerbajxhani dhe Gjeorgjia:

“12.1. të përqendrojnë të gjitha përpjekjet e tyre për gjetjen e një zgjidhje paqësore të konflikteve në rajon, me synim krijimin e kushteve për kthimin vullnetar të refugjatëve dhe personave të zhvendosur në vendet e tyre të origjinës, në mënyrë të sigurtë dhe me dinjitet;

...

12.4. të vendosin si prioritet kthimin e personave të zhvendosur dhe të bëjnë gjithçka është e mundur në negociatat e tyre në mënyrë që t’u mundësojnë këtyre personave një kthim të sigurtë edhe përpara gjetjes së një zgjidhjeje të përgjithshme;

...

12.15. të bashkëpunojnë praktikisht për të hetuar mbi fatin e personave të zhdukur dhe për të lehtësuar kthimin e dokumenteve të identitetit dhe gjithashtu, veçanërisht kthimin e pronës, duke iu referuar edhe përvojës së trajtimit të problemeve të ngjashme në Ballkan.”

3. Rekomandimi i Komitetit të Ministrave për shtetet anëtare mbi personat e zhvendosur brenda vendit, Rec (2006) 6

102. Komiteti i Ministrave rekomandon veçanërisht si më poshtë:

“8. Personat e zhvendosur brenda vendit kanë të drejtën e gëzimit të pronës dhe pasurisë së tyre në përputhje me të drejtat e njeriut. Në veçanti, personat e zhvendosur kanë të drejtë të rimarrin pronën e tyre të cilën kanë qenë të detyruar ta braktisin për shkak të zhvendosjes së tyre. Nëse personat e zhvendosur brenda vendit janë privuar nga pronat e tyre, atyre duhet t’u akordohet shpërblim i drejtë.”

E DREJTA

I. HYRJE

103. Me vendimin e saj të datës 14 dhjetor 2011, Gjykata vendosi pranueshmërinë e kërkesave të kërkuesve. Ajo gjithashtu shqyrtoi gjashtë kundërshtimet paraprake të ngritura nga Qeveria e paditur në bazë të nenit 35 të Konventës. Tre prej tyre - lidhur me pyetjen nëse çështja tashmë i ishte nënshtruar një procedure tjetër për zgjidhje ose investigim ndërkombëtar, mungesën e juridiksionit ratione temporis dhe mosrespektimin e rregullit të gjashtë-mujorit, përkatësisht - u refuzuan. Tre kundërshtimet e tjera u bashkuan me themelin dhe do të shqyrtohen më poshtë sipas renditjes së mëposhtme: shterimin e mjeteve të brendshme ligjore, statusin e viktimës të kërkuesve dhe juridiksioni Qeverisë së padituri mbi territorin në fjalë.

II. SHTERIMI I MJETEVE TË BRENDSHME LIGJORE

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

104. Kërkuesit parashtruan se autoritetet armene i kishin penguar ata, si persona të zhvendosur, të kthehen në shtëpitë e tyre dhe kjo reflektonte një politikë zyrtare të pranuar dhe, si rrjedhim, një praktikë administrative. Në këto rrethana, ata nuk kishin akses në asnjë mjet të brendshëm ligjor.

105. Për më tepër, në dijeni e tyre nuk kishte mjete ligjore - as në Republikën e Armenisë dhe as në "NKR" - të cilat mund të konsideroheshin efektive në lidhje me pretendimet e tyre. Mungesa e mjeteve të brendshme juridike tregohej qartësisht nga diskutimet ndërkombëtare në lidhje me të drejtën e kthimit të personave të zhvendosur brenda vendit. Edhe pse kjo çështje përbën një nga dallimet e mëdha mes palëve në negociatat e Grupit Minsk të OSBE-së, mbeti e pazgjidhur. Kërkuesit nuk kishin paraqitur asnjë "aplikim" për t’u kthyer dhe vinin në pikëpyetje nëse ekzistonte një organ ku do të mund të paraqitnin një kërkesë të tillë. Gjithsesi, një kërkesë e tillë, në çdo rast do të kishte qenë krejtësisht e pafrytshme. Për më tepër, duke pasur parasysh se Republika e Armenisë mohonte çdo përfshirje në ngjarjet që lidhen me konfliktin në Nagorno-Karabakh, kërkuesit pohuan se do të ishte kontradiktore që të pritej prej tyre të kontaktonin autoritetet e Republikës së Armenisë.

106. Më tej, kërkuesit deklaruan se ishte Qeveria e paditur ajo që kishte barrën e provës për të vërtetuar se ekzistonte një mjet ligjor dhe se ai ishte efektiv si në teori e në praktikë dhe, në veçanti, se ishte përdorur me sukses nga palë të cilët kishin qenë në një pozitë të ngjashme me të tyret. Ata argumentuan se Qeveria kishte dështuar ta bënin këtë gjë. Në mënyrë të veçantë, asnjë nga shembujt e dhëna nga Qeveria në vëzhgimet e tyre para Dhomës, në korrik 2007, nuk kishin të bënin me të drejtën e tyre për t’u kthyer e për të gëzuar pronat dhe jetën e private dhe familjare. Vetëm në korrik të vitit 2012, Qeveria në vëzhgimet e tyre evidentoi disa mjete kushtetuese në Armeni dhe "NKR" dhe pretendoi se kërkuesit gjithmonë kishin qenë në gjendje për të hyrë në territoret në konflikt, të paktën për të ushtruar të drejtat e tyre ligjore. Lexo në lidhje me vëzhgimet e mëparshme të Qeverisë, ku nuk ishin përmendur këto mjete dhe ku kthimi dhe kompensimi i personave të zhvendosur kushtëzohej nga arritja e një marrëveshje gjithëpërfshirëse dhe përfundimtare për zgjidhjen e konflikteve; parashtrimet e Qeverisë të 2012 nuk janë të besueshme. Për më tepër, në këto vëzhgime nuk jepeshin shembuj ku shtetas të Azerbajxhanit ishin dëmshpërblyer për shkelje të të drejtave të përmendura në rastin konkret.

2. Qeveria e paditur

107. Qeveria armene parashtroi se kërkuesit nuk kishin shteruar mjetet e brendshme ligjore, pasi ata nuk kishin treguar se kishin marrë hapa për të mbrojtur ose rivendosur të drejtat e tyre. Në veçanti, kërkuesit nuk kishin ngritur pretendimet e tyre para një organi gjyqësor ose administrativ të Republikës së Armenisë. Për më tepër, duke pretenduar se territoret në fjalë ishin nën juridiksionin dhe kontrollin e "NKR", Qeveria pretendoi se "NKR" i kishte të gjitha organet gjyqësore dhe administrative të afta për mbrojtjen e të drejtave të individëve. Kërkuesit kishin pasur mundësi për të marrë vizë edhe nga Armenia edhe nga "NKR", për të kërkuar këshilla ligjore, madje edhe falas nëpërmjet "mbrojtësve publik" dhe për të ngritur pretendimet për kthimin dhe kompensimin para gjykatave të pavarura dhe të paanshme, kundër ushtrisë dhe autoriteteve armene ose "NKR". Sa i përket Armenisë, kjo mundësi ka ekzistuar që nga ratifikimi i Konventës, në prill 2002. Qëndrimet e marra në negociatat e Grupit Minsk të OSBE-së kishin të bënin me kthimin e të gjithë personave të zhvendosur dhe ishin jo relevante me çështjen e kërkuesve të cilët donin të ushtronin të drejtat e tyre ligjore.

108. Për më tepër, Qeveria argumentoi se kushtetuta dhe ligjet e tjera në Armeni dhe "NKR", në veçanti, kodet e tyre të tokës dhe kodet civile, mbronin të drejtën e pronës, parashikonin kthimin dhe kompensimin e tokës në rastet e shpronësimit dhe nuk bënin asnjë dallim midis të drejtave të shtetasve dhe të huajve.

109. Për të treguar efektivitetin e mjeteve ligjore armene për popullsinë që i përket etnisë Kurde ose Azerbajxhanase, Qeveria në qershor të vitit 2007 paraqiti tri raste gjyqësore: njëra që kishte të bënte me dhënien e amnistisë një personi të dënuar i cili i përkiste kombësisë Azerbajxhanit; tjetra lidhej me zgjidhjen miqësore të arritur ndërmjet një kurd dhe punëdhënësit të tij në një mosmarrëveshje që kishte të bënte me pagat e papaguara dhe çështja tjetër kishte të bënte me një mosmarrëveshje ndërmjet një kurdi dhe administratës lokale armene mbi zgjatjen e kontratës së qirasë tokës. Për më tepër, Qeveria parashtroi tre raste të shqyrtuara nga gjykatat e "NKR" të cilat demonstronin ekzistencën e mjeteve ligjore efektive në atë rajon: dy prej tyre kishin të bënin me dënimin penale të personave të cilët i përkisnin etnisë armene që jetonin në "NKR" dhe çështja tjetër ishte rreth një mosmarrëveshje trashëgimie midis dy personave, me sa duket të etnisë armene.

3. Qeveria Azerbajxhanit, si palë e tretë ndërhyrëse

110. Sipas Qeverisë Azerbajxhanit, Qeveria e paditur kishte dështuar të përmbushte detyrimin e saj për të specifikuar mjetet ligjore ekzistuese në Republikën e Armenisë dhe "NKR", të cilat mund të ishin efektive në rrethanat e çështjes dhe për më tepër nuk kishin parashtruar shembuj të shtetasve azerbajxhanas të zhvendosur të cilët në mënyrë të sukseshme kishin përdorur këto mjete ligjore të pretenduara edhe pse jo të papërcaktuar. Në lidhje me këtë, Qeveria e Azerbajxhanit deklaroi se kodet e tokës së Armenisë dhe "NKR" nuk parashikonin asnjë rregull apo mekanizëm me anë të të cilave personat e zhvendosur në rrethana të ngjashme me të kërkuesve të mund të përfitonin kthimin apo kompensimin për pronën e tyre të shpronësuar.

111. Për më tepër, në dritën e kontekstit të përgjithshëm, nuk ka pasur nevojë për të shteruar mjetet e brendshme ligjore për shkak të praktikave administrative ose rrethanave të veçanta. Referencë është bërë, inter alia, për tensionin e vazhdueshëm dhe armiqësinë në rajon, zbatimin e ligjit ushtarak në Nagorno-Karabakh dhe territoret e tjera të pushtuara dhe të politikës së qëllimshme inkurajuese për kolonët armene për të lëvizur në, në veçanti, në rrethin e Lachin .

112. Qeveria e Azerbajxhanisht më tej pohoi se çdo mjet ligjor për të cilat Qeveria e paditur pretendon se ishin në dispozicion para gjykatave dhe organeve armene, nuk mund të jenë efektive në kuadër të qëndrimit të deklaruar të Armenisë se "NKR" ishte një shtet i pavarur brenda juridiksionit dhe të cilit ishte edhe Lachin. Për më tepër, kuadri përkatës territorial për "NKR", "deklarata e pavarësisë", e shtatorit të vitit 1991 përjashtonte zonat e tjera të Azerbajxhanit të pushtuar më vonë, përfshirë Lachin, mbi të cilat, rrjedhimisht, gjykatat e "NKR" ishin kushtetutshmërish të paafta për të ushtruar juridiksion.

B. Vlerësimi i Gjykatës

1. Pranueshmëria e parashtrimeve shtesë

113. Duhet së pari të theksohet se, më 20 janar 2014 - dy javë pas zgjatjes së afatit kohor të caktuar nga Gjykata për dorëzimin e materialit shtesë dokumentar - Qeveria e paditur paraqiti disa dokumente, përfshirë edhe dy vendime gjykate të cila pretendohet se njohin të drejtat e pronësisë mbi shtëpitë dhe toka përreth, të ndodhura në territoret ne konflikt, të dy paditësve të zhvendosur të kombësisë Azerbajxhanit. Vendimet e gjykatës ishin nxjerrë në vitin 2003 dhe 2005, përkatësisht, nga "Gjykata e Shkallës së Parë të Republikës së Nagorno-Karabakh ".

114. Më 22 janar 2014, Kryetari i Gjykatës, pas konsultimit me Dhomën e Madhe, vendosi, në pajtim me nenin 38 § 1 dhe 71 § 1 të Rregullores së Gjykatës, se dokumentet e përmendura, për shkak të paraqitjes së tyre me vonesë, nuk duhet të përfshihen në praktikën e dosjes. Qeveria e paditur nuk ka dhënë një shpjegim të kënaqshëm pse dokumentet nuk ishin paraqitur në kohë. Gjykata vëren, në lidhje me këtë, se Qeveria e paditur ishte ftuar, më 8 qershor 2006, të paraqiste vërejtje me shkrim dhe se ata, si atëherë dhe më vonë gjatë procedurës, iu kërkua për të adresuar në mënyrë specifike çështjen e shterimit të mjeteve të brendshme ligjore. Në asnjë nga këto raste nuk i janë referuar vendimeve të gjykatës të vitit 2003 dhe 2005. Rrjedhimisht, këto dokumente nuk do të merren parasysh.

2. Parimet e përgjithshme për shterimin e mjeteve të brendshme ligjore

115. Gjykata rithekson se është fondamentale që mekanizmi mbrojtjes i themeluar nga Konventa të jetë dytësor kundrejt sistemeve kombëtare të mbrojtjes së të drejtave të njeriut. Gjykata mbikëqyr zbatimit nga Shtetet Kontraktuese të detyrimeve të tyre sipas Konventës. Ajo nuk mund dhe nuk duhet, të marrë përsipër rolin e Shteteve të cilat janë përgjegjëse për të garantuar respektimin dhe mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore në nivel kombëtar. Kështu, rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme ligjore, është një pjesë e domosdoshme e funksionimit të këtij sistemi mbrojtjeje. Shtetet nuk janë të detyruara të përgjigjen para një organi ndërkombëtar për veprimet e tyre para se ata të kenë pasur mundësinë për të rivendosur të drejtën e shkelur përmes sistemit të tyre ligjor dhe rrjedhimisht ata që dëshirojnë të sjellin në juridiksionin mbikëqyrës të Gjykatës pretendimet e tyre kundër një shteti janë të detyruar të përdorin së pari mjetet e parashikuara nga sistemi ligjor kombëtar (shih ndër të tjera, Akdivar dhe të tjerët k. Turqisë, 16 shtator 1996, § 65, Raportet e Gjykimeve dhe Vendimeve 1996-IV). Gjykata rithekson se, nuk është një gjykatë e shkallës së parë; ajo nuk ka kapacitet, as nuk është e përshtatshme për funksionin e saj si një gjykatë ndërkombëtare, për të gjykuar mbi një numër të madh të rasteve të cilat kërkojnë gjetjen e fakteve themelore ose llogaritjen e kompensimit monetar – të dyja këto duhet, si një çështje e parimit dhe praktikës efektive, të jenë në juridiksionin e brendshëm të shteteve (shih Demopoulos dhe të tjerë k. Turqisë (vendim[4]) [GC], nr. 46113/99, 3843/02, 13751/02, 13466/03, 10200/04, 14163 / 04, 19993/04 dhe 21819/04, § 69, ECHR 2010, dhe Niazi Kazali dhe Hakan Kazali k. Qipros (vendim[5]), nr. 49247/08, § 132, 6 mars 2012).

116. Gjykata ka përcaktuar parimet e përgjithshme që kanë të bëjnë me shterimin e mjeteve të brendshme ligjore në një numër vendimesh. Në Akdivar dhe të Tjerët k. Turqisë (cituar më lart) ajo vendosi si më poshtë (referencat e tjetra - në kllapa – janë fshirë):

“65. Gjykata rikujton se rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme ligjore të përmendura në nenin 35 të Konventës detyron ata që kërkojnë ta sjellin çështjen e tyre kundër një Shteti para një organi gjyqësor ose arbitrazhi ndërkombëtar të përdorin së pari mjetet e parashikuara nga sistemi ligjor kombëtar. Rrjedhimisht, shtetet nuk janë të detyruara të përgjigjen para një organi ndërkombëtar për veprimet e tyre pa pasur më parë një mundësi për ta adresuar çështjen brenda sistemit të tyre ligjor. Rregulli bazohet në supozimin, e reflektuar në nenin 13 të Konventës - me të cilin ka lidhje të ngushtë - se ekziston në sistemin e brendshëm një mjet ankimi efektiv në dispozicion në lidhje me shkeljen e pretenduar pavarësisht nëse dispozitat e Konventës janë inkorporuar në ligjin kombëtar apo jo. Në këtë mënyrë, parimi se mekanizmi i mbrojtjes i krijuar nga Konventa është dytësor krahasuar me sistemet kombëtare të mbrojtjes së të drejtave të njeriut, është një aspekt i rëndësishëm (...).

66. Në bazë të nenit 35 kërkuesi duhet të ketë akses tek mjetet ligjore që janë në dispozicion dhe të mjaftueshme për të rivendosur të drejtat që pretendohen se janë shkelur. Ekzistenca e mjeteve ligjore në fjalë duhet të jetë mjaftueshmërisht e sigurt jo vetëm në teori, por edhe në praktikë, në të kundërt atyre do t’u mungojë aksesit efektiviteti i nevojshëm dhe aksesueshmëria (...).

Gjithashtu, neni 35 kërkon që kërkesat para se të paraqiten në Gjykatë duhet të paraqiten para një organi të brendshme, të paktën në themel dhe në përputhje me kërkesat formale dhe afatet kohore të përcaktuara në ligjin e brendshëm dhe, më tej, çdo mjet procedural që mund të parandalojë shkelje të Konventës duhet të përdoruret (...).

67. Megjithatë, siç tregohet më lart, një detyrim i tillë nuk ekziston nëse mjetet ligjore janë të pamjaftueshme dhe të joefektive. Përveç kësaj, sipas "rregullave përgjithësisht të pranuara të së drejtës ndërkombëtare" mund të ketë rrethana të veçanta që përjashtojnë kërkuesin nga detyrimi për të shteruar mjetet e brendshme ligjore në dispozicion të tij (...). Rregulli është gjithashtu i pazbatueshëm, kur ekzsiton një praktikë e përsëritur administrative, e papajtueshme me Konventën, që tolerohet nga autoritetet shtetërore dhe e një natyre të tillë që e bën procedurën të kotë dhe të paefektshme (...).

68. Për sa i përket shterimit të mjeteve të brendshme ka një shpërndarje të barrës së provës. Është detyrë e Qeverisë që pretendon mosshterimin e mjeteve të brendshme ligjore për t’i vërtetuar Gjykatës se mjeti ishte efektiv, i disponueshëm në teori dhe në praktikë në kohën përkatëse, që do të thotë, se ai ishte në dispozicion, ishte i aftë për të siguruar dëmshpërblim në lidhje me ankesat e kërkuesit dhe ofronte mundësi të arsyeshme suksesi. Megjithatë, pasi Qeveria arrin të vërtetojë sa më sipër, i takon kërkuesit të vërtetoj se mjeti ligjor i vënë në dispozcion nga Qeveria ishte shteruar apo ishte për disa arsye i pamjaftueshëm dhe jo efektiv në rrethanat e veçanta të rastit, ose ekzistonin rrethana të veçanta që e përjashtonin atë nga ky detyrim (...). Një arsye e tillë mund të jetë qëndrimi pasiv i autoriteteve kombëtare përballë akuzave të rënda të sjelljes së keqe ose shkaktimit të dëmit nga agjentët e shtetit, për shembull, ku ata kanë dështuar të ndërmarrin hetime ose të ofrojnë ndihmë. Në rrethana të tilla mund të thuhet se barra e provës kalon edhe një herë tek Qeveria e paditur e cila është e detyruar për të treguar veprimet që kaë ndërmarrë në raport të rëndësisë dhe seriozitetit të çështjes në fjalë.

69. Gjykata thekson faktin se zbatimi i rregullit duhet të marrë në konsideratë se ai zbatohet në kontekstin e mekanizmit të mbrojtjes së të drejtave të njeriut që Palët Kontraktuese kanë rënë dakord për të ngritur. Prandaj, ai ka pranuar se neni 35 duhet të aplikohet me një shkallë fleksibiliteti dhe pa formalizëm të tepruar (...). Ajo ka pranuar më tej se rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme ligjore nuk është absolut dhe as nuk zbatohet automatikisht; për të gjykuar nëse është respektuar është thelbësore që të kihen parasysh rrethanat e veçanta të çdo rasti individual (...). Kjo do të thotë ndër të tjera se duhet të merren parasysh jo vetëm ekzistenca formalisht e mjeteve ligjore në sistemin ligjor të Palës Kontraktuese në fjalë, por edhe konteksti i përgjithshëm ligjor dhe politik në të cilin ata veprojnë, si dhe rrethanat personale të kërkuesve.”

3. Zbatimi i këtyre parimeve në çështjen në fjalë

117. Duke pasur parasysh se Republika e Armenisë nuk ka juridiksion mbi Nagorno-Karabakh dhe, në veçanti, mbi Lachin, Qeveria e paditur pretendon se kërkuesit mund të kishin gjetur zgjidhje tek organet gjyqësore dhe administrative të Republikës së Armenisë dhe "NKR". Ata iu referuan dispozitave ligjore qoftë të Republikës së Armenisë dhe të "NKR" në lidhje me mosmarrëveshje për tokën, përfshirë çështjet e kthimit dhe kompensimit në rast të posedimit të paligjshëm. Ata gjithashtu parashtruan deklaratat e gjyqtarëve dhe zyrtarëve të brendshëm se gjykatat e Armenisë dhe "NKR" ishin të pavarur, të paanshme dhe të gatshme për të gjykuar rastet e sjella nga qytetarët azerbajxhanas, pa kurrfarë diskriminimi. Kërkuesit dhe Qeveria e Azerbajxhanit, nga ana e tyre, deklaruan se ligjet e Armenisë dhe "NKR" nuk ka ofronin asnjë zgjidhje për personat e zhvendosur, që ishin dëbuar nga pronat e tyre në rrethana të ngjashme me ato të kërkuesve.

118. Gjykata konstaton se, në lidhje me shterimin e mjeteve të brendshme, nuk duhet të përcaktojë nëse Republika e Armenisë mund të konsiderohet se ka juridiksion në zonën në fjalë dhe nëse ky juridiksion do të ketë një efekt mbi funksionimin e mjeteve të saj të brendshme ligjore për çështjen e kthimit apo kompensimit për pronën që ndodhet në territoret në konflikt. Arsyeja për këtë është se Qeveria e paditur nuk ka treguar se ekziston një mjet ligjor - qoftë në Armeni apo në "NKR" - i aftë për të garantuar zgjidhje për pretendimet e kërkuesit. Dispozitat ligjore të përmendura nga ana e tyre janë të një natyre të përgjithshme dhe nuk adresojnë situatën e veçantë të shpronësimit të pronës, si rezultat i konfliktit të armatosur ose në ndonjë mënyrë tjetër te kenë lidhje me një situatë të ngjashme me atë të kërkuesve. Për sa i përket vendimeve të brendshme gjyqësore të sjella si shembull, në qershor 2007 (shih paragrafin 109 më lart), asnjëri prej tyre nuk ka të bëjë me pretendimet për humbjen e shtëpive apo pasurisë nga ana e personave të zhvendosur për shkak të konfliktit të Nagorno-Karabakh.

119. Gjithashtu, duhet të theksohet se Republika e Armenisë ka mohuar që forcat e tyre të armatosura apo autoritete të tjera të tjera të jenë të përfshirë në rastet që kanë sjellë ngritjen e pretendimeve në rastin në fjalë apo që Armenia ushtron, ose të ketë ushtruar, juridiksion mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth. Kështu, duke mohuar çdo përfshirje apo juridiksion, nuk do të ishte e arsyeshme të pritet që kërkuesit t’ i drejtoheshin gjykatave dhe autoriteteve armene për kthimin apo kompensimin. Më tej, i duhet kushtuar vëmendje kontekstin politik dhe të përgjithshme. Si pasojë e luftës, pothuajse të gjithë azerbajxhanasit ishin larguar nga territoret në konflikt. Asnjë zgjidhje politike në lidhje me konfliktin nuk është arritur. Përkundrazi, retorika armiqësore midis liderëve të Armenisë dhe Azerbajxhanit duket se janë intensifikuar, shkeljet armëpushimit janë të përsëritura dhe rritja e numrave të ushtarake në rajon në vitet e fundit. Në këto rrethana, nuk është realiste të pretendohet se një mjet ligjor në dispozicion të kërkuesve në "NKR" mundet në praktikë t’i ofrojë personave të zhvendosur azerbajxhanas një dëmshpërblim efektiv.

120. Në këto rrethana, Gjykata çmon se Qeveria e paditur nuk ka arritur të provojë ekzistencën e një mjeti ligjor i aftë për t’u siguruar kompensim kërkuesve sipas Konventës dhe t’u ofronte mundësi të arsyeshme për sukses. Kundërshtimin e Qeverisë së mos shterimit të mjeteve të brendshme, pra, rrëzohet.

III. STATUSI VIKTIMË I KËRKUESVE

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

121. Kërkuesit pretendojnë se ata kishin dorëzuar dokumentacionin bashkëlidhur kërkesës së tyre dhe vëzhgimet e tyre të mëvonshme të cilat përbënin prova të mjaftueshme në lidhje me identitetin e tyre dhe faktin se kishin pronësi ose të drejtë përdorimi mbi prona të identifikueshme në territorin në fjalë dhe se kishin banuar aty deri në maj të vitit 1992, kur ishin larguar. Ata iu referuan, inter alia, pasaportave teknike, deklaratave të dëshmitarëve dhe faturave për materialet e ndërtimit dhe materiale ndihmëse. Për sa i përket pasaportave teknike, kërkuesit deklaruan se ato, në të gjitha detajet, ishin në përputhje me kërkesat formale sipas ligjit të brendshëm në fuqi në atë kohë. Kërkuesit shpjeguan se mospërputhjet ndërmjet deklaratave të bëra në formularin e kërkesës dhe specifikimet në pasaportat teknike ishin për shkak se deklaratat ishin dhënë për përfaqësuesit e tyre në rrethana të vështira në Baku në fillim të vitit 2005 gjatë një takimi të shkurtër. Deklaratat origjinale ishin tërësisht produkt i kujtesës, pa akses në dokumente dhe për këtë arsye informacioni që përmbanin pasaportat teknike ishin të saktat dhe duhet të merren parasysh. Më tej, kërkuesit pohuan se pasaportat teknike përbënin prova dytësore të pasurive të tyre. Përveç kësaj, kërkuesi i gjashtë kishte paraqitur prova kryesore në formën e një abstrakti nga protokolli i seancën e Sovjetëve të Përfaqësuesve të Popullit të rajonit të Lachin i 29 janarit 1974 që përmbante vendimin për shpërndarjen e tokës për të. Kur ata u larguan, nuk kishin kohë për të marrë të gjitha dokumentet e tyre me vete. Për më tepër, nuk kishin pasur një regjistër të tokës të centralizuar në atë kohë nga të cilat ata mund të merrnin dokumente të mëtejshme.

122. Kërkuesit pretenduan se, sipas Kodit të Strehimit 1970 dhe Kodit për Tokën i 1983 i RSS të Azerbajxhanit, ende në fuqi në kohën e largimit të tyre, një qytetar kishte të drejtën e pronësisë mbi banesën e tij individuale dhe një të drejtë të trashëgueshme të përdorimit të një ngastre toke në përputhje me qëllimet për të cilat ajo ishte ndarë. Të dy të drejtat e pretenduara përbënin pasuri brenda kuptimit të nenit 1 të Protokollit nr.1 të Konventës. Për më tepër, Ligji i 1991 mbi Pronën në Republikën e Azerbajxhanit iu referua parcelës së tokës, si objekt i pronësisë individuale duke i dhënë kështu kërkuesve pritshmëri legjitime për t’u bërë pronarë të parcelave të tokës.

2. Qeveria e paditur

123. Qeveria armene pretendoi se, me përjashtim të kërkuesit të gjashtë, kërkuesit e tjerë nuk kishin dorëzuar bashkëlidhur kërkesës së tyre ndonjë dëshmi që mund të provonte se ata kishin prona e jo më që pronat ishin të vendosura në territorin e pretenduar dhe se i kishin këto pasuri në atë kohë. Sipas mendimit të Qeverisë, ishte për tu theksuar fakti se, edhe pse ata të gjithë pohuan se ishin larguar duarbosh, pasaportat teknike të pesë kërkuesve të tjerë ishin shfaqur krejt papritur më vonë. Më tej, deklaratat e miqve dhe fqinjëve të dorëzuara në Gjykatë arriti asgjë më shumë se thashetheme. Qeveria, në lidhje me të gjithë kërkuesit, pohoi se ata kishin dështuar të vërtetonin "përtej dyshimit të arsyeshëm", që ishin personat që ata pretendonin të ishin, kishin banuar në territoret e pretenduara prej tyre, dhe që kishin në pronësi pronën në fjalë. Në veçanti, dokumentet e parashtruara prej tyre përmbanin kontradikta dhe pasaktësi të shumta. Për shembull, kërkuesi i dytë në fillim kishte pretenduar se kishte jetuar në fshatin Chirag e më pas e kishte ndryshuar duke pohuar se kishte jetuar në Chiragli. Për më tepër, shumica e pasaportave teknike të paraqitura si dëshmi pronësie jepnin shifra të ndryshme në lidhje me sipërfaqet e shtëpive nga ato të deklaruara nga vetë kërkuesit. Qeveria gjithashtu pohoi se një pasaportë teknike është një dokument që tregon gjendjen teknike të një ndërtese dhe asgjë tjetër, përveçse kur përcaktohet origjina e saj.

124. Më tej, Qeveria vuri në pikëpyetje nëse kërkuesit kishin pasur ndonjë të drejtë të njohur sipas ligjit në fuqi në vitin 1992 ose të certifikuar nga autoriteti përkatës mbi për pronat e pretenduara. Në veçanti, nën sistemin socialist të BRSS para vitit 1991, Shteti ishte pronari i vetëm i tokës. Ligji për Pronësinë i 1991 njohu mundësinë e pronësisë private, por megjithatë nuk transferonte tokën e poseduar nga individët në pronësinë e tyre. Në lidhje me përdoruesit e tokës dhe qiramarrësit, legjislacioni përcaktoi se të drejtat e tyre formatizoheshin përmes një certifikate, e cila regjistrohej në regjistrin e tokës, të mbajtur nga Sovjetët lokalë të Përfaqësuesve të Popullit. Kështu, nuk mund të pretendohen të drejta mbi një tokë pa një certifikatë të regjistruar. Për më tepër, Kodi për Tokën i Azerbajxhanit i vitit 1992 parashikonte se të drejtat e një përdoruesi ose qiramarrësi mund të shuhen nëse toka nuk përdoret për një periudhë prej dy vjetësh. Rrjedhimisht, duke qenë se kërkuesit nuk ishin kthyer në Lachin që nga viti 1992, Qeveria pretendoi se të drejtat e tyre të pretenduara ishin ndërprerë para se Armenia të bëhej subjekt i juridiksionit të Gjykatës në vitin 2002. Gjithashtu, pretendimet e ligjshme të kërkuesve për t’u bërë pronarë të tokës nuk ishin më pritshmëri realiste në vitin 2002. Për më tepër, para kësaj date, prona e pretenduar e kërkuesve u ishte ndarë personave të tjerë dhe ishte regjistruar në emrin e tyre në regjistrin e tokës në përputhje me ligjet e "NKR". Kështu, kërkuesit nuk kishin më "pasuri ekzistuese", por ishin thjesht paditës që kërkonin kthimin ose kompensimin e pronës së tyre. Qeveria armene pohoi se nuk ka legjislacion të brendshëm apo vendim gjyqësor në bazë të së cilit mund të ngrihet një pritshmëri legjitime për një kthimi ose të kompensim të tillë. Megjithatë, në të njëjta parashtrime, qeveria deklaroi se "NKR" nuk ka miratuar asnjë akt ligjor që u privonte kërkuesve të drejtën për të hyrë në territorin e Lachin ose për të gëzuar paqësisht pronën e tyre.

3. Qeveria e Azerbajxhanit si palë e tretë ndërhyrëse

125. Qeveria e Azerbajxhanit theksoi se pothuajse të gjithë personave të zhvendosur u ishte dashur të largohen nga shtëpitë e tyre në territoret e pushtuara me shpejtësi, pa pasur kohë për të mbledhur dokumentet. Tani, ishte e pamundur për të marrë dokumentet e pronësisë duke qenë se regjistrat ishin mbajtur nga autoritetet lokale dhe arkivat e tyre me shumë gjasa ishin shkatërruar. Megjithatë, një pasaportë teknike klasifikohej si një dokument "inventari-teknik", e cila në mënyrë indirekte vërtetonte të drejtën e pronësisë së një personi mbi një shtëpi, kur mungonin dokumentet origjinal. Ky dokument përbënte provë dytësore të titullit të pronësisë mbi një shtëpi apo ngastër toke në qoftë se teksti i tij i referohet drejtpërdrejt dokumenteve që konfirmojnë të drejtat pronësore. Një referencë e tillë gjendej në pasaportat teknike të kërkuesve. Kështu, të marra së bashku me deklaratat e dëshmitarëve dhe faturat e ndërtimit të dorëzuara, tregonin se kërkuesit kishin në pronësi shtëpi dhe të drejtë përdorimi mbi tokat që u ishin shpërndarë. Këto të drejta ekzistonin ende.

126. Më tej, Qeveria e Azerbajxhanit deklaroi se, në kohën e largimit të kërkuesve, pronësia private mbi shtëpitë individuale ishte e mbrojtur nga ligjet ende të vlefshme të RSS të Azerbajxhanit. Megjithatë, nuk ekzistonte pronësia private në lidhje me tokën, e cila ishte në pronësi vetëm të Shteti. Të gjitha transaksionet e tokës ishin të ndaluara, por parcela toke u ishin ndarë me vendim të autoriteteve lokale, Sovjetëve të Përfaqësuesve të Popullit, qytetarëve për përdorim për një periudhë të caktuar ose të pacaktuar kohe, pa pagesë. E drejta e përdorimit, e cila ishte një titull i trashëgueshëm, jepej për qëllime banimi, si p.sh ndërtimin e shtëpive private, apo për qëllime bujqësore. Për më tepër, Ligji i 1991, mbi Pronën në Republikën e Azerbajxhanit, edhe pse ende i pa zbatueshëm në atë kohë, parashikonte ekzistencën e pritshmërive legjitime të kërkuesve për t’u bërë pronarë të tokë.

B. Vlerësimi i Gjykatës

127. Për të gjykuar mbi statusin e viktimës të kërkuesve duhet shqyrtuar dy çështje. Së pari, duhet të vlerësohet nëse kërkuesit kanë paraqitur prova të mjaftueshme të identitetit të tyre personal dhe ish-vendbanimit, si dhe ekzistencën e aseteve që pretendojnë se i kanë lënë pas. Nëse vërtetohen këto, duhet më pas të përcaktohet nëse këto prona përbëjnë "pasuri" dhe ndihmojë të krijojnë "banesë" sipas Konventës. Për përcaktimin e çështjes së dytë klasifikimi ligjor apo rëndësia në sistemin e brendshëm ka rëndësi.

1. Parimet e përgjithshme për vlerësimin e kërkesave lidhur me pronën dhe shtëpitë e personave të zhvendosur

128. Gjykata ka trajtuar edhe më parë raste që kanë të bëjnë me pronën dhe të drejtën e strehimit të personave që janë zhvendosur si pasojë e një konflikti të armatosur ndërkombëtar ose të brendshëm. Çështjet kanë lindur në kontekstin e pushtimit të Qipros Veriore, të veprimeve të forcave të sigurisë në Turqi dhe Rusi dhe në disa situata të tjera të konfliktit.

129. Gjykata shqyrtoi për herë të parë respektimin e të drejtës për strehim dhe pronësi të personave të zhvendosur në rastin e Loizidou k. Turqisë ((themeli), 18 dhjetor 1996, Raportet 1996-VI). Kërkuesi pretendonte të ishte pronar i një numri parcelash toke në Qipron Veriore. Qeveria turke nuk vinte në dyshim vlefshmërinë e titullit të pronësisë së kërkuesit, por argumentoi se ajo e kishte humbur pronësinë mbi tokën në bazë të nenit 159 të Kushtetutës të 1985 të "Republikës Turke të Qipros Veriore" ("RTQV"), sipas së cilit të gjitha pasuritë e paluajtshme të braktisura bëheshin pronë e "RTQV". Gjykata, duke pasur parasysh mungesën e njohjes së "RTQV" si një shtet nga bashkësia ndërkombëtare, nuk e konsideroi të vlefshme ligjërish këtë dispozitë dhe vendosi se kërkuesi nuk mund të konsiderohej se kishte humbur titullin e pronësisë mbi pronën si rezultati i saj (§§ 42-47).

130. Në një numër rastesh që kanë të bëjnë me konfliktin e lartpërmendur, Gjykata ka përcaktuar "pasurinë" e kërkuesve, brenda kuptimit të nenit 1 të Protokollit nr.1 të Konventës në bazë të dëshmive prima facie që Qeveria dështoi bindshëm ti hedhë poshtë, duke përfshirë kopjet e dokumenteve origjinale të titullit të pronësisë, certifikatat e regjistrimit, kontratat e blerjes dhe dokumente pronësie të lëshuar nga Republika e Qipros. Siç është shpjeguar nga kërkuesi në rastin e Solomonides k. Turqisë (nr. 16161/90, § 31, 20 janar 2009), titujt e tij të pronësisë ishin regjistruar në Zyrën e Pronës në Rreth. Megjithatë, në kohën e ndërhyrjes ushtarake turke ai u detyrua të largohej dhe nuk kishte mundur të merrte me vete dokumentet e pronësisë. Autoritetet e Republikës së Qipros kishin rindërtuar Librat e Tokës dhe kishin lëshuar certifikatat që afirmonin titujt e pronësisë. Këto certifikata ishin dëshmia më e mirë në dispozicion në mungesë të shënimeve apo dokumenteve origjinale. Vlen të përmendet se në Saveriades k. Turqisë (nr. 16160/90, 22 shtator 2009) arsyet pse kërkuesi nuk mund të paraqiste dokumentet origjinale të pronësisë u morën veçanërisht në konsideratë. Kërkuesi argumentoi se ai ishte detyruar të largohej nga pronat e tij, ku mbante dhe dokumentet, me nxitim, e më pas e kishte pasur të pamundur të kthehej apo të rimerrte dokumentat e pronësisë. Gjykata pranoi se dokumentet e paraqitura nga kërkuesi (të tilla si kontratë shitje, certifikata pronësie dhe një leje ndërtimi) përbënin dëshmi prima facie se ai ishte pronar i pronave në fjalë dhe deklaroi gjithashtu se (§ 18):

"... Ndërkohë që Qeveria e paditur nuk arriti të sillte prova bindëse dhe duke marrë parasysh rrethanat në të cilat kërkuesi ishte detyruar të largohej nga Qiproja veriore, Gjykata çmon se ai kishte një" pronë "sipas kuptimit të nenit 1 të Protokollit Nr.1 "

131. Në çështjen Dogan dhe të Tjerët k. Turqisë (nr. 8803-8811/02, 8813/02 dhe 8815-8819/02, ECHR 2004-VI (ekstrakte)), e cila kishte të bënte me dëbimin me forcë të fshatarëve të një rajoni në Turqinë jug-lindore i cili ndodhej në gjendje të jashtëzakonshme dhe mos lejimi i tyre për t’u kthyer për disa vjet, Qeveria e paditur kundërshtoi pretendimet e kërkuesve duke deklaruar se disa prej tyre nuk kishin paraqitur dokumente pronësie që vërtetonin se ata kishin në pronësi pronat që pretedonin në fshatin në fjalë. Në mungesë të dokumenteve të pronësisë, Gjykata konsideroi se nuk ishte e nevojshme të vendosej nëse kërkuesit kishin të drejtën e pronës sipas ligjit të brendshëm. Çështja ishte më tepër nëse aktivitetet e përgjithshme ekonomike të kryera nga kërkuesit përbënin "pronë" brenda kuptimit të nenit 1 të Protokollit Nr.1. Duke iu përgjigjur pozitivisht kësaj pyetje, Gjykata deklaroi si më poshtë (§ 139):

“...Gjykata vëren se është e pakontestueshme se të gjithë kërkuesit jetonin në fshatin Boydaş deri në vitin 1994. Edhe pse ata nuk e kishin regjistruar pronën, ata ose kishin shtëpitë e tyre të ndërtuara në tokat e paraardhësve të tyre, ose kishin jetuar në shtëpitë në pronësi të etërve të tyre dhe kishin kultivuar tokën që i përkiste atyre. Më tej Gjykata vëren se kërkuesit kishin të drejta të pakontestuara mbi tokat e përbashkëta në fshat, të tilla si kullota, lëndina e toka pyjore dhe se ata siguronin jetesën nga blegtoria dhe prerja e druve. Rrjedhimisht, sipas mendimit të Gjykatës, të gjitha këto burime ekonomike dhe të ardhurat që kërkuesit nxjerrin prej tyre mund të kualifikohen si "pasuri" për qëllime të nenit 1.”

132. Në shumë vendime për pranueshmërinë dhe themelin, Gjykata i është referuar kuptimit autonom që ka koncepti i "pasurisë". Në Öneryıldız k. Turqisë (nr. 48939/99, § 124, ECHR 2004-XII), Gjykata është shprehur si vijon:

“Gjykata rithekson se koncepti i "pasurisë" i përmendur në pjesën e parë të nenit 1 të Protokollit Nr. 1 ka një kuptim autonom, i cili nuk kufizohet në pronësinë e mallrave fizike dhe është i pavarur nga klasifikimi formal në të drejtën e brendshme: çështja që duhet zgjidhur është, nëse në rrethanat e rastit, të marra në tërësi, mund të konsiderohen se i njohin kërkuesit titullin për interesa thelbësore të mbrojtura nga ajo dispozitë.... Rrjedhimisht, si mallra fizik, ashtu edhe të drejtat e interesat e caktuara që përbëjnë asete mund të konsiderohen "të drejtat pronësore" dhe kështu si "pasuri" për qëllimet e kësaj dispozite .... Koncepti i "pasurisë" nuk është i kufizuar në "pasuri ekzistuese", por gjithashtu mund të mbulojë asetet, duke përfshirë pretendime, në lidhje me të cilat kërkuesi mund të argumentojë se ka të paktën një "pritshmëri legjitime" të arsyeshme për të gëzuar efektivisht një pronë e drejtë... .”

Në këtë rast, Gjykata konsideroi se një banesë ngritur ilegalisht në një tokë publike pranë një vendgrumbullimi mbetjesh, ku kërkuesi dhe familja e tij kishte jetuar i pa shqetësuar, megjithëse jo me leje, ndërsa paguanin taksat e këshillit dhe detyrimet për shërbimet publike, përfaqësonte një interes pronësor që, de facto, ishte pranuar nga ana e autoriteteve dhe ishte i një natyre të tillë që përbënte pasuri brenda kuptimit të nenit 1 të Protokollit Nr.1.

133. Pyetja nëse kërkuesit kishin mbështetur me prova pretendimin e tyre në bazë të nenit 1 të Protokollit Nr. 1 ka lindur gjithashtu në një numër rastesh kundër Rusisë ku shtëpitë pse pasuri të tjera të kërkuesve ishin shkatërruar apo dëmtuar si pasojë e sulmeve ajrore mbi qytetet ku ata jetonin. Për shembull, në Kerimova dhe të Tjerët k. Rusisë (nr. 17170/04, 20792/04, 22448/04, 23360/04, 5681/05 dhe 5684/05, § 293, 3 maj 2011), Gjykata pranoi pretendimet e pronësisë së disa kërkuesve, në bazë të ekstrakteve të inventareve të banesës, të lëshuara nga administrata e qytetit, pas sulmit në të cilin tregohej se kërkuesit ishin pronarë të shtëpive të tyre. Përsa i përket kërkuesve që nuk kishin paraqitur asnjë provë që mbanin tituj pronësie, Gjykata ka konstatuar të drejtën e tyre pronësore në bazë të dëshmive të tjera, të tilla si një certifikatë banimi të lëshuar nga administrata e qytetit. Gjithashtu, Gjykata mori në konsideratë faktin se të gjitha dokumentet që vërtetonin të drejtën e pronësisë së kërkuesve për shtëpitë mund të ishin shkatërruar gjatë sulmit.

134. Në situata ku është përcaktuar se kërkuesi ishte pronar i shtëpisë, Gjykata nuk ka kërkuar dokumente shtesë që dëshmonin se ai kishte banuar atje për të treguar se shtëpia përbënte "shtëpi" brenda kuptimit të nenit 8 të Konventës. Për shembull, në Orphanides k. Turqisë (nr. 36705/97, § 39, 20 janar 2009) thuhet si më poshtë:

“Gjykata vëren se Qeveria ka dështuar rrëzojë pretendimet e kërkuesit se, në kohën e pushtimit turk, ai banonte rregullisht në Lapithos dhe se shtëpia e tij ishte trajtuar nga ai dhe familja e tij si shtëpi.”

135. Megjithatë, në qoftë nëse kërkuesi nuk parashtron asnjë dëshmi të titullit të pronësisë ose vendbanimi, pretendimet e tij nuk mund të qëndrojnë (shih, për shembull, Lordos dhe të Tjerët k. Turqisë, nr. 15973/90, §50, 2 nëntor 2010, ku Gjykata e deklaroi kërkesën të papajtueshme ratione materiae në mungesë të provave që vërtetonin pronësinë; shih gjithashtu përfundimet në lidhje me kërkuesit në rastin e lartpërmendur Kerimova dhe të Tjerë k. Rusisë). Në disa raste, Gjykata ka përsëritur se kërkuesit duhet të sigurojnë mjaftueshmërisht evidenca prima facie në mbështetje të pretendimeve të tyre. Në Damayev k. Rusisë (nr. 36150/04, §§ 108-111, 29 maj 2012) Gjykata deklaroi se një kërkues që të pretendojë shkatërrimin e shtëpisë së tij duhet të japë të paktën një përshkrim të shkurtër të pronës në fjalë. Duke qenë se nuk kishte paraqitur dokumente apo përshkrime të hollësishme, kërkesa e tij është vlerësuar si e pabazuara. Si shembuj të mëtejshëm të dëshmive prima facie të pronësisë së apo të banimit, Gjykata ka renditur edhe dokumente të tilla si certifikata mbi pronësinë e tokës apo pronës, ekstrakte nga regjistrat tatimor, dokumente nga administrata vendore, plane, fotografi dhe faturat e mirëmbajtjes, dokumente të dërgesave postare, deklarata të dëshmitarëve apo ndonjë dëshmi tjetër (shih, për shembull, Prokopovich k. Rusisë, nr. 58255/00, § 37, ECHR 2004-XI, dhe Elsanova k. Rusisë (vendim), nr. 57952 / 00, 15 nëntor 2005).

136. Me pak fjalë, jurisprudenca e Gjykatës ka zhvilluar një qasje fleksibël lidhur me provat për t’u siguruar nga kërkuesit të cilët pretendojnë se kanë humbur pronën e tyre apo shtëpitë në situata konflikti të armatosur ndërkombëtar ose të brendshëm. Gjykata vëren se një qasje e ngjashme është reflektuar në nenin 15 § 7 të Parimeve Pinheiro të OKB-së (shih paragrafin 98 më lart).

2. Zbatimi i këtyre parimeve në rrethanat e rastit

(a) Dëshmi të identitetit dhe vendbanimit

137. Edhe pse kërkuesit, në kohën e paraqitjes së kërkesës, nuk dorëzuan dokumente që tregonin identitetin dhe vendinbanimin e tyre, ata i paraqitën ato pas kërkesës nga Dhoma e Madhe në prill të vitit 2010. Dokumentet përfshinin certifikatat e lindjes, për vete dhe për fëmijët e tyre, certifikatat e martesës, pasaportat e BRSS, të dhënat e punës dhe ekstrakte nga librat e shërbimit ushtarak (për detaje, shih paragrafët 33-57 më lart). Sipas mendimit të Gjykatës, këto dokumente tregonin se të gjithë kërkuesit kanë lindur në rrethin e Lachin dhe se kanë jetuar dhe punuar atje, të paktën për pjesën kryesore të jetës së tyre. Duke marrë parasysh deklaratat e vetë kërkuesve - dhe në mungesë të ndonjë evidence që tregonte të kundërtën - duhet të konsiderohet se ata ende jetonin atje me familjet e tyre në kohën kur ata u larguan më 17 maj 1992.

(b) Dëshmitë e pronësisë

138. Kërkuesit pretenduan se ata kishin në pronësi ose të drejta të mbrojtura pronësie mbi tokë, shtëpi dhe prona të tjera të caktuara të luajtshme që ata u detyruan t’i lënë pas pasi u larguan. Nuk dihet nëse ndonjë nga shtëpitë ishte ende e paprekur dhe pasuritë e paluajtshme me shumë gjasa nuk ekzistonin më. Kështu, ato që mbeten janë kryesisht parcelat e tokës.

139. Fillimisht, vetëm kërkuesi i gjashti paraqiti një dokument në lidhje me pronën, një pasaportë teknike. Kërkuesit e tjerë dorëzuan prova të tilla vetëm në përgjigje të vëzhgimeve të para të Qeverisë së paditur. Përveç pasaportave teknike, ata të gjithë dorëzuan deklarata të ish fqinjëve të cilët dëshmonin se kërkuesit kishin në pronësi shtëpi në fshatrat përkatëse, si dhe deklaratat nga përfaqësuesit e organeve administrate të Azerbajxhanit për rrethin e Lachin. Kërkuesi i gjashtë paraqiti gjithashtu vendimin për ndarjen e tokës të lëshuar nga Sovjetët e Përfaqësuesve të Popullit të Lachin, si dhe faturat për ushqimin e kafshëve, materialeve të ndërtimit dhe subvencioneve të ndërtimit.

140. Provat më të rëndësishme të ofruara nga kërkuesit janë pasaportat teknike. Duke qenë dokumente zyrtare, ato përmbanin skica të shtëpive dhe shtetit, midis të tjerash, madhësitë e tyre, matjet dhe numrin e dhomave. Gjithashtu tregoheshin edhe madhësitë e parcelave të tokës në fjalë. Këto dokumente teknike datonin ndërmjet korrikut 1985 dhe gushtit 1990 dhe përmbanin emrat e kërkuesve. Për më tepër, duket se ato përfshinin referenca për vendimet përkatëse për dhënien e pronës.

141. Duke pasur parasysh parashtrimet e Qeverisë së Azerbajxhanit, Gjykata çmon se, pasaportat teknike të kërkuesve duhet të shihen si "dokumente të inventarit teknik" që përbëjnë dëshmi indirekte të titullit të pronësisë mbi shtëpitë dhe parcelën e tokës dhe përveç kësaj janë në përputhje me nenin 2.2 të Udhëzime për Rregullat e Regjistrimit të Objekteve të banimit të 1985 (shih paragrafin 92 më lart). Për më tepër, vendimi për dhënien e pronës i paraqitur nga kërkuesi i gjashtë përfaqëson provë primare në bazë të nenit 2.1 të këtij Udhëzimi. Në kundërshtim me pretendimin e Qeverisë armene se pasaportat teknike tregojnë thjesht gjendjen teknike të një ndërtese dhe asgjë më shumë duke kundërshtuar kështu vlerën provuese të tyre, Gjykata vlerëson se ato nuk përmbajnë thjesht specifikimet e shtëpive në fjalë, por edhe emrat e kërkuesve. Në këto rrethana, ato ofrojnë prova prima facie të titullit të pronës, të pranuara nga Gjykata në shumë raste të mëparshme.

142. Vlen të përmendet se, përveç në rastin e kërkuesve të pestë dhe të gjashtë, ka mospërputhje ndërmjet përshkrimeve fillestare nga kërkuesit për shtëpitë e tyre dhe skicave të përfshira në pasaportat teknike të paraqitura më vonë në procedurë. Për shembull, kërkuesi i parë fillimisht ka deklaruar se kishte në pronësi një shtëpi prej 250 m2, ndërkohë që pasaporta teknike e dorëzuar, fliste për një shtëpi sipërfaqe totale 408 m2 dhe 300 m2 hapësirë e banueshme (dhe një depo 60 m2 që nuk ishte përmendur më parë). Në mënyrë të ngjashme, kërkuesi i katërt fillimisht pretendoi se shtëpia e tij kishte një sipërfaqe prej 165 m2, ndërsa shtëpia e specifikuar në pasaportën teknike kishte në total një sipërfaqe 448 m2 dhe hapësirë të banueshme 223 m2 (të cilës, përsëri, i shtohej një depo e pa përmendur më parë, 75 m2). Kërkuesit kanë deklaruar se informacioni në pasaportat teknike është e saktë ndërsa deklaratat e tyre origjinale janë mbështetur vetëm tek kujtesa edhe janë bërë gjatë një takimi të shkurtër me përfaqësuesin e tyre, kur ende nuk kishin pasur akses tek dokumentet e mëvonshme.

Gjykata mund të pranojë shpjegimin e kërkuesve; mospërputhjet midis deklaratave të tyre origjinale dhe pasaportave teknike janë, në këto rrethana, jo të një natyre të tille që vënë në diskutim vërtetësinë e dokumenteve, sidomos kur shifrat e dhëna fillimisht nga kërkuesit janë të krahasueshme me hapësirat e banueshme të specifikuara në këto pasaporta.

143. Më tej, kërkuesit kanë parashtruar prova prima facie në lidhje me pronën, përfshirë deklarata nga ish fqinjët. Gjithashtu dokumentet e shqyrtuara më lart në lidhje me identitetin e parashtruesve dhe vendbanimet e tyre, të cilat tregojnë se ata kanë banuar në rrethin e Lachin, ofrojnë mbështetje për pretendimet e tyre mbi pronat. Për më tepër, ndërkohë që të gjithë, përvec kërkuesit të gjashtë kanë dështuar të paraqesin tituj pronësie ose prova të tjera primare, vëmendje duhet t’i kushtohet rrethanave në të cilat ata ishin detyruar të largohen nga vendi pikërisht pas sulmit ushtarak. Prandaj, duke marrë parasysh tërësinë e provave të paraqitura, kërkuesit kanë mbështetur mjaftueshëm pretendimet e tyre se ishin në zotërim të shtëpive dhe tokës në kohën e largimit.

(c) Nëse të drejtat e kërkuesit bien ne fushë veprimin e nenit 1 të Protokollit nr.1 dhe nenit 8 të Konventës

144. Mbetet për t’u përcaktuar nëse kërkuesit kishin - dhe ende kanë - të drejta pronësore të cilat janë të mbrojtura nga neni 1 i Protokollit Nr.1 dhe nëse prona, e marrë në konsideratë së bashku me rrethanat e tjera personale të kërkuesve, mund të konsiderohet banesë brenda kuptim të nenit 8 të Konventës. Siç është përmendur më lart (shih paragrafin 132), koncepti i "pasurisë" sipas nenin 1 të Protokollit nr 1 është koncept autonom që nuk varet nga përcaktimi që i bën e drejta e brendshme. Megjithatë, një pikënisje e përcaktimit nëse kërkuesit kishin të drejta pronësore, është të përcaktohet nëse e drejta dhe praktika e brendshme njihte të drejtat e mbrojtura në bazë të Konventës.

145. Së pari, duhet theksuar se, edhe pse legjislacioni i tokës i miratuar menjëherë pas pavarësisë së Azerbajxhanit, pranoi për herë të parë të drejtën e pronësisë private mbi tokën, nuk u përcaktua në atë kohë, maj 1992, një procedurë për privatizimin e tokës. Megjithatë, nuk mund të mohohet se kërkuesit nuk kishin kërkuar pronësinë mbi tokën. Për më tepër, të drejtat e fituara nga individët në bazë të legjislacionit të vjetër nuk ishin shfuqizuar nga miratimin e ligjeve 1991/1992 të pronës. Të drejtat e kërkuesve për banesat dhe tokën që ata posedonin në kohën e largimit duhet të vlerësohet duke iu referuar ligjeve të RSS të Azerbajxhanit.

146. Sipas sistemit ligjor sovjetik, qytetarët kishin të drejtën e banesës, por nuk ekzistonte pronësia private e tokës, e cila konsiderohej pronë e shtetit. Për RSS të Azerbajxhanit (përfshirë Nagorno-Karabakh, rrethin e Lachin dhe territoret e tjera përreth tani nën pushtimin) këto rregulla ligjore janë të përcaktuara në Kushtetutën e 1978, Kodin për Tokën të 1970 dhe Kodin e Strehimit të 1983. Neni 10.3 i Kodit të Strehimit njihte pronësinë e banesave dhe Kodi për Tokën, veçanërisht në nenet 4, 25, 27 dhe 28, përcaktonte rregullat dhe procedurat për ndarjen e individëve për përdorim. Rrjedhimisht, shtëpitë në të cilat banonin kërkuesit në rrethin e Lachin ishin pjesë e pasurisë së tyre personale ndërsa për parcelat e tokës mbi të cilat këto shtëpi ngriheshin ata kishin vetëm "të drejtën e përdorimit të tyre". Siç është përmendur tashmë (shih paragrafin 138), pronat e luajtshme – gjë e gjallë, qilima, makina – që kërkuesit pretendonin se i kishin në pronësi (të drejtat ndaj të cilave mbroheshin edhe nga ligjet e RSS të Azerbajxhanit) ka të ngjarë të jenë shkatërruar gjatë sulmit ushtarak mbi Lachin ose në vitet e ardhshme. Më tej është e paqartë nëse shtëpitë e tyre ishin shkatërruar apo ishin ende pjesërisht ose tërësisht të paprekura. Si pasojë, është e një rëndësie vendimtare shqyrtimi i kuptimit të "së drejtës së përdorimit".

147. "E drejta e përdorimit" ishte i vetmi tagër mbi tokën që një individ mund të ushtronte. Kjo e drejtë njihej nga Sovjetët lokalë të Përfaqësuesve të Popullit, për qëllime të ndryshme, përfshirë blegtori dhe bujqësi - më e rëndësishmja në kontekstin e rastit në fjalë - ndërtimi i një shtëpie. Përfituesit ishin të detyruar të përdornin parcelat e tokës rigorozisht vetëm për qëllimet për të cilat ato ishin dhënë. "E drejta e përdorimit" jepej për një kohë të pacaktuar ose për një periudhë të përkohshme. Kështu, në qoftë se individi kishte "të drejtën e përdorimi" për një periudhë të pacaktuar mbi një parcelë toke atëherë dhe e përdorte në përputhje me qëllimin për të cilin i ishte dhënë, ai mund t’a përdorte atë për gjithë jetën. Për më tepër, kjo e drejtë ishte e trashëgueshme.

Kështu, nuk ka dyshim se "e drejta e përdorimit" që u ishte njohur kërkuesve ishte një e drejtë e fortë dhe e mbrojtur që përfaqësonte një interes thelbësor ekonomik. Ndërkohë që nuk ka asnjë tregues se të drejtat e kërkuesve ishin të një natyre të përkohshme, Gjykata vëren, për të vlerësuar situatën të plotë, se ky përfundim është i zbatueshëm qoftë për "të drejtën e përdorimit" që jepej për një periudhë të pacaktuar por dhe për atë që jepej për një periudhë të caktuar. Duke pasur parasysh kuptimin autonom të nenit 1 të Protokollit nr.1, "e drejta e përdorimit" të tokës përbënte "pasuri" sipas kësaj dispozite. Ky përfundim vlen edhe për të drejtat e kërkuesve në lidhje me banesat dhe pasuritë e luajtshme.

148. Në vëzhgimet e tyre të paraqitura më 11 korrik 2012 Qeveria e paditur ka deklaruar se të drejtat e kërkuesve mbi parcelat e tokës ishin shuar në bazë të nenit 32, pika 1 (8) të Kodit për Tokën të vitit 1992, pasi ata nuk ishin kthyer në vendin e tyre që prej majit 1992 dhe në këtë mënyrë nuk i kishin përdorur për gjatë dy vitesh. Qeveria më tej pohoi se, në çdo rast, toka u ishte ndarë individëve të tjerë në përputhje me ligjet e "NKR". Në mbështetje të pretendimit të dytë, ata dorëzuar një numër dokumentesh nga regjistri i tokës të 2000 dhe 2001 të "NKR".

Në lidhje me pretendimin e parë të Qeverisë, Gjykata vëren se për heqjen e të drejtave mbi tokën sipas nenit 32 të Kodit për Tokën i 1992 nevojitej një vendim për këtë qëllim nga Sovjetët lokalë të Përfaqësuesve të Popullit dhe, për më tepër, nuk kishte ekzistuar ndonjë arsye e mirë për mos përdorimin e saj. Kjo e fundit vështirë se mund të thuhej në rastin e kërkuesve duke mbajtur parasysh praninë ushtarake në territoret përkatëse që nga viti 1992/93. Në këto rrethana, pretendimi, i cili nuk e kalon nivelin e spekulimeve, duhet të hidhet poshtë. Sa i përket pretendimit të dytë të Qeverisë, është e paqartë cilave parcela toke apo posedues, dokumentet e paraqitura për regjistrim të tokës iu referohen. Për më tepër, pretendimi duket se kundërshton deklaratën se "NKR" nuk ka miratuar asnjë akt ligjor që privonte kërkuesit nga e drejta për të gëzuar pronën e tyre në mënyrë paqësore. Në çdo rast, kjo çështje tashmë është shqyrtuar në fazën e pranueshmërisë në lidhje me juridiksionit ratione temporis të Gjykatës pas një kërkesë të ngjashme nga ana e Qeverisë së paditur. Kërkesa është refuzuar me arsyetimin e mëposhtëm (shih paragrafin 102 të vendimit për pranueshmërisë):

“Në një fazë të vonë të procedurës, Qeveria armene paraqiti pretendimin se autoritetet e "NKR", në vitin 1998, kanë miratuar një ligj për privatizimin dhe një Kod për Tokën, i cili kishte shuar të drejtat mbi tokën të kërkuesve dhe personave të tjerë të cilët kishin ikur nga territoret e pushtuara. Tekstet e këtyre ligjeve nuk janë dorëzuar në Gjykatë. Në çdo rast, Gjykata vëren se "NKR" nuk njihet si shtet në bazë të së drejtës ndërkombëtare nga të gjithë vendet apo organizatat ndërkombëtare. Përkundrejt këtij sfondi, ligjet e tij nuk mund të konsiderohen të vlefshëm ligjërisht për qëllimet e Konventës dhe kërkuesit nuk mund të konsiderohen se kanë humbur të drejtat e tyre të pretenduara mbi tokën në fjalë në bazë të këtyre ligjeve (shih Loizidou (themeli), cituar më lart, §§ 42-47). "

149. Në përfundim, në kohën e largimit të tyre nga Lachin, kërkuesit mbanin të drejtën mbi tokën dhe banesat të cilat përbënin "pronë" sipas kuptimit të nenit 1 të Protokollit nr 1. Nuk ka asnjë tregues se këto të drejta ishin shuar më pas – në mënyrë të ligjshme ose jo - qoftë para ose pas ratifikimit të Konventës nga Armenia. Kështu, të drejtat e tyre pronësore ishin ende të vlefshme. Duke qenë se kërkuesit kishin ende pasuritë e tyre, nuk ishte nevoja për shqyrtimin e pretendimit të tyre se kishin " një pritshmëri legjitime" për t’u bërë pronarë të tokës të tyre, pas hyrjes në fuqi të Kodit për Tokën të 1992.

150. Për më tepër, duke pasur parasysh përfundimin e mësipërm që kërkuesit jetonin në rrethin e Lachin me familjet e tyre në kohën e largimit dhe fitonin jetesën e tyre atje, toka dhe shtëpitë e tyre duhet të konsiderohen "banesë" për qëllimet të nenit 8 të Konventës.

151. Rrjedhimisht, kundërshtimin e Qeverisë lidhur me statusin viktimë të kërkuesve u hodh poshtë.

IV. JURIDIKSIONI I REPUBLIKËS SË ARMENISË

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

152. Kërkuesit parashtruan se Republika e Armenisë ushtronte kontroll faktik mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth, në veçanti në rrethin Lachin dhe se çështjet e ankimuara për këtë arsye binin në juridiksionin e Armenisë në përputhje me nenin 1 të Konventës. Nga ana tjetër, ky juridiksion rrjedh nga autoriteti ose kontrolli i Armenisë mbi zonën në fjalë nëpërmjet agjentëve të saj që vepronin atje. Kërkuesit pohuan se jurisprudenca e Gjykatës lidhur me këtë çështje ishte e themeluar dhe iu referuan, ndër të tjera, çështjes Loizidou k. Turqisë (cituar më lart), Ilaşcu dhe të Tjerët k. Moldavisë dhe Rusisë ([GC], nr. 48787 / 99, ECHR 2004-VII) dhe Al-Skeini dhe të Tjerët k. Mbretërisë së Bashkuar ([GC], nr. 55721/07, ECHR 2011). Sa i përket barrës së provës, ata pohuan se testi nuk ishte "përtej dyshimit të arsyeshëm"; përkundrazi, në rastin konkret, ka pasur një supozim të faktit se Armenia kishte juridiksion mbi territoret e përmendura, një supozim që Qeveria e padituri nuk kishte mundur t’a hidhte poshtë.

153. Kërkuesit pretenduan se pjesëmarrja e ushtrisë së Armenisë në konfliktin Nagorno-Karabak ka qenë e konsiderueshme dhe se provat për këtë qëllim ishin të shumta. Ata parashtruan, inter alia, se ushtarët armenë kishin shërbyer në Nagorno-Karabakh. Sipas raportit të lartpërmendur të HRW të vitit 1994, rekrutët armene ishte dërguar në Nagorno-Karabakh dhe krahinat përreth Azerbajxhanit, dhe forcat ushtarake nga Armenia kishin marrë pjesë në luftime në Azerbajxhan. Kërkuesit gjithashtu iu referuan deklaratave të udhëheqësve të ndryshëm politik dhe vëzhguesve për përfshirje së ushtrisë armene, përfshirë deklaratat e lartpërmendura nga z. Robert Kocharyan dhe z. Vazgen Manukyan (shih paragrafin 62).

154. Kërkuesit paraqitën si prova të përfshirjes së ushtrisë armene në veprimet ushtarake kapjen e një numri të ushtarëve të saj nga njësitë e Azerbajxhanit dhe rritjen e kërkesave për rekrutë armen në atë kohë. Më tej ata parashtruan se ushtarët armen ende dërgohen për të shërbyer në Nagorno-Karabakh, se për këtë shërbim oficerët dhe ushtarët merrnin paga më të larta krahasuar me nëse do e kryenin shërbimin në Armeni dhe se ushtarët nuk kishin mundësi zgjedhje nëse do të vendoseshin në Armeni apo në Nagorno-Karabak. Në mbështetje të këtij pohimi, ata përmendëm, ndër të tjera, disa procedura gjyqësore dhe administrative që i kishin marrë në Stepanakert kundër personelit ushtarak armen dhe shtetasit armen kundërshtues për shkak të ndërgjegjes.

155. Përveç dërgimit të trupave në territoret në konflikt, Armenia, sipas kërkuesve, kishte ofruar ndihmë materiale për Nagorno-Karabakh. Thuhet se, vendi furnizonte më shumë se 90% të buxhetit të enklavës në formën e kredive pa interes. Këto kredi përbënin ndihmë financiare e cila kontribuoi në kontrollin efektiv të Armenisë mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth. Sa për Fondin Hayastan All‑Armenian, kërkuesit parashtruan se ai nuk mund të shihej si një organ i pavarur nga Qeveria armene, pasi ishte themeluar me dekret presidencial, në statutin e tij përcaktohej Presidenti armen si president i Bordit Drejtues dhe ky Bord përfshinte edhe përfaqësues të rangut më të lartë të qeverisë armene, parlamentit, Gjykatës Kushtetuese dhe bankës qendrore. Për më tepër, misioni i tij ishte për të mbështetur zhvillimin e qëndrueshëm të Armenisë dhe Nagorno-Karabakh.

156. Më tej, Republika e Armenisë ka ofruar dhe vazhdon të ofrojë mbështetje politike për Nagorno-Karabakh. Shumë figura kryesore të politikës armene ishin ngushtësisht të lidhur dme sferën politike të Nagorno-Karabakh. Për shembull, në gusht 1993, Qeveria armene kishte emëruar z. Serzh Sargsyan, Ministër i Mbrojtjes i Nagorno-Karabakh, si Ministër të Mbrojtjes së Armenisë, dhe në vitin 1998 z. Robert Kocharyan ishte bërë President i Armenisë, pasi më parë kishte qenë Kryeministër dhe President i Nagorno-Karabakh. Po ashtu, duke qenë se "NKR" nuk u njoh nga komuniteti ndërkombëtar, varej nga Armeninë për mbështetje politike dhe aftësinë për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera.

157. Kërkuesit më tej parashtruan se, në Nagorno-Karabakh, zbatoheshin shumë prej ligjeve armene dhe drami armen ishte monedha kryesore që përdorej. Për më tepër, njerëzve nga Nagorno-Karabakh u ishin lëshuar pasaporta armene për të udhëtuar jashtë vendit.

2. Qeveria e paditur

158. Qeveria armene parashtroi se juridiksioni i Republikës së Armenisë nuk shtrihet në territorin e Nagorno-Karabakut dhe territoret përreth; Armenia nuk ka dhe nuk mund të ketë kontroll efektiv ose të ushtrojë ndonjë pushtet publik mbi këto territore. Sipas pikëpamjes së tyre, kontroll efektiv nënkupton drejtimin ose kontrollin e detajuar mbi operacionet specifike të subjektit të kontrolluar, me kapacitetin për t’i filluar dhe ndaluar apo për të përcaktuar kursin e tyre. Duke theksuar se juridiksioni ekstra territorial ishte një përjashtim nga parimi se një Shtet kishte juridiksion mbi territorin e vet, Qeveria pohoi se barra e provës për ushtrimin e kontrollit nga ana e saj binte mbi kërkuesit, në një standard që ishte i lartë dhe se ata nuk mund t’a mbanin këtë barrë por vetëm të deklaronin se nuk kishte asnjë ndikim armen, e as kontroll mbi "NKR". Qeveria ishte e mendimit se çështja Al-Skeini (cituar më lart) nuk ishte relevante për rrethanat aktuale pasi vendimi[6] për këtë çështje mbështetej në "autoritetin dhe kontrollin e agjentëve shtetëror", të cilat nuk zbatohen në faktet e çështjes në fjalë. Për më tepër, mbështetja që Armenia i jepte "NKR" ishte tërësisht e ndryshme nga numri i ushtarëve turq të përfshirë në Qipron veriore ose i madhësisë së arsenalit ushtarak rus i pranishëm në Transdniestria (siç përcaktohet në Loizidou dhe Ilaşcu dhe të Tjerët, cituar më lart) dhe nuk përbën, sipas asnjë lloj përkufizimi të arsyeshëm, kontroll efektiv.

159. Qeveria pohoi se Armenia nuk kishte marrë pjesë në konfliktin ushtarak në fjalë. Sulmi mbi Lachin më 17-18 maj 1992, si dhe kapja e Shusha/Shushi më 9 maj, ishin kryer nga forcat mbrojtëse të "NKR", 90% e së cilës përbëhej nga persona nga Nagorni Karabak. Veprimet ushtarake ishin në të vërtetë kundër interesave të Qeverisë së Republikës së Armenisë, e cila në atë kohë kishte negociuar një marrëveshje armëpushimi me udhëheqësit e Azerbajxhanit; më 8-9 maj ishte mbajtur një takim në Teheran. Megjithatë, pushtimi i këtyre dy qyteteve u konsiderua i nevojshëm nga forcat e "NKR" për ndalimin e krimeve të luftës të Azerbajxhanit dhe hapjen e një korridori humanitar në Armeni.

160. Qeveria më tej pohoi se Armenia as nuk kishte marrë pjesë në ndonjë veprim të mëvonshëm ushtarak. Kjo tregohej nga fakti se nuk ishte përmendur në asnjë dokument ndërkombëtar pjesëmarrja e ushtrisë armene, por përmendeshin pjesëmarrja e "forcave lokale armene". Autoritetet armene as nuk kishin miratuar ndonjë akt apo program ligjor apo ndërmarrë hapa të tjera zyrtare për t’u përfshirë në këto veprime. Përkundrazi, veprimet vetë-mbrojtëse ishin kryer tërësisht nga forca mbrojtëse e "NKR", e cila ishte themeluar në fillim të vitit 1992, pas hyrjes në fuqi në "NKR" të Ligjit për Rekrutim. Ajo ishte ndihmuar nga popullata armene në Nagorno-Karabakh dhe në territoret përreth, si dhe vullnetarë me origjinë armene nga vende të ndryshme. Armenia ishte përfshirë në luftë për aq sa kishte qenë e nevojshme për të mbrojtur veten kundër sulmeve të Azerbajxhanit në territorin brenda kufijve të njohur të Armenisë. Megjithatë, duke qenë se si Armenia dhe "NKR" kishin një armik të përbashkët forcat e tyre të armatosura bashkëpunuan në mënyra të ndryshme.

161. Armenia aktualisht nuk ka prani ushtarake në Nagorno- Karabakh dhe territoret përreth. Nuk kishte asnjë njësi ushtarake të vendosur atje. Edhe në rrethin e Lachin nuk kishte asnjë njësi ushtarake dhe Lachin ishte në një distancë të konsiderueshme nga kufiri i "NKR" me Azerbajxhanin dhe rrjedhimisht nuk kishte nevojë ushtarake për të mbajtur njësi atje. Nuk mund të përjashtohet që disa shtetas armenë mund të kenë shërbyer në forcën mbrojtëse të "NKR" mbi baza kontraktuale dhe vullnetare. Gjithashtu, sipas marrëveshjes së 1994 për bashkëpunim ushtarak të nënshkruar nga Qeveritë e "NKR" dhe Armenisë, rekrutë nga Armenia, me pëlqimin e tyre, mund të kryejnë shërbimin ushtarak në "NKR" dhe anasjelltas, si dhe të marrin pjesë në stërvitjet ushtarake të organizuara në "NKR" ose në Armeni. Procedurat ligjore që kishin të bënin me rekrutët armen të cilët kishin shërbyer në "NKR" kishin një shpjegim të thjeshtë: sipas marrëveshjes së vitit 1994, akuzat penale kundër rekrutëve armene u trajtuan nga prokurorët armene dhe akuzat penale kundër rekrutëve Karabakh u trajtuan nga autoritetet e "NKR". Megjithatë, një numër i vogël i rekrutëve vullnetar armene kishin shërbyer në Nagorno-Karabakh ku, për më tepër, kishin qenë nën komandën e drejtpërdrejtë të forcës mbrojtëse të "NKR".

162. Qeveria më tej parashtroi se "NKR", që nga formimi i saj, kishte pasur politikat e saj sociale, financiare dhe politike në mënyrë të pavarur. Armenia nuk e kishte ndihmuar ekonomikisht "NKR" përveç se, për disa vjet, i kishte akorduar kredi afatgjata për zbatimin e projekteve të caktuara, duke përfshirë rindërtimin e shkollave dhe institucioneve të tjera arsimore dhe dhënien e ndihmës financiare për familjet e ushtarëve të vrarë. Ndihmë e tillë ishte dhënë edhe nga vende të tjera. Për më tepër, Fondi Hayastan All-Armenian ka luajtur një rol të madh në zhvillimin e "NKR". Misioni i saj kryesor ishte që të siguronte ndihmë financiare për Armeninë dhe "NKR", duke përdorur si burim diasporën armene. Edhe pse kishte përfaqësues të Armenisë në Bordin Drejtues, shumica e anëtarëve të Bordit i përkisnin diasporës armene dhe "NKR". Axhenda e Fondit nuk përcaktohej nga Qeveria armene; shpesh donatorët vendosnin vetë për cilat projekte do të shkonin paratë e tyre. E vetmja ndihmë që Qeveria armene i kishte dhënë Fondit ishte ofrimi i zyrave pa qira në një ndërtesë qeveritare në Jerevan. Kështu, ajo nuk ishte një instrument kontrolli, por një organizatë bamirëse jo-politike, e cila kishte akorduar 111,000,000 USD "NKR"-së për ndërtimin e shkollave dhe spitaleve, rikonstruksionin e rrugëve dhe fshatrat, dhënien e ndihmës për eventet kulturore dhe subvencionimin e punës dhe arsimimit për të varfërit. Burime të tjera ishin siguruar nga fondet e tjera dhe organizatat ndërkombëtare. Bamirësitë dhe investimet ndërkombëtare në "NKR" çdo vit llogariten 20-30 dhe 30-40 milionë dollarë amerikanë, respektivisht.

163. Sipas mendimit të Qeverisë armene, "NKR" ishte një shtet sovran i pavarur i cili kishte të gjitha karakteristikat e një shteti të pavarur sipas së drejtës ndërkombëtare. Ai ushtronte kontroll dhe juridiksion mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth. Vetëm ligjet dhe aktet të tjera normative të "NKR"-së zbatoheshin mbi këto territore dhe ishte mëse normale që "NKR" të miratonte disa ligje nga Armenia. "NKR" kishte sistemin e vet gjyqësor që operonte tërësisht në mënyrë të pavarur. Zgjedhjet politike u mbajtën në "NKR" dhe fakti se disa individë kishin mbajtur poste të larta politike në të dy këto shtete nuk ishte e pa zakontë duke qenë se ishin në ditët e para të pavarësisë së tyre. Mbështetja politike e Armenisë kufizohej në pjesëmarrjen në negociatat për arritjen e një zgjidhje për konfliktin Nagorno-Karabakh, në kuadër të Grupit Minsk të OSBE-së. "NKR" u lëshonte pasaporta shtetasve të saj, të cilët kishin të drejta politike dhe detyrime civile mbi bazën e shtetësisë së tyre. Pasaportat armene ishin lëshuar vetëm për disa banorë të Nagorno-Karabakh në mënyrë që ata të ishin në gjendje të udhëtonin jashtë vendit. Në "NKR" përdoreshin monedha të ndryshme, jo vetëm drami armen.

164. Gjithashtu Qeveria pohoi se, të vetmet faktet relevante për shqyrtimin nga Gjykatës të çështjes së juridiksionit, ishin ato që datonin nga maji 1992 ("çështja e lidhjes shkakësore ") dhe post-prill 2002 ("cështja e juridiksionit"). Dëshmitë që prej vitit 2002 tregojnë se Republika e Armenisë dhe "NKR" ishin vende mike, me shumë të përbashkëta dhe me lidhje të ngushta ekonomike dhe sociale, një aleancë ushtarake dhe një etnie të përbashkët. Armenia kishte pasur ndikim duke qenë se herë pas here kishte ndihmuar financiarisht dhe jo vetëm "NKR". Gjithashtu, si një shtet fqinj i mirë dhe aleat, ajo kishte ndihmuar për të mbajtur të hapur korridorin humanitar në rrethin e Lachin. Megjithatë, Republika e Armenisë dhe "NKR" ishin vende të ndryshme.

3. Qeveria e Azerbajxhani, si palë e tretë ndërhyrëse

165. Qeveria e Azerbajxhanit u pajtua me kërkuesit se Republika e Armenisë ushtronte kontroll efektiv mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth, përfshirë edhe zonën e Lachin. Ata sollën deklaratat e bëra nga organizata të ndryshme ndërkombëtare dhe jo-qeveritare, Departamenti Amerikan i Shtetit, si dhe shumë udhëheqës politikë se, në fillim të viteve 1990, forcat armene, duke luftuar krahas forcave separatiste Karabakh, kishin pushtuar Nagorno-Karabakh, Lachin dhe territoret e tjera përreth dhe këto territore vazhdoinin të ishin nën pushtimin armen, e cila kishte ushtarë të vendosur atje. Në lidhje me këtë të fundit, ata iu referuan rasteve të Gjykatës Harutyunyan k. Armenisë (nr. 36549/03, ECHR 2007-III) dhe Zalyan, Sargsyan dhe Serobyan k. Armenisë (cituar më lart). "NKR" nuk ishte një shtet i pavarur, siç pretendonte Qeveria e paditur, por një administratë lokale e cila mbijetonte në sajë të mbështetjes ushtarake dhe të tjera të Armenisë. Nuk mund të mendohej ekzistenca e forcës mbrojtëse të "NKR"-së pa mbështetjen e gjerë të Armenisë, me armë, pajisje, trajnime dhe, mbi të gjitha, ofrimi i vazhdueshëm i një përqindje shumë të rëndësishëm -nëse jo një shumicë aktualisht- i ushtarëve të vendosur në territoret e pushtuara.

166. Gjithashtu, Qeveria e Azerbajxhanit parashtroi se "NKR" nuk mund të mbijetonte - politikisht, ekonomikisht apo ushtarakisht - pa mbështetjen e konsiderueshme të Armenisë. Ata theksuan, inter alia, lidhjet e ngushta politike ndërmjet Nagorno-Karabakh dhe Republikës së Armenisë e cila, për më tepër, kishte element të fortë në nivelet më të larta politike. Për më tepër, ndihma ekonomike e ofruar nga Armenia ishte thelbësore për "NKR". Qeveria iu referua Fondit Hayastan All-Armenian, i cili duhet të shihet si një organ i shtetit armen në lidhje me ndihmën e dhënë për Nagorno-Karabakh. Fondi kishte pasur një ndikim të rëndësishëm në "NKR", jo vetëm financiarisht, por edhe në pikëpamjen sociale. Ai ishte ngritur nga vullneti politik për të përforcuar varësinë ekonomike të Nagorno-Karabakh ndaj Armenisë dhe integrimin e mëtejshëm të "NKR" në Armeni. Ata gjithashtu iu referua kredive shtetërore armene, të cilat përbënin një pjesë të madhe të buxhetit të "NKR". Për më tepër, Qeveria e Azerbajxhanit ka pohuar se individët që banonin në Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth mbanin pasaportat e Republikës së Armenisë.

B. Vlerësimi i Gjykatës

167. Ndërkohë që kompetenca juridiksionale e një Shteti është kryesisht e lidhur me territorin, koncepti i juridiksionit brenda kuptimit të nenit 1 të Konventës nuk kufizohet në territorin kombëtar të Palëve të Larta Kontraktuese por përgjegjësia e shtetit mund të lindë edhe për shkak të veprimeve dhe mosveprimeve të tyre që sillnin efekte jashtë territorit të tyre.

Neni 1 i Konventës parashikon si më poshtë:

“Palët e Larta Kontraktuese i sigurojnë çdokujt brenda juridiksionit të tyre, të drejtat dhe liritë e përcaktuara në Seksionin I të kësaj Konvente.”

1. Parimet e përgjithshme për juridiksionin jashtë territorial

168. Gjykata ka pranuar ushtrimin e juridiksionit jashtë territorial nga një Shtet Kontraktues kur ky Shtet, nëpërmjet kontrollit efektiv të një territori përkatës dhe banorëve të tij jashtë vendit si pasojë e pushtimit ushtarak ose me pëlqimin, ftesën apo pranimin e heshtur të Qeverisë të atij territori, ushtron të gjitha ose disa prej kompetencave publike që normalisht duhet të ushtrohen nga kjo Qeveri. Parimet janë përcaktuar në disa çështje, përfshirë Ilaşcu dhe të Tjerët (cituar më lart, §§ 311-319), Al-Skeini dhe të Tjerët (cituar më lart, §§ 130-139) dhe Catan dhe të Tjerë k. Moldavisë dhe Rusisë ([GC], nr. 43370/04, 8252/05 dhe 18454/06, ECHR 2012 (ekstrakte)). Pasazhet përkatëse të vendimit të fundit[7] citohen më poshtë:

“103. Gjykata ka përcaktuar një numër parimesh të qarta në jurisprudencën e saj sipas nenit 1. Kështu, siç parashihet në këtë nen, angazhimi i ndërmarrë nga një Shtet Kontraktues kufizohet në "sigurimin" ("reconnaître" në tekstin francez) e të drejtave dhe lirive të listuara për personat brenda "juridiksionit" tij (shih Soering kundër Mbretërisë së Bashkuar, 7 korrik 1989, § 86, Seritë A nr. 161; Banković dhe të Tjerë kundër Belgjikës dhe të Tjerë [GC] (vendim), nr. 52207/99, § 66, ECHR 2001-XII). "Juridiksioni" në bazë të nenit 1, është kriteri i pikënisjes. Ushtrimi i juridiksionit është një kusht i domosdoshëm që një shtet kontraktues të mbajë përgjegjësi për veprimet apo mosveprimet që i atribuohen, të cilat pretendohen se sjellin shkeljen së të drejtave dhe lirive të përcaktuara në Konventë (shih Ilaşcu dhe të Tjerët k.. Moldavisë dhe Rusisë [GC], nr. 48787/99, § 311, ECHR 2004-VII; Al-Skeini dhe të Tjerë k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr 55721/07, § 130, 7 korrik 2011).

104. Kompetenca juridiksionale e një Shteti sipas nenit 1 është kryesisht territoriale (shih Soering, cituar më lart, § 86; Banković, cituar më lart, §§ 61 dhe 67, Ilaşcu, cituar më lart, § 312; Al-Skeini, cituar më lart § 131). Juridiksioni supozohet të ushtrohet normalisht në të gjithë territorin e Shtetit (Ilaşcu, cituar më lart, § 312; Assanidze k. Gjeorgjisë [GC], nr. 71503/01, § 139, ECHR 2004-II). Nga ana tjetër, aktet e shteteve kontraktuese që kryhen, ose prodhojnë efektet, jashtë territoreve të tyre mund të përbëjnë ushtrim të juridiksionit brenda kuptimit të nenit 1 vetëm në raste të jashtëzakonshme (Banković, cituar më lart, § 67; Al-Skeini, cituar më lart § 131) .

105. Deri më sot, Gjykata ka pranuar një numër rrethanash të jashtëzakonshme të cilat sjellin ushtrimin e juridiksionit nga një Shtet Kontraktues jashtë kufijve të veta territoriale. Në çdo rast, pyetja nëse ekzistojnë rrethana të jashtëzakonshme të cilat kërkojnë dhe justifikojnë konstatimin e Gjykatës se Shteti ka qenë duke ushtruar juridiksion jashtë territorial duhet të përcaktohet duke iu referuar fakteve të veçanta (Al-Skeini, cituar më lart, § 132).

106. Një përjashtim nga parimi se juridiksioni sipas nenit 1 është i kufizuar në territorin e vetë Shtetit është rasti kur, si pasojë e veprimeve ushtarake të ligjshme apo të paligjshme, një Shtet Kontraktues ushtron kontroll efektiv në një zonë jashtë territorit të tij kombëtar. Detyrimi për të siguruar, në një zonë të tillë, të drejtat dhe liritë e përcaktuara në Konventë, buron nga fakti i një kontrolli të tillë, qoftë i ushtruar në mënyrë të drejtpërdrejtë, përmes forcave të armatosura të Shtetit Kontraktues, apo nëpërmjet një administrate lokale që varet nga ky Shtet (Loizidou k. Turqisë (kundërshtimet paraprake), 23 mars 1995, § 62, Seritë A nr. 310; Qiproja k. Turqisë [GC], nr. 25781/94, § 76, ECHR 2001-IV, Banković, cituar më lart, § 70, Ilaşcu, cituar më lart, §§ 314-316, Loizidou (themeli), cituar më lart, § 52; Al-Skeini, cituar më lart, § 138). Kur përcaktohet fakti i dominimit mbi territorin përkatës, nuk është e nevojshme të përcaktohet nëse Shteti Kontraktues ushtron kontroll të hollësishëm mbi politikat dhe veprimet e administratës lokale vartëse. Fakti se administrata lokale mbijeton si rezultat i mbështetjes ushtarake dhe të tjera të Shtetit Kontraktues e bën këtë të fundit përgjegjës për politikat dhe veprimet e tij. Shteti kontrollues ka përgjegjësi sipas nenit 1 për të siguruar, brenda zonës së kontrollin e tij, të gjithë të drejtat themelore të përcaktuara në Konventë dhe Protokollet shtesë të saj, të cilat i ka ratifikuar. Ajo do të jetë përgjegjëse për çdo shkelje të këtyre të drejtave. (Qipro k. Turqisë, cituar më lart, §§ 76-77, Al-Skeini, cituar më lart, § 138).

107. Është një çështje fakti nëse një Shtet Kontraktues ushtron kontroll efektiv mbi një zonë jashtë territorit të tij. Në përcaktimin nëse ekziston kontrolli efektiv, Gjykata kryesisht do të ketë referencë fuqinë e pranisë ushtarake të Shtetit në atë territor (shih Loizidou (themeli), cituar më lart, §§ 16 dhe 56; Ilaşcu, cituar më lart, § 387). Të rëndësishëm mund të jenë edhe tregues të tjerë, të tillë si shkalla në të cilën mbështetja ushtarake, ekonomike dhe politike për administratën vartës lokale i jep atij Shteti ndikim dhe kontroll mbi rajonin (shih Ilaşcu, cituar më lart, §§ 388-394, Al Skeini, cituar më lart, § 139).

...

115. ... Ashtu sic tregohet edhe nga jurisprudenca e sipër përmendur e Gjykatës, testi për përcaktimin e ekzistencës së "juridiksionit" në bazë të nenit 1 të Konventës nuk ka qenë asnjëherë i barazuar me testin për përcaktimin e përgjegjësisë së një Shtetit për një akt ndërkombëtarisht të gabuar sipas së drejtës ndërkombëtare.”

2. Zbatimi i këtyre parimeve në rrethanat e çështjes

169. Gjykata së pari konsideron se situata në Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth nuk ka të bëjë me agjentët shtetërorë armen që ushtrojnë autoritetin dhe kontrollin mbi individët jashtë vendit, siç argumentohet në mënyrë alternative nga kërkuesit. Ajo çka duhet të përcaktohet në rrethanat e çështjes është nëse Republika e Armenisë ushtronte dhe vazhdon të ushtrojë kontroll efektiv mbi territoret e përmendura dhe si rezultat mund të gjendet përgjegjëse për shkeljet e pretenduara. Siç është deklaruar nga Gjykata në Catan dhe të Tjerë (cituar më lart, § 107), ky përcaktim do të varet kryesisht nga përfshirja ushtarake, por edhe nga tregues të tjerë, të tillë si mbështetja ekonomike dhe politike, të cilët mund të jenë me rëndësi.

170. Pavarësisht se kërkuesit kishin jetuar në rrethin e Lachin, çështja e juridiksionit nuk ka të bëjë vetëm me këtë zonë. Në fakt, Lachin është një nga pjesët e territoreve të përmendura që është i vendosur më larg nga vija e takimit me Azerbajxhanin. Lanchin rrethohet nga Nagorno-Karabakh në lindje, rajonet e Kelbajar, Gubadly dhe Jabrayil në veri dhe në jug dhe nga Armenia në perëndim. Për të përcaktuar nëse Armenia ka juridiksion, është e nevojshme për të vlerësuar nëse ushtron kontroll efektiv mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth si një e tërë.

171. Për më tepër, megjithëse përgjegjësia për shkeljen e pretenduar nuk mund t’i ngarkohen Armenisë për ngjarjet që kanë ndodhur para 26 prill 2002, data e ratifikimit të Konventës, faktet që lidhen me ngjarjet e atëhershme përsëri mund të merret parasysh si tregues i një gjendje të vazhdueshme edhe pas asaj date.

(a) Përfshirja ushtarake

172. Konflikti në Nagorno-Karabakh u përshkallëzua në luftë në vitin 1992, por kishte filluar disa vite më parë, me thirrjet e përbashkëta për bashkimin e Nagorno-Karabakh me Armeninë. Në mënyrë domethënëse, në dhjetor 1989, Supreme Soviet i RSS së Armenisë dhe Këshilli i Qarkut i Nagorno-Karabakh miratoi një rezolutë të përbashkët për "bashkimin" e dy vendeve dhe në janar të vitit 1990 u krijua një buxhet i përbashkët. Është e qartë se, që nga fillimi i konfliktit, RSS e Armenisë dhe Republika e Armenisë kanë mbështetur fuqimisht kërkesat për përfshirjen e Nagorno-Karabakh në shtetin armen ose pavarësinë e tij nga Azerbajxhani.

173. Materiali në dispozicion në Gjykatë nuk ka - dhe nuk mund të pritet – që të sigurojë prova përfundimtare për përbërjen e forcave të armatosura që kishin pushtuar dhe kontrollonin Nagorno-Karabakh dhe shtatë rrethet përreth ndërmjet shpërthimit të luftës në fillim të vitit 1992 dhe armëpushimit në maj 1994. Për shembull, rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së të miratuar në vitin 1993, duke shprehur shqetësim serioz për tensionin midis Armenisë dhe Azerbajxhanit, iu referuan ndërhyrjes dhe pushtimit nga "forcat lokale armene" dhe i bëri thirrje Armenisë që të ushtronte ndikim tek "armenët e rajonit Nagorni-Karabakh"(shih paragrafin 59 më lart). Megjithatë, raporti i Human Rights Ëatch (paragrafi 60), dëshmon për përfshirjen e forcave të armatosura të Republikës së Armenisë në këtë kohë. Gjithashtu Ministri armen i mbrojtjes në vitet 1992-1993, z. Vazgen Manukyan e pranoi këtë gjendje (paragrafi 62).

174. Për më tepër, sipas mendimit të Gjykatës, është e vështirë të besohet që Nagorno-Karabakh, një vend me një popullsi prej më pak se 150,000 armenësh etnikë, ishte në gjendje, pa mbështetjen e konsiderueshme ushtarake të Armenisë, të ngrinte një forcë mbrojtëse në fillim të vitit 1992 që, kundër Azerbajxhanit me rreth shtatë milionë banorë, jo vetëm vendosi kontroll mbi ish NKAO por edhe, para përfundimit të vitit 1993, plaçkitën gjithë ose një pjesë të madhe të shtatë rajoneve që rrethonin Azerbajxhanin.

175. Në çdo rast, përfshirja ushtarake e Armenisë në Nagorno-Karabakh, u formalizua, në disa aspekte, në qershor 1994 nëpërmjet "Marrëveshjes për Bashkëpunimin Ushtarak midis Qeverive të Republikës së Armenisë dhe Republikës së Nagorno-Karabakh" (shih paragrafin 74 më lart). Përveç identifikimit të shumë çështje ushtarake në të cilat të dy këto vende do të punonin së bashku, marrëveshja në veçanti parashikonte që rekrutët qoftë të Armenisë edhe të "NKR" mund të bënin shërbimin e tyre ushtarak në njërin nga këto vende.

176. Raportet dhe deklaratat e mëvonshme konfirmojnë pjesëmarrjen e forcave të Armenisë në konflikt. Për shembull, duke mos çuar në ndonjë marrëveshje ndërmjet palëve, "paketa e marrëveshjes" dhe qasja "hap pas hapi" e adaptuar në kuadër të Grupit Minsk të OSBE-së në vitin 1997, deklaronin se forcat e armatosura të Armenisë duhet të tërhiqen brenda kufijve të Republikës së Armenisë (shih paragrafin 61 më lart). Kërkesa të ngjashme janë bërë nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së në mars të vitit 2008 (paragrafi 67) dhe nga Parlamenti Evropian në prill të vitit 2012 (paragrafi 70). Në janar të vitit 2005, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës, duke vënë në dukje pushtimin nga forcat armene të "pjesëve të konsiderueshme të territorit të Azerbajxhanit", ri konfirmoi se pavarësia dhe shkëputja e një territori nuk mund të arrihet nëpërmjet "aneksimit de facto të një territori nga një shtet tjetër "(paragrafi 64). Raporti i ICG i shtatorit të vitit 2005 arriti në përfundimin, në bazë të deklaratave të ushtarëve dhe zyrtarët armene, se "ekziston një shkallë e lartë e integrimit ndërmjet forcave të Armenisë dhe Nagorno-Karabakh" (paragrafi 65). Indikacione të shërbimit të ushtarëve armene në "NKR", gjithashtu gjenden në rastet para kësaj Gjykate dhe gjetkë (paragrafët 76 dhe 77).

177. Siç Gjykata deklaroi në El-Masri k. Ish-Republikës Jugosllave të Maqedonisë ([GC], nr. 39630/09, § 163, ECHR 2012), ajo në parim, do t’i trajtojë me rezerva deklaratat e dhëna nga ministrat e qeverisë apo zyrtarë të tjerë të lartë, pasi ata priren të jenë në favor të qeverisë që ata përfaqësojnë. Megjithatë, deklaratat nga zyrtarë të lartë, madje edhe ish-ministra apo ish zyrtarë, të cilët kanë luajtur një rol qendror në rrethanat e çështjes në fjalë janë me vlerë të veçantë provuese kur ata pranojnë fakte apo sjellje që vendosin autoritetet në një situatë të pafavorshme. Ato pastaj mund të interpretohen si një formë pranim faji (shih në këtë kontekst, mutatis mutandis, vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në çështjen Aktivitetet ushtarake dhe paraushtarake në dhe kundër Nikaraguas (Nikaragua k. Shteteve të Bashkuara të Amerikës), Vendim mbi Pranueshmërinë dhe Themelin, ECHR Raportet 1986 f. 14, § 64).

178. Rrjedhimisht, është e habitshme fakti se deklaratat e përfaqësuesve të Republikës së Armenisë të cilat shkojnë kundër qëndrimit zyrtar që forcat e armatosura të Armenisë nuk janë vendosur në "NKR" apo territoret përreth. Deklarata e z. Manukyan, ish-ministër i mbrojtjes, tashmë është përmendur (shih paragrafin 62 më lart). Edhe me më shumë rëndësi është fjalimi i mbajtur nga Presidenti aktual i Armenisë, z. Serzh Sargsyan, para drejtuesve të Ministrisë së Mbrojtjes në janar 2013, ku deklaronte se qëllimi i politikës së jashtme armene ishte të arrihej njohja ligjore e fitores së arritur nga "ushtria jonë" në luftën në Nagorno-Karabakh (paragrafi 72). Gjithashtu duhet theksuar se Qeveria armene në rastin në fjalë ka pranuar, duke iu referuar marrëveshjes së bashkëpunimit ushtarak të 1994, se ushtria armene dhe forca mbrojtëse e "NKR" bashkëpunojnë në një aleancë mbrojtjeje.

179. Edhe pse z. Jirayr Sefilyan nuk mund të konsiderohet përfaqësues zyrtar i Republikës së Armenisë, si një figurë e shquar politike dhe ish komandant ushtarak që kishte shërbyer gjatë luftës, Gjykata ka parasysh deklaratën e tij në një intervistë në tetor 2008: "E gjithë bota e di se ushtria e NKR është pjesë e forcave të armatosura të Armenisë "(paragrafi 68). Në ndryshim nga sa më sipër, Gjykata vëren se mendimi i Dr Bucur-Marcu (paragrafi 73) ishte autorizuar nga Qeveria e paditur dhe për rrjedhojë duhej trajtuar me kujdes në rrethanat përkatëse.

180. Numri i ushtarëve armene që shërbejnë në "NKR" është i diskutueshëm; Qeveria e paditur ka deklaruar se janë jo më shumë se 1,500 persona, ndërsa kërkuesit mbështesin shifrat e dhëna nga IISS dhe ICG në 2002-2005 të cilat tregonin për një prezencë të trupave armene në Nagorno-Karabakh rreth 8,000 deri 10,000 (shih paragrafët 63 dhe 65 lart). Gjykata nuk e shikon të nevojshme të zgjidhë këtë çështje pasi, duke u bazuar në raportet dhe deklaratat e shumta të paraqitura më lart, e vlerëson të vërtetuar faktin që Republika e Armenisë, përmes pranisë së saj ushtarake dhe sigurimit të pajisjeve dhe ekspertizës ushtarake, ka qenë e përfshirë në mënyrë të konsiderueshme në konfliktin në Nagorno-Karabakh qysh prej më herët. Kjo mbështetje ushtarake ka qenë dhe vazhdon të jetë vendimtare për pushtimin dhe vazhdimësinë e kontrollit mbi territorin në fjalë dhe provat si marrëveshja e vitit 1994 e bashkëpunimi ushtarak, jo e vetmja, tregonin bindshëm se forcat e armatosura të Armenisë dhe "NKR" ishin shumë të lidhura.

(b) Mbështetje të tjera

181. Lidhja ndërmjet dy vendeve tregohet më tej nga numri i politikanëve që kanë marrë përsipër detyrat më të larta në Armeni, pasi kanë mbajtur më parë pozicione të ngjashme në "NKR" (shih paragrafin 78 më lart). Mbështetja e përgjithshme politike që i jepet "NKR" nga Armenia është gjithashtu e qartë nga deklaratat e përmendura më sipër në lidhje me përfshirjen ushtarake të Armenisë.

182. Qeveria armene pohoi se "NKR" ka legjislacionin e vet dhe organet e veta të pavarura politike dhe gjyqësore. Megjithatë, varësia e saj politike nga Armenia është e dukshme jo vetëm nga shkëmbimi i përmendur i figurave të shquara të politikës por edhe nga fakti se banorët e saj pajisen me pasaporta armene për të udhëtuar jashtë vendit duke qenë se "NKR" nuk është njohur nga asnjë shtet ose organizatë ndërkombëtare (shih paragrafin 83 lart). Nga legjislacioni dhe gjyqësori vijnë dëshmi të tjera të lidhjes së ngushtë midis dy vendeve. Qeveria armene ka pranuar se shumë ligje të “NKR” janë marrë nga legjislacioni armen. Më e rëndësishmja, faktet në çështjen Zalyan, Sargsyan dhe Serobyan k. Armenisë (paragrafi 76), tregojnë jo vetëm praninë e trupave armene në Nagorno-Karabakh, por edhe funksionimin e agjentëve të zbatimit të ligjit armen dhe ushtrimin e juridiksionit nga gjykatat Armene në atë territor. Rasti i z. Grigoryan (paragrafi 77), pasqyron një tregues të ngjashëm.

183. Së fundmi, mbështetja financiare dhënë "NKR" nga ose nëpërmjet Armenisë është e konsiderueshme. ICG raportoi se në buxhetin e vitit 2005 të "NKR", vetëm 26.7 për qind e shpenzimeve u mbuluan nga të hyrat e mbledhura në nivel lokal. Një "hua ndër-shtetërore" armene i ka dhënë "NKR" shuma të konsiderueshme parash, në vitet e 2004 dhe 2005 në shumëm 51,000,000 USD. Sipas ICG, duke u mbështetur në burime zyrtare, kredia përbënte 67.3% të buxhetit të në vitin 2001 dhe 56.9% në vitin 2004. Edhe pse "NKR" merrte kredi nga Armenia që prej vitit 1993, deri në 2005 asnjëra nuk ishte shlyer (shih paragrafët 80 dhe 81 lart).

184. Ndihmë e më tejshme është ofruar nga Fondi Hayastan All-Armenian, i cili, sipas Qeverisë armene, akordoi rreth 111,000,000 dollarë për projektet në "NKR" nga vitet 1995 deri në 2012. Edhe pse fondi nuk është një institucion qeveritar dhe burimet e tij vijnë nga donacione individuale, vlen të përmendet se ai është themeluar me dekret presidencial. Për më tepër, Presidenti armen është President ex officio i Bordit Drejtues dhe Bordi përfshin në mesin e anëtarëve të tij presidentë apo ministra aktualisht në detyrë apo të mëparshëm të Armenisë dhe "NKR", si dhe zyrtarë të tjerë të shquar të Armenisë. Ndërsa këta anëtarë nuk përbëjnë shumicën, është e qartë nga përbërja e Bordit se përfaqësuesit zyrtarë të Armenisë - së bashku me homologët e tyre në "NKR" - janë në pozitë për të ndikuar në masë të madhe aktivitetet e fondit.

185. Është e vërtetë që ndihmë e konsiderueshme financiare për "NKR" gjithashtu vjen nga burime të tjera, përfshirë qeverinë amerikane dhe kontributet e drejtpërdrejta nga diaspora armene. Megjithatë, shifrat e përmendura më lart tregojnë se "NKR" nuk do të ishte në gjendje të mbijetonte ekonomikisht pa mbështetjen substanciale që buronte nga Armenia.

(c) Përfundime

186. Të gjitha më lart tregojnë se Republika e Armenisë, qysh prej ditëve të para të konfliktit në Nagorno-Karabakh, ka pasur një ndikim të rëndësishëm dhe vendimtar mbi "NKR", se të dy vendet janë shumë të lidhura praktikisht në pothuajse të gjitha çështjet e rëndësishme dhe se kjo situatë vazhdon sot e kësaj dite. Me fjalë të tjera, "NKR" dhe administrata e saj mbijeton në sajë të mbështetjes ushtarake, politike, financiare dhe të tjera që i është dhënë nga Armenia e cila, për rrjedhojë, ushtron kontroll efektiv mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth, përfshirë edhe rrethin e Lachin. Çështjet e ngritura për këtë arsye janë brenda juridiksionit të Armenisë për qëllimet e nenit 1 të Konventës.

187. Kështu, kundërshtimet e Qeverisë në lidhje me juridiksionin e Republikës së Armenisë mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth, hidhen poshtë.

V. PRETENDIMI PËR SHKELJE TË NENIN 1 TË PROTOKOLLIT NR. 1 TË KONVENTËS

188. Kërkuesit pretenduan se humbja e kontrollit dhe mundësisë për të përdorur, shitur, trashëguar, për të lënë peng, për të zhvilluar dhe gëzuar, pronat e tyre përbënte shkelje të vazhdueshme të nenit 1 të Protokollit nr.1, i cili parashikon si vijon:

“Çdo person fizik ose juridik ka të drejtën e gëzimit paqësor të pasurisë e tij. Askush nuk mund të privohet nga prona e tij, përveçse për arsye të interesit publik dhe në kushtet e parashikuara nga ligji dhe nga parimet e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare.

Megjithatë, dispozitat e mëparshme nuk cenojnë të drejtën e Shteteve për të zbatuar ligje, që ato i çmojnë të nevojshme për të rregulluar përdorimin e pasurive në përputhje me interesin e përgjithshëm ose për të siguruar pagimin e taksave ose të kontributeve ose të gjobave të tjera.”

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

189. Kërkuesit pretenduan se të drejtat e tyre sipas nenit 1 të Protokollit nr.1 ishin shkelur si rezultat i drejtpërdrejtë i ushtrimit të autoritetit nga Republika e Armenisë. Ata i trembeshin faktit se mos prona e tyre ishte shkatërruar apo plaçkitur menjëherë pasi ishin detyruar të largohen nga rrethi Lachin. Megjithatë, kërkesa e tyre ishte në lidhje me ndërhyrjen në të gjithë pasurinë e tyre, përfshirë edhe tokën, e cila mbeti në Lachin dhe të cilën ata ende e kishin në pronësi apo kishin të drejtën e përdorimit. Kërkuesit pretenduan se vazhdimisht u ishte mohuar aksesi në pronën e tyre dhe se kjo përbënte një ndërhyrje që ishte larg të qenit në përputhje me ligjin. Për më tepër, pavarësisht nga qëllimi i pushtimit të Lachin, dëbimi i kërkuesve nga pronat e tyre dhe shkatërrimi i mundshëm i tyre pa kompensimin përkatës nuk mund të shihet si proporcional me arritjen e atij qëllimi. Kërkuesit nuk shihnin ndonjë mundësi për t’u lejuar të kthehen në pronat apo kudo tjetër në territoret e pushtuara në një të ardhme të parashikueshme.

2. Qeveria e paditur

190. Qeveria armen kundërshtoi faktin se kërkuesit nuk ishin lejuar të hynin në qytetin e Lachin apo fshatrat përreth; në fakt, ata kurrë nuk kishin tentuar të hynin në këto territore që pasi ishin larguar dhe nuk u ishin drejtuar autoriteteve të Armenisë apo "NKR" për mbrojtjen ose rivendosjen e të drejtave të tyre. Siç është përmendur tashmë në lidhje me çështjen e shterimit të mjeteve të brendshme ligjore, qëndrimi i Armenisë në negociatat e Grupit Minsk të OSBE-së - se kthimi i personave të zhvendosur mund të konsiderohet vetëm pas zgjidhjes përfundimtare të statusit të "NKR" – në lidhje me personat e zhvendosur ishte që ata ishin grup dhe nuk kishte asnjë rëndësi për individët të cilët mund të merrnin viza hyrjeje në qoftë se ata kishin një arsye legjitime për të hyrë në "NKR" ose Armeni. Udhëtimi për në "NKR" nuk kishte asnjë rrezik, pasi e vetmja pikë hyrjeje e hapur - rruga nga Jerevan për Stepanakert - ndodhej larg nga Vija e Kontaktit. Qeveria më tej pohoi se pushtimi i Lachin - si dhe Shushi/Shusha - ishte një akt i ligjshëm i vetëmbrojtjes kundër krimeve të luftës të kryera nga Azerbajxhani, në sulmet e veçanta ushtarake në Stepanakert. Kishte qenë i nevojshëm krijimi i një "korridori humanitar" me Armeninë, pasi një numër i madh i njerëzve në Nagorno-Karabakh kishin mbetur të vrarë dhe të tjerë rrezikonin të vdisnin urie. Duke përsëritur se Republika e Armenisë nuk mbante asnjë përgjegjësi për veprimet e pretenduara nga kërkuesit, ata parashtruan se nuk ka pasur shkelje të nenit 1 të Protokollit nr.1.

3. Qeveria e Azerbajxhanit, si palë e tretë ndërhyrëse

191. Qeveria e Azerbajxhanit parashtroi se kërkuesit nuk ishin dëbuar nga territoret e pushtuara në fjalë nga ndonjë akt ligjor por ishin detyruar të largoheshin për shkak të aktiviteteve të forcave ushtarake armene. Ata ende pengoheshin fizikisht të hynin në territoret në fjalë dhe të gëzonin pasuritë e tyre, nëpërmjet vendosjes së trupave armene dhe minave tokësore në Vijën e Kontakt, ndërkohë që armenët stimuloheshin për t’u vendosur në këto territore. Kjo gjendje tregohej më tej nga qëndrimi i Armenisë për kthimet në negociatat e Grupit Minsk të OSBE-së. Pretendohet që, niveli dhe fuqia e furnizimit të administratës lokale vartës të “NKR” nga Qeveria armene nuk e ishte pakësuar por intensifikuar gjatë viteve. Prandaj, Qeveria Azerbajxhanisht pretendoi se Republika e Armenisë ishte përgjegjës për shkelje të vazhdueshme të të drejtave të kërkuesve sipas nenit 1 të Protokollit nr.1.

B. Vlerësimi i Gjykatës

192. Gjykata së pari iu referua konstatimeve të saj të mësipërme (shih paragrafin 149) se, ndërkohë që është e paqartë nëse shtëpitë e kërkuesve ende ekzistojnë, ata të gjithë kanë të drejta ekzistuese për parcelat e tokës që përbëjnë "pronë" sipas kuptimit të nenit 1 të Protokollit Nr 1. Duke pasur parasysh se pretendimet e ngritura janë brenda juridiksionit të Republikës së Armenisë (shih paragrafin 186), çështja që do të shqyrtohet është nëse Armenia është përgjegjëse për shkeljen e të drejtave të kërkuesve ndaj pronave të tyre.

193. Kërkuesit u detyruan të largohen nga Lachin kur ai u sulmua ushtarakisht në maj të vitit 1992. Megjithatë, detyra e Gjykatës nuk është që të vëzhgoj këtë ngjarje, por të përcaktojë nëse kërkuesve u është mohuar qasja në pronën e tyre pas 26 prillit 2002, datë në të cilën Armenia ratifikoi Konventën dhe nëse ata kanë pësuar një shkelje të vazhdueshme të të drejtave të tyre. Ngjarjet e mëparshme mund të jenë tregues i një situate të tillë të vazhdueshme.

194. Siç është përmendur më lart (shih paragrafët 119-121), nuk janë identifikuar mjete ligjore të brendshme efektive, qoftë në Republikën e Armenisë apo në "NKR". Rrjedhimisht, kërkuesit nuk kanë pasur akses në mjete ligjore për të marrë kompensim për humbjen e pronës apo - më e rëndësishmja në kontekstin e tanishëm – për të pasur mundësi të aksesonin vendet ku ata më parë kishin jetuar, kështu pronën dhe shtëpitë e lënë pas. Mohimi i vazhdueshëm i aksesit është treguar më tej nga pohimi i Qeverisë së paditur, megjithëse e pa vërtetuar, se prona e kërkuesve – dhe prona që u përkasin personave të tjerë të zhvendosur - ishin ndarë nga administrata e "NKR" për individë të tjerë që kishin qenë të regjistruar në regjistrin e tokës.

195. Për më tepër, njëzet vjet pas marrëveshjes së armëpushimit, personat e zhvendosur gjatë konfliktit nuk kanë qenë në gjendje të kthehen në Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth. Gjykata vëren, në këtë drejtim, rezolutat e miratuara nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së dhe Parlamenti Evropian (shih paragrafët 67 dhe 69 më lart). Sipas mendimit të Gjykatës, nuk është realiste, e aq më pak e mundur, për Azerbajxhanasit për t’u kthyer në këto territore në rrethanat që kanë ekzistuar gjatë gjithë kësaj periudhe dhe të cilat përfshijnë praninë e vazhdueshme të trupave ushtarake armene dhe ato mbështetëse, shkeljet e armëpushimit në Vijën e Kontaktit, një marrëdhënie e përgjithshme armiqësore midis Armenisë dhe Azerbajxhanit dhe mungesën e një perspektive për zgjidhje politike në horizont.

196. Si rrjedhojë, ka pasur një ndërhyrje në të drejtat e kërkuesve sipas nenit 1 të Protokollit nr.1 pasi atyre u ishte mohuar vazhdimisht aksesi në pronën e tyre dhe kishin humbur kontrollin mbi të dhe çdo mundësi për t’a përdorur dhe gëzuar (shih Loizidou k. Turqisë, cituar më lart, § 63). Kjo përbën një ndërhyrje në gëzimin paqësor të pronës së tyre.

197. Qeveria armene parashtroi se pushtimi i Lachin dhe krijimi i një lidhjeje tokësore ndërmjet Armenisë dhe Nagorno-Karabakh përfshinte një akt të ligjshëm të vetëmbrojtjes. Gjykata merr parasysh pretendimet që rrethi i Lachin ishte i një rëndësie strategjike ushtarake dhe se kishte nevojë për të ofruar ushqim, shërbim mjekësor dhe furnizime të tjera në Nagorno-Karabakh. Megjithatë, nëse këto rrethana mund të përbëjnë ose jo një justifikim për të ndërhyrë në të drejtat individuale të banorëve në këtë zonë, pushtimi i Lachin në maj të vitit 1992 nuk kishte ndikim të drejtpërdrejtë në çështjen në shqyrtim, e cila ka të bëjë me faktin nëse paaftësia e kërkuesve për t’u kthyer dhe mohimi i vazhdueshëm i aksesit në pronat e tyre mund të shihet si i justifikuar.

198. As Gjykata nuk konstaton se negociatat e vazhdueshme brenda Grupit Minsk të OSBE-së mbi çështjet që kanë të bëjnë me personat e zhvendosur të përbënin një justifikim ligjor për ndërhyrjet në të drejtat e kërkuesve. Këto negociata nuk e çlirojnë Qeverinë nga marrja e masave të tjera, sidomos kur negociatat kanë qenë pezull për një kohë kaq të gjatë (shih, mutatis mutandis, Loizidou, cituar më lart, § 64;. Qipro k. Turqisë, cituar më lart, § 188). Në lidhje me këtë, Gjykata i referohet Rezolutës 1708 (2010) mbi "Zgjidhjen e çështjeve pronësore të refugjatëve dhe personave të zhvendosur" të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës i cila, duke u mbështetur në standardet përkatëse ndërkombëtare, u bën thirrje vendeve anëtare të "garantojnë në kohë dhe në mënyrë efektive dëmshpërblim për humbjen e aksesit dhe të drejtat ndaj banesave, tokës dhe pronës së braktisur nga refugjatët dhe personat e zhvendosur pa marrë parasysh negociatat e mbetura pezull në lidhje me zgjidhjen e konflikteve të armatosura e statusit të një territori të caktuar "(shih paragrafin 100 më lart).

199. Udhëzime për masa që Qeveria e paditur mund dhe duhet të marrë për të mbrojtur të drejtat pronësore të kërkuesve mund të rrjedhin nga standardet përkatëse ndërkombëtare, në veçanti nga Parimet Pinheiro të OKB-së (shih paragrafin 98 më lart) dhe Rezoluta e lartpërmendur e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës. Në fazën e tanishme, dhe në pritje të një marrëveshje gjithëpërfshirëse paqeje, është veçanërisht e rëndësishme krijimi i një mekanizmi për shqyrtimin e kërkesave pronësore, i cili duhet të jenë lehtësisht i aksesueshëm dhe të garantojë procedura me standarde fleksibël të provueshmërisë, duke u mundësuar kërkuesve dhe të tjerët në situatën e tyre të rivendosin të drejtat e tyre mbi pronën dhe të kompensohen për pamundësinë e gëzimit të tyre.

200. Gjykata është plotësisht e vetëdijshme se Qeverisë së paditur i është dashur të ofrojë ndihmë për qindra mijëra refugjatë armenë dhe persona të zhvendosur brenda vendit. Megjithatë, edhe pse sigurimi i nevojave të një grupi të tillë, të madh njerëzish kërkon burime të konsiderueshme, mbrojtja e këtij grupi nuk e përjashton Qeverinë nga detyrimet e saj ndaj një grupi tjetër, përkatësisht qytetarëve të Azerbajxhanit, sic janë kërkuesit të cilët ishin detyruar të largohen gjatë konfliktit. Në lidhje me këtë, i bëhet referencë parimit të mosdiskriminimit të përcaktuara në nenin 3 të Parimeve të lartpërmendura Pinheiro. Së fundi, Gjykata vëren se situata në fjalë nuk është një situatë emergjente, por ka vazhduar të ekzistojë për një periudhe shumë të gjatë.

201. Në përfundim, përsa i përket periudhës në shqyrtim, konkretisht, që prej 26 prillit 2002, nuk është treguar asnjë arsye që të mund të justifikojë mohimin e aksesit të kërkuesve në pronat e tyre dhe mungesën e kompensimit për këtë ndërhyrje. Rrjedhimisht, Gjykata konstaton se ka pasur dhe vazhdon të ketë një shkelje e të drejtave të kërkuesve sipas nenit 1 të Protokollit nr.1, për të cilat Republika e Armenisë është përgjegjës.

VI. PRETENDIMI PËR SHKELJEN E NENIT 8 TË KONVENTËS

202. Kërkuesit pretenduan se pamundësia e tyre për t’u kthyer në rrethin e Lachin përbënte edhe një shkelje të vazhdueshme të së drejtës së tyre për respektimin e banesës dhe jetës private e familjare. Ata iu referuar nenit 8 i cili parashikon si vijon:

“1. Çdokush ka të drejtën e respektimit të jetës së tij private dhe familjare, banesës dhe korrespondencës së tij.

2. Autoriteti publik nuk mund të ndërhyjë në ushtrimin e kësaj të drejte, përveçse në shkallën e parashikuar nga ligji dhe kur është e nevojshme në një shoqëri demokratike, në interes të sigurisë publike, për mbrojtjen e rendit publik, shëndetit ose moralit, ose për mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të të tjerëve.”

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

203. Baza për pretendimet e kërkuesve sipas këtij neni ishte e njëjtë me atë të paraqitur sipas nenit 1 të Protokollit nr.1: ata pohuan se refuzimi i vazhdueshëm i Qeverisë së paditur për t’i lejuar të kthehen në rrethin e Lachin shkelte edhe të drejtat e tyre në bazë të neni 8. Në këtë aspekt, ata iu referuar çështjes Qipro k. Turqisë (cituar më lart). Duke bërë dallimin e çështjes së tyre me çështjen Loizidou k. Turqisë (cituar më lart), kërkuesit vunë në dukje se, në krahasim me znj. Loizidou, të gjithë ata kishin jetuar për shumë vite në zonën e Lachin dhe kishin shtëpitë e tyre atje dhe kishin ndërtuar jetën e tyre private dhe familjare atje. Nuk kishte asnjë justifikim sipas nenit 8 § 2 për ndërhyrjen në të drejtat të tyre.

2. Qeveria e paditur

204. Gjithashtu, parashtrimet Qeverisë armene pasqyronin në thelb argumentet e tyre në bazë të nenit 1 të Protokollit Nr.1 ​​Përveç kësaj, ata pohuan se, duke qenë se shtëpitë dhe pronat e tjera për të cilat kërkuesit pretendonin pronësinë ishin shkatërruar në vitin 1992, kërkuesit nuk mund të pretendojnë të kenë pasur jetë private ose familjare apo banesë në zonën në fjalë pas kësaj date. Për të mbështetur këtë pohim, Qeveria e krahasoi situatën e kërkuesve me rastin e Loizidou k. Turqisë (cituar më lart) dhe iu referua konstatimeve të Gjykatës (në § 66 të vendimit): "do ta tendoste kuptimin e nocionit "banesë" në nenin 8, nëse do të përfshiheshin në të edhe pronat të cilat janë planifikuar për t’u ndërtuar ndërtesa për qëllime banimi. Gjithashtu as nuk mund të interpretohet se përfshin edhe sipërfaqet e një Shteti ku kërkuesi është rritur dhe ku familja ka rrënjët, por ku nuk jeton më". Në çdo rast, Qeveria argumentoi se ndërhyrja e pretenduar ishte në përputhje me ligjin dhe e nevojshme në një shoqëri demokratike: duke siguruar një "korridor humanitar" që lidhte "NKR" me botën e jashtme, kontrolli mbi rrethin e Lachin i kishte shërbyer interesave të sigurisë kombëtare, sigurisë publike dhe të mirëqenies ekonomike të vendit.

3. Qeveria e Azerbajxhanit, si palë e tretë ndërhyrëse

205. Qeveria e Azerbajxhanit mbështeti qëndrimin e kërkuesve.

B. Vlerësimi i Gjykatës

206. Nocionet e "jetës private", "jetës familjare dhe" banesa "sipas nenit 8 ashtu si nocioni "pasuri" sipas nenit 1 të Protokollit nr.1, janë koncepte autonome; mbrojtja e tyre nuk varet nga klasifikimi sipas së drejtës së brendshme, por nga rrethanat faktike të rastit. Siç u përmend më lart (paragrafët 137 dhe 150), të gjithë kërkuesit kanë lindur në rrethin e Lachin. Deri në maj të vitit 1992 kur ata u larguan, kishin jetuar dhe punuar atje për të gjithë apo një pjesë të madhe të jetës së tyre. Pothuajse të gjithë ata ishin martuar dhe ishin bërë me fëmijë në Lanchin. Për më tepër, kanë fituar jetesën e tyre atje dhe paraardhësit e tyre kishin jetuar po atje. Gjithashtu, ata kishin ndërtuar dhe jetuar në shtëpitë që kishin në pronësi. Pra, është e qartë se kërkuesit kishin jetuar për një kohë të gjatë në Lanchin dhe se situata e tyre është e ndryshme nga ajo e znj. Loizidou në rastin Loizidou k. Turqisë (cituar më lart). Kërkuesit nuk ishin vendosur vullnetarisht diku tjetër, por jetonin si personave të zhvendosur në Baku dhe gjetkë nga nevoja. Në rrethanat e rastit, zhvendosja e detyruar dhe mungesa e pavullnetshme e kërkuesve në rrethin e Lachin nuk mund të konsiderohen se kanë sjellë shkëputjen e lidhjes së tyre me rrethin, pavarësisht nga gjatësia e kohës që ka kaluar që nga fluturimin e tyre.

207. Për të njëjtat arsye si ato të paraqitura në bazë të nenit 1 të Protokollit nr.1, Gjykata konstaton se mohimi i aksesit të kërkuesve tek banesat e tyre përbënin ndërhyrje të pajustifikuar në të drejtën për të respektuar jetën e tyre private dhe familjare, si dhe banesën.

208. Prandaj, Gjykata konkludon se ka pasur dhe vazhdon të ketë shkelje të të drejtave të kërkuesve sipas nenit 8 të Konventës dhe se Republika e Armenisë është përgjegjëse për këtë shkelje.

VII. PRETENDIMI PËR SHKELJEN E NENIT 13 TË KONVENTËS

209. Kërkuesit pretenduan se nuk kishte mjetet ligjore efektive në dispozicion të tyre në lidhje me ankesat e tyre. Ata u bazuan në nenin 13, i cili parashikon si në vijim:

“Çdokush, të cilit i janë shkelur të drejtat dhe liritë e përcaktuara në këtë Konventë, ka të drejtën e një zgjidhjeje efektive para një organi kombëtar, pavarësisht se shkelja është kryer nga persona që veprojnë në përmbushje të funksioneve të tyre zyrtare.”

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

210. Kërkuesit pretendojnë se nuk u ishte ofruar asnjë zgjidhje personave e zhvendosur nga territoret e pushtuara. Ata pohuan se, duke mos qenë armenë etnike, do të kishte qenë krejtësisht e pafrytshme për ta të kërkonin zhdëmtim nga autoritetet e Republikës së Armenisë apo "NKR". Sipas pikëpamjes së tyre, nuk kishte asnjë mjet ligjor efektiv në dispozicion, në teori dhe në praktikë, për ankesat e tyre. Mungesa e mjeteve të brendshme ligjore bë edhe më e dukshme kur u vu re se çështja e të drejtës së kthimit të personave të zhvendosur brenda vendit përbënte një nga mosmarrëveshjet e mëdha mes palëve në procesin e vazhdueshëm të paqes dhe rrjedhimisht, mbeti e pazgjidhura.

2. Qeveria e paditur

211. Qeveria armene pretendoi se kërkuesit kishin pasur në dispozicion të tyre, mjete efektive administrative dhe gjyqësore, si në Republikën e Armenisë dhe në "NKR", të cilat ishin të njëjta si për personat e zhvendosur ashtu dhe njerëzit që kishin një tjetër status. Sa i përket mjeteve ligjore në "NKR", Qeveria iu referua konkluzioneve të Gjykatës në çështjen e Qipros k. Turqisë (cituar më lart, § 98) dhe argumentoi se mjetet ligjore të një organi ndërkombëtare i cili nuk është njohur nga Shteti, duhet të ezaurohen me përjashtim të rastit kur vërtetohet inekzistenca apo paefektshmërinë e tyre. Më tej, Qeveria iu referua argumenteve dhe shembujve të rasteve të paraqitura në lidhje me çështjen e shterimit të mjeteve të brendshme ligjore dhe pohoi se kërkuesit nuk kishin shteruar përdorimin e mjeteve ligjore në dispozicion dhe nuk kishin paraqitur ndonjë dëshmi se mjetet ishin inekzistente apo të paefektshme.

3. Qeveria e Azerbajxhanit, si palë e tretë ndërhyrëse

212. Qeveria Azerbajxhanit në thelb pajtohej me argumentet e paraqitura nga kërkuesit. Për më tepër, duke iu referuar rastit Dogan dhe të Tjerë k. Turqisë (cituar më lart, § 106), parashtroi se Armenia jo vetëm që kishte dështuar të siguronte një mjet ligjor efektiv, por nuk kishte arritur të kryente një hetim për ata që ishin përgjegjës për refuzimin e aksesit në pronat dhe shtëpitë e tyre.

B. Vlerësimi i Gjykatës

213. Gjykata ka konstatuar tashmë shkelje të nenit 1 të Protokollit nr.1 dhe nenit 8 të Konventës në lidhje me refuzimin e vazhdueshëm të aksesit në pasurinë dhe shtëpitë e kërkuese. Për këtë arsye, pretendimet e tyre janë "të diskutueshme" për qëllimet e nenit 13 (shih, për shembull, Doğan dhe të Tjerë k. Turqisë (cituar më lart, § 163).

214. Pretendimet sipas këtij neni përbëhen nga të njëjtat elementë ose të ngjashëm, me ato tashmë të trajtuara në kontekstin e kundërshtimit të shterimit të mjeteve të brendshme ligjore. Gjykata rithekson konstatimin e mësipërm se Qeveria e paditur ka dështuar të provojë ekzistencën e një mjeti ligjor i cili do t’u siguronte kërkuesve një zgjidhje në lidhje me ankesat e tyre sipas Konventës dhe u ofronte mundësi të arsyeshme suksesi (shih paragrafin 120 më lart). Për të njëjtat arsye, Gjykata konstaton se nuk kishte asnjë mjet ligjor efektiv në dispozicion në lidhje me mohimin e aksesit të kërkuesve tek pasuritë dhe banesat e tyre në rrethin e Lachin.

215. Prandaj, Gjykata konkludon se ka pasur dhe vazhdon të ketë shkelje të të drejtave të kërkuesve sipas nenit 13 të Konventës dhe se Republika e Armenisë është përgjegjës për këtë shkelje.

VIII. PRETENDIMI PËR SHKELJEN E NENIT 14 TË KONVENTËS

216. Kërkuesit pretenduan se, në lidhje me pretendimet e parashtruara më sipër, ata kishin qenë subjekt i diskriminimit nga Qeveria e paditur në bazë të përkatësisë etnike dhe fetare. Ata u bazuan në nenin 14, i cili parashikon si më poshtë:

“Gëzimi i të drejtave dhe i lirive të përcaktuara në këtë Konventë duhet të sigurohet, pa asnjë dallim të bazuar në shkaqe të tilla si seksi, raca, ngjyra, gjuha, feja, mendimet politike ose çdo mendim tjetër, origjina kombëtare ose shoqërore, përkatësia në një minoritet kombëtar, pasuria, lindja ose çdo status tjetër.”

A. Parashtrimet e palëve

1. Kërkuesit

217. Kërkuesit parashtruan se, në qoftë se ata do të kishin qenë armen etnik dhe të krishterë e jo kurdë azerbajxhanas dhe myslimanë, nuk do të ishin zhvendosur me forcë nga shtëpitë e tyre nga forcat mbështetëse armene. Ata iu referuan raportit të z. David Atkinson dhe rezolutës së Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, sipas së cilës "veprimet ushtarake dhe armiqësitë ndërmjet etnive shumë të përhapura i që paraprinë ato, çuan në dëbim në bazë etnie, në masë të madhe dhe krijimin e zonave etnike homogjene të cilat ngjajnë me konceptin e tmerrshme të spastrimit etnik "(shih paragrafin 64 më lart). Nga ana tjetër, kërkuesit parashtruan se ata kishin qenë subjekt i diskriminimit të tërthortë nga Republika e Armenisë, pasi veprimet e ndërmarra nga ushtria armene dhe forcat Karabah që mbështetnin armenët i kishin prekur në mënyrë disproporcionale kurdët azerbajxhanas, të cilët i përkasin një grupi të identifikueshëm.

2. Qeveria e paditur

218. Qeveria armene parashtroi se nuk kishte asnjë çështje që të mund të ngrihej në bazë të nenit 14 të Konventës, pasi nuk ka pasur shkelje të neneve të tjera të pretenduara nga kërkuesit. Në çdo rast, kërkuesit nuk i ishin nënshtruar trajtimit diskriminues, pasi veprimet ushtarake në Lachin kishin pasur thjesht qëllimin për hapjen e një "korridori humanitar" midis Armenisë dhe Nagorno-Karabakh dhe nuk drejtoheshin kundër banorëve të rrethit, cilado qoftë përkatësia e tyre etnike apo fetare. Për më tepër, kurdët nuk ishin diskriminuar kurrë në Republikën e Armenisë apo "NKR" dhe popullsia prej rreth 1,500 kurdëve që jetonin aktualisht në Armeni merrnin aktivitisht pjesë në jetën shoqërore dhe politike dhe gëzonin të gjitha të drejtat.

3. Qeveria e Azerbajxhanit, si palë e tretë ndërhyrëse

219. Qeveria e Azerbajxhanisht pretendoi se veprimet ushtarake në "NKR" dhe rrethet përreth kishin pasur qëllim krijimin e një zonë etnike homogjene. Ata më tej parashtruan se kërkuesit dhe azerbajxhanas të tjerë të zhvendosur brenda vendit ende pengoheshin të kthehen në shtëpitë dhe pronat e tyre, ndërsa armenëve po u ofroheshin stimuj të ndryshëm (duke përfshirë strehim të lirë, të holla, bagëti dhe përfitimeve tatimore), për t’u vendosur në këtë territor, veçanërisht në Lachin. Pala e tretë ndërhyrëse gjithashtu deklaroi se kurdët azerbajxhanas janë të ndryshme nga kurdët që jetojnë në Armeni pasi të parët janë myslimanë, ndërsa këta të fundit i përkasin fesë Yazidi.

B. Vlerësimi i Gjykatës

220. Konstatimet e Gjykatës për shkelje të nenit 1 të Protokollit nr. 1 dhe neneve 8 dhe 13 të Konventës në këtë rast kanë të bëjnë me një situatë të përgjithshme që përfshin largimin e praktikisht të gjithë qytetarëve të Azerbajxhanit, me sa duket shumica prej tyre myslimanë, nga Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth dhe pamundësia e tyre për t’u kthyer në këto territore. Pretendimet e kërkuesve sipas nenit 14 të Konventës janë të lidhura thellësisht me pretendimet e tjera sipas neneve të tjera të Konventës të ngritura prej tyre. Si pasojë, në funksion të shkeljeve të konstatuara në bazë të dispozitave të tjera, Gjykata vlerëson se nuk ngrihet çështje më vete sipas nenit 14 (shih, për shembull, Qiproja k. Turqisë, cituar më lart, § 199; Ksenides-Arestis k. Turqisë, nr. 46347/99, § 36, 22 dhjetor 2005; Catan dhe të Tjerë, të cituar më lart, § 160).

IX. ZBATIMI I NENIT 41 TË KONVENTËS

221. Neni 41 i Konventës parashikon:

“Kur Gjykata konstaton se ka pasur një shkelje të Konventës ose të protokolleve të saj, dhe nëse e drejta e brendshme e Palës së Lartë Kontraktuese lejon të bëhet vetëm një ndreqje e pjesshme, Gjykata, kur është e nevojshme, i akordon shpërblim të drejtë palës së dëmtuar.”

222. Kërkuesit pretenduan një dëmin monetar për secilin që varionte nga 808,950 deri 2,093,050 Manati (i ri) Azerbajxhanas (AZN) dhe në vlerë totale për të gjashtë kërkuesit – 8,386,600 AZN. Kjo shumë i korrespondon rreth 7,900,000 euro. Përveç kësaj, ata pretendonin 50,000 euro secili për dëmin jo material. Së fundi, ata kërkuan shpenzimet ligjore dhe shpenzimet e tjera që nga 6 tetori 2013 në vlerën 41,703.37 sterlina angleze (GBP). Megjithatë, në seancën dëgjimore të Gjykatës, më 22 janar të vitit 2014, përfaqësuesit e kërkuesve kërkuan, të caktohet një ekspert për të dhënë një opinion mbi vlerësimin e dëmit shkaktuar kërkuesve.

223. Gjykata, duke pasur parasysh natyrën e veçantë të çështjes, konstaton se çështja e zbatimit të nenit 41 nuk është gati për vendim. Ajo duhet të rezervohet për më vonë dhe më tej të përcaktohen procedurat.

PËR KËTO ARSYE, GJYKATA

1. Rrëzoi, me 14 vota pro dhe 3 kundër, kundërshtimet paraprake të Qeverisë së paditur për mos shterimin e mjeteve të brendshme ligjore;

2. Rrëzoi, me 15 vota pro dhe 2 kundër, kundërshtimet paraprake të Qeverisë së paditur në lidhje me statusin viktimë të kërkuesve;

3. Vendosi, me 14 vota pro dhe 3 kundër, se çështjet e ngritura nga kërkuesit janë brenda juridiksionit të Republikës së Armenisë dhe rrëzoi kundërshtimin paraprak të Qeverisë së paditur në lidhje me juridiksionin;

4. Vendosi, me 15 vota pro dhe 2 kundër, se ka pasur shkelje të vazhdueshme të nenit 1 të Protokollit nr.1 të Konventës;

5. Vendosi, me 15 vota pro dhe 2 kundër, se ka pasur shkelje të vazhdueshme të nenit 8 të Konventës;

6. Vendosi, me 14 vota pro dhe 3 kundër, se ka pasur shkelje të vazhdueshme të nenit 13 të Konventës;

7. Vendosi, me 16 vota pro dhe 1 kundër, se nuk ngriheshin çështje të ndara sipas nenit 14 të Konventës;

8. Vendosi, me 15 vota pro dhe 2 kundër, se çështja e zbatimit të nenit 41 nuk është gati për vendim; dhe si pasojë

(a) rezervon shqyrtimin e kësaj çështje me von;

(b) fton, Qeverinë armen dhe kërkuesit të paraqesin, brenda dymbëdhjetë muajsh nga data e njoftimit të këtij vendimi, vëzhgimet e tyre me shkrim për çështjen dhe, në veçanti, të njoftojnë Gjykatën e çdo marrëveshje që ata mund të arrijnë;

(c) rezervon procedurën e mëtejme dhe i delegon Presidentit të Gjykatës kompetencën për të përcaktuar të njëjtën gjë nëse është e nevojshme.

Përgatitur në gjuhën angleze dhe franceze dhe njoftuar në seancën dëgjimore më 16 qershor 2015, në Pallatin e të Drejtave të Njeriut, në Strasburg.

              Michael O’BoyleDean Spielmann
              Zëvendës KancelarKryetar

Në përputhje me nenin 45 § 2 të Konventës dhe nenit 74 § 2 të Rregullores së Gjykatës, mendimet e pakicës në vazhdim i bashkëngjiten këtij vendimi:

(a) mendimi paralel i gjyqtares Motoc;

(b) mendimi pjesërisht paralel dhe pjesërisht kundër i gjyqtares Ziemele;

(c) mendimi pjesërisht i pakicës i gjyqtarit Hajiyev;

(d) mendimi i pakicës i gjyqtares Gyulumyan;

(e) mendimi i pakicës i gjyqtarit Pinto de Albuquerque.

OPINIONI ALTERNATIV I GJYQTARIT MOTOC

Gjykata, e cila po kërkon të vendosë lidhur me një aspekt të një mosmarrëveshje shumë faktike dhe komplekse duke përjashtuar aspektet e tjera, është vënë në mënyrë të pashmangshme në një pozitë të vështirë. Megjithatë, vendimi i saj duhet të kufizohet vetëm në lëndën e kontestit, siç është përkufizuar nga aplikantët. Një gjykatë ndërkombëtare nuk mund të refuzojë të gjykojë mbi bazën e një konteksti të vështirë politik apo negociatat Minsk;

Ky vendim ka peshë të veçantë për shkak të kontekstit, konfliktit të Nagorno-Karabakut, dhe ngre pyetjen nëse është një gjykim në kohë. Aspektet juridike, historike dhe politike të konfliktit të Nagorno Karabakut janë jashtëzakonisht komplekse. "Cili është shkaku i ngjarjeve historike? Të pushtetit. Çfarë është pushteti? Pushteti është shuma totale e vullneteve të transferuara tek një person. Në çfarë gjendje janë vullnetet e masave të transferuara në një person? Me kusht që personi të shprehë vullnetin e të gjithë popullit. Që është, pushteti është është pushtet. Ky është, pushteti është kuptimi i fjalës të cilën nuk e kuptojmë. "(Leon Tolstoy," Lufta dhe paqja").

Si mund të presim që Gjykata të japë një përgjigje të plotë? Prandaj, vendimet e Gjykatës në lidhje me konfliktin Nagorno-Karabakh do të jenë edhe një shembull i qasjes empirike të Gjykatës. "Unë jam i ulur me një filozof në kopsht; ai thotë përsëri dhe përsëri: "Unë e di se kjo është një pemë", duke treguar për një pemë që është pranë nesh. Dikush tjetër arrin dhe e dëgjon këtë, dhe unë them atij: "Ky njeri nuk është i çmendur. Ne jemi vetëm duke bërë filozofi. "Janë fjalët e autorit të shquar empirik, Ludwig Wittgenstein. Kufijtë e qasjes empirike të Gjykatës janë me të vërtetë të dukshme në gjykimin e dytë të Gjykatës në lidhje me konfliktin e Nagorno-Karabakut, Sargsyan v. Azerbajxhanit (çështja nr. 40167/06).

Më lejoni të sqaroj shkurtimisht tri pyetje: 1) çështja e provave, 2) çështja e juridiksionit, dhe 3) çështja e shkëputjes.

1. Çështja e provave

Sipas mendimit tim, nuk ka pasur nevojë për një mision fakt mbledhës në këtë rast. Paragrafi i vendimit është cituar gjerësisht në prova, e ngjashme me dokumentet e kërkuara nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Gjykata ka bërë referenca të shumta për standardet e provave të përdorura në gjykimin në Nikaragua.

2. Çështja e juridiksionit

Në rastin në fjalë, me qëllim të vendosjes dhe ushtrimin e juridiksionit ekstra-territorial nga ana e Armenisë, Gjykata përdor konceptin e "kontrollit efektiv" dhe e konsideron (shih paragrafin 186) se elementi qendror i ushtrimit të këtij juridiksioni qëndron në faktin se Armenia dhe Nagorno Karabakh janë "shumë të integruar":

"... Republika e Armenisë, që nga ditët e para të konfliktit të Nagorno-Karabakut, ka pasur një ndikim të rëndësishëm dhe vendimtar mbi ‘NKr’, ... të dy njësitë janë të integruar shumë në çështjet e pothuajse të gjitha të rëndësishme dhe .. . kjo situatë vazhdon sot e kësaj dite. ... ‘NKr’ dhe administrata e saj mbijeton në bazë të ushtrisë, mbështetjes politike, financiare dhe të tjera që i janë dhënë nga Armenia e cila, për pasojë, ushtron kontroll efektiv mbi Nagorno-Karabakh dhe territoret përreth, duke përfshirë edhe rrethin e Lachin. "

Gjykata gjithashtu përdor një koncept të një rëndësie të fortë ligjore, që është ajo e pushtimit ushtarak dhe pranisë.

Para se të vazhdojmë me analizën e kërkesës nga Gjykata të këtyre koncepteve të ndryshme ligjore, në mënyrë të veçantë atë të "kontrollit efektiv", është e nevojshme për të përcaktuar se cilat koncepte janë të zbatueshme në rastin konkret. Është e vërtetë se, si ata janë lex specialis, degët e ndryshme të së drejtës ndërkombëtare i kanë dhënë përgjigje të ndryshme ligjore për çështjen e interpretimit të konceptit të kontrollit efektiv. Vetë Gjykata ka për të sqaruar këtë çështje në Catan dhe të tjerët k. Moldavisë dhe Rusisë., paragrafi 115 i cili është cituar në vendim. Në mënyrë që të përshkruajë elementet në bazë të të cilave Jurisprudenca e Gjykatës mund të bëhet më sistematike dhe të qëndrueshme në fushën e juridiksionit, këto përgjigje të ndryshme duhet të shqyrtohen.

a) E drejta e përgjithshme ndërkombëtare

Rregullat e zbatueshme në lidhje me plotësimin e një fuqie të jashtme të përgjegjësisë për veprimet e një njësie separatiste janë të përcaktuara në nenet 4 deri në 8 dhe 11 të projekt neneve të Komisionit të Ligjeve Ndërkombëtare (Kombeve të Bashkuara) në përgjegjësinë e shteteve për Aktet ndërkombëtare të padrejta. Pjesët përkatëse të këtyre neneve janë formuluar si më poshtë:

Neni 4. Zhvillimi i organeve të një shteti

"1. Zbatimi i ndonjë organi shtetëror do të konsiderohet një akt i atij shteti sipas ligjit ndërkombëtar, nëse ushtrimi i organeve legjislative, ekzekutive, gjyqësore ose ndonjë funksion tjetër, çfarëdo pozicioni që mban në organizimin e shtetit, dhe çdo gjë që karakterizon atë si një organ i Qeverisë qendrore apo i një njësie territoriale të shtetit.

... "

Neni 5 Veprimtaria e personave ose subjekteve që ushtrojnë elemente të autoritetit qeveritar

"Zhvillimi i një personi ose subjekti i cili nuk është një organ i shtetit sipas nenit 4, por është i autorizuar nga ligjit të atij shteti për të ushtruar elemente të autoritetit qeveritar do të konsiderohet një akt i shtetit sipas ligjit ndërkombëtar, me kusht që ky person ose subjekt vepron në këtë cilësi në shkallë të caktuar. "

Neni 6. Veprimtaria e organeve të vendosura në dispozicion të një shteti nga një shtet tjetër

"Sjellja e një organi të vendosur në dispozicion të një shteti nga një shtet tjetër do të konsiderohet si një akt i shtetit mëparshëm sipas të drejtës ndërkombëtare, nëse organi vepron në ushtrimin e elementeve të autoritetit qeveritar të shtetit në dispozicion të të cilit është vendosur. "

Neni 7 Tejkalimi i autoritetit ose shkelja e udhëzimeve

"Sjellja e një organi të një shteti ose të një personi ose subjekti i autorizuar për të ushtruar elemente të autoritetit qeveritar do të konsiderohet një akt i shtetit sipas ligjit ndërkombëtar, nëse organi, personi ose subjekti vepron në këtë cilësi, edhe nëse ajo e tejkalon autoritetii saj ose në kundërshtim me udhëzimet. "

Neni 8. Veprimtaria e drejtuar apo e kontrolluar nga një shtet

"Veprimtaria e një personi ose grupi personash, do të konsiderohet si një akt i një shteti në bazë të së drejtës ndërkombëtare nëse personi ose grup personash është në fakt duke vepruar sipas instruksioneve të, ose nën drejtimin ose kontrollin e atij shteti në kryerjen e veprimtarisë. "

Në mënyrë që përgjegjësia ndërkombëtare e një fuqie të jashtme për kryerjen gabuar ndërkombëtar të një entiteti separatist të ngrihet, ai ka për të treguar se objekti i detyrimit ndërkombëtar të pushtetit të jashtëm shtrihet përtej territorit të tij me atë të subjektit separatist, domethënë, se detyrimi ndërkombëtar në fjalë mund të aplikojë detyrim shtesë territorialisht dhe se veprimet ose mosveprimet e subjektit separatist të cilat dhunojnë atë detyrim i atribuohen asaj fuqie të jashtme.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ka themeluar dy kriteret për përcaktimin e ekzistencës së juridiksionit ekstra-territorial. Një nga këto është testi i "kontrollit efektiv".

Kriteri "kontroll efektiv" zbatohet aty ku ka prova të "varësisë sё pjesshme" të subjektit secesioniste në fuqi e jashtme. Varësia e pjesshme mund të supozohet se ku, ndër të tjera, pushteti i jashtëm siguron që njësia ekonomike secesioniste financiare, logjistike dhe asistencës ushtarake, dhe informacioni janë bazuar në inteligjencën, dhe i zgjedh dhe i paguan drejtuesit e këtij subjekti. Varësia e pjesshme krijon mundësinë për pushtet të jashtëm për të kontrolluar subjektin.

Megjithatë, ndryshe nga varësia e plotë, varësia e pjesshme nuk lejon Gjykatën që të marrin në konsideratë autoritetet e subjektit separatist si organe de facto të pushtetit të jashtëm dhe për të gjetur se veprimtaria e përgjithshme e këtyre autoriteteve mund të konsiderohen si veprime të kësaj kompetence; përgjegjësia për sjellje të veçantë duhet të përcaktohet mbi një bazë rast pas rasti. Përgjegjësia e autoriteteve të pushtetit të jashtëm nuk mund të angazhohet thjesht dhe për shkak të sjelljes së autoriteteve të njësisë ekonomike separatiste; ajo duhet të ngarkojë zhvillimin e organeve të atij që vepron sipas pushtetit në përputhje me rregullat e veta. Për më tepër, kontrolli në fjalë nuk është që ushtrohet mbi njësinë ekonomike separatiste vetë, por që ushtrohet mbi aktivitetet apo veprimet të cilat sjellin aktin e paligjshëm ndërkombëtar.

Me përjashtim të disa rasteve, komenti juridik ndërkombëtare dhe jurisprudenca i referohen vetëm një prej kritereve të GJND-së: "kontroll efektiv". Megjithatë, GJND-ja ka në fakt zbatohen dy kritere të ndryshme të kontrollit në dy vendimeve kryesore që ka dorëzuar në temën: ushtarake dhe paraushtarake Aktivitetet në dhe kundër Nikaraguas (Nicaragua k. Shteteve të Bashkuara të Amerikës.), Vendim Themeli, I.C.J. Raportet 1986, f. 14, dhe zbatimi i Konventës për Parandalimin dhe Dënimin e Krimit të Gjenocidit (Bosnja dhe Hercegovina k. Serbisë dhe Malit të Zi), Gjykimi, I.C.J. Raportet 2007, f. 43. Shqetësimi dhe përgjegjësia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës për aktet nga contras, një grup i armatosur i opozitës që veprojnë në Nikaragua, ndërsa kjo e fundit në fjalë përgjegjësi e Serbisë dhe Malit të Zi për aktivitetet e Republikës Serbe, një entitet separatist që ishte krijuar në vitin 1992 me ndihmën e Republikës Federale të Jugosllavisë (RFJ) në territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe kishte "gëzuar një pavarësi de facto".

Në rastin Nikaraguas, GJND vendosi tre elemente të cilat duhejk që të vendosej kontroll i rreptë:

- Subjekti secesionist duhet të jetë plotësisht i varur nga pushteti i jashtëm;

- Kjo varësi e plotë duhet të shtrihet në të gjitha fushat e veprimtarisë së subjektit separatist;

- Fuqia e jashtme duhet të ketë në fakt përdorimin e potencialit për kontrollin e natyrshëm në këtë varësi të plotë, që do të thotë, ajo duhet të ketë në fakt një ushtrim në shkallë veçanërisht të lartë të kontrollit.

Subjekti secesionist duhet të jetë "plotësisht i varur nga ndihmat" nga pushteti i jashtëm për një kontroll të rreptë që lind si rezultat i kësaj varësie të plotë. Varësia e plotë do të thotë se entiteti secesionist "nuk ka autonomi të vërtetë" dhe është "thjesht një instrument" ose një "agjent" i pushtetit të jashtëm, i cili vepron nëpërmjet saj. Përdorimi i të njëjtës monedhë apo për faktin se një pjesë e konsiderueshme e popullsisë së subjektit separatist ka pasur, ka pretenduar, ose nuk mund të pretendojë, kombësinë ose shtetësinë e pushtetit të jashtëm, nuk janë në vetvete një bazë e mjaftueshme në të cilën subjekti secesionizt është një "agjent" i pushtetit të jashtëm. E njëjta gjë është e vërtetë për pagesën e rrogave, pensioneve dhe avantazhe të tjera që udhëheqësit e subjektit separatist mund të marrin. Në përgjithësi, as politika ushtarake, marrëdhëniet ekonomike, etnike ose kulturore në mes të pushtetit të jashtëm dhe subjektit secesionist as sigurimi i mbështetjes logjistike në formën e armëve, trajnimeve apo ndihmës financiare do të mundësojë ekzistencën e një marrëdhënie të varësisë së plotë ndaj themelohet pa prova të tjera, edhe kur subjekti secesionist dhe mbështetja që merr nga jashtë, të jetë i një mase të madhe ushtarake, këto janë plotësuese dhe për të ndjekur objektivat e njëjta politike.

Në rastin Nikaraguas, GJND konstatoi dy faktorë mbi bazën e të cilëve konsiderohet se ekzistenca e "varësisë së plotë" mund të jetë krijuar. Sipas mendimit të saj, fakti se pushteti i jashtëm është një barrë, krijoi dhe organizoi subjektin secesionist, ose grupin e armatosur opozitar i cili krijoi subjektin secesionist, u shfaq bazur në një supozim të fortë se subjekti secesionist ishte krejtësisht i varur nga pushteti i jashtëm dhe nuk ishte gjë tjetër përveç se instrument i tij ose agjent. Megjithatë, kjo nuk mjafton për pushtetin e jashtëm jashtëm që ka përfituar nga ekzistenca e një lëvizje separatiste dhe e përdor atë në politikat e saj vis-à-vis të shtetit mëmë. Që varësia tek pushteti i jashtëm të jetë e plotë, kjo e fundit duhet të sigurojë ndihmë duke marrë forma të ndryshme (ndihmë financiare, mbështetje logjistike, furnizim të informacionit në bazë të inteligjencës) dhe që është thelbësore për ndjekjen e aktiviteteve të njësisë ekonomike separatiste. Me fjalë të tjera, njësia ekonomike separatiste është plotësisht e varur nga pushtetii jashtëm në qoftë se vetëm mund të kryejë aktivitetin e tij me forma të ndryshme të mbështetjes duke u furnizuar nga ky pushtet, në mënyrë që tërheqja e kësaj ndihme do të rezultojë në ndërprerjen e veprimtarive të njësisë ekonomike.

Në rastin Nikaraguas GJND-ja vuri re një dallim midis ndihmës së dhënë nga Shtetet e Bashkuara për contras gjatë viteve të para dhe më pas. Ajo gjeti se Kontras ishte krejtësisht e varur nga Shtetet e Bashkuara në fillim, por jo më pas, pasi Kontras kishin ndjekur aktivitetet e tyre pavarësisht nga fakti se ata kishin marrë më ndihmë ushtarake nga Shtetet e Bashkuara. Në lidhje me periudhën e fundit GJND-ja në përputhje me rrethanat konkludoi se Shtetet e Bashkuara nuk ka ushtruar "kontroll efektiv" në Nikaragua, kjo e fundit ka dështuar të tregojë se Shtetet e Bashkuara kishin drejtuar çdo aktivitet nga contras në terren.

b) Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut

Nuk ka nevojë për të përsëritur praktikën gjyqësore të Gjykatës tonë këtu; referencat për precedentët përkatës mund të gjenden në gjykim. Kështu, ajo është e përsëritur në paragrafin 168 se Gjykata e ka pranuar ushtrimin e juridiksionit ekstra territorial nga një shtet kontraktues kur kjo e Shtetit, nëpërmjet kontrollit efektiv të territorit përkatës dhe banorët e saj jashtë vendit si pasojë e pushtimit ushtarak ose nëpërmjet pëlqimit, ftesës ose pranimit të heshtur të Qeverisë së atij territori, ushtroi të gjitha ose disa nga kompetencat publike normalisht që do të ushtrohen nga kjo qeveri. Kjo u pasua nga pasazhet përkatëse nga Catan, në të cilin jurisprudenca e Gjykatës në këtë zonë është e përmbledhur dhe e ilustruar me një numër shembujsh. Megjithatë, gjykimi i i kësaj çështjeje nuk përmend as paragrafët e vendimit në Banković (shih Banković dhe të Tjerë k. Belgjikës (dec.) [GC], nr. 52207/99, GJEDNJ 2001-XII), e cila kryesisht mbështetet në ligjet ndërkombëtare apo paragrafi 152 i vendimit në Jaloud (shih Jaloud k. Holandës [GC], nr. 47708/08, GjEDNj 2014), në të cilin Gjykata ka shqyrtuar për herë të parë konceptin e "atribuimit" sipas të drejtës ndërkombëtare.

Prandaj, edhe nëse mund të flitet për lex specialis në lidhje me jurisprudencën e Gjykatës, që lex specialis vendos, me përjashtim të Jaloud (cituar më sipër, § 154), një lidhje e drejtpërdrejtë e kontrollit dhe juridiksionit.

c) Aplikimi i parimeve

Gjykata përdor një numër të koncepteve ligjore në rastin në fjalë: pushtimit, prania ushtarake dhe, më në fund, kontrolli efektiv.

Mund të thuhet se në rastin Chiragov, Gjykata ngre pragun e kontrollit efektiv si kishte vendosur në raste të mëparshme. Në rastin e Loizidou (Shih Loizidou kundër Turqisë (themeli), 18 dhjetor 1996, Raportet e Aktgjykimeve dhe Vendimeve 1996-VI), ajo mori shënim numrin e konsiderueshëm të oficerëve ushtarakë të pranishëm në Qipro - një kriter që përdoret përsëri në rastin Issa (shih Issa dhe të tjerë k. Turqisë, nr. 31821/96, 16 nëntor 2004), në të cilën ai arriti në përfundimin se Turqia nuk ka ushtruar juridiksionin e saj. Në rastin në fjalë, megjithatë, vë në dukje se "[t] ai numër ushtarësh armenë që shërbejnë në ‘NKr’ është në mosmarrëveshje", por se "nuk duhet të zgjidhet kjo çështje duke u bazuar në raportet e shumta dhe deklaratat e paraqitura më lart, Gjykata vendosi se Republika e Armenisë, me anë të pranisë së saj ushtarake dhe sigurimin e pajisjeve ushtarake dhe ekspertizës, ka qenë dukshëm më e përfshirë në konfliktin e Nagorno-Karabakut në një datë më të hershme "konsideron se" kjo mbështetje ushtarake ka qenë -. dhe vazhdon të jetë - vendimtare për pushtimin dhe vazhdon kontrollin mbi territoret në fjalë ", dhe se" provat, marrëveshjet e vitit 1994 bashkëpunimi ushtarak, bindshëm tregon se forcat e armatosura të Armenisë dhe ‘NKr’ janë shumë të integruar "(shih paragrafin 180 të aktgjykimit).

Konkluzioni "shkalla e lartë" e integrimit mes "NKr" dhe Armenisë - një kriter që ajo përdor për herë të parë - gjithashtu ekziston në sferën politike dhe gjyqësore, Gjykata konkludon se ky i fundit ushtron "kontroll efektiv" mbi të.

Ajo nuk e konsideron të nevojshme për të nxjerrë një dallim midis kontrollit efektiv dhe llojit të kontrollit që kishte vendosur në rastin e Ilaşcu (shih Ilaşcu dhe të Tjerë k. Moldavisë dhe Rusisë [GC], nr. 48787/99, ECHR 2004- VII).

Është e vërtetë se në rastin konkret, Gjykata nuk ka shqyrtuar çështjen e atribuimit të akteve në llogarinë e të cilit kërkuesit janë të privuar nga prona e tyre. Megjithatë, situata në bazë të së drejtës ndërkombëtare nuk është e njëjtë si në rastet e mëparshme. Këtu, Gjykata ka krijuar tashmë ekzistencën e një shkalle të lartë të integrimit në mes të dy subjekteve. Një shtet mund të ketë qenë në gjendje për të provuar përfshirjen e forcave të armatosura armene në aktet e autoriteteve të "NKr", por për një individ që dëshiron për të kërkuar të drejtat e tyre themelore që do të ketë qenë shumë e vështirë, nëse jo e pamundur. Kjo është arsyeja pse u prezantua lex specialis. Logjika e Gjykatës në këtë rast është shumë më e thjeshtë se në rastet e mëparshme: edhe në qoftë se kjo nuk do të shqyrtojë çështjen e atribuimit dhe nuk kërkon të vendosë pjesëmarrjen aktuale të forcave armene në aktet që rezultojnë se aplikantët kanë qenë të privuar nga pronat e tyre, ushtrimi i juridiksionit nga shteti për të pandehurin është ngritur bindshëm këtu.

Në këtë aspekt, rasti Chiragov, për mua duket që është më afër kritereve të kontrollit efektiv, të vendosura nga GJND-së. Edhe në qoftë se fjalët "kontroll të plotë" nuk janë përdorur nga Gjykata, ajo ka përdorur "pushtimin" dhe "shkallë të lartë të integrimit". Arsyetimi i Gjykatës ndjek rezolutat e Këshillit të Sigurimit të cilat përdorin fjalët "forcat lokale armene" dhe tregojnë në mënyrë të veçantë Këshillin e Sigurimit (shih mendimin tim në I. Motoç " ‘ neni 2 dhe 4 devant le Conseil de sécurité de l’ONU "). Sipas mendimit tim, ky vendim përbën një prej kthimeve të forta të së drejtës së përgjithshme ndërkombëtare ose, për që e vë në një mënyrë artificiale.

3. Çështja e shkëputjes

Qeveria armene e ka njohur faktin se "NKr" është një shtet. Gjykata nuk është në gjendje të deklarohet për çështjet e krijimit të një shteti, shkëputjen në këtë rast, ose vetëvendosjen. Gjykatësi Ëildhaber shpreh një pikëpamje të ngjashme në mendimin e tij në harmoni me rastin Loizidou. Çdo deklaratë e Gjykatës në këtë drejtim do të jetë spekulim i pastër pasi Gjykata nuk ka argumente për të gjykuar çështjen e shkëputjes, korrigjuese apo jo. Gjykata nuk është në gjendje të gjykojë jashtë kornizës së argumenteve dhe provave të sjella para saj dhe për të zhvilluar teoritë e vetëvendosjes.

MENDIMI PJESËRISHT ALTERNATIV, PJESËRISHT I PAKICËS I GJYQTARIT ZIEMELE

1. Sipas mendimit tim, mesazhi i këtij gjykimi nuk është shumë i qartë. Kjo vështirësi është pjesërisht për shkak të metodologjisë se shumica zgjodhi të ndiqte në një rast i cili, në thelb, është në lidhje me një konflikt ndërkombëtar me shumë dimensione të hapura dhe të fshehta për Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut për të shqyrtuar në kuadër të kompetencave të saj tradicionale. Nëse mesazhi që do të përcjellë është se Armenia duhet të bëjë çmos për t’u angazhuar në mënyrë efektive me Azerbajxhanin në gjetjen e një zgjidhje të konfliktit nëpërmjet Minsk ose proceseve të tjera, unë mund të ndjek gjetjen e shkeljes sipas nenit 8 të Konventës dhe nenit 1 i Protokollit nr 1. në të vërtetë kam votuar me shumicë me këtë kuptim në mendje. Nuk ka dyshim, se personat si aplikantët të cilët nuk mund të pretendojnë kompensim për pronën e tyre duhet të jetë në gjendje për ta bërë këtë. Për mendimin tim, megjithatë, përgjegjësia e Armenisë qëndron në detyrimet e saj pozitive sipas këtyre neneve. Gjykata nuk ka kompetencë ratione temporis për të vlerësuar se si prona është humbur apo të ndërhyjë me në kohë. Sot Gjykata mund të shqyrtojë vetëm nëse në atë kohë aplikantët parashtruan ankesë në Gjykatë se Armenia kishte vepruar në përgjegjësinë e saj në lidhje me normalizimin e situatës së këtyre individëve. Unë e shoh këtë detyrim si një karakter pozitiv.

2. Çështjet më të ndërlikuara në këtë rast janë përsëri ato të juridiksionit dhe atribuimit të përgjegjësisë. Në rastin e Jaloud k. Holandës ([GC], nr. 47708/08, ECHR 2014), duke iu referuar Catan dhe të Tjerë k. Republikës së Moldavisë dhe Rusisë ([GC], nr. 3370/04, 418.454 / 06, 8252/05, ECHR 2012), Gjykata u përpoq për të sqaruar më tej në pikën që këto koncepte nuk janë identike. Ato mund të mbivendosen, por ato gjithashtu mund të jenë të dallueshme. Në paragrafin 154 të këtij vendimi, Gjykata përsëriti se "testi për krijimin ekzistencës dhe kompetencës "në bazë të nenit 1 të Konventës nuk ka qenë e barazuar me testin për përcaktimin e përgjegjësisë së një Shteti për një akt të gabuar ndërkombëtar sipas të drejtës së përgjithshme ndërkombëtare (shih Catan dhe të tjerë, cituar më lart, § 115) ". Me fjalë të tjera, Gjykata nuk mund të supozojë se juridiksioni automatikisht çon në përgjegjësinë e shtetit në fjalë për shkeljet e pretenduara të detyrimeve të Konventës. Në të njëjtën kohë, mungesa e kompetencës tokësore nuk do të thotë se shteti nuk do të mbajë përgjegjësi për ato akte që ka gjeneruar, të paktën sipas të drejtës së përgjithshme ndërkombëtare. Jurisprudenca e Gjykatës është kritikuar për krijimin e pasigurisë ose edhe konfuzion në mes këtyre dy koncepteve. Argumenti i Gjykatës ka qenë se në kuadër të fushëveprimit të nenit 1 të Konventës nuk mund të vazhdojë ndryshe, pasi që, sipas kuptimit të zakonshëm të nenit 1, parakusht për vlerësimin e përgjegjësisë është krijimi i juridiksionit të shtetit të paditur.

Në kuadër të kësaj, juridiksioni logjik është një kriter prag, pasi Gjykata e ka theksuar gjithmonë.

3. Nevoja për të vendosur juridiksionin e Armenisë mbi rrethin e Lachin në mënyrë që të jetë në gjendje për të vlerësuar nëse Armenia ka ndonjë detyrim që rrjedh nga Konventa në lidhje me pronat e ankuesve është pikërisht çështja e cila e bën këtë një rast të pamundur. Siç u tha më lart, ndërsa unë mendoj se Armenia ka detyrime të rëndësishme, kam vështirësi të mëdha në ndjekjen e arsyetimit të Gjykatës në paragrafët 169-87 dhe për këtë arsye votova kundër krijimit të juridiksionit të Armenisë në mënyrën e propozuar në këto paragrafë. Në mënyrë të ngjashme, nuk mund të ndiqet përfshirja në pjesën e përkatëse të së Drejtës Ndërkombëtare të referencave në Konventat e Hagës dhe Gjenevës. Nuk ka referencë të mëtejshme të këtyre teksteve ndërkombëtare në vlerësimin e Gjykatës. Pesha e propozuar ligjore referuar dokumenteve që rregullojnë profesionin luftarak nuk është aspak e qartë.

4. Në rastet e para, gjykata ka shqyrtuar si Loizidou v. Turqisë (themeli), 18 dhjetor 1996, Raportet e Gjykimeve dhe Vendimeve 1996 VI ose Ilaşcu dhe të tjerë kundër. Moldavisë dhe Rusisë [GC], nr. 48787/99, ECHR 2004 VII në të cilin ka pasur një prezencë të dukshme dhe e konsiderueshme të forcave të armatosura turke dhe ruse, respektivisht në territoret e diskutueshme apo të pushtuara. Situata në Qipron e veriut është përcaktuar në mënyrë të qartë si në kundërshtim me Kartën e OKB-së. Situata pas vdekjes në Bashkimit Sovjetik, e ushtrisë së saj të 14-të mbetur në territorin e Transnistrisë, nuk ngre shumë dyshime për kontrollin e atij territori. Sa i përket rastit tonë ai është i turbullues, megjithatë, ne kemi informacion i cili është kontestuar disi. Gjykata nuk e ka pranuar propozimin e një misioni faktmbledhës, i cili, si në rastin Ilaşcu, mund të ketë të dhëna me prova shumë të nevojshme. Sipas mendimit tim, Gjykata duhet të ketë dhënë peshën e duhur për vlerësimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së kanë deklaruar se "forcat lokale armene" janë të organizuara mirë dhe kanë krijuar qeverisjen e tyre të territoreve që kanë zënë. Është gjithashtu e dukshme nga Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së që Armenia mund të ushtrojë ndikim mbi armenët e Nagorno-Karabakh. Pyetja mbetet nëse kjo është e mjaftueshme për të vendosur juridiksionin e Armenisë në territoret e diskutueshme dhe të arrijnë në përfundimin se nukjanë të gjitha të rëndësishme si integrimi i lartë në çështjet mes Armenisë dhe "NKR".

5. Ndryshe nga krijimi veçanërisht i ndershëm i fakteve të kryera zakonisht nga ana e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë ( "GJND-ja") në rastet që kanë të bëjnë mosmarrëveshjet mbi territoret, juridiksionit dhe atribuimit të përgjegjësisë, Gjykata duket se bie poshtë disa standardeve për prova në shumë situata të diskutueshme. Për më tepër, edhe në qoftë se Armenia nuk ka juridiksion mbi Nagorno-Karabkh është e nevojshme, në mënyrë që të gjenden shkeljet e Konventës, për të atribuar ato shkelje të pretenduara në Armeni, kështu që duhet të ketë dëshmi se Armenia pengon aplikantët nga qasja në pronën e tyre në Lachin. Gjykata nuk mund të ketë nevojë nëse ajo miraton një interpretim të ndryshëm të juridiksionit dhe përgjegjësive e qëllimeve të Konventës, edhe pse ka përsëritur gjithmonë se ai i referohet përkufizimit të juridiksionit tradicionalisht të qenësishëm të së drejtës ndërkombëtare. Sa i përket të drejtës ndërkombëtare është për tu shqetësuar fakti i krijimit të juridiksionit që nuk do të thotë se Armenia a) ka pasur detyrime specifike sipas Konventës dhe b) ka kryer një akt të gabuar ndërkombëtarisht. Në të dy këto aspekte një shqyrtim i kujdesshëm është i nevojshëm.

6. Fragmenti i mëposhtëm nga jurisprudenca e Gjykatës në të vërtetë tregon se ajo ka zhvilluar interpretimin e vet të "juridiksionit dhe përgjegjësive" për qëllimet e pajtueshmërisë me detyrimet e Konventës. Gjykata ka deklaruar: "Kur fakti i dominimit të tillë mbi territorin [dmth kontrollin efektiv] është krijuar, nuk është e nevojshme për të përcaktuar nëse Shteti Kontraktues ushtron kontroll të detajuar mbi politikat dhe veprimet e administratës lokale vartëse. Fakti që administrata lokale mbijeton si rezultat i të mbështetjes së shtetit kontraktues ushtarakisht dhe të tjera përfshin përgjegjësinë e Shtetit për politikat dhe veprimet e tij. "(Shih paragrafin 168 të aktgjykimit në fjalë, duke cituar Catan dhe të tjerë, § 106). Kjo qasje në kontrast me metodologjinë e përdorur nga ana e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila përdor standardin e "varësisë të plotë". Për më tepër, ky është standard për përgjegjësisë e shtetit, pavarësisht nga çështja e juridiksionit.

7. GJND përsëriti qëndrimin e saj për çështjen e atribuimit të përgjegjësisë si shqetësime vartëse të administratës lokale ose grupe të ngjashme në çështjen lidhur Zbatimin e Konventës për Parandalimin e Torturës dhe Krimit të Gjenocidit (Bosnja dhe Hercegovina k. Serbisë dhe Malit të Zi, Gjykimi GJND e 26 shkurt 2007). Ajo tha se "[p] Çështja e parë e ngritur ... është nëse është e mundur në parim për të atribuar në një shtet sjelljen e personave - ose grupet e personave - që, ndërsa ata nuk kanë statusin ligjor të organeve shtetërore, në fakt nën kontrollin e rreptë të shtetit ata duhet të trajtohen si organet e tij për qëllimet e atribuimit të nevojshme që çon në përgjegjësinë e shtetit për një akt të gabuar ndërkombëtarisht. Gjykata ka në fakt tashmë të adresuar këtë pyetje, dhe jepet një përgjigje për atë në parim, në aktgjykimin e saj të 27 qershor 1986 në lidhje me Aktivitetet ushtarake dhe paraushtarake ne rastin kundër Nikaraguas (Nicaragua k. Shtetet e Bashkuara të Amerikës) (themeli, gjykimi, Raportet e GJND-1986 f. 62-64). Në paragrafin 109 të këtij Aktgjykimi, Gjykata u shpreh se ajo kishte për të "përcaktuar ... nëse janë apo jo marrëdhëniet e contras dhe Qeverisë së SHBA të një varësie, nga njëra anë dhe kontrolluese nga ana tjetër dhe se do të ishte e drejta për të vënë shenjën e barazimit të Contras, për qëllime ligjore, me një organ të Qeverisë së SHBA, ose siç vepron në emër të atij Qeveria ‘(f. 62). Më pas, duke shqyrtuar faktet në dritën e informacionit në zotërim të tij, Gjykata vërejti se "nuk ka prova të qarta të Shteteve të Bashkuara pasi në fakt është ushtruar në një shkallë të tillë të kontrolli në të gjitha fushat, si për të justifikuar trajtimin e Contras që vepron në emër të tij "(paragrafi 109), dhe vazhdoi për të përfunduar se" provat në dispozicion të Gjykatës ...janë të pamjaftueshme për të treguar [ Kontras ‘] varësinë e plotë në ndihmën e Shteteve të Bashkuara ", në mënyrë që Gjykata ishte" në gjendje të përcaktojë se forca contras mund të barazohet për qëllime ligjore me forcat e Shteteve të Bashkuara "(f. 62-63, paragrafi 110)" ( shih GJND, 391). GJND-ja përmblodhi duke thënë (në §§ 392 dhe 393 të vendimit të lartpërmendur) se "[p] pasazhe cituar tregojnë se, në bazë të jurisprudencës së Gjykatës, personat, grupet e personave ose subjekteve mundet, për qëllime të përgjegjësisë ndërkombëtare, të barazohen me organet shtetërore edhe në qoftë se statusi nuk ndiqet nga ligji i brendshëm, me kusht që në fakt personat, grupet ose subjektet veprojnë në varësi të plotë ‘‘ të shtetit, nga të cilat ata janë në fund të fundit vetëm instrument. Në një rast të tillë, është e përshtatshme që të shikojmë përtej statusit ligjor të vetëm, me qëllim që të kuptojmë realitetin e marrëdhënieve ndërmjet personit që merr masa, dhe shteti për të cilin ai është aq i afër sa që duket se është asgjë më shumë se agjenti i tij : çdo zgjidhje tjetër do të lejojë Shtetet për t’i shpëtuar përgjegjësisë ndërkombëtare duke zgjedhur për të vepruar nëpërmjet personave ose subjekteve të cilëve pavarësia duhet do të jetë thjesht fiktive. Megjithatë, në mënyrë që të vë shenjën e barazimit persona apo entitete me organet shtetërore, kur ata nuk kanë status sipas ligjit të brendshëm duhet të jetë e jashtëzakonshme, sepse ajo kërkon prova të një shkallë veçanërisht të madhe të kontrollit shtetëror mbi ta, një marrëdhënie të cilën Vendimi i Gjykatës së cituar më sipër e përshkruan shprehimisht si ‘varësi të plotë’ ".

8. Standardi i provës është i lartë qё kërkohet nga GJND dhe ajo, në disa raste, ka zhvilluar një metodologji të detajuar në lidhje me elementë të ndryshëm të provave të paraqitura nga palët. Për shembull, në rastin tonë aplikantët dorëzuan deklaratat e Gjykatës gjoja të bëra nga politikanët e rangut të lartë armen. Gjykata ka zgjedhur për t’iu referuar rastit Nikaragua, në mënyrë për të shpjeguar vendimin e saj për të pranuar si provë këto deklarata, të cilat, në bazë të interpretimit të Gjykatës, tregojnë nivelin e lartë të integrimit në mes të forcave të armatosura të Armenisë dhe subjektit NKr (shih paragrafët 178-79). Gjykata i referohet paragrafit 64 të vendimit Nikaragua, e cila në fakt shpjegon se "Gjykata mendon se deklaratat e këtij lloji, që burojnë nga shifrat zyrtare politike të nivelit të lartë, ndonjëherë me të vërtetë i rangut më të lartë, janë me vlerë të veçantë provuese". Në të njëjtën kohë, në paragrafin 65 të të njëjtit gjykim - për të cilin Gjykata nuk i referohet - GJND-ja shpjegon kufijtë e një metode të tillë. Në të thuhet: "Megjithatë është e natyrshme gjithashtu se Gjykata duhet t’i trajtojë deklarata të tilla me kujdes, nëse deklarata zyrtare ose kërkesa është bërë nga një autoritet i të paditurit. As Neni 53 i Statutit, as ndonjë bazë tjetër, mund të justifikojë një qasje selektive, të cilat do të kenë dëmtuar qëndrueshmërinë e metodave të Gjykatës dhe detyrën e saj elementare për të siguruar barazinë ndërmjet Palëve. Gjykata duhet të marrë llogari të mënyrës në të cilën deklaratat janë bërë publike; dukshëm, ajo nuk mund të trajtojë si një që ka të njëjtën vlerë, pavarësisht nëse teksti është që të gjendet në një botim zyrtar kombëtar ose ndërkombëtar, ose në një libër apo gazetë. Ajo duhet të ketë parasysh se teksti i deklaratës zyrtare në fjalë u shfaq në gjuhën e përdorur nga autori, ose në bazë të një përkthimi (shih I.C.J. Raportet 1980 p. 10, paragrafi 13). Nëse mund të jetë e drejtë ose jo një deklaratë e tillë u soll para Gjykatës duke zyrtarizuar komunikimet e paraqitura në përputhje me kërkesat përkatëse të Statutit dhe Rregullave të Gjykatës. Për më tepër, Gjykata në mënyrë të pashmangshme disa herë ka pasur për të interpretuar deklaratat, për të konstatuar pikërisht në atë shkallë që ata përbënin njohjen e një fakti. "Sipas fakteve të çështjes në fjalë, ankuesit iu referuan deklaratave të liderëve armene dhe një intervistë u botua në gazetë (shih paragrafët 62 dhe 68). Në përputhje me parimet e përcaktuara nga ICJ në rastin Nikaraguas, në rrethana të tilla parimi i barazisë ndërmjet palëve është i një rëndësie të madhe pasi është vlerësim i duhur i burimit të deklaratave të tilla. Procedura e ndjekur nga Gjykata lidhur me këto pjesë të informacionit mbetet e paqartë dhe nuk duket se kanë respektuar parimet e drejtësisë dhe kujdesin e duhur.

9. Sa për Marrëveshjen mbi bashkëpunimin ushtarak midis Armenisë dhe Nagorno-Karabakh (shih paragrafin 175), ka shumë marrëveshje të tilla midis dy ose më shumë shteteve. Do të shpresoj se ato nuk rezultojnë në humbjen e juridiksionit ose fitimin e kontrollit mbi territore të reja për qëllime të përgjegjësisë ndërkombëtare dhe nuk përfaqësojnë një kërcënim për vendet fqinje. Letra, karakteri ligjor dhe pasojat praktike të marrëveshjes duhet të shqyrtohen me kujdes. Në aspektin e së drejtës ndërkombëtare mund të jetë që një marrëveshje e tillë mes një shteti dhe një subjekti jo të njohur nuk ka asnjë vlerë ligjore. Mund të jetë që bashkësia ndërkombëtare, të cilët dëshirojnë për t’i dhënë fund konfliktit në rajon, nuk e vlerësojnë një dokument të tillë dhe e dënojnë atë. Megjithatë, mënyra në të cilën Gjykata shpreh se në Marrëveshjen e vitit 1994 së bashku me pohimin se Republika e Armenisë ", ka qenë i përfshirë në mënyrë të konsiderueshme gjatë konfliktit Nagorno-Karabakut nga një datë të hershme" (shih paragrafin 180) bën të pyes veten se çfarë qëllimi ka rasti. A është me të vërtetë një rast në lidhje me mungesën e qasjes në pronën e mëposhtme lidhur me ratifikimin e Konventës nga ana e Armenisë apo është një rast për luftën dhe pasojat e saj në 1992 në Azerbajxhan (shih paragrafët 18-20)?

10. Nuk ka dyshim, që Gjykata nuk ka shumë zgjedhje. Nuk ka çështje më të gjera të së drejtës ndërkombëtare, si lufta dhe pasojat e saj. Me këtë rast ajo ka zgjedhur për të bërë deklarata të caktuara. Ajo e ka bërë këtë në raste të mëparshme gjithashtu, por një zgjedhje e tillë është ende e pazakontë për Gjykatën. Unë nuk kam problem me një gjykatë ndërkombëtare, të tillë si Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, duke marrë përgjegjësi më të gjerë. Ne te kundërtën. Megjithatë, në atë rast, Gjykata duhet të jenë në përputhje dhe të bëjë kështu në të gjitha rastet përkatëse. Ka pasur raste në të cilat Gjykata ka, në të kundërtën, ka refuzuar haptazi të marrë në konsideratë argumentet që rrjedhin nga e drejta ndërkombëtare. Kjo pikë nuk i përgjigjet pyetjes më të vështirë nëse Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut duhet të zbatojë një standard tjetër të atribuimit të përgjegjësisë nga ai në të drejtën ndërkombëtare dhe nëse pak a shumë i njëjti standard duhet të përcaktojë juridiksionin. Unë kam rezerva serioze në këtë drejtim.

11. Gjykata ka vendosur tani që Armenia kontrollon "NKR" në të njëjtën mënyrë si Turqia kontrollon Qipron veriore ose Rusia kontrollon Transnistrian. Nga tani e tutje duket se supozimi do të jetë lidhur me shkeljet e pohuara të të drejtave të njeriut në kuadër të "NKr" duhet të sillen ndaj Armenisë. Unë nuk mendoj se Nagorno-Karabakh është një vakum të tillë. Në mënyrë të qartë, rastet që vijnë duhet të gjykohen.

12. Megjithatë, është e domosdoshme sipas mendimit tim se në këtë kategori të rasteve, si në raste të tjera, një atribut i duhur i testit të përgjegjësisë duhet të përdoret pasi Gjykata ka identifikuar natyrën e detyrimit të Konventës në fjalë. Gjykata e ka bërë tashmë këtë, si shembull në rastet që kanë lindur pas shpërbërjes së Republikës Socialiste Federale të Jugosllavisë dhe në mënyrë të veçantë në të ashtuquajturat rastet e "Banka e Kursimeve". Në Kovačić dhe të tjerë kundër. Sllovenisë, Gjykata shqyrtoi çështjen e atribuimit të përgjegjësisë në lidhje me kontekstin specifik të suksedimit të shtetit (shih Kovačić dhe të tjerët kundër. Sllovenisë [GC], nr. 44574/98, 45133/98 dhe 48316/99 , 3 tetor 2008) dhe gjithashtu Opinionin alternativ të gjykatësit Ress-së). Në rastin në fjalë, përfundimi është se "mohimi i qasjes në shtëpitë e aplikantëve përbën një ndërhyrje të pajustifikuar me të drejtën e tyre për të respektuar jetën private dhe familjen si dhe shtëpitë e tyre" (shih paragrafin 207). Nuk është shpjeguar më parë se Armenia ka mohuar qasjen në shtëpitë e tyre, nëse ai konsideron faktin se Armenia ka, sipas mendimit të Gjykatës, juridiksion mbi Nagorno-Karabakh duke mohuar qasjen në shtëpi. Duke patur këtyë në mendje kam votuar kundër përfundimit të një shkelje të nenit 13 që sipas mendimit tim, Gjykata nuk ka pasur informata të mjaftueshme nëse kërkesa pronësore të vërteta nuk janë shqyrtuar nga gjykatat vendore. Siç e kam shpjeguar më lart, kjo qasje dështon për të trajtuar çështjen e vërtetë për rastin. Për mendimin tim, pyetja është se duke pasur parasysh se Armenia mund të ndikojë në pushtetin lokal armen në Nagorno Karabak dhe se kjo është një nga palët në bisedime, ai mban përgjegjësi për hapat pozitive të pamarra për shumë vite që do të kishte lejuar kthimin e personave të zhvendosur apo kompensimin e tyre. Unë nuk mund të kualifikoj si mohim të të drejtave pronësore. Kjo është një çështje e detyrimeve pozitive duke pasur parasysh kontekstin më të përgjithshëm të së drejtës ndërkombëtare. Për të gjitha këto arsye unë nuk konstatoj se Armenia ka juridiksion mbi Nagorno-Karabakh në mënyrën e treguar në gjykim, por unë konstatoj se Armenia nuk ka arritur të përmbushë detyrimet e saj pozitive sipas nenit 1 të protokollit nr.1 të Konventës dhe nenin 8 të Konventës.

OPINION PJESERISHT KUNDERSHTUES I GJYQTARIT HAJIYEV

Fakti i dukshëm i pushtimit të Nagorno-Karabakh dhe rajonit përreth, që përbën pothuajse një të pestën e territorit të Azerbajxhanit, nga Republika armene, ka qenë e njohur politikisht nga katër rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, me rezolutat e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, nga Parlamentii Bashkimit Evropian, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës dhe vendimeve të organizatave të tjera ndërkombëtare. Vini re, me kënaqësi, se me aktgjykimin e sotëm Gjykata Evropiane ka konfirmuar këtë fakt, edhe një herë, me vendim gjyqësor. Gjykata ka ardhur në këtë përfundim mbi bazën e provave të pakundërshtueshme që tregojnë se Republika e Armenisë, me anë të pranisë së saj ushtarake dhe sigurimin e pajisjeve ushtarake, ka qenë e përfshirë në mënyrë të konsiderueshme në konfliktin e Nagorno-Karabakut në një datë të hershme. Mbështetja ushtarake ka qenë - dhe vazhdon të jetë - vendimtare për pushtimin e dhe vazhdon kontrollin mbi territoret e Azerbajxhanit. Sipas Gjykatës, provat, jo më pak Marrëveshja e vitit 1994, bashkëpunimi operacionit ushtarak, bindshëm tregon se forcat e armatosura të Armenisë dhe "NKr" janë integruar shumë, se e ashtuquajtura "NKr" është nën ndikimin e Armenisë dhe ushtria e saj gëzon, mbështetje financiare dhe politike, dhe se Nagorno-Karabakh dhe të gjithë përreth rajonet e pushtuara të Azerbajxhanit janë nën kontrollin e drejtpërdrejtë të Armenisë. Siç u vu në dukje me të drejtë nga T. Ferraro, kontrolli efektiv është karakteristika kryesore e pushtimit, sipas të drejtës ndërkombëtare humanitare, nuk mund të jetë pushtimi i një territori pa kontroll efektiv të ushtruar aty nga forcat e huaja armiqësore (shih T. Ferraro "Përcaktimi fillimit dhe fundi i një profesioni në bazë të ligjit ndërkombëtar humanitar "(Rishikimi ndërkombëtar i Kryqit të Kuq, 2012, fq. 140) i mësipërm është plotësisht në përputhje, sipas mendimit tim, me kërkesat e nenit 42 të Rregullores së në lidhje me ligjet dhe traditat e Luftës në tokë, Hagë, 18 tetor 1907, për të cilat Gjykata i referohet në paragrafin 96 të aktgjykimit: "... pushtimi brenda kuptimit të Rregullores së Hagës ekziston kur një shtet ushtron autoritetin aktual mbi territorin, ose pjesë të territorit, të një shteti armik (shih, për shembull, E. Benvenisti, "Ligji ndërkombëtar i pushtimit" (Oxford: Oxford University Press, 2012), në p 43; Y. Arai Takahashi, "Ligji Profesioni: Vazhdimësia dhe ndryshimi i ligjit ndërkombëtar humanitar, dhe Bashkëveprimi i saj me Ligjin Ndërkombëtar të të Drejtave të Njeriut "(Leiden: Martinus Nijhoff Publishers, 2009), f 5-8;. . Y. Dinstein, "Ligji ndërkombëtar i Profesionit agresiv" (Cambridge: Cambridge University Press, 2009), fq 42-45, paragrafët 96-102; dhe A. Roberts, " Profesioni ushtarak transformues: Aplikimi ligjeve të luftës dhe të Drejtat e Njeriut", 100 American Journal e të drejtës ndërkombëtare 580 (2006), f 585-586) ".. Kërkesa aktuale autoritetit është konsideruar gjerësisht të jetë sinonim i të kontrollit efektiv. Profesioni i Ushtrisë është konsideruar të ekzistojë në një territor, ose një pjesë të një territori, nëse elementet e mëposhtme mund të tregohen: prania e trupave të huaja që janë në gjendje të ushtrojnë kontroll efektiv pa pëlqimin e sovranit. Sipas mendimit të gjerë të ekspertëve, prania fizike e trupave të huaja është një qua qua non kërkesë e profesionit (më ekspertë të konsultuar nga KNKK-ja në kuadër të projektit të pushtimit dhe forma të tjera të administrimit të territorit të huaj pajtuar se "çizme në terren " janë të nevojshme për pushtim - shih T. Ferraro" Profesioni dhe forma të tjera të Administrimit të Territorit të Jashtëm ". (Gjenevë: KNKK, 2012), f 10, 17 dhe 33; shih gjithashtu E. Benvenisti, cituar më lart, . f 43 et seq .; dhe V. Koutroulis "Le debutimin et la fin de l’aplikimi du droit de l ‘pushtimi" (Paris: Editions Pedone, 2010), f 35-41) "..

Në paragrafin 172 të aktgjykimit, gjykata me të drejtë vëren se "është vështirë që Nagorno-Karabakh - një entitet me një popullsi më pak se 150.000 armenë etnikë - ishte në gjendje, pa mbështetjen e konsiderueshme ushtarake të Armenisë, për të ngritur një forcë mbrojtje në fillim të vitit 1992, kundër vendit të Azerbajxhanit me rreth shtatë milionë njerëz [të pranishëm më shumë se nëntë milionë - KH], jo vetëm kontrolli i kryer nga ish NKAO por para fundit të vitit 1993, ose pjesë të mëdha të pushtuara rreth Azerbajxhanit ". Unë do të shtoja se pushtimi ishte i shoqëruar me dëbimin me forcë të gati 800,000 njerëzve, të cilët në vetvete kanë kërkuar forca të konsiderueshme ushtarake, pajisje ushtarake dhe mbajtjes me forcë. Prandaj, pushtimi i vazhdueshëm nuk kërkon më pak burime njerëzore dhe materiale. Pavarësisht zhgënjimit të shprehur nga prindërit armen në lidhje me shërbimin e bijve të tyre "ushtarake në territoret e pushtuara, e cila mund të shihet në shtyp (, buletinin e lajmeve të datës 11 qershor 2014), gjendja e pushtimit vazhdon. Më së fundmi në nëntor 2014, Armenia kreu manovrat ushtarake në territoret e okupuara nën emrin simbolik të "Unitetit", me pjesëmarrjen e personelit ushtarak prej 47.000 personave dhe një sasi të madhe të pajisjeve ushtarake (ëëë., buletinin e lajmeve nga 12 November 2014) . Situata ekzistuese është në kundërshtim me thelbin e Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut në momentin e ratifikimit të saj nga ana e Republikës armene dhe vazhdon të jetë në kundërshtim me të sot. Konventa deklaron në Preambulën e saj që të gjitha Shtetet e Bashkuara të cilat kanë nënshkruar Konventën dhe të cilët janë anëtarë të Këshillit të Europës duhet të tregojnë një besim të thellë në ato lirive themelore të njeriut të cilat janë themeli i drejtësisë dhe paqes në botë. Ky paradoks më ka kujtuar gjithnjë e më shumë fjalët e Oscar Wilde: "Unë mund të besoj në çdo gjë, me kusht që ajo të mos jetë mjaft e pabesueshme".

Këshilli i Evropës ka reaguar për situatën e tanishme në Rezolutën nr. 1416 të Asamblesë Parlamentare të miratuar më 25 janar 2005, në të cilën është theksuar se "Kuvendi shpreh shqetësimin e tij se aksioni ushtarak dhe armiqësitë përhapura etnike të cilat paraprinë atë, të udhëheqin dëbimin në shkallë të gjerë etnik dhe krijimin e zonave mono-etnike të cilat ngjajnë me konceptin e tmerrshëm të spastrimit etnik. Asambleja riafirmon se pavarësia dhe shkëputja e një territori rajonal nga një shtet mund të arrihet vetëm nëpërmjet një procesi të ligjshëm dhe të qetë në bazë të mbështetjes demokratike të banorëve të territorit të tillë dhe jo në prag të një konflikti të armatosur që çon në përjashtimin etnik dhe aneksimin de facto të territorit të një shteti tjetër. Asambleja përsërit se pushtimi i territorit të huaj nga një shtet anëtar, përbën një shkelje të rëndë të detyrimeve të atij shteti, si anëtare e Këshillit të Evropës dhe riafirmon të drejtën e personave të zhvendosur nga zona e konfliktit për t’u kthyer në shtëpitë e tyre në mënyrë të sigurtë dhe me dinjitet."

Siç mund të shihet nga Rezoluta e sipërpërmendur, Kuvendi, duke reflektuar fotot ekzistuese, tregon për natyrën etnike të dëbimit të njerëzve nga vendi i tyre.

Duke marrë parasysh rrethanat dhe argumentet e kërkuesit, të cilat, sipas mendimit tim, i ishte përgjigjur në mënyrë adekuate, unë nuk pajtohem me përfundimin e shumicës se nuk ka bazë më vete që lind sipas nenit 14 të Konventës.

Kështu, humbja e kontrollit të të gjithë mbi çdo mundësi për t’u përdorur, të shitur, të lërë trashëgim, peng, të zhvillojnë ose të gëzojnë, pasurinë e tyre; refuzimi i vazhdueshëm i padituri qeverisë për të lejuar ata që të kthehen në shtëpitë e tyre në Lachin; dhe dështimi i tyre për të siguruar një mënyrë efektive apo me të vërtetë ndonjë ilaç për personat e zhvendosur nga territoret e pushtuara janë rezultat i diskriminimit dhe në përputhje me rrethanat, sipas mendimit tim, janë në shkelje të nenit 14 në lidhje me nenin 1 të protokollit nr.1 të Konventës dhe Neni 8 dhe Neni 13 i Konventës. Gjykata është shprehur në mënyrë të përsëritur se neni 14 i Konventës nuk ndalon çdo ndryshim të trajtimit. Sipas Gjykatës, është e nevojshme për të zhvilluar kriteret mbi bazën e të cilave mund të përcaktohet nëse ndryshimi që i jepet trajtimit në sigurimin e të drejtave dhe lirive të njeriut të garantuara në Konventë është në kundërshtim me nenin 14. Duke ndjekur parimet të cilat mund të nxirren nga praktikat ligjore të vendeve të shumta demokratike, Gjykata konstaton se parimi i trajtimit të barabartë është shkelur kur një ndryshim i trajtimit nuk ka justifikim objektiv dhe të arsyeshëm. Një ndryshim i trajtimit në sigurimin e të drejtave dhe lirive të garantuara nga Konventa jo vetëm që duhet të ndjekin një qëllim legjitim; Neni 14 do të shkelet nëse nuk ka një "marrëdhënie të arsyeshme të proporcionalitetit midis mjeteve të përdorura dhe qëllimit që kërkohet të realizohet" (shih, për shembull, Rasmussen v. Denmark, 28 nëntor 1984 § 38, seria A nr. 87, dhe Lithgow dhe të tjerët k. Mbretërisë së Bashkuar, 8 korrik 1986 § 177, Seria A nr. 102).

Qasja e lartpërmendur juridike e Gjykatës, kur aplikohet në rrethanat e çështjes në fjalë, tregon një pabarazi të dukshme të trajtimit në lidhje me aplikantët. Ky ndryshim i trajtimit nuk ndjek një qëllim legjitim dhe nuk ka justifikim objektiv dhe të arsyeshëm. Aplikantët theksojnë, jo pa arsye, se ata kanë qenë të diskriminuar për shkak se veprimet e ndërmarra nga forcat ushtarake armene të cilët kanë i prekur në mënyrë disproporcionale. Unë gjithashtu pajtohem se kur të merret parasysh pretendimi i ankuesve. Gjykatësi Mularoni, sipas mendimit të saj pjesërisht mospajtues në Hasan Ilhan kundër Turqisë, thekson: "Si Gjykatë, konsideroj se ankesa vazhdon në kontekstin e nenit 14 për diskriminim në bazë të origjinës racore apo kombëtare a përtej dyshimit të arsyeshëm" standardeve të provës, kjo rezulton në largimin nga praktika e mbrojtjes së të drejtave të njeriut e garantuar me nenin 14 në zonat ku niveli më i lartë i mbrojtjes duhet të jetë prioritet në vend të nivelit më të lartë të provës. Nuk mund të ketë një mjet më efektiv për të siguruar se mbrojtja nga diskriminimi për shkak të racës apo origjinës kombëtare do të bëhet iluzin dhe jofunksionale se sa të presin që viktimat të paraqiten në një standard të tillë të lartë të provës. Në të vërtetë, zbatimi i një standardi të tillë të lartë është e barasvlershme me pamundësinë për aplikantët të vërtetojnë se ka pasur një shkelje të nenit 14. Unë do të shtoja se ky standard i lartë nuk është i nevojshëm nga gjykatat e tjera kryesore të të drejtave të njeriut". Parimi i dhënë, është pranuar nga Gjykata në rastin Nachova k. Bullgarisë ([GC], nr. 43577/98 dhe 43579/98, KEDNJ 2005 VII). Ku, ka prova të qarta të trajtimit të diferencuar të dy grupeve të ndryshme etnike, si në këtë rast, duhet të jetë Shteti që të tregojë se një trajtim i tillë nuk është diskriminues. Kjo është për shkak se ata kanë qasje ekskluzive në arsyet dhe veprimet e tyre në përputhje me rrethanat të cilat janë të vetëdijshme se trajtimi i diferencuar me sa duket ka një shpjegim tjetër të pafajshëm.

Të dhënat tregojnë jo vetëm se dëbimet ishin diskriminuese, por se i padituri ka lejuar kthimin në Azeri ku ishin zhvendosur. Kjo nuk është vetëm dëshmi e qartë e politikës diskriminuese, por ilustron natyrën e vazhdueshme të shkeljeve. Për më tepër, në mbështetje të konstatimit se trajtimi i aplikantëve ishte diskriminues mund të shtohet fakti se pas spastrimit etnik të banorëve jo-armene të rajonit Lachin, u ndoq një politikë e popullimit të rajonit me armenë nga Republika e Armenisë. Kështu, sipas raportit të OSBE-së Fact-Finding Mission (FFM) në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit Përreth Nagorno-Karabakh, FFM zhvilloi intervista në Qarkun e Lachin me banorë të caktuar të Lachin që kishin pasaporta armene dhe pretendonin për të marrë pjesë në zgjedhjet armen.

Prandaj, aplikantët, të cilët ishin dëbuar nga Lachin më shumë se njëzet vjet më parë dhe nuk kanë qasje në shtëpitë e tyre në Lachin, nuk janë në gjendje për të kërkuar të drejtat e tyre të garantuara sipas Konventës se ata ishin diskriminuar, në kundërshtim me nenin 14 të Konventës e marrë në lidhje me nenin 1 të protokollit nr.1 të Konventës dhe të nenit 8 dhe nenit 13 të Konventës.

MENDIMII I PAKICËS I GJYQTARIT GYULUMYAN

Me keqardhje shprehem se jam në mosmarrëveshje të thellë me vendimin e Dhomës së Madhe në këtë rast dhe nuk mund të bie dakord me arsyetimin ose përfundimet e shumicës për disa arsye.

Së pari, duke mos adresuar çështjen e personalitetit juridik ndërkombëtar të NKr (pyetje e vetëvendosjes dhe shtetësisë) Gjykata ka thjeshtëzuar çështjen juridike në këtë rast). Unë besoj se në përcaktimin e shkeljeve të pretenduara brenda juridiksionit të Republikës së Armenisë, Gjykata ka ngatërruar dy koncepte krejtësisht të ndryshme të së drejtës ndërkombëtare – juridiksionin dhe atributimin - dhe ka krijuar në mënyrë efektive një shkrirje e dy koncepteve. Gjykata ka ulur në mënyrë të tërthortë nivelin e pragut për përgjegjësinë e shteteve lidhur me aktet e palëve të treta, dhe ka kontribuar edhe në fragmentimin e së drejtës ndërkombëtare.

Së dyti, sipas mendimit tim provat para Gjykatës nuk ishin të mjaftueshme për të përmbushur barrën e lartë të provave që duhet të zbatohen në këtë rast. Për më tepër, mënyra në të cilën Gjykata është marrë me pranueshmërinë dhe vlerësimin e provave ishte e papranueshme dhe ishte një rast i pafat i aplikimit të standardeve të ndryshme në raste të ndryshme. U konstatua e vështirë pranimi i qasjes selektive i mazhorancës në lidhje me rezolutat e organizatave ndërkombëtare - duke i pranuar ato të favorshme për ankuesit dhe ndërhyrjen e palës së tretë, duke injoruar plotësisht ato në favor të shtetit të paditur.

Unë do të shpreh qëndrimet e mia në disa nga çështjet e rëndësishme për të sqaruar arsyet e mospajtimit tim.

Çështjet e shtetësisë dhe Vetëvendosjes së Popujve: Statusi i NKr sipas ligjit ndërkombëtar

1. Gjykata nuk arriti të prekë sado pak mbi çështjen e statusit të NKr. Kjo çështje është e një rëndësie parësore, sipas mendimit tim, duke pasur parasysh rregullat e ndryshme të atribuimit dhe standardet e ndryshme në angazhimin e shteteve përgjegjëse që zbatohen në rastet e veprimeve nga ana e aktorëve jo-shtetërore, grupet në njërën anë dhe shtetet (si të njohura si të panjohura) në anën tjetër.

2. Kështu, një Shtet i cili ofron ndihma financiare dhe ndonjë formë tjetër të ndihmës për një shtet tjetër nuk do të jetë përgjegjës për veprimet e këtij të fundit, por vetëm për ndihmën dhe asistencën e dhënë (Neni 16 i neneve të Komisionit për të Drejtën Ndërkombëtare mbi Përgjegjësinë e veprimeve të padrejta të Shteteve ndërkombëtare (më tej "ARS"), Raporti i Komisionit të Asamblesë së Përgjithshme të Punës së sesionit të saj të Pesëdhjetë e tretë, Vjetari i Komisionit Ndërkombëtar të Ligjit (ILC) (2001) vol. 2, f. 26), përveç rasteve që është provuar se shteti ka vepruar në bazë të drejtimit dhe kontrollit (ASR, Neni 17), ose nën shtrëngim (ASR, neni 18), e cila është jashtëzakonisht e vështirë për të provuar. Sipas ILC, termi "kontrolli" i referohet "në rastet e dominimit mbi kryerjen e" veprimtarisë, ndërsa termi "drejtim" nuk do të thotë "thjesht nxitje apo sugjerim por nënkupton drejtimin e vërtetë të një lloji veprues" (komentime të Draftit Artikuj mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte të padrejta ndërkombëtarisht, UN Doc. A / 56/10, Libri vjetor i Komisionit të Ligjeve Ndërkombëtar, 2001, vol. 2, f. 69).

3. Në këtë mënyrë, në qoftë se NKr është një shtet që i është ofruar ndihmë dhe asistencë nga Republika e Armenisë nuk do të vihen territoret e kontrolluara nga NKr nën juridiksionin e Armenisë, përveç nëse tregohet se veprimet e kryera nga NKr janë dominuar dhe janë nën drejtimin operativ të Republikës së Armenisë.

4. Është e rëndësishme të bëhet dallimi midis rastit në fjalë dhe situatave të tjera të shqyrtuara më parë nga Gjykata, për të treguar se pse çështja e statusit është tani, kur më parë nuk ka pasur rëndësi në rastet e mëparshme. Kështu, në situatën në lidhje me të ashtuquajturën "Republika Turke e Qipros Veriore - TRNC" rezolutat e Këshillit të Sigurimit shprehimisht kanë "kritikuar" shpalljen e pavarësisë së TRNC duke e quajtur atë "ligjërisht të pavlefshme", si dhe "dënuar" shkëputja e TRNC në përgjithësi, dhe duke i bërë thirrje bashkësisë ndërkombëtare që të përmbahen njohjes së saj (SC Rezoluta 541, UN Doc S / RES / 541, 18 nëntor 1983;.. Rezoluta SC 550, UN Doc S / RES / 550 11 maj 1984).

5. Në rastet e Qipros nuk ka nevojë për të përcaktuar statusin e TRNC. Statusi i këtij të fundit tashmë ishte përcaktuar nga Këshilli i Sigurimit, i cili e kishte cilësuar atë si një regjim të paligjshëm. Statusi i TRNC nuk mund të luajë asnjë rol në përcaktimin e përgjegjësisë së Turqisë; ai thjesht nuk kishte asnjë rëndësi ligjore.

6. Situata, megjithatë është krejtësisht e ndryshme këtu. Këshilli i Sigurimit të OKB-së nuk ka deklaruar se lëvizja Nagorno-Karabakh është ligjërisht e pavlefshme. Për më tepër, fakti që procesi i paqes është në vazhdim gjithashtu sugjeron se çështja e statusit të NKr deri më tani ka mbetur i hapur dhe mbetet një çështje e negociatave politike (shih paragrafin 29 të këtij vendimi).

7. Prandaj, mungesa e dënimit ndërkombëtar dhe pavlefshmërisë së NKr dhe shpallja e pavarësisë do të thotë se njohja e saj ndërkombëtare si një shtet në të ardhmen është gjithashtu një opsion i mundur. Kjo është një çështje e rëndësishme ku shprehet përkufizimi i shtetësisë.

8. Sipas formulimit klasik të shtetësisë në bazë të Konventës Montevideos mbi të Drejtat dhe Detyrat e Shteteve ( "Konventa Montevideo"), një shtet, si një person i së drejtës ndërkombëtare duhet të ketë ... a) një popullsi të përhershme; b) një territor të përcaktuar; c) Qeveri; dhe d) kapaciteti për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera "(Art. 1, 26 dhjetor 1933 165 LNTS 19).

9. Se përkufizimi i shtetësisë është pranuar gjerësisht nga studiuesit ndërkombëtarë (Sh Rosenne "ngatërresat e të drejtës ndërkombëtare Moderne", Hague Recueil, vol 291 (2001), p 262, AAC Trindade, "E Drejta Ndërkombëtare për njerëzimin:... Drejt një Gentium Neë Jus ", Recueil Hague, vol. 316 (2005), f. 205), institucionet e ndryshme ndërkombëtare (Raporti i Grupit Punues për imunitetet Juridiksionale të Shteteve dhe pronës së tyre, Aneksi i Raportit të ILC për punën dhe Sesionin e saj 51, UN Doc. A / 54 / në 10 (1999), f. 157), dhe madje edhe gjykatat (Deutsche Gesellschaft Continental Gas v. polake State, [1929] ILR, vol. 5, fq. 13). Për më tepër, Shtetet vazhdimisht dhe në mënyrë të njëtrajtshme kanë vendosur këto kritere, për përcaktimin e politikave të tyre të njohjes (shih, për shembull, SC 383rd Takimet Record, UN Doc. S / PV.383 (2 dhjetor 1948)).

10. Kështu, NKr ka një qeveri, një popullsi të përhershme dhe është e aftë për të hyrë në marrëdhënie, të cilat janë provuar nga fakti se NKr ka në fakt përfaqësime në një numër të madh shtetesh. NKr gjithashtu kontrollon territorin; çështja kryesore është nëse NKr ka të drejtë për të gjithë ose në një pjesë të vogël të këtij territori. Dhe është në këtë drejtim se çështja e vetëvendosjes bëhet e rëndësishme.

Lidhja e të drejtës së vetëvendosjes së popujve

Përcaktimi 11. i Gjykatës se NKr është integruar shumë me Republikën e Armenisë është efektivisht një ndërhyrje në përcaktimin e statusit dhe personalitetit juridik të NKr, diçka që edhe Këshilli i Sigurimit ka abstenuar për ta bërë.

12. Në mënyrë të veçantë, dhe siç tregohet më lart, shpallja e pavarësisë nga ana e NKr kurrë nuk ka qenë kritikuar ose e pavlefshme nga Këshilli i Sigurimit, ndryshe nga deklaratat e ngjashme në jug Rodezia, Qipro veriore ose Republika Srpska.

13. Në këtë drejtim, interpretimi i qasjes së Këshillit të Sigurimit ndaj deklaratave të caktuara të pavarësisë së GJND-së, të shprehura në përputhje me ligjin ndërkombëtar të shpalljes së njëanshme të pavarësisë në Lidhje me mendimin këshillëdhënës të Kosovës ( "Kosova opinion këshillues"), është me rëndësi parësore. Në se opinioni i GJND-së ka treguar:

"Disa pjesëmarrës kanë përcaktuar rezolutat e Këshillit të Sigurimit që dënojnë deklaratat e veçanta të pavarësisë: shih, ndër të tjera, rezolutat e Këshillit të Sigurimit 216 (1965) dhe 217 (1965), në lidhje me Rodezinë Jugore; Rezoluta e Këshillit të Sigurimit 541 (1983), lidhur me Qipron veriore; dhe rezoluta e Këshillit të Sigurimit 787 (1992), në lidhje me Republika Srpska.

Gjykata vëren, megjithatë, se në të gjitha ato raste Këshilli i Sigurimit është duke bërë një përcaktim në lidhje me situatën konkrete ekzistuese në kohën kur janë bërë këto deklarata të pavarësisë; paligjshmëria bashkangjitur këtyre deklaratave të pavarësisë në këtë mënyrë nuk buron nga karakteri i njëanshëm i këtyre deklaratave si të tillë, por nga fakti se ata ishin, ose do të ishin, në përdorim të paligjshëm të forcës apo shkelje të tjera flagrante të normave të përgjithshme ndërkombëtare, në veçanti ato me karakter të prerë (jus cogens). Në kontekstin e Kosovës, Këshilli i Sigurimit nuk ka marrë këtë pozicion. Karakteri i jashtëzakonshëm i rezolutave të renditura më lart duket se Gjykata konfirmon që nuk ka ndalesë të përgjithshme kundër deklaratave të njëanshme të pavarësisë, që mund të nxirren nga praktika e Këshillit të Sigurimit "(2010 Raportet e GJND-403, f. 437-38, § 81).

14. Kështu, ata rezoluta të Këshillit të Sigurimit të shqyrtuara nga ICJ ishin manifestime të doktrinës së përbashkët të mosnjohjes, kjo është situata ku thirrjet SC mbi komunitetin ndërkombëtar që të përmbahen nga njohja e disa subjekte të reja, si shtetet, duke qenë se shkeljet e themelore ndërkombëtare detyrimet janë të përfshirë në procesin e krijimit të tyre (shih, për shembull, J. Dugard & D. Raič, "roli i njohjes në të drejtën dhe praktikën e shkëputjes", Secession: International Laë Perspektivat (MG Kohen ed, Universiteti Cambridge. Press 2006), f. 100-01).

15. Nuk ka një përcaktim të tillë të paligjshmërisë së veprimtarisë për komunitetin ndërkombëtar që të përmbahet se njohja e NKr është bërë në rezolutat e Këshillit të Sigurimit 822, 853, 874 dhe 884, në lidhje me konfliktin NKr. Kështu, Këshillii Sigurimit e ka lënë të hapur mundësinë për NKr për t’u bërë një anëtare e plotë dhe legjitime e komunitetit ndërkombëtar dhe të ushtrojë të drejtën e tij për vetëvendosje.

16. Pavarësisht nga kjo, dhe në kontrast të plotë me qasjen e Këshillit të Sigurimit, Gjykata ka prezantuar tashmë kualifikime që janë, në të kundërt, të dëmshme për ushtrimin e kësaj të drejte dhe në këtë mënyrë nuk arrin të pranojnë se krijimi i NKr dhe durimi i saj nuk është vetëm një shprehje e vullnetit të popullatës lokale, por bëhet edhe në sfondin e politikës diskriminuese të Azerbajxhanit.

17. Në këtë drejtim zhvillimet e fundit të së drejtës për vetëvendosje të popujve dhe të manifestimit të kësaj të drejte, e cila ka qenë gjithnjë e etiketuar e drejta e "shkëputjes përmirësuese", janë të një rëndësie parësore.

18. Koncepti i ndarjes përmirësuese tregon mundësinë që grupe të caktuara të njerëzve kohezive të shkëputet nga një shtet në rastet e shkeljeve të rënda të të drejtave të njeriut dhe represionit nga kjo e fundit, ose në rast të paaftësisë për të materializuar të drejtën e tyre për vetëvendosje së brendshmi ( Tomuschat, "Secession dhe Vetëvendosje", në Shkëputja: International Laë Perspektivat (MG Kohen ed, Cambridge University Press 2006.), p 35, A. Cassese, Vetëvendosje e Popujve:. A rivleresimin Ligjore (Cambridge University Press 1995 , p. 120).

19. Koncepti është i bazuar në një lexim a contrario të "klauzolës mbrojtëse" të Deklaratës mbi Parimet e Ligjit Ndërkombëtar në lidhje me marrëdhëniet miqësore dhe bashkëpunimin ndërmjet shteteve në përputhje me Kartën e Kombeve të Bashkuara (Rezoluta GA 2625 (XXV) (24 tetor 1970)) ( "Deklarata e marrëdhënieve miqësore"), dokument i cili është përshkruar nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, si pasqyruese të zakonshme të së drejtës ndërkombëtare (mendimi këshillëdhënës në Kosovë, p. 436, § 80) dhe është pranuar gjerësisht nga studiuesit të shquar që përbëjnë një interpretim autoritativ të Kartës së OKB-së (G. Arangio-Ruiz, Deklarata e Kombeve të Bashkuara për Marrëdhëniet miqësore dhe Sistemin e burimeve të e Drejta Ndërkombëtare (Sijthoff & Noordhoff 1979), f 73-88;. (. 7 ed, Oxford University Press 2008, faqe 581.) I. Broënlie, Parimet e të drejtës ndërkombëtare publike.

20. Deklarata thotë si më poshtë:

"Asgjë në paragrafët ... [që trajtojnë të drejtën e popujve për vetëvendosje] do të interpretohet sikur autorizon ose nxit ndonjë veprim i cili do të copëtojë ose pengojë, tërësisht ose pjesërisht, integritetin territorial ose unitetin politik të shteteve sovrane dhe të pavarura në kryerjen në përputhje me parimin e të drejtave të barabarta dhe të vetëvendosjes së popujve ... dhe kështu të poseduara nga një qeveri që përfaqëson tërë popullin për territorin, pa dallim race, besimi apo ngjyre. "

21. E njëjta "klauzolë mbrojtëse" është përdorur edhe në Deklaratën e Vjenës dhe Programin për Veprim, e miratuar nga Konferenca Botërore për të Drejtat e Njeriut (UN Doc. A / CONF.157 / 23, ¶2 (25 qershor 1993). " Pika e sigurisë "tregon se në situatat kur shtetet nuk i përmbahen veprimtarisë së sjelljes përshkruar në pjesën e dytë të klauzolës, ata nuk e bëjnë mbrojtjen e merituar të integritetit të tyre territorial (D. Murswiek," Çështja e të drejtës së shkëputje - Rishqyrtimi ", në Ligjin Moderne e Vetëvendosjes (C. Tomuschat ed., Martinus Nijhoff Publishers 1993 p. 92).

22. Kuptimi që shkeljet e të drejtave të njeriut kanë krijuar situata ku një grup i persekutuar fiton të drejtën për të krijuar shtetin e vet është më i mbështetur nga një numër i konsiderueshëm i vendimeve të institucioneve ndërkombëtare dhe vendore.

23. Kjo e drejtë u la të kuptohet në Kevin Mgëanga Gunme et al k. Kamerunit (Kevin Mgëanga Gunme et al k. Kamerun, Komisioni Afrikan për të Drejtat e Njeriut dhe Popujve ‘, Komunikim Nr. 266/03 (2009), §199), dhe në "Kongresi k. Rasti i Zaire i Komisionit afrikan për të Drejtat e Njeriut dhe të Popujve Katangese, e cila tregoi se detyrimi për të" ushtruar një variant të vetëvendosjes që është në përputhje me sovranitetin dhe integritetin territorial të Zaire " mungon" prova konkrete e shkeljeve të të drejtave të njeriut deri në pikën që integriteti territorial i Zaire duhet të merret në pyetje "(Katangese Popullit Kongresit v. Zaire, Komisioni afrikan mbi të njeriut dhe të popujve të drejtave, Komunikimi nr 75/92 (1995), §6 ).

24. E njëjta qasje është reflektuar edhe në mendimin alternativ të Gjyqtarëve Ëildhaber dhe Ryssdal në Louizidou k. Turqisë, dhe në Reference Re Shkëputja e Quebec nga Gjykata Supreme e Kanadasë, i cili propozon se "kur një popull është bllokuar nga ushtrim kuptimplotë i të drejtës së tij për vetëvendosje nga brenda, ai ka të drejtë, si mjetin e fundit, ta ushtrojë me shkëputje "([1998] 2 SCR 217, ¶134 (Can.)).

25. Kjo e drejtë për shkëputje përmirësuese është pranuar nga shumë studiues të shquar të së drejtës ndërkombëtare, të tilla si Thomas Franck ("postmoderne fisnor dhe e drejta e shkëputjes", në C. Brölmann et al. (Ed.), Peoples dhe Pakicat në Ligji Ndërkombëtar (Martinus Nijhoff Publishers 1993 f. 13-14) ose James Crawford ("Krijimi i shteteve në të Drejtën Ndërkombëtare", (2 ed., Clarendon Press 2006, f. 126).

26. Qasja është po ashtu evidente në praktikën e shteteve. Kështu, vetëm dy vjet pas miratimit të e Deklaratës së Marrëdhënieve Miqësore, 47 Shtetet kishte njohur shtetin e Bangladeshit për shkak të dhunës kundër popullatës lokale, pavarësisht nga fakti se Pakistani e ka njohur atë vetëm në vitin 1976. 110 shtete sot njohin shtetin e Kosovës.

27. Kështu, e drejta për shkëputje përmirësuese tashmë është pranuar gjerësisht nga instrumentet ndërkombëtare, aktgjykimeve dhe vendimeve të gjykatave ndërkombëtare dhe institucioneve, praktika e shteteve dhe doktrinës së drejtës ndërkombëtare.

28. Duke pasur parasysh sa më sipër, duhet të theksohet se dhuna anti-armene në Sumgait në shkurt 1988, persekutimi i armenëve në Baku në janar të vitit 1990, e ashtuquajtura "Operacioni Ring" në pranverën e vitit 1991, kanë rezultuar se kanë zbrazur më shumë se njëzet fshatra armene, ishin të gjitha ngjarje që kanë sjellë shpalljen e pavarësisë së NKr, e cila ishte thjesht një përgjigje logjike. Vlen të përmendet se të gjitha këto ngjarje kanë qenë të njohur nga organizatat e pavarura për të drejtat e njeriut, BE-ja dhe organet e OKB-së (shih, për shembull, Human Rights Ëatch, Azerbaijan: Shtatë Vjet konfliktit në Nagorno-Karabakh (Human Rights Ëatch: Neë York, Ëashington, Los Angeles, Londër, Bruksel 1994), Komiteti për Eliminimin e Diskriminimit ndaj Grave, konsideratë e Raporteve të Paraqitura nga Shtetet Palë në bazë të nenit 18 të Konventës për Eliminimin e të gjitha Formave të Diskriminimit kundër Grave: Armenia (UN Doc CEDAË / C. /ARM/1/Corr.1, 11 shkurt 1997).

29. Politikat e vazhdueshme të diskriminimit etnik nga Azerbajxhani sot kanë qenë gjithashtu të njohur nga Komiteti për Eliminimin e Diskriminimit Racial (Vëzhgime përfundimtare të CERD-it:. Azerbaijan, UN Doc CERD / C / AZE / CO / 4 (14 prill 2005) , Komisioni Evropian kundër Racizmit dhe Intolerancës së Këshillit të Evropës në të tre raportet e tij në Azerbajxhan (miratuar përkatësisht më 28 qershor 2002, 15 dhjetor 2006 dhe 23 mars 2011, si dhe Komiteti Këshillues për Konventën Kornizë për Mbrojtjen e Pakicat kombëtare (Opinion mbi Azerbajxhanin, ACFC / INF / OP / I (2004) 001 (22 maj 2003), Opinioni i dytë në Azerbajxhan, ACFC / OP / II (2007) 007 (9 nëntor 2007)).

30. Në nivel shtetëror propaganda e urrejtjes etnike ndaj armenëve konfirmohet më tej nga shkatërrimi i vazhdueshëm i trashëgimisë kulturore armene - nga të cilat shkatërrimi i nekropolit Jugha ishte manifestimi më barbar - apo lavdërim i zyrtarit të Azerbajxhanit i cili u dënua për vrasjen e një kolegu Armen në Hungari në gjumë.

31. Në të kundërt, rrethanat e çështjes së vetëvendosjes së popullit të NKr duhet të shihen, pasi që vetëvendosja e popullit të NKr ka qenë e vetmja mënyrë për të siguruar mbrojtjen e tyre nga këto politika diskriminuese dhe është ky historik që Gjykata ka injoruar tërësisht, kur ushtron juridiksionin e saj. Ky sfond është, kryesisht, një historik për të drejtat e njeriut dhe Gjykata, funksioni i të cilës është për të mbrojtur të drejtat e njeriut, në fakt ka prodhuar një vendim që, siç e kemi treguar më lart, është efektivisht i dëmshëm për ushtrimin e të drejtës për vetëvendosje dhe për këtë arsye të drejtat dhe liritë e popullit të NKr janë themelore.

Shterimi i mjeteve të brendshme

32. Një çështje e lidhur ngushtë me çështjen e personalitetit juridik ndërkombëtar të NKr është çështja e shterimit të mjeteve të brendshme. Në komentet e pa pranuara të Qeverisë, për mos ezaurim, Gjykata deklaroi se nuk ishte realiste se çdo mjet i mundshëm " në entitetin e papranuar ‘NKR’", në praktikë mund të përballojë dëmshpërblim efektiv të Azerbajxhanasve. (shih paragrafin 119 të aktgjykimit). Kjo qasje bie ndesh me jurisprudencën.

33. Vlen të përmendet se në rastin e Demopoulos dhe të tjerë Gjykata e pranoi faktin se subjektet edhe de facto mund të kenë mjete efektive, dhe se është veçori e mjeteve juridike në dorë që i bënë ata të paefektshëm. Kështu, Gjykata konstatoi se nuk ka pasur korrelacion të çështjes së drejtpërdrejtë, të njohjes së shtetit të vetëshpallur dhe supozimit të tij lidhur me sovranitetin mbi Qipron veriore në një plan ndërkombëtar dhe zbatimin e nenit 35 § 1 (shih Demopoulos dhe të tjerë k. Turqisë (dec.) [GC], nr. 46113/99, 3843/02, 13751/02, 13466/03, 10200/04, 14163/04, 19993/04 dhe 21819/04, ECHR 2010 § 100). Në bazë të përfundimeve të Gjykatës në rastin e Demopoulos dhe të tjerë k. Turqisë, duhet të theksohet fakti se statusi sovran i Nagorno-Karabakh nuk është njohur nga asnjë shtet dhe nuk do të përjashtojë aplikantët nga detyra e shterimit të mjeteve të brendshme në NKr.

34. Nuk ka absolutisht asnjë dyshim se ka një gjyqësor të krijuar dhe vazhdues në Nagorno-Karabakh. Megjithatë, aplikantët nuk kishin bërë asnjë përpjekje për të paraqitur një kërkesë para gjykatave të NKr dhe kishin dështuar të ofronin dëshmi se ka pasur pengesa të pakapërcyeshme për sjelljen e procedurës në ato gjykata. Fakti që ankuesit jetojnë jashtë territorit të NKr nuk ofron bazë për të justifikuar dështimin e tyre të përdorin mjete të tilla.

35. Kufijtë qoftë de facto ose de jure, nuk janë një pengesë për shterimin e mjeteve juridike të brendshme. Kështu, në çështjen Pad dhe të tjerë k. Turqisë. ((Dhjetor), Nr. 60167/00, 28 qershor 2007 § 69) në lidhje me fshatarët iranianë qëllua në zonën kufitare nga forcat turke të sigurisë, gjykata la në fuqi Qeveria eKundërshtimi për shkak të mos-shterimit të mjeteve të brendshme ligjore dhe vuri në dukje se, duke pasur parasysh aftësinë e ankuesve të udhëzojë një avokat në Mbretërinë e Bashkuar, ata nuk mund të pretendojnë se mekanizmi gjyqësor në Turqi - një vend i huaj - ishte fizikisht dhe financiarisht i paarritshëm për ta. Fakti që aplikantët në rastin konkret kanë udhëzuar me sukses mirë anglisht për të vepruar në emër të tyre tregon se aftësitë e tyre nuk ishin të kufizuara.

36. Pengesa e vetme e aftësisë së ankuesve për shterimin e mjeteve juridike në dispozicion të tyre në NKr është ngritur nga Qeveria e tyre. Azerbajxhani ka shpallur synimin e tij për të "ndëshkuar" njerëzit që vizitojnë NKr pa lejen e tij duke i deklaruar "persona non grata" dhe duke mohuar hyrjen e tyre të mëtejshme në Azerbajxhan. Ndër ata që janë në "listën e zezë" janë anëtarë të parlamentit nga Britania, Gjermania, Franca, Rusia, si dhe disa vende të tjera evropiane, dhe të tjerë nga aq larg sa Australia dhe Uruguaj. Kjo mund të jetë arsyeja pse avokatët e kërkuesve nuk u përpoqën për të paraqitur një kërkesë para gjykatave të NKr.

37. Përfundimi i shumicës se pala Qeveritare nuk arriti të përmbushë barrën e saj për të dëshmuar se ka pasur një zgjidhje të përshtatshme dhe efektive në dispozicion të aplikantëve është rezultat i mangësive procedurale.

Siç mund të shihet nga paragrafët 113-14 e gjykimit, i padituri Qeveria e ka shkarkuar barrën e saj duke dëshmuar se ka pasur një mjet efektiv në dispozicion të aplikantëve, por kryetari i Gjykatës vendosi që dokumentari material shtesë, duke përfshirë edhe dy vendime pranon të drejtat pronësore të dy paditësve të etnisë azerbajxhanas dhe të dhëna nga Gjykata e Shkallës së Parë të NKr, nuk duhet të përfshihen në dosjen e lëndës.

38. Mungon çdo dispozitë eksplicite në lidhje me pranueshmërinë e provave në Konventë, Gjykata, si rregull, merr një qasje fleksibile, duke lejuar një diskrecion absolut, kur është fjala për pranueshmërinë dhe vlerësimin e provave. Nuk ka pengesa procedurale për pranueshmërinë e provave, pasi Dhoma e Madhe e Gjykatës përsëriti në “Nachova k. Bullgarisë” ([GC], nr. 43577/98 dhe 43579/98, § 147, ECHR 2005 VII). Në disa raste, Gjykata ka pranuar prova të reja edhe pas shqyrtimeve mbi meritat para dorëzimit të një vendimi (shih Vuçkoviq dhe të tjerë k. Serbisë [GC], nr. 17153/11, 25 Mars 2014 dhe ËA v. France ( dec.), nr. 34420/07, 21 janar 2014).

39. Nga një letër e datës 7 qershor 2013 Zëvendës Sekretari i Dhomës së Madhe informoi Agjentin qeveritar të shtetit të paditur që Presidenti i Dhomës së Madhe ka vendosur të marrë e parashtresave verbale të palëve. Për më tepër, "Shënime për drejtimin e personave që paraqiten në seancë dëgjimi para Gjykatës" mbyllur me letrën e lartpërmendur ka mundësuar palëve të mbështeten në "çfarëdo materiali shtesë dokumentar" me të vetmin kusht që "duhet të paraqitet të paktën tre javë para dëgjimit ose të përfshihen tekstualisht në parashtresat e tyre verbale ". Sipas Udhëzimit të Regjistrimit mbi mundësitë e paraqitura si prova, Qeveria është mbështetur, në parashtresat e saj verbale, në dy vendime (të përfshira fjalë për fjalë) të dhëna nga gjykatat NKr në favor të dy azerbajxhanasit.

40. Duke pasur parasysh praktikën e vendosur të Gjykatës për pranueshmërinë e provave të paraqitura para Gjykatës, dhe duke marrë parasysh rëndësinë e dy vendimeve të mësipërme për shqyrtimin e çështjes në fjalë dhe faktin se është dorëzuar kjo dëshmi, të paktën verbalisht, nga ana e Qeverisë në kohën e duhur, refuzimi për të marrë prova të rëndësishme për arsye se dokumentet janë dorëzuar me vonesë nuk është bindës dhe jep përshtypjen se Gjykata thjesht i zhduku provat që ishin të papërshtatshme për konkluzionet e tij. Unë shpresoj se kjo është hera e parë dhe e fundit që Gjykata e të Drejtave të Njeriut në vetvete nuk garanton se drejtësia të shihet së është kryer.

41. Duke pasur parasysh konsideratat e mësipërme, unë nuk mund të pajtohem me mendimin e shumicës së Dhomës së Madhe se ankuesve nuk iu kërkua të shteronin mjetet e brendshme.

Krijimi i fakteve

42. Në shumicën dërrmuese të rasteve gjykata ka qenë në gjendje për të vërtetuar faktet nga dëshmitë e dokumentuara para tij. Në funksion të kërkesave të Konventës për shterimin e mjeteve juridike të brendshme të mëparshme për të sjellë një kërkesë përpara Gjykatës, në shumicën e rasteve faktet e rëndësishme nuk janë në mosmarrëveshje me vendimet e gjykatave të brendshme. Në situata të jashtëzakonshme, si në rastin në fjalë, ku autoritetet vendase kanë qenë në gjendje për të kryer një funksion faktmbledhës për shkak të dështimit të ankuesve për të sjellë pretendimet e tyre para tyre, i takon Gjykatës për të përcaktuar rrethanat e rastit. Është e qartë se ka pasur mosmarrëveshje themelore faktike ndërmjet palëve në këtë rast, të cilat nuk ishin të mundur për të zgjidhur duke marrë parasysh vetëm dokumentet e dorëzuara. Ankuesit parashtruan dhjetëra deklarata kontradiktore dhe prova se besueshmëria e të cilëve mund të konsiderohet vetëm me anë të masave hetimore. Vlen për t’u vëzhguar se ankuesit kanë dhënë deklarata kontradiktore në lidhje me madhësinë e tokës të shtëpive në fjalë dhe më pas kanë dorëzuar pasaportat teknike me figura në thelb të ndryshme.

43. Për më tepër, fakti i ekzistencës së forcave të armatosura armene në territorin e NKr nuk mund të provohet nga Gjykata në bazë të provave në fjalë e përmendur nga përfaqësuesit e aplikantëve dhe mendimeve të dyshimta të ekspertëve. Prandaj faktmbledhja ishte një parakusht për të, dhe element integral në çdo përcaktim ligjor detyrues lidhur me ekzistimin ose mosekzistimin e kontrollit ushtarak armen mbi NKr. E vetmja mënyrë për të Gjykatën për të vendosur faktet e rastit, pra, ishte për të kryer një mision faktmbledhës, si në rastet e Loizidou k. Turqisë dhe Ilaşcu dhe të Tjerë k. Moldavisë dhe Rusisë, ose të dëgjojë dëshmitë nga dëshmitarët dhe të kryejë një hetim si në rastin e Gjeorgjisë k. Rusisë (I). Neni 19 i Konventës detyron Gjykatën "për të siguruar respektimin e zotimeve të ndërmarra nga Palët Kontraktuese të Larta", i cili kërkon shqyrtim të plotë të pranueshmërisë dhe meritave për çdo aplikim. Kur faktet nuk mund të përcaktohen në bazë të parashtresave me shkrim të palëve, e drejta e Gjykatës për të filluar një mision faktmbledhës kthehet në një detyrim ligjor për ta bërë këtë në mënyrë që të jetë në përputhje me detyrimet e tij sipas Konventës.

44. Një mision faktmbledhës ishte i nevojshëm jo vetëm për një vendim në lidhje me pranueshmërinë e rastit, por edhe për shqyrtimin e themelit. Gjykata nuk mund të vijë në një vendim të arsyeshëm në lidhje me madhësinë e shtëpisë dhe tokës gjoja në pronësi të kërkuesve thjesht në bazë të dokumenteve kontradiktore të paraqitura nga ana e tyre. Në veçanti, në lidhje me pronën e pretenduar z Chiragov-së, përfaqësuesit e tij kanë pohuar se ka pasur një shtëpi me një sipërfaqe prej 250 sq.m. Megjithatë, në dokumentin e paraqitur për të provuar faktin e pronësisë së tij të shtëpisë thuhet se shtëpia ishte 260 sq.m. Nga ana tjetër, në pasaportën teknike në lidhje me shtëpinë thuhet se shtëpia ka një sipërfaqe prej 408 sq.m. Gjykata iu referua në këtë drejtim me nenin 15 § 7 të Parimeve Pinheiro të OKB-së (shih paragrafin 136), e cila nuk është e rëndësishme për shkak të mos-ekzistencës së provave dokumentare, ndërsa këtu kemi dokumente të kundërta në lidhje me të njëjtin subjekt.

45. Në këtë drejtim, për aq sa faktet lidhen, Gjykata nuk ka alternativë tjetër veçse të kalojë në procedurën faktmbledhëse ose të marrë masa të tjera hetimore të përcaktuara në Rregullën A1 të aneksit të Rregullores së Gjykatës në administrimin e duhur dhe drejtësisë së paanshme. Pa kryer një nga këto procedura, Gjykata nuk ishte në gjendje të vinte në një përfundim definitiv, të paktën në vlerësimin e statusit të viktimës së kërkuesve (kriteret e pranueshmërisë) dhe themelin e rastit.

46. ​​Është gjithashtu e çuditshme, për të thënë më të paktën, se Gjykata ka pranuar rezolutat e disa prej organizatave ndërkombëtare si fakt, duke injoruar tërësisht të tjerët. Në këtë drejtim është e rëndësishme të theksohet raporti i Misionit fakt-mbledhës të OSBE i cili thotë shumë qartë se "FFM nuk gjeti prova të përfshirjes së Qeverisë së Armenisë në zgjidhjen Lachin." Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së që do të citoj më poshtë janë edhe një grup dokumentesh të cilat janë të rëndësishme dhe të cilat, edhe pse duke u vërejtur në gjykim, nuk merren parasysh në vlerësimin e Gjykatës.

Juridiksioni dhe Atributi

47. Në qendër të çështjes në fjalë është pyetja nëse kërkuesit duhet të konsiderohen si brenda juridiksionit të Republikës së Armenisë për qëllimet e nenit 1 të Konventës. Sipas mendimit tim, jurisprudenca e mëparshme e Gjykatës për çështjen e juridiksionit ekstra-territorial ishte në përputhje me standardet përgjithësisht të pranuara të përgjegjësisve të Shteteve për aktet e padrejta ndërkombëtare, se këto janë kodifikuar nga Komisioni i Ligjit Ndërkombëtar ( "ILC") ose të aplikuara dhe të interpretuara nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë ("ICJ"). Mendimi i shprehur nga Gjykata në rastin e tanishëm, megjithatë, është tendencë e re për të ardhur keq - sipas mendimit tim.

48. Çështja themelore këtu qëndron në metodën sipas të cilit Gjykata e konsideron vendosjen e juridiksionit të Armenisë. Siç Gjykata thekson në paragrafin 169, ajo nuk i referohet përjashtimit të agjencisë por me përjashtimit të "kontrollit efektiv mbi territorin". Gjykata tregon:

"Në vend të kësaj, çështja që do të përcaktohet lidhur me faktet e rastit është nëse Republika e Armenisë ka ushtruar dhe vazhdon të ushtrojë kontroll efektiv mbi territoret e përmendura dhe si rezultat mund tëjetë përgjegjës për shkeljet e pretenduara".

49. Thelbi i gjykimit për çështjen e juridiksionit është në paragrafin 180, ku Gjykata thotë si më poshtë:

"[B] azuar në raportet e shumta dhe deklaratat e paraqitura më lart, ai e gjen tdosur që Republika e Armenisë, me anë të pranisë së saj ushtarake dhe sigurimin e pajisjeve ushtarake dhe ekspertizës, ka qenë përfshirë në mënyrë të konsiderueshme në konfliktin e Nagorno-Karabakut nga një datë e hershme. Kjo mbështetje ushtarake ka qenë - dhe vazhdon të jetë - vendimtare për arritjen e kontrollit mbi territoret e tyre në këtë çështje, dhe provat, jo më pak s marrëveshjen e vitit 1994 të bashkëpunimit ushtarak, bindshëm tregon se forcat e armatosura të Armenisë dhe ‘NKr’ janë shumë të integruara ".

Kështu, sipas shumicës ky rast -. Si “Catan dhe të tjerë kundër Moldavisë dhe Rusisë” ([GC], nr 43370/04, 8252/05 dhe 18454/06, ECHR 2012.) - është një situatë ku ushtrimi i juridiksionit ekstra-territorial është i bazuar në përjashtimin e "kontrollin efektiv të një zonë". Si është e ndryshme, megjithatë, nga rastet e tjera të mëparshme të shqyrtuara nga Gjykata është se ky kontroll gjoja ushtrohet nëpërmjet "një administrate të varur vendore" (siç do të tregojnë më poshtë, në rastet e Qipros kontroll i tillë është themeluar në bazë të drejtpërdrejtë përfshirjen e forcave ushtarake të Turqisë dhe jo përmes "një administrate të varur vendore").

50. Problemi themelor qëndron në dështimin e Gjykatës për të dalluar situatat kur kontrolli mbi territorin është i vendosur përmes "një administrate të varur vendore" nga situata ku kontrolli është themeluar me "forcat e veta të armatosura të Shtetit Kontraktues". Dhe kjo nuk është thjesht një ndryshim në fakt; kjo është një ndryshim në ligj, pasi që të dyja situatat lidhen me rregulla të ndryshme të atribuim.

Në rastin Catan, Gjykata pohoi se ajo nuk merret me atribuimin e të gjithave, duke treguar se "testi për krijimin e ekzistencës së" kompetencës "në bazë të nenit 1 të Konventës nuk ka qenë e barazuar me testin për përcaktimin e përgjegjësisë të një Shteti për një akt të padrejtë sipas të drejtës ndërkombëtare "(shih Catan, cituar më lart, § 115; shih gjithashtu Jaloud kundër Holandës ([GC], nr 47708/08, § 154, ECHR 2014)..). Kjo, sipas mendimit tim, është një thjeshtëzim fatal dhe arsyeja kryesore pse Gjykata ka ardhur në përfundimin se Armenia është përgjegjëse për ngjarjet që kanë ndodhur në territorin e Lachin.

51. Ky thjeshtëzim është dhe arsyeja kryesore pse unë nuk mund të pajtohem me Gjykatën. Unë do të përpiqem të shpjegoj saktësisht arsyen sa më poshtë.

Juridiksioni nuk mund të përcaktohet pa atribuim të sjelljes

52. Sipas mendimit tim, koncepti i një "administrate lokale të varur" nënkupton se rregullat e atribuimit janë domosdoshmërisht të përfshirë (shih, për shembull, A. Cassese "Testet e Nikaragua dhe Tadiq rishqyrtohet në dritën e Gjykimit GJND-Gjenocidi në Bosnjë ", Gazeta Europiane e të drejtës ndërkombëtare, vol. 18 (2007), p. 658, fn. 17).

53. Kontrolli mbi një territor me një administratë lokale, pa marrë parasysh se ky kontroll efektiv, mund të ketë pasoja për përgjegjësinë e një Shteti Kontraktues, përveç kur veprimet e administratës lokale i atribuohen atij shteti ose - në gjuhën e aplikuar nga Gjykata - në qoftë se administrata lokale është e "varua" nga shteti. Mungesa e këtij atribuimi (ose "vartësia") nuk ka kontroll mbi territorin nga shteti dhe në këtë mënyrë juridiksioni i saj nuk mund të krijohet dhe, për këtë arsye, përgjegjësia e tij nuk mund të jetë e përfshirë.

54. Në fakt atribuim është përfshirë edhe kur kontrolli ushtrohet nëpërmjet "forcave të veta të armatosura të Shtetit Kontraktues ". Dallimi është vetëm në sundimin e përfshirjes së atribuimit.

Këto rregulla të atribuimit janë - natyrisht - në nenet e Komisionit për të Drejtën Ndërkombëtare mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte të Padrejta Ndërkombëtare (Raporti i Komisionit të Asamblesë së Përgjithshme në punën e sesionit të saj Pesëdhjetë e tretë, Vjetari i 2 Ndërkombëtar, Komisioni i Ligjeve (2001) 2, p. 26) (më tej "ARS"), të cilat janë të favorizuar nga Asambleja e Përgjithshme (Rezoluta 56/83 GA, UN Doc. A / 56/589, 28 janar 2002) dhe janë pranuar gjerësisht dhe reflektuar në të drejtën zakonore mbi këtë çështje. Në veçanti, ARS kanë qenë gjithashtu të referuara nga Gjykata Evropiane në disa raste (shih, ndër të tjera, Blečić kundër Kroacisë [DHM], § 48, nuk 59532/00, ECHR 2006 III;.. Shih gjithashtu Ilaşcu dhe Të tjerët v. Moldavisë dhe Rusisë [GC], nr. 48787/99, §§ 319-21, ECHR 2004 VII).

55. Kështu, në një rast kontrolli mbi një territor ushtruar nëpërmjet "forcave të veta të armatosur të Shtetit Kontraktues ", rregulli i përfshirë është atribut i "sjelljes së organeve të një shteti" (neni 4 i ARS), ndërsa në një rast të kontrollit mbi një territor ushtruar nëpërmjet "një administratë lokale të varur", rregulli i përfshirë është atribuomi i "Sjellja e drejtuar ose e kontrolluar nga shteti" (neni 8 i ARS).

56. Në përputhje me rrethanat, atribuimi është i përfshirë gjithmonë. Dallimi është se atribuimi i sjelljes së forcave të armatosura të një shteti tek ai shtet është i nënkuptuar në thelb, ndërsa dhënia e akteve të administratës lokale duhet të jetë provuar dhe pragu i kontrollit të nevojshëm për këtë cilësim duhet të përcaktohet (duke pasur parasysh debatin e vazhdueshëm për këtë çështje në doktrinën e së drejtës ndërkombëtare).

57. Në këtë mënyrë, nuk do të ishte e tepërt të theksohej edhe një herë se koncepti i "kontrollit efektiv të përgjithshëm", i përdorur nga Gjykata në rastet e Qipros është një provë juridike dhe kualifikohet nivelin e kontrollit të ushtruar nga shteti mbi territorin jashtë kufijve të saj të njohur kurse nocionet e "kontrollit efektiv" ose "kontroll i përgjithshëm" janë test i atributit dhe i referohet kontrollit të shtetit ndaj individëve, grupeve ose subjekteve (shih, për shembull, M. Milanovic, "Përgjegjësia e shtetit për Gjenocid", 17 European Journal of International law (2006), f. 586).

58. Ekuacioni i dy koncepteve është gjithashtu i papranueshëm dhe është një përpjekje për të treguar nevojën për të provuar një faktor më tepër se dy.

Do të ishte e rëndësishme të thuhet këtu edhe një herë se pavarësisht karakterit të veçantë të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, si një traktat të drejtave të njeriut (shih, ndër të tjera, McElhinney k. Irlandës [GC], nr. 31253/96, § 36, GJEDNJ 2001 XI (ekstrakte)), Gjykata është shprehur në një numër rastesh se "parimet themelore të Konventës nuk mund të interpretohen dhe zbatohen në një vakum" dhe se Gjykata "duhet gjithashtu të marrë në konsideratë rregullat përkatëse të së drejtës ndërkombëtare gjatë ekzaminimit të pyetjeve në lidhje me juridiksionin e tij dhe, rrjedhimisht, të përcaktojë përgjegjësinë e shtetit në përputhje dhe në harmoni me parimet që rregullojnë të drejtën ndërkombëtare e cila formon një pjesë ... "(shih Behrami dhe Behrami k. Francës dhe Saramati k. Francës, Gjermania dhe Norvegjia ( . dec.) [GC], nr 71412/01 dhe 78166/01, shtohet theksi, § 122; shih gjithashtu Banković et al l Belgjikës dhe shtetet e tjera anëtare të NATO-s (dec) [GC], nr 52207/99.... , § 57).

59. Duke pasur parasysh këtë, qasja e aplikuar nga Gjykata në rastin në fjalë nuk është tjetër vetëm shmangie dhe një sy qorr për rregullat e ligjit të përgjithshëm ndërkombëtar. Kjo qasje efektive rezulton në konfuzion dhe shkrirje të nocioneve të juridiksionit dhe atribuimit dhe krijimin e një standardi të përgjegjësisë, i cili është i paprecedent në praktikën e gjykatave ndërkombëtare dhe gjykatave dhe është pikërisht ajo që Gjykata paralajmëroi më parë: aplikimi i Konventës në një vakum.

Më herët Jurisprudenca e Gjykatës është pa dyshim në përputhje me zbatimin e diferencuar të rregullave të atribuimit dhe juridiksionit

60. Siç u tha më lart, jurisprudenca e mëparshme e Gjykatës për çështjen e juridiksionit ekstra-territorial ishte, sipas mendimit tim, në përputhje me standardet përgjithësisht të pranuara të përgjegjësisë së Shteteve të akteve të padrejta ndërkombëtare pasi këto janë kodifikuar nga Komisioni i së Drejtës Ndërkombëtare, ose zbatohet dhe interpretohet nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë. Prandaj, nuk ka mbështetje lidhur me pozicionin aktual të Gjykatës në atë jurisprudencë.

Duke filluar me rastet e Qipros, pavarësisht nga fakti se Gjykata Evropiane ka treguar në një numër rastesh që mund të krijohet kontrolli efektiv i përgjithshëm i një shteti mbi një territor përmes një administrate lokale të varur, deri në kohët e fundit, Gjykata nuk ka pasur të qartë rastin ku do të vendoset kontrolli me anë të këtij administrimi, dhe rastet e Qipros nuk janë një përjashtim. Në të vërtetë, në të gjitha rastet e shqyrtuara nga Gjykata Evropiane, me përjashtim të Catan, Shteti Kontraktues, ka qenë i përfshirë direkt ose për shkak të pranisë ushtarake të rëndësishme së saj (shih Loizidou k. Turqisë (themeli), 18 dhjetor 1996, § 56, Raportet e aktgjykimeve dhe vendimet 1996 VI;.. Qipro k. Turqisë [GC], nr 25781/94, § 77, GJEDNJ 2001 IV) ose nëpërmjet përfshirjes së saj të drejtpërdrejtë të shkeljeve në fjalë (e cila tashmë është një rasti përjashtim i " autoriteti Agjentit të Shtetit”) .

Në këtë drejtim rastet e Qipros qëndrojnë si një udhëzues i rëndësishëm. Është e vërtetë se në të dy rastet: Loizidou k. Turqisë dhe Qipros k. Turqisë, Gjykata Evropiane u shpreh se "kontrolli efektiv në përgjithësi mbi një territor" do të mund të ushtrohet nëpërmjet një administrate lokale të varur (shih Loizidou k. Turqisë (kundërshtimet paraprake), 23 mars 1995 , § 62, Seria A nr. 310, dhe Loizidou k. Turqisë (themeli), cituar më lart, § 52). Megjithatë, kontrolli, në fakt, nuk u vendos për shkak të kontrollit të territorit nga ana e TRNC-së, por për shkak të pranisë së konsiderueshme ushtarake të Turqisë në Qipron veriore dhe përfshirjen e tyre të drejtpërdrejtë në të dy pushtimet e Qipros veriore në parandalimin aplikuesit për të pasur akses në pronën e saj (shih Loizidou (kundërshtimet paraprake), cituar më lart, § 63). Gjykata gjeti në Loizidou (shih Loizidou (themeli), § 56):

"Është e qartë nga numri i madh i [Turqisë] trupave të angazhuar në detyra aktive në Qipron veriore ... se ushtria e saj ushtron kontroll efektiv të përgjithshëm mbi atë pjesë të ishullit"

Gjykata pastaj vazhdoi në përfundimin se përgjegjësia e Turqisë për veprimet e TRNC ishte i angazhuar, por nuk ishte niveli i kontrollit mbi TRNC-së që ishte vendimtar, por fakti i kontrollit të drejtpërdrejtë mbi territorin.

61. Kjo do të thotë se shkalla e kontrollit të ushtruar mbi administratën e varur lokale nuk ishte me të vërtetë e rëndësishme për Gjykatën, që pavarësisht nga shkalla e kontrollit mbi vetë TRNC-në, fakti që Turqia ka pasur kontroll të drejtpërdrejtë mbi ishullin nëpërmjet forcave të veta do të angazhojë detyrimet pozitive dhe negative të drejtave të njeriut të Turqisë.

62. Kështu, rregulli përkatës i ARS-së i zbatueshëm në këto raste është atribut i sjelljes së organeve të një shteti (neni 4);

"1. Zbatimi i ndonjë organi shtetëror do të konsiderohet një akt i atij shteti sipas ligjit ndërkombëtar, nëse ushtrime të organeve legjislative, ekzekutive, gjyqësore ose ndonjë funksioni të tjera, çfarëdo pozicioni që mban në organizimin e shtetit, dhe çfarëdo karakteri të tij si organ i qeverisë qendrore apo i një njësie territoriale të shtetit.

2. Një organ përfshin çdo person apo subjekt që ka këtë status në përputhje me ligjin e brendshëm të shtetit.”

Kështu, forcat turke, sjellja e të cilit padyshim i atribuohet Turqisë, ishin mjete të vendosjes së kontrollit mbi territorin.

63. Siç dhe Gjykata përcakton në rastin Qipro k. Turqisë (cituar më lart, § 77).:

"Duke pasur kontroll efektiv të përgjithshëm mbi Qipron veriore, përgjegjësia e tij [e Turqisë] nuk mund të kufizohet vetëm në veprimet e ushtarëve të saj apo zyrtarë në Qipron e veriut, por gjithashtu duhet të jetë e angazhuar në bazë të akteve të administratës lokale ..."

Kështu, ky kontroll ishte mbi territorin e Qipros veriore (çështje e juridiksionit) dhe jo mbi TRNC (një çështje e atribuimit) dhe në këtë aspekt nëse do që administrata lokale mbijeton përmes mbështetjes së Turqisë apo jo, ose në çfarë shkalle të kontrollit të ushtruon Turqia mbi këtë administratë janë çështje dytësore, është kontrolli i drejtpërdrejtë i Turqisë mbi territorin që ka rëndësi (dhe për këtë arsye pretendimi i ndërhyrjes së palës së tretë në këto raste të mbështetura në testin e atribuimit të "kontrollit të përgjithshëm" është pa themel).

64. Kështu, rastet Qipro nuk jep në fakt një arsyetim përfundimtar për vendosjen e kontrollit indirekt të një Shteti mbi një territor me një administratë të varur ose, pasi në këto raste administrata lokale vartëse nuk ishte në fakt mënyra e vendosjes së kontrollit efektiv të përgjithshëm mbi territorin; ushtria turke ishte.

65. Gjatë seancave të dy përfaqësuesve të ankuesve dhe përfaqësuesit e ndërhyrjes palës së tretë iu referuan vendimit të Gjykatës në Ilaşcu dhe të Tjerë k. Moldavisë dhe Rusisë (cituar më lart), si një shembull i kontrollit shtetëror të ushtruar mbi një administratë lokale të varur.

66. Unë besoj se, megjithatë, se Ilaşcu nuk ishte një rast i kontrollit efektiv të përgjithshëm mbi një territor - direkt ose indirekt - por rasti përjashtimi të një autoriteti agjent shtetëror dhe për këtë arsye krejtësisht i dallueshëm dhe i parëndësishëm.

67. Askund në analizën e Gjykatës në rastin Ilaşcu lidhur me ushtrimin ekstra-territorial të juridiksionit të Rusisë (§§ 379-94) mund të shprehë si "kontroll efektiv të përgjithshëm në lidhje me një territor", "kukull shtetit" ose "administratë lokale e varur" të gjenden; këto terma janë përdorur vetëm në përshkrimin e përgjithshëm të situatave të Gjykatës ku juridiksioni ekstra-territorial i një shteti mund të krijohet (shqyrtimi i ligjit për çështjen e juridiksionit ekstra-territorial), dhe jo ku Gjykata zbaton ligjin me faktet e rastit.

68. Prandaj, arsyetimi i Gjykatës ishte bazuar në një lidhje shkakësore midis veprimeve të forcave ruse dhe heqjen e mëvonshme të lirisë së aplikantëve nga ana e administratës lokale. Edhe pse ajo ka marrë një mbështetje politike dhe ushtarake nga Federata Ruse, mbështetja nuk ishte faktor vendimtar në përcaktimin e përgjegjësisë së Rusisë.

69. Në qoftë se mbështetja e Rusisë për autoritetet Transnistriane kishte mjaftuar në vetvete për t’u kualifikuar si një "administratë vendore e varur", përmes së cilës Rusia ka ushtruar kontroll efektiv të përgjithshëm mbi territorin, nuk do të kishte absolutisht asnjë nevojë për të krijuar përfshirjen e drejtpërdrejtë të forcave Ruse në arrestimin dhe trajtimin pasues të aplikantëve në këtë rast, pasi Gjykata ka shpjeguar, "kontrolli efektiv në përgjithësi mbi një territor" angazhon përgjegjësinë e Shtetit për të gjitha ngjarjet që kanë ndodhur në atë territor, pavarësisht përfshirjes së drejtpërdrejtë të shtetit, edhe pse "Shteti kontrollues ka përgjegjësi sipas nenit 1 të siguruar, brenda zonës nën kontrollin e tij, një varg të tërë të të drejtave themelore të përcaktuara në Konventë dhe protokollet shtesë të cilat i ka ratifikuar. Ai do të jetë përgjegjës për çdo shkelje të këtyre të drejtave "(shih Ilaşcu, cituar më lart, § 316, dhe Cyprus v. Turqisë [GC], nr. 25781/94, § 77, GJEDNJ 2001 IV).

70. Prandaj, Gjykata nuk ka treguar në Ilaşcu se të gjitha aktet e autoriteteve Transnistriane u atribuohen Federatës Ruse, por vetëm se për shkak të mbështetjes së dhënë këtyre autoriteteve "përgjegjësia e Federatës Ruse [ishte] angazhuar në lidhje me veprimet e paligjshme të kryera nga separatistët Transdniestrian, varësisht prej ushtrisë dhe mbështetjes politike që iu dha për të ndihmuar për të ngritur regjimin separatist dhe pjesëmarrjen e personelit ushtarak në luftime "(theksim i shtuar, § 382).

71. Në kuptim të drejtës ndërkombëtare publike, kjo nuk është një atribut i akteve të autoriteteve Transnistriane të Federatës Ruse si e tillë (e cila është e barasvlershme me kualifikimin Republikën Moldave të Transnistrias si një "shtet kukull"), por krijimi i përgjegjësisë së një Shteti për të ndihmuar dhe asistuar një njësi tjetër ekonomike. Kështu, Neni 16 i neneve të ILC mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte të Padrejta Ndërkombëtare parashikon përgjegjësinë e shteteve për "[n] dihmë ose asistencë në kryerjen e një akti të padrejtë ndërkombëtar". Kjo e fundit përcakton:

"Një shtet i cili ndihmon ose asiston një shteti tjetër në kryerjen e aktit të padrejtë ndërkombëtar ky i fundit është përgjegjës ndërkombëtarisht për të bërë kështu, nëse:

shteti e bën këtë me njohuri të rrethanave të aktit padrejtë ndërkombëtar;

akti do të ishte i padrejtë ndërkombëtar, nëse kryhet nga ai shtet. "

72. Përgjegjësia e tillë nuk mund të të krijohet in abstracto, por duhet të jetë e lidhur me çdo akt të veçantë ose shkelje në fjalë, prandaj kërkesat e nenit 16 (a) se ndihma dhe asistenca e shtetit duhet të ketë "njohuri të rrethanave të aktit të padrejtë ndërkombëtar". Dhe Gjykata është e qartë se duke ndjekur këtë linjë arsyetimi, kur krijohet përfshirja e drejtpërdrejtë e autoriteteve ruse në ndalimin e aplikantëve dhe theksimin e njohurive të ngjarjeve të mëvonshme në fjalë që ndodhën pasi kërkuesit i janë dorëzuar autoriteteve Transnistriane ( § 384, theksimi i shtuar):

"... Ngjarjet të cilat i dhanë ngritje përgjegjësive të Federatës Ruse duhet të merren parasysh që të përfshijnë jo vetëm veprimet në të cilat agjentët e atij shteti kanë marrë pjesë, si arrestimi dhe paraburgimi i ankuesve, por edhe transferimi i tyre në duart e policisë dhe regjimit Transnistrian, dhe pas keqtrajtimit nga policia, pasi duke vepruar në këtë mënyrë agjentët e Federatës ruse ishin plotësisht të vetëdijshëm se po dorëzoheshin tek një regjim i paligjshëm dhe jokushtetues.

Përveç kësaj, varësisht prej akteve që aplikantët ishin akuzuar, agjentët e Qeverisë Ruse e dinin ose të paktën duhet ta kenë ditur, fatin që i priste "

73. Prandaj, Gjykata nuk përfundoi se veprimet e autoriteteve Transnistriane u atribuohen Federatës Ruse, e cila do të ishte pasojë logjike që ato autoritete të konsiderohen si një "shtet kukull", por vetëm se përgjegjësia e Federatës Ruse është angazhuar në lidhje me aktet e veçanta, e cila është një gjuhë e veçantë për përgjegjësinë e shtetit për ndihmë dhe asistencë (ibid, § 385).:

"Sipas mendimit të Gjykatës, të gjitha aktet e kryera nga ushtarët rusë në lidhje me aplikantët, duke përfshirë transferimin e tyre në krye të regjimit separatist, në kuadër të bashkëpunimit të autoriteteve ruse me atë regjim të paligjshëm, janë në gjendje të marrin përgjegjësi për veprimet e këtij regjimi "

74. Kështu, eshte mbledhja e bashkëpunimit të Rusisë me autoritetet Transnistriane (jo kontrolli i tij), njohja e fatit të viktimave dhe përfshirja e drejtpërdrejtë e agjentëve të Federatës Ruse në shqyrtim që së bashku morën përgjegjësinë e kësaj të fundit. Këto elemente janë plotësisht në përputhje me përgjegjësinë sundimin të shtetit për ndihmë dhe asistencë në kryerjen e akteve të paligjshme.

75. Një tjetër element i rëndësishëm këtu është lidhja shkakësore midis akteve të agjentëve të Federatës Ruse dhe trajtimit të mëpasshëm të viktimave.

76. Kjo nuk ishte e përcaktuar nga Gjykata për herë të parë në Ilaşcu, por në rastin më herët të Soering kundër Mbretërisë së Bashkuar., Në të cilën u përdor e njëjta gjuhë si në Ilaşcu (shih Soering k. Mbretërisë së Bashkuar, 7 July 1989 § 88, Seria A nr 161).:

"Pyetja mbetet nëse ekstradimi i një të arratisuri në një shtet tjetër, ku ai do të nënshtrohet ose të jetë e mundur që t’i nënshtrohet torturës ose dënimeve ose trajtimeve çnjerëzore ose poshtëruese do të marrë përgjegjësinë e një Shteti Kontraktues .... Do të jetë e vështirë në përputhje me vlerat themelore të Konventës që "trashëgimia e përbashkët e traditave politike, idealeve, lirisë dhe shtetit të së drejtës" për të cilën Preambula i referohet, ishin një shtet kontraktues me vetëdije për të dorëzuar një të kërkuar në një shtet tjetër ku kishte arsye serioze për të besuar se ai do të jetë në rrezik për t’iu nënshtruar torturës, me gjithë dyshimin e kryerjes krimit të urryer.”

77. Formulimi i mësipërm përdorur në gjykimin Soering në mënyrë të qartë dhe haptazi tregon se fakti i thjeshtë se përgjegjësia e shtetit është marrë me akte të caktuara nuk ka të bëjë me cilësimin. Argumenti i kundërt do të na çojë në përfundimin qesharak se veprimet e mundshme të autoriteteve amerikane i atribuohen Britanisë së Madhe. Kështu, në rastin e vendimit Soering, gjithashtu, ne kemi pasur të bëjmë me përgjegjësinë për ndihmë dhe asistencë.

78. Në Ilaşcu përgjegjësia e Federatës Ruse u krijua për shkak të kombinimit kumulativ të disa faktorëve: (1) përfshirjes së drejtpërdrejtë të trupave ruse në paraburgim të aplikantëve, (2) dorëzimi i aplikantëve nga trupat ruse tek autoritetet Transnistriane dhe njohuritë e tyre për fatin e aplikantëve, (3) mbështetja e dhënë nga autoritetet ruse në Transnistria. Prandaj, në Ilaşcu përgjegjësia e shtetit është krijuar për shkak të ndihmës së saj dhe asistencës ndaj grupit që ka kryer aktet e paligjshme, ndërsa kriteri i ushtrimit të juridiksionit ekstra-territorial është krijuar nëpërmjet përjashtimit agjencisë dhe në asnjë mënyrë përmes përjashtimit të "kontrollit të përgjithshëm efektiv të territorit”, e cila është e qartë nga mbështetja e Gjykatës mbi shkakësinë midis akteve të trupave ruse dhe trajtimit të mëpasëm dhe privimit nga liria ndaj të cilit ishin nënshtruar ankuesit.

79. Për këtë arsye, rasti Ilaşcu, gjithashtu, nuk ofron asnjë mbështetje për pozitën e Gjykatës të shprehur në këtë rast, e cila është krejtësisht e dallueshme. Mungon dëshmia e drejtpërdrejtë për përfshirjen e forcave të Republikës së Armenisë në heqjen e të drejtës mbi pasurinë e tyre ose dëshmi për numin e madh të atyre forcave të drejtpërdrejtë të kontrollit të territoreve në fjalë, e vetmja mënyrë për të provuar ushtrimin e juridiksionit ekstra-territorial të Armenisë është për të provuar nënshtrimin e NKr ndaj Armenisë, pas së cilës NKr duhet të jetë mjet për vendosjen e kontrollit mbi territorin.

80. Në shikim të parë një devijim nga qasja në fjalë mund të vërehet në gjykimin Catan. Në këtë gjykim, Gjykata tregoi se rasti nuk kishte asgjë të bënte me cilësimin e të gjithës (§ 115). Megjithatë, Gjykata Evropiane pastaj vazhdoi duke përcaktuar se "niveli i lartë i ‘‘ varësisë së RTM-së për mbështetjen ruse tregon se Rusia ka ushtruar kontroll efektiv dhe ndikim vendimtar mbi administratën" RTM "gjatë periudhës së ‘krizës së shkollës "(§ 122). Kështu, ndryshe nga formulimi i përdorur në rastet e Qipros, ky nuk është kontroll mbi territorin (juridiksionin), por kontroll mbi një entitet.

81. Megjithatë, në kohën e shqyrtimit të Catan, Gjykata kishte shqyrtuar tashmë rastin Ilaşcu. Kështu, gjetjet e Gjykatës mund në një masë të caktuar të shpjegojnë prirjen e Gjykatës për të zbatuar të njëjtat standarde për mbrojtjen e të drejtave të njeriut në të njëjtën situatë gjeopolitike.

Standardi i atribuimit

82. Duke treguar kështu se çështja e atribuimit është e domosdoshme për përcaktimin e ushtrimit të juridiksionit ekstra-territorial përmes një administratë lokale të varur, pyetja tjetër për t’u përgjigjur është standardi i atribuimit që do të zbatohet, që është, standardi i Atribuimit i cili duhet të përdoret për të përcaktuar nëse administrata lokale është në fakt e varur ose jo, ose me fjalë të tjera nëse administrata lokale mund të kualifikohet si një organ de facto të shtetit të paditur.

83. Gjatë përcaktimit të këtij standardi, ne duhet të mbajmë në mend se ajo është pjesë e së drejtës ndërkombëtare për përgjegjësinë e Shtetit dhe për këtë arsye duhet të gjendet në praktikën e shteteve. Një tjetër çështje e cila duhet të merret me kujdes gjatë përcaktimit të standardit është obligim i çdo gjykate ndërkombëtare për të shmangur duke kontribuar në fragmentimin e së drejtës ndërkombëtare, ose në vend të një lloji të veçantë të kësaj dukurie, ku të njëjtat koncepte juridike ndërkombëtare janë interpretuar në një mënyrë të ndryshme nga forume të ndryshme.

84. Siç ILC ka treguar në raportin e saj të fragmentimit, është një supozim i fortë kundër konfliktit normativ në të drejtën ndërkombëtare. ILC ka specifikuar më tej se "[d] allimi i pikëpamjeve në lidhje me përmbajtjen e ligjit të përgjithshëm ... zvogëlon sigurinë ligjore" dhe "vë subjektet juridike në pozitë të pabarabartë vis-à-vis me njëri-tjetrin", duke pasur parasysh se "[T] të drejtat që ata gëzojnë varen nga juridiksioni që i kap për t’i zbatuar "(" Copëzimi i së Drejtës Ndërkombëtare:. Vështirësitë që lindin nga diversifikimi dhe zgjerimi i së drejtës ndërkombëtare ", UN Doc A / CN.4 / L.682, § 52).

85. Thënë kjo, uniformiteti i interpretimit dhe zbatimit të së drejtës së përgjithshme ndërkombëtare nga ana e gjykatave të ndryshme dhe institucione të tjera qëndron si kusht i drejtësisë ndërkombëtare dhe rendit juridik. Kështu, duke pasur këtë konsideratë në mendje, duhet të kihet vëmendje gjithashtu për praktikën e institucioneve të tjera ndërkombëtare.

86. Rregulli i përgjithshëm është përshkruar në nenet e ILC mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte e Padrejta Ndërkombëtare (ARS), përkatësisht neni 8 ( "sjelljeje, e drejtuar apo e kontrolluar nga një shtet"), i cili parashikon:

"Zhvillimi i një personi ose grupi personash, do të konsiderohet si një akt i një shteti në bazë të së drejtës ndërkombëtare nëse personi ose grup personash janë, në fakt, duke vepruar sipas instruksioneve të, ose nën drejtimin, kontrollin e atij shteti në kryerjen jashtë sjelljes ".

87. Pyetja me vend është, pra, se çfarë lloj kontrolli duhet të ushtrohet nga një shtet në mënyrë që të rezultojë në atribuim të veprimeve të personave apo të një grupi të personave (ose në të vërtetë i një subjekti që ka të gjitha tiparet e një shteti).

88. Sipas arsyetimit të GJND-së në aktivitetet ushtarake dhe paraushtarake në rastin Against Nikaragua:

"Pjesëmarrja e një shteti, edhe në qoftë se mbizotëruese apo vendimtare, në financimin, organizimin, trajnimin, furnizimin dhe pajisjen [e aktorëve jo-shtetërore] dhe planifikimi i gjithë punës së tij është ende i pamjaftueshëm në vetvete, ... me qëllim të atributit. [... E] dhe kontrollin e përgjithshëm nga ana e ... shteti mbi një forcë me një shkallë të lartë të varësisë nga ajo nuk do të thotë në vetvete, pa dëshmi të tjera, që [... Shteti] drejton [] ose zbaton [] aktet. ... Për këtë sjellje për dhënien të përgjegjësisë ligjore të [... Shtetit], ai në parim duhet të provojë se ka kontroll efektiv mbi operacionet ushtarake ose paraushtarake gjatë të cilave shkeljet e pretenduara ishin kryer "(1986 Raportet e GJND-14, f. 65, § 115, theksimii shtuar)

89. Vlen të përmendet se GJND nuk ka devijuar nga rregulli i "kontrolli efektiv", duke e aplikuar në mënyrë të vazhdueshme në të gjitha rastet e ngjashme. Kështu, në Aktivitetet e Armatosura në territorin e Kongos (DRD k. Ugandës), GJND-ja nuk ia atribuoi aktet e të ashtuquajturës Lëvizja Çlirimtare Kongo në Ugandë, pavarësisht nga fakti i vendosjes së mbështetjes financiare Ugandës dhe trajnimit të ofruar ndaj atyre më parë, faktori vendimtar është se Lëvizja Çlirimtare Kongos nuk është krijuar nga Uganda dhe se ajo nuk ka kontrolluar mënyrën në të cilën ndihma e dhënë është vënë në përdorim (2005 Raportet e GJND-168, f. 226, § 160).

90. Në rastin e saj më të fundit lidhur me cështjen Aplikimi i Konventës për Parandalimin dhe Dënimin e Krimit të Genocidit, GJND-ja edhe një herë konfirmoi qëndrimin e saj, duke mohuar atributet e akteve të Republikës së Srpska në Serbi dhe Mal të Zi, pavarësisht mbështetjes ushtarake, financiare dhe logjistike të ofruar nga Serbia për të mëparshmin, shkëmbimi aktiv i personelit ushtarak mes dy njësive, e cila ishte shumë më e madhe se çdo mbështetje e dhënë nga ana e Republikës së Armenisë në Republikën Nagorno-Karabakut, dhe pavarësisht nga fakti që shumë prej zyrtarëve ushtarakë të rangut të lartë në Republikën Srpska kanë mbajtur njëherësh poste në Serbi dhe në fakt kanë dalë në pension në Serbi dhe pavarësisht faktit se, ndryshe nga rastet e Nikaraguas dhe Kongos, forcat e Republikës Srpska në fakt janë krijuar nga Serbia ( shih, për shembull, M. Milanovic, "Përgjegjësia e shtetit për Gjenocid", op. cit., f. 598). GJND-ja vuri në dukje:

"Megjithatë duhet të tregohet se ky" kontroll efektiv "është ushtruar, apo se udhëzimet e shtetit u dhanë, në lidhje me çdo veprim në të cilën kanë ndodhur shkeljet e pretenduara, jo në përgjithësi në lidhje me veprimet e përgjithshme të marra nga personat ose grupet e personave që kanë kryer shkeljen "(Zbatimi i Konventës për Parandalimin dhe Dënimin e Krimit të Gjenocidit (Bosnja dhe Hercegovina k. Serbisë dhe Malit të Zi), 2007, GJND Raportet 43, p. 208, § 400).

91. Kështu, praktika e GJND-së - organi kryesor gjyqësor që ka të bëjë me përgjegjësinë e shteteve - në këtë zonë është absolutisht e qëndrueshme. Megjithatë, një kërkesë alternative është ngritur nga ndërhyrja e palës së tretë se "kontrolli i përgjithshëm është i mjaftueshëm", dhe se çështja duhet për këtë arsye të adresohet këtu.

92. Koncepti i "kontrollit të përgjithshëm" është zhvilluar dhe zbatuar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY "") (Prokurori k. Tadiç, Rasti nr IT-94-1-A, Aktgjykimi i Dhomës së Apelit nga 15 korrik 1999, § 137).

93. Megjithatë, ICTY nuk ka të bëjë me çështjet e përgjegjësisë së shtetit, por me çështjet e përgjegjësisë penale ndërkombëtare të individëve. Prandaj, qëllimi i tij kryesor (ose më mirë qëllimi i vetëm), për aplikimin e testit "Kontrolli i përgjithshëm" ishte për të përcaktuar natyrën e konfliktit të armatosur në fjalë, që është, për të provuar përfshirjen, nëse ka, të Serbisë dhe Malit të Zi në konfliktin i cili ishte është zhvilluar në territorin e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe të mos përcaktojë atributet e akteve të forcave lokale serbe në Serbi.

94. Kështu, GJND-ja e refuzoi në mënyrë të hapur çdo kërkesë të mundshme të testit "kontroll i përgjithshëm", në lidhje me çështjet e përgjegjësisë së shtetit (shih Bosnja dhe Hercegovina k. Serbisë dhe Malit të Zi, op. Cit., P. 209, § 403). Kështu, sipas Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, testi "kontrolli i përgjithshëm" mund të zbatohet, për shembull, kur përcaktohet nëse konflikti është ndërkombëtar apo jo, por jo në çdo rast kur kanë të bëjnë me çështjet e përgjegjësisë e shtetit (ibid., P. 210, § 404). E thënë kjo, referenca e ndërhyrjes së palës së tretë lidhur me testin e "kontrollit të përgjithshëm" është, sipas mendimit tim, i parëndësishëm.

95. Duke pasur parasysh sa më sipër, në përcaktimin, sipas mendimit tim, nëse Armenia ushtron juridiksionin ekstra-territorial mbi territorin e Lachin është drejtpërdrejt e varur në çështjen nëse Armenia ka kontroll efektiv mbi forcat e Nagorno-Karabakh, e cila, nga ana tjetër, në të vërtetë kontrollon territorin në fjalë.

Aplikimi i testit të kontrollit efektiv të marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Armenisë dhe Republikës së Nagorno-Karabak

96. Për të përmbledhur testin e kontrollit efektiv, siç përshkruhet më sipër, zbatimi i saj kërkon provë të drejtimit dhe zbatimit të sjelljes nga ana e shtetit. Kjo kërkon jo vetëm ndihmë materiale të dhënë nga shteti, por edhe dëshmi të kontrollit mbi mënyrën në të cilën ndihma e tillë është vënë në përdorim. Përveç kësaj, prova për të mbështetur gjetjet se shteti vetë e ka krijuar subjektin në fjalë mund të kontribuojnë në krijimin e ekzistencës së kontrollit efektiv të ushtruar mbi këtë temë nga ana e shtetit. Asnjë nga sa më sipër, megjithatë, është vendosur në rastin konkret.

97. Ajo që ne dimë është se (i) Armenia ka siguruar fonde për të NKr, por në fakt nuk ka qenë i vetmi shtet për ta bërë këtë; (Ii) Disa zyrtarë të rangut të lartë të Shtetit kanë ndjekur karrierën politike në Republikën e Armenisë pasi më parë kanë vepruar kështu dhe në NKr; (Iii) disa zyrtarë shtetërorë kanë bërë deklarata në lidhje me unitetin e popullit të Republikës së Armenisë dhe popullit të NKr. Këto, sipas mendimit tim, vështirë të provojnë se NKr është në varësi të Republikës së Armenisë.

98. Gjykata ka konkluduar se Republika e Armenisë dhe Gjithë Fondi Armen kanë dhënë ndihmë financiare. Asgjë në këtë rast mbështet pretendimin se Armenia është ndikuar në fakt në ndonjë mënyrë dhe metodë në të cilën ndihma financiare të jetë përdorur nga NKr.

99. Megjithatë, para se të trajtohet kjo çështje me detaje një gjë duhet të theksohet këtu dhe të cilat Gjykata harron është arsyeja pse një ndihmë e tillë po sigurohet. Ajo që nuk është reflektuar në gjykim është fakti se kjo ndihmë është dhënë për të përmirësuar kushtet çnjerëzore në të cilat populli i NKr gjen veten e tij si rezultat i bllokadës së vazhdueshme dhe sulmet ushtarake nga fqinji i saj - Azerbajxhani.

100. Çështja kryesore, megjithatë, është sigurisht nëse Republika e Armenisë është e aftë për drejtimin ose në fakt ka drejtuar aktet e NKr. Sipas mendimit tim, rezolutat përkatëse të Këshillit të Sigurimit dhe dokumentet e tjera të Kombeve të Bashkuara janë të një rëndësie të madhe në vlerësimin e kësaj çështjeje.

101. Duke filluar me interpretimin e rezolutave përkatëse të Këshillit të Sigurimit, duhet të theksohet se këto dokumente, si çdo dokument tjetër ligjor, i nënshtrohen rregullave të sakta dhe strikte të interpretimit.

102. Këto rregulla të interpretimit janë mbështetur në të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare. Siç është treguar nga ILC, "[k] ur kërkojnë për të përcaktuar marrëdhëniet e dy ose më shumë normave me njëri-tjetrin, normat duhet të interpretohen në përputhje me ose analoge me VCLT [Konventën e Vjenës për të Drejtën e Traktateve] dhe veçanërisht me dispozitat në nenet 31-33 që ka të bëjë me interpretimin e traktateve "(Konkluzionet e punës së Grupit Studimor mbi fragmentimit të drejtës ndërkombëtare:. Vështirësitë që lindin nga diversifikimi dhe zgjerimi i Ligjit Ndërkombëtar, UN Doc A / 61/10, § 251).

103. Prandaj, këto rregulla japin udhëzime në rast të interpretimit të Rezolutave të Këshillit të Sigurimit, të cilat për këtë arsye duhet të interpretohen në mirëbesim në përputhje me kuptimin e zakonshëm që jepet për kushtet e rezolutave në kontekstin e tyre dhe në dritën objektit dhe qëllimit (Konventa e Vjenës mbi të Drejtën e Traktateve, 1155 UNTS 331, 23 maj 1969 Art. 31).

104. Nga ana tjetër, megjithatë, GJND-ja ka tërhequr vëmendjen me "dallimet në mes të rezolutave të Këshillit të Sigurimit dhe traktatet [që do të thotë] se interpretimi i rezolutave të Këshillit të Sigurimit kërkon gjithashtu se faktorë të tjerë duhet të merren parasysh" (në përputhje me ligjin ndërkombëtar e shpalljes së njëanshme të pavarësisë në lidhje me Kosovën (Opinionit Këshillimor), Raportet 2010 GJND, p. 442, § 94). Prandaj, në bazë të GJND:

"Interpretimi i rezolutave të Këshillit të Sigurimit mund të kërkojë ... për të analizuar deklaratat nga përfaqësuesit e anëtarëve të Këshillit të Sigurimit të bëra në kohën e miratimit të tyre, rezolutave të tjera të Këshillit të Sigurimit në të njëjtën çështje, si dhe praktika e mëvonshme e organeve përkatëse të Kombeve të Bashkuara dhe të shteteve të prekura nga këto rezolutat e dhënë. "

105. Kështu, dispozitat përkatëse të Rezolutave të Këshillit të Sigurimit duhet gjithashtu të interpretohen në kontekstin e tyre, duke marrë parasysh të gjitha zhvillimet - deklarata, raporte dhe kështu me radhë - që kanë shoqëruar diskutimet e Këshillit të Sigurimit në atë kohë.

106. I pari i Rezolutave të Këshillit të Sigurimit për këtë çështje - Rezoluta 822 (30 prill, 1993) - i referohet shprehimisht në preambulën e saj në "pushtimit të qarkut Kelbadjar të Republikës së Azerbajxhanit nga forcat vendore armene " (Rezoluta e KS 822, UN Doc. S / RES / 822, 30 prill 1993 preambula, shtohet theksi), e jo nga Republika e Armenisë. I njëjti dallim në mes të Republikës së Armenisë dhe forcave lokale armene është e dukshme nga Shënimi i Presidentit të Këshillit të Sigurimit, cituar në preambulën e rezolutës, ku Presidenti, duke iu drejtuar Këshillit në emër të KS, tërheq në mënyrë të qartë linjën e dallimit midis çështjes së marrëdhënieve mes Armenisë dhe Azerbajxhanit dhe armiqësive në terren (Shënim nga Kryetari i Këshillit të Sigurimit, UN Doc S / 25539, 6 prill 1993.):

"Këshilli i Sigurimit shpreh shqetësimin e tij serioz në përkeqësimin e marrëdhënieve ndërmjet Republikës së Armenisë dhe Republikës së Azerbajxhanit, si dhe përshkallëzimin e akteve armiqësore në konfliktin e Nagorni-Karabakut, veçanërisht pushtimin e rrethit Kelbadjar të Republikës së Azerbajxhanit nga forcat vendore armene. "

107. Megjithatë, një tjetër dokument që Rezoluta SC 822 (1993) i referohet në preambulën e saj – raporti i Sekretarit të Përgjithshëm të datës 14 prill 1993 (UN Doc S / 25600, §§ 7 dhe 8.) - Tregon qartë se ndërsa rajonet e Republikës së Armenisë ngjitur në kufi ishin të vendosura me granata nga ana e Azerbajxhanit, nga ana tjetër nuk u kryen veprime armiqësore nga ana e Republikës së Armenisë në përgjigje:

"Në misionin e tij të parë në terren, nga 9 deri më 10 prill, Përfaqësuesi i përkohshëm i Kombeve të Bashkuara në Armeni vizitoi krahinat jugore të Araratit dhe Goris. Në disa fshatra pranë kufirit Azerbajxhanit misioni ka treguar prova të shkatërrimit të konsiderueshëm, që rezulton nga granatat dhe mortaja. Duke vizituar fshatin Khndzorask një predhë mortaje shpërtheu vetëm rreth 20 metra larg nga makina të Kombeve të Bashkuara, e cila është shënuar në mënyrë të qartë si e tillë. Misioni gjithashtu iku nga fshati Korndzor kur filloi zjarri me tank, me sa duket nga territori i Azerbajxhanit.

... Më 12 prill Përfaqësuesja e Kombeve të Bashkuara gjurmoi, në hapësirën ajrore armene, midis kufirit ndërmjet Republikës së Armenisë dhe qarkut Kelbadjar të Azerbajxhanit. Asnjë shenjë e armiqësive, lëvizjeve ushtarake ose prani e forcave të armatosura të Republikës së Armenisë nuk u vërejt. "

108. Një fjalim përmbyllës i bërë nga Përfaqësuesi i Përhershëm i Francës pas miratimit të Rezolutës së KS 822 ka konfirmuar më tej këtë pozicion. Ai ka theksuar se preambula e Rezolutës reflektohet "një balancë e arsyeshme midis dijenisë së tensioneve ekzistuese mes Armenisë dhe Azerbajxhanit, dhe duke njohur natyrën e luftimeve të lokalizuara "( Është vërejtur më tej se përleshjet duhet të parandalohen.–

109. Kështu, asgjë në tekstin e Rezolutës të KS 822, dokumentet e referuara apo deklaratat e Shteteve palë të bëra në lidhje me të kanë mbështetur drejtpërdrejt ose tërthorazi pretendimin se forcat NKr janë duke u kontrolluar nga Republika e Armenisë dhe se Republika e Armenisë ka ushtruar kontroll mbi të përmes forcave NKr. Për më tepër, në kohën e miratimit të rezolutës në fjalë, Lachin ishte tashmë nën kontrollin e NKr.

110. E njëjta gjë është e vërtetë për tre rezolutat e tjera të Këshillit të Sigurimit. Rezoluta 853 i referohet "armenëve të Nagorni-Karabakut" si parti që është dashur të jenë në përputhje me të dy Rezolutat 822 dhe 853 (rezolutë KS 853, UN Doc. S / RES / 853, 29 korrik 1993 § 9).

111. Më tej u bëri thirrje "Qeveria e Republikës së Armenisë që të vazhdojë të ushtrojë ndikimin e saj për të arritur përputhshmërinë nga ana e armenëve për rajonin Nagorni-Karabak të Republikës Azerbajxhanit me rezolutën e saj 822 (1993) dhe kësaj rezolute ..." (ibid.). Njohja e ndikimit, megjithatë, nuk ka të bëjë me kontrollin de facto. Formulimi - "të vazhdojë të ushtrojë" - është qartë dhe mund të interpretohet vetëm si në vijim: (1) Armenia ka pasur ndikim mbi NKr; dhe (2) Armenia ka ushtruar ndikimin e saj mbi NKr për të arritur pajtueshmërinë.

112. Edhe në fjalimet e tyre vijuese të Rezolutës, anëtarët e KS - Francë, Rusia, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Brazili, Spanja, Venezuela - referuan në mënyrë të qartë dhe pa mëdyshje për "armenët e Nagorni Karabakut", "të komunitetit armen e Nagorni-Karabakh "ose" forcat lokale armene"(fjalë për fjalë i Përkohshëm Record e Takimit të tre mijë e dyqind e pesëdhjetë e nëntë, UN Doc. S / PV.3259, 29 korrik 1993). I vetmi vend që të flitet për përfshirjen e Armenisë ishte Pakistani - një shtet që deri më sot nuk e njeh Republikën e Armenisë.

113. Një tjetër dokument, i përmendur në preambulën e Rezolutës 853 - Raportin nga Kryetarii Konferencës Minsk të OSBE-së - më tej konfirmon qasjet dallueshme politike të pranishëm në NKr dhe Armenia; sipas këtij raporti, ndërsa Presidentii Armenisë ri konfirmoi mbështetjen e tij për orarin e KSBE Minsk Group gjatë vizitës së kryetarëve s në Jerevan, pozita e udhëheqësit në NKr ishte krejtësisht e ndryshme ( "Në Nagorni Karabak kam gjetur një qëndrim krejtësisht të ndryshme në pjesë e liderëve lokalë të komunitetit armen ", Raport nga Kryetarii Konferencës Minsk të Konferencës për Siguri dhe Bashkëpunimi në Evropë në Nagorni Karabak Presidentit të Këshillit të Sigurimit të datës 27 korrik 1993, UN Doc. S / 26184, 28 korrik 1993 §§ 4 5) Kjo është edhe një tregues më shumë se Armenia dhe NKr nuk ishin të udhëhequr nga i njëjti vullnet politik.

114. Rezolutat e Këshillit të Sigurimit 874 dhe 884 nuk janë të ndryshme. Rezoluta 874 e Këshillit të Sigurimit ruajtur të njëjtën linjë e dallimit në mes të "konfliktit në dhe rreth Nagorni Karabakut" dhe "Tensionet mes Republikës së Armenisë dhe Republikës Azerbajxhanit" (UN Doc. S / RES / 874, 14 tetor 1993 preambula) , ndërsa SC Rezoluta 884 përdoret edhe formulim të ngjashëm me atë të Rezolutës 853, duke i bërë thirrje "qeverisë së Armenisë për të përdorur ndikimin e tij për të arritur përputhshmërinë nga armenët e Nagorno-Karabakh ..." (UN Doc. S / RES / 884 , 12 nëntor 1993 § 2).

115. Kështu, asgjë në katër rezolutat e Këshillit të Sigurimit mbështet qëndrimin se Republika e Armenisë ushtruar kontroll mbi NKr.

116. Një tjetër argument paraqitura në mbështetje të kërkesës së kontrollit të NKr nga Republika e Armenisë është e ashtuquajtura "shkëmbimii zyrtarëve" argumentit. Në këtë drejtim ajo duhet para së gjithash, dhe përsëri, të theksohet se ky është një faktor i aplikuar nga ICTY në kontekstin e "kontrollit të përgjithshëm" provë, pra, në përcaktimin e natyrës së një konflikti dhe jo në mënyrë për të zgjidhur çështjet e atribuim. Rasti klasik në këtë drejtim është Prokurori k. Rasti Blaskiq (Lënda Nr IT-95-14-T, Aktgjykimii Dhomës Gjyqësore e 3 Mars 2000), e cila merret me natyrën e konfliktit të armatosur në mes të Bosnje-Hercegovinës dhe Këshillii Mbrojtjes kroate e të ashtuquajturës "Republika kroate e Herzeg-Bosnjës".

117. Në Blaskiq, megjithatë, fakti që personeli ushtarak kroate shërbyer në forcat e Këshillit të Mbrojtjes Kroate nuk është faktorii vetëm përcaktimin e ekzistencës së kontrollit të përgjithshëm. Në fakt, kriteret e kontrollit të përgjithshëm janë konsideruar nga Dhoma Gjyqësore të jenë të kënaqur për shkak të ekzistimit të një numri faktorësh - këto përfshihen, ndër të tjera, (i) shkëmbimin e personelit; (Ii) emërimin e drejtpërdrejtë e gjeneralëve nga Kroacia; (Iii) faktin që personeli ka vazhduar të marrin paga nga Kroacia; (Iv) fakti se ata morrën urdhra të drejtpërdrejta nga Kroacia; dhe (v) marrja e tyre të mbështetjes financiare dhe logjistike (ibid., §§ 100-20).

118. Asnjë nga këto nuk është dëshmuar në lidhje me marrëdhëniet e forcave të Republikës së Armenisë dhe të NKr. As emërimet direkt nga Armenia, as pagat vijnë direkt nga Armenia, as urdhrat që vijnë nga Armenia janë provuar nga faktet e këtij rasti. Në vend të kësaj, Gjykata është duke folur për një koncept të përgjithësuar të integrimit të lartë.

119. Për më tepër, në Blaskiq shkëmbimi i personelit ishte rrethore në natyrë, me zyrtarët kroatë që shërbejnë në Këshillin Kroat të Mbrojtjes për disa kohë dhe pastaj kthehen në shërbim në Republikën e Kroacisë (ibid., § 115). Në këto rrethana ishte e qartë se shërbimi në Këshillin Kroat të Mbrojtjes ishte thjesht pjesë e shërbimit të tyre në forcat e Republikës së Kroacisë dhe ishte pjesë e agjendës politike të këtij të fundit. Nuk ka të tilla situata është e pranishme, megjithatë, në rastin e marrëdhënieve të Republikës së Armenisë dhe NKr, dhe shembujt e pakta të prodhuara nga Partia e tretë ndërhyrë nuk janë tregues i një agjende politike të transferimit të zyrtarëve të shtetit, por ilustrojnë veçoritë e karrierat politike të atyre pak individëve, pa marrë parasysh se sa ndikim pozicionet e tyre.

120. Për më tepër, kjo lëvizje ka qenë që nga NKr në Republikën e Armenisë dhe jo anasjelltas, kështu që unë nuk shoh se si kjo mund të kontribuojë në përcaktimin se Republika e Armenisë zotëroi NKr, edhe në qoftë se ne aplikojmë dhe t’i përmbahen të standardet e "kontrollit të përgjithshëm" të përdorura nga ICTY.

121. Megjithatë, një tjetër faktor i cili, sipas mendimit të Gjykatës, provon "integrimin e lartë" të forcave të Republikës së Armenisë dhe NKr dhe me të cilat, edhe një herë, unë nuk mund të bien dakord, ka të bëjë me deklaratat e zyrtarëve të shtetit.

Kështu, pasi Gjykata e tregon në paragrafin 177, "deklarata nga zyrtarë të lartë, madje edhe ish-ministra dhe zyrtarë, të cilët kanë luajtur një rol qendror në kontestin në fjalë janë me vlerë të veçantë provave kur ata pranojnë fakte apo sjellje që vendosin autoritetet në një dritë të pafavorshme "(shih gjithashtu El-Masri kundër. ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë [GC], nr. 39630/09, § 175, KEDNJ 2012). Ky arsyetim është marrë fjalë për fjalë nga gjykimi Nicaragua v. SHBA e GJND-së (op. Cit., F. 41, § 64).

122. Sipas mendimit tim, megjithatë, Gjykata ka aplikuar logjikën e GJND-së në një mënyrë krejtësisht të ndryshme dhe të pasakta.

123. GJND ka përdorur deklaratat e zyrtarëve në vlerësimin e kërkesave në lidhje me faktet (të tilla si nëse SHBA kishte dërguar mbështetje për contras në Nikaragua ose jo) dhe jo në vlerësimin e kërkesave në lidhje me ligjin (nëse aktet e contras ishin atribuohet SHBA ose jo).

124. Kështu, çështjet e juridiksionit, dhënia e sjelljes, "integrimit" të lartë të forcave, nënshtrimit të administratës lokale, dhe kështu me radhë, janë çështje e ligjit të cilat janë për t’u përcaktuar nga Gjykata në bazë të fakteve dhe jo deklaratat e zyrtarëve të shtetit. Deklarata të tilla mund të jetë përmendur vetëm për të vërtetuar faktet, në të cilat, nga ana tjetër, përcaktimi i çështjeve juridike mund të jenë të bazuara. përcaktim i tillë nuk mund të bazohet drejtpërdrejt në deklaratat e përgjithshme.

125. Ajo që gjykata nuk ka arritur më tej për të marrë parasysh është se deklaratat e tilla mund të udhëhiqet nga patriotike dhe të brendshëm, si dhe të jashtme, konsideratat politike. Kështu, GJND-ja gjithashtu vuri në dukje se ajo kishte "për të interpretuar deklaratat, për të konstatuar pikërisht në atë shkallë që ata përbënin mirënjohje e një fakt" (Nikaragua, op. Cit. F. 41, § 65, theksimii shtuar). Megjithatë, unë mund të shoh asnjë vlerësim të tillë nga Gjykata në këtë rast.

126. Në çdo rast, deklarata të tilla janë gjithashtu larg nga të qenit një bazë e mjaftueshme në të cilën për të vendosur se Republika e Armenisë në kontrollet fakt dhe drejton veprimet e NKr dhe se NKr është administrata lokale në varësi të instaluar nga Republika e Armenisë.

127. Kështu, unë në përfundimin se Gjykata ka dështuar për të interpretuar deklaratat në kontekstin e tyre, dhe se ajo ishte gjithashtu e gabuar për të përdorur deklarata të tilla si provë e drejtpërdrejtë e integrimit të forcave të armatosura të Armenisë dhe NKr, në vend të përdorimit të tyre si një mjet për të provuar faktet, të cilat, nga ana tjetër, mund të përdoren për të provuar një integrim të tillë.

128. Duke pasur parasysh sa më sipër, unë nuk mund të pajtohem me vendosmërinë e Gjykatës se Republika e Armenisë ka juridiksion mbi territoret e kontrolluara nga NKR dhe se Republika e Armenisë është përgjegjëse për çdo shkelje të pretenduara të të drejtave të njeriut që mund të ndodhin në ato territore.

MENDIMII PAKICËS I GJYQTARIT PINTO DE ALBUQUERQUE

Përmbajtje

I. Hyrje (§§ 1-2)

II. Mos-shterimi i mjeteve të brendshme (§§ 3-12)

A. Kuadri kushtetues dhe ligjor i "Republikës sё Nagorno-Karabakh " (§§ 3-5)

B. Mjetet e brendshme juridike në dispozicion (§§ 6-8)

C. Përfundimi paraprak: Shmangia nga Qipro kundër Turqisë (§§ 9-12)

III. Mungesa e statusit të viktimës (§§ 13-16)

A. Statusi i viktimës në lidhje me shtëpitë e aplikantëve (§ 13)

B. Statusi i viktimës në lidhje me parcelat e tokës të ankuesve (§§ 14-15)

C. Përfundimi paraprak: kufijtë e Parimeve Pinheiro (§ 16)

IV. Mungesa e juridiksionit (§§ 17-36)

A. Kohëzgjatja e vlerësimit të Gjykatës (§§ 17-18)

B. Vlerësimi i provave të një natyre ushtarake (§§ 19-25)

(I) Marrëveshja Ushtria 1994 në mes Armenisë dhe "Nagorno-Karabak Republikës" (§§ 19-21)

(Ii) Gjuha e organizatave ndërkombëtare (§§ 22 23)

(Iii) Retorika politike e shtetarëve armene (§§ 24 25)

C. Vlerësimi i provave të natyrës politike (§§ 26-30)

(I) Qëndrimi zyrtar i Kombeve të Bashkuara (§ 26)

(Ii) Qëndrimi zyrtar i Këshillit të Evropës (§ 27)

(Iii) Qëndrimi zyrtar i Bashkimit Evropian (§ 28)

(Iv) Qëndrimi zyrtar i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (§ 29)

(V) Përfaqësimii jashtëm i "Republikës sё Nagorno-Karabakh " (§ 30)

D. Vlerësimi i provave të një natyre gjyqësore, administrative dhe financiare (§§ 31-33)

(I) Pavarësia e gjyqësorit (§ 31)

(Ii) Autonomia e administratës (§ 32)

(Iii) Mbështetja e jashtme financiare (§ 33)

E. Përfundimi paraprak: Al-Skeini dhe të tjerët poshtë (§§ 34-37)

V. E drejta për shkëputje përmirësuese në të drejtën ndërkombëtare (§§ 38-49)

A. Prezumimi kundër shkëputjes (§§ 38-40)

B. Non-konsensuale ndarja si një shprehje e vetëvendosjes (§§ 41-47)

(I) Kërkesat faktike dhe ligjore të shkëputjes (§§ 41-42)

(Ii) Kërkesat Montevideo e shtetësisë (§ 43)

(Iii) Mungesa e vetëvendosjes së brendshme të popullsisë shkëputje (§ 44)

(Iv) Sulmi sistematik për të drejtat e njeriut të popullsisë nё shkëputje (§§ 45-47)

C. Përfundimi paraprak: pyetjet pa përgjigje tё çështjes (§§ 48-49)

VI. Përfundimi Final (§§ 50-51)

I. Hyrje

1. Chiragov dhe të tjerë është një mundësi e humbur për të trajtuar problemin më të rëndësishëm të të drejtës ndërkombëtare publike në fillim të shekullit njëzet e një, përkatësisht njohjen e të drejtës së shkëputjes përmirësuese në një kontekst jo-kolonial. Thelbi i këtij rasti ka të bëjë me ligjshmërinë ndërkombëtare e shkëputjes së "Nagorno-Karabak Republikës", pas pavarësisë së Republikës së Azerbajxhanit nga Bashkimi Sovjetik, dhe pasojat e saj për të drejtat dhe detyrimet e personave të pretenduara të zhvendosur nga "Republika", duke përfshirë edhe të drejtën për të gëzuar pronën e tyre dhe jetës familjare në rrethin e Lachin dhe detyrimi për të shteruar mjetet lokale të " Republikës Nagorno-Karabak[8]".

2. Shtimi në kompleksitetin e këtyre çështjeve ligjore, rasti ka një bazë jashtëzakonisht të ndërlikuar faktike, e cila ka evoluar gjatë njëzet viteve të fundit. Dobësitë e shumta të provave të paraqitura nga palët, si dhe refuzimin për të ardhur keq në marrjen e provave dëshmuese dhe një hetim në vend nga ana e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut (Gjykata), bëhet më e vështirë, në të vërtetë e pamundur, për të vendosur shumicën e fakteve të pretenduara nga palët. Për këtë arsye vetëm, dhe pavarësisht problemeve ligjore që kanë të bëjnë me statusin e kontestuar viktimës të aplikantëve dhe juridiksionit edhe më diskutueshëm të shtetit të paditur mbi territorin ku shkeljet e pretenduara të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (Konventa) janë zhvilluar, kjo është bindja ime e brendshme që një zbulim në themel është i parakohshëm. Një gjetje mbi meritat pa një vlerësim të plotë të fakteve kryesore të çështjes, zëvendësohet nga një mostër shumë supozime të pazgjidhura faktike, rrezikon të mos shohim më dru në pemë.

II. Mos-shterimi i mjeteve të brendshme

A. Kuadri kushtetues dhe ligjor i "Republikës Nagorno-Karabak"

3. Kërkesa dështon në bazë të mos-shterimit të mjeteve juridike të brendshme. Disa arsye mund të shtrohen përpara për të mbështetur këtë përfundim. Së pari, nuk ka dispozita kushtetuese apo ligjore në "Nagorno-Karabak Republikës", që ndalojnë pronësinë e tokës ose prona të tjera nga njerëzit e Azeri ose prejardhjes etnike kurde[9]. Së dyti, dikush ka shijuar statusin e qëndrimit të ligjshëm në territorin e " Republikës Nagorno-Karabak ", pavarësisht nga kombësia, ka të drejtë të kthehet atje[10]. Kështu, njerëzit e Azeri apo origjinës etnike kurde mund të kthehen në vendet e tyre të mëparshme të banimit dhe të kërkojnë pasuritë e tyre të tokës dhe shtëpive dhe kompensimin për veprimet e padrejta e ushtrisë "Nagorno-Karabakh Republikës".[11]

4. Është pranuar se " Republika Nagorno-Karabakh " nuk është njohur nga komuniteti ndërkombëtar, mjetet e brendshme të kompensimit të çfarëdo shkelje të pretenduar të të drejtave të njeriut duhet të jetë e ezauruar në qoftë se ata janë në dispozicion për aplikantët në territorin e Nagorno-Karabak ose rrethet përreth, duke përfshirë edhe Lachin. I ashtuquajturi "përjashtim Namibia" është sanksionuar në jurisprudencën e Gjykatës, pasi rastet në pushtimin turk të Qipros, me pasojë praktike që, kur të ballafaqohen me shkelje të nenit 8 të Konventës dhe nenit 1 të Protokollit Nr . 1, banorët aktualë dhe të ish territorit duhet shterojnë mjetet lokale edhe në rastin e një sistemi gjyqësor të vendosur nga një regjim i panjohur politik, dhe madje edhe kur ata nuk e zgjedhin vullnetarisht për të vendosur veten nën juridiksionin e saj[12]. Shteti pretendohet të ketë shkelur detyrimin e saj ndërkombëtar duhet së pari të jepet mundësi për ta përmirësuar e gabimin e pretenduar me mjete të veta dhe në sistemin e vet ligjor[13].

5. Kjo u tha, pasi nuk ka korrelacion në mes të njohjes ndërkombëtare të shtetit dhe të nenit 35 të Konventës, duke i kërkuar aplikuesit për të shteruar mjetet e brendshme në Nagorno-Karabakh dukshme nuk përkon me njohjen e "Republikës Nagorno-Karabak" [14]. Aplikantët duhet të shterojnë mjetet juridike në dispozicion në "Republikën Nagorno Karabakut", thjesht sepse ekziston një sistem gjyqësor që vepron de facto në këtë territor i cili mund t’i sigurojë ata me dëmshpërblim efektiv.

B. Mjetet juridike në dispozicion të brendshme

6. Si një çështje të vërtetë, gjykata kompetente e Lachin është në dispozicion për të argëtuar ankesat e ankuesve në lidhje me kthimin e pronave personave të zhvendosur ndërkombëtar të Azeri dhe origjinë kurde dhe kompensimin për heqjen e pronës së tyre. Dëshmia e këtij është dhënë nga gjyqtari i gjykatës kompetente të vetë Lachin. Gjyqtari vendor pa mëdyshje deklaroi se, në bazë të kornizës ligjore të " Republikës Nagorno-Karabak ", mund të urdhërojë kthimin e pronës dhe shpërblimit të drejtë për viktimat dhe çdo zhvendosje të detyruar. Që nga autenticiteti faktik dhe forca ligjore e kësaj dëshmie nuk është kundërshtuar nga aplikantët, nuk mund të injorohet nga Gjykata[15]. Megjithatë, asnjë përpjekje nuk është është bërë për të paraqitur ankesat e ankuesve për në gjykatën kompetente.

7. Për më tepër, në lidhje me refuzimin e supozuar të organeve të Nagorno Karabah të lejojë njerëzit e Azeri apo origjinës etnike kurde për t’u kthyer në pronat e tyre në Nagorno-Karabakh apo rrethet përreth, duhet vërejtur se nuk ka raste konkrete janë referuar nga çdo person i cili kishte qenë penguar që ta bëjë këtë. Në çdo rast, duke pasur parasysh aftësinë e aplikantëve për t’i treguar avokatit në Mbretërinë e Bashkuar, ata nuk mund të pretendojnë se sistemi gjyqësor në " Republikën Nagorno-Karabak " ishte fizikisht dhe financiarisht i paarritshëm për ta[16].

8. Prandaj, arsyetimi i shkurtër i shkarkimit të kundërshtimit të paditurit të Qeverisë së shumicës nuk është aspak bindëse. vetëm dy Argumentet janë të paraqitura në paragrafin 118 të aktgjykimit: pamjaftueshmëria e kuadrit ligjor të brendshëm dhe mungesën e gjykimeve të brendshme në lidhje me çështjen e saktë në rrezik. Për më tepër, shumica e mohoi zbatueshmërinë e normave të "një natyre të përgjithshme" lidhur me pronën në pretendimet e ankuesve, duke lënë të kuptohet pa ndonjë shpjegim të mëtejshëm se vlerësimi i fakteve të çështjes nuk mund të bazohet në këto norma dhe në këtë mënyrë duke supozuar se çfarë kishte për të demonstruar. Circulus në demonstrando!

Duke bërë kështu, pjesa më e madhe e imponuar e vlerësimit të tyre në të drejtën e brendshme, si të ulur si gjykatë e shkallës së parë, pa i dhënë gjykatave vendase mundësinë për të shprehur pikëpamjet e tyre sa i përket zbatimit të ligjit të brendshëm për një çështje ligjore, me sistematike, pasoja të mundshme të mëdha ligjore në funksion të numrit të vlerësuar të personave të zhvendosur[17].

C. Përfundimi paraprak: Shmangia nga rasti i Qipro kundër Turqisë

9. Një krahasim i rastit në fjalë me Qipro k. Turqisë ([GC], nr. 25781/94, GJEDNJ 2001 IV) është zbuluar. Në rastin ndër-shtetëror midis Qipros dhe Turqisë, qeveria turke paraqiti një listë të rasteve të sjella nga qipriotët grekë në gjykatat turke të Qipros, i cili përfshinte rastet që lidhen me shkeljet nga persona të tjerë dhe kultivimin e paligjshëm të tokës që i përkasin paditësit grekë qipriotë në zonën e Karpas, dhe ku pretendimet e paditësve janë pranuar nga gjykatat kompetente të "Republikës turke të Qipros Veriore" (TRNC). Qeveria qipriote argumentoi se çdo mjet i cili mund të ekzistojë në Turqi ose në "TRNC" nuk ishte praktik apo efektiv për qipriotët grekë që jetojnë në zonë të kontrolluar nga qeveria dhe se ata ishin të paefektshëm për qipriotët e kombësisë greke, duke pasur parasysh natyrën e veçantë të ankesës dhe korniza ligjore e administrative të ngritur në veri të Qipros. Në lidhje me jurisprudencën e "TRNC" gjykatat e përmendura nga Qeveria turke, Qeveria qipriote deklaroi se në lidhje me situatat që janë të ndryshme nga ato të ankuara në aplikim, dmth, për mosmarrëveshjet ndërmjet palëve private dhe jo me sfidat e legjislacionit dhe veprime administrative. Fati që i përket argumentet të qeverisë qipriote është i njohur mirë: Gjykata konsideroi se Qeveria qipriote nuk kishte arritur të hedhë poshtë provat e vënë përpara Komisionit se qipriotët grekë të dëmtuar kishin akses në gjykatat lokale në mënyrë që të pohojnë pretendimet civile kundër keqbërësve, dhe u shpreh se nuk ka shkelje të nenit 13 të Konventës ishte krijuar për shkak të mungesës së supozuar të mjeteve juridike në lidhje me ndërhyrjet nga persona privatë me të drejtat e Qipriotët grekë që jetojnë në pjesën veriore të Qipros sipas nenit 8 të Konventës dhe nenit 1 të protokollit nr.1[18]. E njëjta gjë duhet të zbatohet në rastin në fjalë.

10. Gjykata nuk duhet të ketë standarde të dyfishta, pas një linje të arsyetimit në lidhje me Qipron dhe e kundërta në lidhje me Armeninë. Në rastin e Qipros ndër-shtetëror, Gjykata nuk ka kërkuar që rastet e trajtuar në pjesën e pushtuar të Qipros nga "TRNC" gjykata kishte pikërisht shqetësimin e kthimit të kërkesave pronësore. Është mjaftuar se pretendimet civile të qipriotëve grekë u argëtuan nga gjykatat "TRNC" në përfundimin se këto gjykata duhej të konsideroheshin se përballojnë mjete të ezauruara. Qeveria armene paraqiti prova në mbështetje të diskutueshme të tyre që mjetet e gjykatës të ishin në dispozicion dhe të nxjerrin në pah pretendimet e suksesshme të sjella nga një numër i Azeri dhe palëve ndërgjyqëse kurdë në gjykatat armene në oborrin e " Republikës së Nagorno-Karabakh " në rastet civile dhe penale[19]. Kjo dëshmi e pakundërshtueshme duhet të kishte mjaftuar për kundërshtimin e Qeverisë për t’u pranuar.

11. Shumica mendojnë se është e duhur të mbyllin vlerësimin e tyre të kundërshtimit që të mos-shterojnë mjetet e tyre të brendshme ligjore me shqyrtimin e "kontekstit politik dhe të përgjithshëm" (paragrafi 119). Për fat të keq, Gjykata ngatërrohet në një vlerësim të panevojshme politike të konfliktit, bazuar në paraqitjet ( "duket se kanë intensifikuar"). Ky ushtrim nuk është i mirëseardhur, sepse ngjyrimi politik i disa deklaratave të Gjykatës mund të japë përshtypjen, sigurisht pabazuar, por në çdo rast për të ardhur keq, se Gjykata është një lojtar me pikëpamjet e veta politike për konfliktin e Nagorno-Karabak.

12. Në përfundim, unë nuk jam i bindur se çdo përpjekje për të përdorur mjetet juridike të brendshme në dispozicion ishin destinuar të dështonin. Sikur standardi i Qipros k. Turqisë, shumica do të duhej të arrijnë në përfundimin se nuk ka pasur mjete të brendshme në këtë rast, si dhe, në funksion të kuadrit ligjor të brendshëm dhe praktika gjyqësore të paraqitur nga shteti i paditur. Për më tepër, një gjykatë vendase është e gatshme të presë ankesat e ankuesve, dhe që mund të ketë ndodhur, të paktën nga viti 2006 e tutje. Edhe në qoftë se Asambleja Parlamentare ka deklaruar se Nagorno-Karabakh është një nga ""vrimat e zeza "gjeografike ku Këshilli i mekanizmave të të drejtave të njeriut në Evropë nuk mund të zbatohen plotësisht[20]", ekzistenca e dyshimeve në lidhje me efikasitetin e mjeteve të brendshme juridike nuk përjashton Aplikantin nga detyrimi për të, të paktën, të përpiqet t’i përdorë ato[21]. Është për të ardhur keq se ky parim nuk është vërtetuar në rastin në fjalë. Me fjalë të tjera, për shumicën, subsidiariteti nuk luan asnjë rol në këtë pjesë të Evropës.

III. Mungesa e statusit të viktimës

A. Statusi i viktimës në lidhje me shtëpitë e aplikantëve

13. Ankuesit u ankuan në lidhje duke qenë të privuar nga mundësia e qasjes dhe të gëzojnë shtëpitë dhe parcelat e tokës të tyre. Unë do t’i shqyrtoj këto çështje veç e veç.

Në lidhje me shtëpitë e ankuesve, Gjykata nuk ka mjete për të ditur, nëse po, kur, si dhe nga kush janë shkatërruar. Duke supozuar se këto shtëpi janë shkatërruar në vitin 1992, ankesat e lidhura do të jetë jashtë fushës së përkohshme të Konventës, pasi Armenia ratifikuar atë vetëm dhjetë vjet më vonë. Parashikuar këtë kundërshtim, ankuesit thirren jo vetëm të drejtën e tyre të pronës, por edhe lidhjen e përhershme emocionale në zonën ku ata kanë përdorur për të jetuar. Dëshmi për këtë lidhje emocionale, le vetëm emocionet e ndjera gjatë një periudhe prej më shumë se njëzet vjet, e cila është një detyrë e rëndë që ankuesit nuk e kanë përmbushur. Nuk ka dëshmi të sjella në Gjykatë për të mbështetur pohimin se ankuesit kishin - dhe ende kanë - një lidhje të përhershme emocionale në një zonë që u la më shumë se njëzet e dy vjet më parë. Në çdo rast, kjo grindje thjesht imagjinare shërben vetëm për të zëvendësuar ankesën e pabazuar në lidhje me të drejtën e ankuesve në shtëpitë e tyre me një "të drejtën për të jetuar në një fshat", duke zgjeruar fushëveprimin e nenit 8 dhe përtej kufijve të saj të njohur[22].

B. Statusi i viktimës në lidhje me parcelat e tokës së aplikantëve

14. Për sa i përket të drejtave të ankuesve në lidhje me parcelat e tokës në fjalë, situata nuk është më e qartë. Aplikantët pranojnë se ata kurrë nuk kanë pasur të drejtë në pronë sipas Kushtetutës BRSS, Kushtetuta e Republikës së Azerbajxhani Sovjetik së dhe nenit 4 (pronësisë shtetërore të tokës) e vitit 1970 si dhe Kodit të Tokës, por vetëm të drejtën e përdorimit të tokës. Ata pretenduan se ende nuk kishin këtë të drejtë në vitin 2005, kur do të kalonin ankesat e tyre, edhe pse kishin lënë Lachin trembëdhjetë vjet më parë, në vitin 1992. Nuk ka dëshmi të mjaftueshme të një të drejte të tillë, as dokumentar as rekomandim, nuk ekziston në dosje.

Mospërputhjet e rënda ndërmjet versioneve të ndryshme të pretendimeve të ankuesit për të dhënë në faza të ndryshme të procedurës, dhe në mes të këtyre versioneve dhe dëshmi të dokumentuara, të ashtuquajturat pasaporta teknike që janë të paraqitura në Gjykatë, nuk janë shpërndarë në mënyrë bindëse[23]. Të dhënat e përmbajtura në pasaportat teknike kanë devijuar në mënyrë të konsiderueshme nga ai që i dhënë në formularin e aplikimit. Për shembull, ankuesi i parë fillimisht pretendoi se ka në pronësi një shtëpi prej 250 m2, por "pasaporta teknike" e tij ka të bëjë me një shtëpi prej 408 m2. dhe një depo e 60 m2. Nuk është përmendur më parë. Në mënyrë të ngjashme, aplikanti i katërt fillimisht ka deklaruar se shtëpia e tij kishte një sipërfaqe prej 165m2, ndërsa shtëpia e përshkruar në "pasaportën teknike" 448 m2 për të cilat, përsëri, një depo, 75 m2 është shtuar. Kërkuesit në mënyrë të përsëritur kanë kërkuar që të paraqesin dokumente të mëtejshme mbi pronën e tyre dhe për të shpjeguar divergjencat mes deklaratave origjinale dhe e "pasaportave teknike". Nuk ka dokumentacion të mëtejshëm mbi pasurinë gjoja në pronësi nga ana e aplikuesit të jetë dorëzuar, pasi kërkuesit thanë se nuk ishin në gjendje për të marrë dokumente të tjera. Si për mospërputhjet e mësipërme, kërkuesit kanë deklaruar se kur ata u takuan me përfaqësuesin e tyre në Baku në fillim të vitit 2005, për shkak të shkurtësisë të takimit, i dhanë vetëm informacione të përgjithshme dhe u ra dakord që ata do të dorëzojnë kopje të dokumenteve zyrtare nga mail në një datë të mëvonshme. Thuhet se, deklaratat origjinale janë bërë nga kujtesa, pa qasje në dokumente, dhe për këtë arsye është informacioni që përmbahet në "pasaportat teknike" që duhet të merren parasysh.

Shpjegimet e ofruara nga aplikantët nuk janë bindëse, pasi deklaratat e tyre origjinale nuk janë të përgjithshme në natyrë por më tepër të detajuara në përshkrimin shtrirjen e pasurisë që pretendohet të jetë në madhësinë e tokës dhe shtëpive. Gjithashtu, pretendimet origjinale të aplikantëve – tani kanë ndryshuar me anë të dorëzimit të "pasaportave teknike" - kishte në disa raste që janë konfirmuar në deklaratat e bëra nga ish-fqinjët. Dëshmia e dëshmitarëve, të cilët nuk ishin në pyetje, sigurisht që nuk mund të mbushin boshllëkun në provat e ankuesve, duke pasur parasysh kontradiktat e tilla të zhurmshme.

15. Shumica e pranojnë destinacionin e "paqartë" të shtëpive dhe pronave të tjera të luajtshme të pretenduara nga ankuesit[24]. Në lidhje me vendin, dhe për të krijuar ekzistencën e "pronësisë private" ose "pronë personale" në lidhje me to, shumica ngatërrohen në një diskutim mbi interpretimin e Kodit të Tokës të 1970 dhe Kodit të Strehimit 1983 të Republikës Sovjetike e Azerbajxhanit, pa asnjë reference të jurisprudencës përkatëse kombëtare apo opinion ligjor. Ky ushtrim virtual bëhet edhe më i ndërlikuar kur shumica merr në konsideratë procesin e mëvonshëm të privatizimit të tokës që ka ndodhur në maj të vitit 1992, shkarkimi i shumicës së forcës ligjore të këtij procesi, në fund të fundit mbi bazën se ajo buronte nga një Shteti jo- i njohur dhe për këtë arsye nuk është ligjërisht i vlefshëm, nuk mund të pranohet, pasi ajo thjesht ngre pyetjen e legjitimitetit të procesit të privatizimit, bazuar në supozimin e pavlefshmërisë ndërkombëtar të të gjithë legjislacionit të Republikës Nagorno-Karabakut, dhe kështu në kundërshtim me, siç u përmend më lart, pozita e mëparshme e Gjykatës mbi vlefshmërinë e legjislacionit të miratuar nga Shtetet jo-të njohura. Nuk ka asnjë dëshmi në dosje që të justifikojë supozimin se ligji i privatizimit është miratuar në mënyrë që të forcohet një pozicion të favorshëm të armenëve etnikë apo të paragjykojë qytetarët e Azerit dhe origjinën etnike kurde. Së fundi, pjesa më e madhe janë të pavëmendshëm lidhur me të drejtat eë banorëve dytësorë të bona fide, pozita juridike e të cilëve është e mbrojtur edhe nga e drejta ndërkombëtare, dhe konkretisht nga Parimi 17 i Parimeve Pinheiro.

C. Përfundimi paraprak: kufijtë e Parimeve Pinheiro

16. Kur autoritetet gjyqësore janë të ballafaquar me pretendimet e kthimit të pronës pa dokumente nga refugjatët dhe të zhvendosurit, një shkallë e caktuar e fleksibilitetit mund të jetë e nevojshme, në përputhje me Parimet Pinheiro[25]. Në të vërtetë, në situata të detyruara, zhvendosja masive e njerëzve mund të jetë e pamundur për viktimat për të siguruar provat zyrtare të ish shtëpisë, tokës, pasurisë e tyre apo edhe vendin e banimit të përhershëm. Megjithatë, edhe nëse fleksibiliteti mund të pranohet në drejtim të standardeve dëshmuese të Gjykatës në kontekstin e kërkesave pronësore nga persona veçanërisht të ndjeshëm, siç janë refugjatët dhe personat e zhvendosur, duhet të ketë kufizime të arsyeshme për qasje fleksibël të Gjykatës, që nga viti që tregon se përvoja e zhvendosjes masive të njerëzve nxit kërkesat pronësore të pahijshme nga oportunistë që shpresojnë të përfitojnë nga kaosi. Fleksibiliteti përndryshe do të diskreditonte vlerësimin faktik të Gjykatës. Pasi nuk arriti të përmbushë barrën e tyre të provës, aplikantët u mbështetën në fleksibilitetin e Gjykatës, e cila në këtë rast tejkalon të gjitha kufijtë e arsyeshme si ajo e pranuar në rekomandimin e qartë kontradiktor dhe dëshmi të dokumentuara si të shëndosha dhe të besueshme. Kontradikta të tilla flagrante do të sugjeronin fort një version të fabrikuar të fakteve, duke minuar statusin e viktimës e ankuesve.

IV. Mungesa e juridiksionit

A. Kohëzgjatja e vlerësimit të Gjykatës

17. Më keq akoma se çdo e metë tjetër përmendur më parë e rastit të ankuesve është kundërshtimi i mungesës së juridiksionit të ngritur nga shteti i paditur. Me provat e mbledhura në dosje, nuk mund seriozisht të vendoset që shteti armen ka kontroll efektiv të territorit " Republikës Nagorno-Karabakh ". As nuk mund të konstatohet se Shteti Armen ka autoritet dhe kontroll mbi agjentët e shtetit të atij "Republikës". Nuk është thjesht asnjë bazë faktike për këto përfundime.

Në rrethanat e çështjes në fjalë, Gjykata duhet të konstatojë nëse, si një çështje të vërtetë, Armenia ushtroi kontroll faktik mbi territorin e "Republikës Nagorno-Karabakh " dhe rrethet përreth, të paktën pas 18 maj 1992 dmth data e marrjes së Lachin dhe fluturimi i banorëve të tij, deri në datën e dorëzimit të këtij vendimi[26]. Si në Šilih, veprimet ushtarake në rrethin e Lachin në kohën përkatëse (18 maj 1992) nuk përbëjnë "burimin e mosmarrëveshjes"; në vend të kësaj, ata ishin "burimi i të drejtave të pretenduar" nga aplikantët, dhe në atë masë ka ardhur nën juridiksionin ratione temporis të kësaj Gjykate[27].

Në fakt, pjesa më e madhe e bëri të pranojë prova në lidhje me ngjarjet që kanë ndodhur para hyrjes në fuqi të Konventës në lidhje me Armeninë, mbi bazën e "[e] ngjarjeve më të hershme ende mund të jenë tregues i një situatë të tillë të vazhdueshme" (paragrafi 193 ). Kjo dëshmi është vlerësuar me qëllim të gjetjes së një "shkelje të vazhdueshme", siç pretendohet nga aplikantët, por jo për qëllimin e "justifikimin" për privimin e të drejtave të ankuesve si pretendohet nga shteti i paditur (paragrafi 197). Unë nuk mund të pranoj këtë qasje të njëanshme ndaj provave.

18. Në bërjen e këtij vlerësimi, Gjykata mund të marrë për bazë të gjithë materialin e vendosur para tij dhe, nëse është e nevojshme, materiale të marra proprio motu[28]. Për fat të keq, të metat e provave të siguruara nga aplikantët nuk rregullohen nga ndonjë iniciativë e Gjykatës për të mbledhur prova të tjera për iniciativën e saj.

Unë do të vlerësoj kundërshtimin e mungesës së juridiksionit mbi bazën e evidencës së disponueshme, të pranuar nga shumica, që ka të bëjë me Argumentet të ndryshme ushtarake, politike, administrative dhe financiare të avancuara nga aplikantët për të mbështetur pretendimin e kontrollit ekzistues efektiv nga Armenia mbi " Republikën Nagorno-Karabak". Për këtë qëllim do të shqyrtohet një nga një të gjitha sendet e dëshmive mbështetur mbi shumicën në gjykim.

B. Vlerësimi i provave të një natyre ushtarake

(I) Marrëveshja e Ushtrisë 1994 në mes Armenisë dhe "Republikës Nagorni-Karabak"

19. Shumica konkludon se Republika e Armenisë, ka qenë i përfshirë në mënyrë të konsiderueshme në konfliktin e Nagorno-Karabakut në një datë të hershme. Kjo mbështetje ushtarake ka qenë - dhe vazhdon të jetë - vendimtare për pushtimin e dhe vazhdoi kontrollin mbi territoret në fjalë "(paragrafi 180). Në fakt, arsyetimi i shumicës është ndërtuar mbi një ignorantum të gabuar argumentum ad, e cila tërheq një përfundim të dëmshëm të shtetit të paditur nga mungesa e informacionit ose të burimeve jo të plota apo të pamjaftueshme të informacionit dhe pamundësia e supozuar e marrjes së informacionit të nevojshëm (shih paragrafin 173: "dhe nuk mund të pritet të"), për të argumentuar se pretendimet e ankuesve janë provuar dhe pretendimet e kundërta të Qeverisë së paditur nuk janë provuar. Ky arsyetim përmbys parimin themelor të onus probandi, duke liruar në aspektin praktik të personave të cilët kanë hedhur akuza nga barra e tyre të provës dhe vendosjen e barrës mbi palën e paditur në përmbysjen e këtyre akuzave.

20. Më keq akoma, natyra shumë spekulative e vlerësimit të përgjithshëm të realitetit ushtarak të shumicës (shih paragrafin 174: "është vështirë e mundshme që") tregon qartë se arsyetimi i mëvonshëm kishte për qëllim të provojë një përfundim të pashmangshëm. Asnjë nga tre argumentet e mëvonshme të shumicës mbështetet në mënyrë adekuate në vlerësimin e përgjithshëm, saktësia e të cilit duhet të vihet në pikëpyetje. As marrëveshja ushtarake në mes të Republikës së Armenisë dhe " Republikës Nagorno-Karabak " (shih paragrafin 175), e as deklaratat e ndryshme politike të bëra nga organizatat ndërkombëtare (shih paragrafin 176) dhe nga ana e politikanëve armenë (paragrafi 177) mund të pranohen si "prova vendimtare" të kontrollit ushtarak të " Republikës Nagorno-Karabak "nga Armenia.

21. marrëveshja ushtarake e lartpërmendur e vitit 1994 parashikon, ndër të tjera, për "ushtrime të përbashkëta ushtarake" dhe "mbështetje të ndërsjellë teknike", duke përfshirë edhe mundësinë për rekrutë armenë për të bërë shërbimin e tyre ushtarak në " Republikën Nagorno-Karabak". Letra e marrëveshjes është e qartë, duke iu referuar në mënyrë të qartë në "të drejtën" e rekrutëve të Republikës armene për të kryer shërbimin e tyre me kohë të caktuar ushtarak në ushtrinë Nagorno-Karabakut, si dhe të drejtën e rekrutëve të " Republikës Nagorno-Karabak" për të bërë shërbimin e tyre ushtarak në ushtrinë armene (paragrafi 4 i kësaj marrëveshjeje). Letra e marrëveshjes nuk duhet, pra, të keqinterpretohet si të imponojë një detyrim ligjor për rekrutët armene për të shërbyer në " Republikën Nagorno-Karabak ". Përveç kësaj, nuk ka asnjë dëshmi të një politike të shkruar ose të pashkruar të shërbimit ushtarak të detyrueshëm të ushtarëve armene në " Republikën Nagorno-Karabak "[29]. Numri i saktë i rekrutëve të Republikës armene që kryejnë shërbimin e tyre në " Republikën Nagorno-Karabak " nuk ishte shpallur nga Qeveria e paditur, duke argumentuar se kjo ishte një sekret ushtarak. Që Rregullat e Gjykatës nuk kanë regjim të veçantë të mos-zbulimit të provave të palëve, shteti i paditur është shfajësuar në mënyrë të qartë nga detyrimi për t’i dhënë Gjykatës me prova shumë konfidenciale që mund të jenë të ndjeshme për sigurinë kombëtare dhe ushtarake, dhe kjo nuk mund të kritikohet për dështimin për t’a të[30]. Në çdo rast, shteti i paditur ka dhënë disa të dhëna treguese në lidhje me praninë ushtarake të rekrutëve armenë në pajtim të nenit 4 të marrëveshjes së vitit 1994 (shih paragrafin 75 të vendimit).

Thënë kjo, marrëveshja përkatëse ushtarake në vetvete nuk përmban asgjë të veçantë. Mijëra ushtarë të vendeve të tjera të Evropës kanë kryer shërbimin ushtarak në tokë të huaj, krah për krah me forcat ushtarake vendore, në bazë të marrëveshjeve ndërkombëtare ndërmjet Shtetit pritës dhe Shteteve vendosjen, disa prej tyre me mbështetjen e Kombeve të Bashkuara[31]. Në asnjë nga këto raste, duke përfshirë ato ku bashkëpunimi ka përfshirë një sasi të konsiderueshme të fuqisë punëtore dhe mjeteve financiare, nuk ka ndonjë konkluzion të kontrollit nga ana e shtetit vendosjen janë tërhequr.

(Ii) Gjuha e organizatave ndërkombëtare

22. Shumica e pranojnë se nuk ka "prova bindëse" për përbërjen e forcave të armatosura që të pushtojnë dhe të kontrollojnë sigurinë e Nagorno-Karabakh dhe ata i referohen gjuhës së dyshimtë të përdorur në Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së (shih paragrafin 173) . Në fakt, formulimi i Rezolutave 822 (1993) të datës 30 prill 1993[32], 853 (1993) të 29 korrikut 1993[33], 874 (1993) të 14 tetorit 1993 [34]dhe 884 (1993) të datës 12 nëntor 1993 [35]dhe të Rezolutës së Asamblesë Përgjithshme 62/243, të datës 14 maj 2008 , me titull "situata në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit"[36], nuk japin mbështetje për pretendimin e përfshirjes së drejtpërdrejtë ushtarake të shtetit armen në Nagorno-Karabakh, pra, okupimin e territorit të ankuesve në Azerbajxhan. Nuk ka referencë të qartë lidhur me përfshirjen e trupave të ushtrisë armene të Shtetit në Azerbajxhan apo të luftës si të ishte një konflikt i armatosur ndërkombëtar midis Armenisë dhe Azerbajxhanit, tekstet që i referohen vetëm "tensione mes Republikës së Armenisë dhe Republikës së Azerbajxhanit", i cili "do të rrezikojë paqen dhe sigurinë në rajon ".

Për më tepër, Rezoluta e Këshillit të Sigurimit 884 (1993) "[Th]ërret Qeverinë e Armenisë për të përdorur ndikimin e saj për të arritur përputhshmërinë nga ana e armenëve në rajonin e Republikës Nagorni Karabak të Azerbajxhanit me rezolutat 822 (1993), 853 (1993) dhe 874 (1993) ". Duke bërë kështu, ai pranon se rezolutat e mëparshme i janë adresuar kryesisht "armenëve të rajonit Nagorni Karabak" si palë kundërshtare dhe jo për shtetin armen, e cila është portretizuar si një palë e tretë e konfliktit midis armenëve të Nagorno-Karabakh dhe shteti i Azerbajxhanit.

23. Shumica gjithashtu i referohet "paketës" së propozimit të korrikut 1997 dhe qasja "hap pas hapi" e dhjetorit 1997 të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) Minsk Group (paragrafi 176), por heqjen e detajeve të rëndësishme në të dy propozimet. Së pari, "paketa" përfshin sa më poshtë: Forcat e armatosura të Nagorni Karabakut "do të tërhiqen brenda kufijve të 1988 Nagorni Karabak Autonome Oblast (NKAO, me përjashtimet e detajuar më poshtë në klauzolat VIII dhe IX); Forcat e armatosura të Azerbajxhanit do të tërhiqen në pozicionet e rëna dakord në shtojcën I në bazë të [ "HLPG"] rekomandimet në nivelin e Grupit të Planifikimit të Lartë ". Së dyti, "hap pas hapi" Qasja e dhjetor 1997 dhe "Shtetit të përbashkët" Propozimi i nëntorit 1998 ishte edhe më i detajuar, me referenca për korridorin Lachin dhe pushtimin e Armenisë me Azerbajxhanin: "Forcat e Nagorni Karabak do të tërhiqen në vende brenda kufijve të Nagorno Karabakut Autonome Oblast së (NKAO), 1988 me përjashtim të korridorit Lachin. Forcat e armatosura Azerbajxhanit do të tërhiqen në vijën e treguar në shtojcën 1 mbi bazën e rekomandimeve të HLPG-së, dhe do të tërhiqet nga të gjitha territoret e Armenisë. "Këto aspekte tregojnë qartë se situata ushtarake në vitin 1997 dhe 1998 ka qenë shumë më e komplikuar se sa është portretizuar nga shumica.

(Iii) Retorika politike e shtetarëve armen

24. Deklaratat retorike politike të bëra nga shtetarët armenë dhe zyrtarët publikë, të cilët përmenden në gjykim, duhet të trajtohen me maturi të madhe, dhe kjo është për dy arsye: së pari, për shkak se ata nuk janë deklarata të dukshme me fuqi ligjore, dhe së dyti, sepse kur citohen këto deklarata politike, përgjithësimet nxituara dhe zbritjet meta janë një sprovë e fortë që duhet të rezistuar. Tundimi bëhet edhe më e fortë kur këto deklarata janë të de contextualised. Një shembull për të ardhur keq është citimi i fjalimit të z Serzh Sargsyan (shih paragrafin 178). Është jo e saktë të citoj vetëm fjalët "Ushtria jonë" dhe t’a bëj këtë në konfliktin e Nagorno-Karabakut, sikur ato fjalë ishin përdorur nga folësi.

Përdorimi i mëvonshëm i një argumenti ad hominem për të diskredituar mendimin e Dr Bucur-Marcu, për shkak të mungesës së tij të supozuar të pavarësisë (shih paragrafin 179), pa pyetur ekspertin personalisht ose duke i dhënë atij të paktën mundësinë për t’iu përgjigjur dyshimeve të Gjykatës , shton më tej në pamje të përgjithshme të vlerësimit të keq-balancuar të provave të dosjes.

25. Në fund të fundit, pjesa më e madhe nuk kanë idenë më të vogël për sa ushtarë nga Republika e Armenisë kanë shërbyer gjoja, ose janë ende duke shërbyer, në "Republikën Nagorno-Karabakut" dhe qarqet përreth (paragrafi 180: "gjykata nevojë nuk zgjidhur këtë çështje "). Por këto fakte janë të rëndësishme. Një krahasim me precedentë përkatës të Gjykatës mund, këtu përsëri, të hedhin dritë mbi këtë çështje në diskutim. Rasti i tanishëm nuk mund të asimilohet me pushtimin turk të Qipros, ku Gjykata ka krijuar se 30,000 forca të fuqishme ushtarake turke kishte pushtuar dhe pushtuan Qipron veriore[37], as me konfliktin Transdniestrian, ku Gjykata ka vendosur gjithashtu se separatistët kanë qenë të armatosur dhe të mbështetur nga njësitë ushtarake të Ushtrisë së 14-BRSS vendoset në Transdniestrinë dhe që morrën urdhra të drejtpërdrejta nga Moska[38]. Ky nuk është rasti, ku nuk kishte prova të njësive armene të stacionuara në "Republikën Nagorno-Karabakut", transferim masiv të " Republikës Nagorno-Karabakh " forcat e mbrojtjes së armëve dhe municioneve, urdhra të drejtpërdrejta nga Jerevan të forcave në terren në " republikën Nagorno-Karabak", apo sulmet e drejtpërdrejta të organizuara nga ana e forcës ushtarake armene për të mbështetur separatistët.

C. Vlerësimi i provave të natyrës politike

(I) Qëndrimi zyrtar i Kombeve të Bashkuara

26. Shumica argumentojnë se " Republika Nagorno-Karabakh" nuk është njohur zyrtarisht nga ndonjë shtet anëtar i Kombeve të Bashkuara, duke përfshirë Armeni (shih paragrafin 182). [39]Për më tepër, Rezolutat e lartpërmendura të Këshillit të Sigurimit të OKB-së (822 (1993), 853 (1993), 874 (1993), dhe 884 (1993)), dhe Rezoluta e përgjithshme 62/243 e 14 mars 2008 Kuvendi, referuar Nagorno-Karabakh si një rajon i Republikës Azerbajxhanit. Megjithatë, asnjë nga Rezolutat eë Këshillit të Sigurimit janë miratuar sipas Kapitullit VII të Kartës së Kombeve të Bashkuara[40] dhe Rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme është miratuar me një shumicë shumë të dobët, një numër i konsiderueshëm i abstenimeve dhe opozitës së vendeve të përfshira në procesin e bisedimeve të paqes, të tilla si Shtetet e Bashkuara, Franca dhe Rusia[41]. Të dy rezolutat e mëparshme të Asamblesë së Përgjithshme 48/114, të datës 23 mars 1994, "Ndihma ndërkombëtare për refugjatët dhe personat e zhvendosur në Azerbajxhan[42]", dhe 60/285 të 7 shtatorit 2006, "Situata në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit[43]", nuk i referohen Nagorni Karabak.

Për më tepër, as Këshilli i Sigurimit, as Asambleja e Përgjithshme kanë identifikuar shtetin armen si një "forcë pushtuese" ose "agresor". Shqetësimi kryesor i të dy organeve të Kombeve të Bashkuara ka qenë i "emergjencës serioze humanitare në rajon", që u bëri thirrje të gjitha palëve që të përmbahen nga të gjitha shkeljet e të drejtës humanitare ndërkombëtare dhe të lejojë hyrjen e papenguar për përpjekjet ndërkombëtare të ndihmave humanitare në të gjitha zonat e prekura nga konflikti. Ata gjithashtu riafirmuan sovranitetin dhe integritetin territorial jo vetëm të Azerbajxhanit, por edhe "të gjitha shtetet e tjera në rajon", dhe për këtë arsye dënoi "shkelje të armëpushimit", "armiqësive", "sulme ndaj civilëve dhe bombardimet" dhe i bëri thirrje "të gjitha shteteve në rajon" të përmbahen nga çdo akt armiqësor dhe nga çdo ndërhyrje apo ndërhyrje e cila do të çojë në zgjerimin e konfliktit dhe të minojnë paqen dhe sigurinë në rajon.

(II) Qëndrimi zyrtar i Këshillit të Evropës

27. Në vitin 1994 Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës përshëndeti marrëveshjen e nënshkruar më 26 korrik 1994 nga ministrat e Mbrojtjes të Armenisë dhe Azerbajxhanit dhe komandantit të ushtrisë së Nagorno-Karabak. Më e rëndësishmja nga të gjitha, ajo e Azerbajxhanit dhe Turqisë "që menjëherë t’i japin fund bllokimit të mjeteve të tyre të komunikimit me Armeninë" dhe u bëri thirrje palëve në konflikt për të organizuar kthimin në shtëpi të refugjatëve në raste urgjente dhe për të respektuar të drejtat e pakicave si mbrojtës të Rekomandimit 1201[44].

Në vitin 1997 Kuvendi theksoi se zgjidhja politike e konfliktit duhej të negociohet nga të gjitha palët e përfshira, duke tërhequr në mënyrë të veçantë në parimet e mëposhtme, në bazë të Aktit të Helsinkit 1975 Final dhe Kartës së Parisit 1990: pacenueshmërisë së kufijve; sigurisë së garantuar për të gjithë popujt në zonat në fjalë, veçanërisht nëpërmjet forcave paqeruajtëse shumëkombëshe; Statusi autonom i gjerë për Nagorno-Karabakh të negociohet nga të gjitha palët e interesuara; e drejta e kthimit të refugjatëve dhe personave të zhvendosur dhe ri-integrimit të tyre në respektimin e të drejtave të njeriut[45].

Në vitin 2002, Kuvendi pranoi dhe përshëndeti "përpjekjet e pamohueshme Armene që ka bërë për të mbajtur kontakte të rregullta të nivelit të lartë me Azerbajxhanin dhe ndikimin pozitiv që ato kanë me armenët në Nagorno-Karabakh me qëllim për të arritur në një zgjidhje të përshtatshme paqësore".[46]

Duke deklaruar se " pjesë e [c] konsiderueshme e territorit të Azerbajxhanit ende e pushtuar nga forcat armene, dhe forcave separatiste ende në kontroll të rajonit Nagorno-Karabak [kishin]", ripohuar, se "pavarësia dhe shkëputja e një territori rajonal nga një shtet [mund] të arrihet vetëm nëpërmjet një procesi të ligjshëm dhe të qetë në bazë të mbështetjes demokratike të banorëve të atij territori dhe jo në prag të një konflikti të armatosur që çon në përjashtimin etnik dhe aneksimin de facto të territorit të tillë në një shtet tjetër [47]". Kuvendi përsëriti se pushtimi i territorit të huaj nga një shtet anëtar përbënte një shkelje të rëndë të detyrimeve të atij shteti si një anëtare e Këshillit të Evropës dhe rikonfirmon të drejtën e personave të zhvendosur nga zona e konfliktit për t’u kthyer në shtëpitë e tyre në mënyrë të sigurtë dhe me dinjitet. Ai gjithashtu iu referua rezolutave 822 (1993), 853 (1993), 874 (1993) dhe 884 (1993) të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe u bëri thirrje palëve të interesuara në përputhje me to, në mënyrë të veçantë duke iu përmbajtur çdo luftimi të armatosur dhe nga tërheqja e forcave ushtarake nga çdo territor i pushtuar. Kuvendi vëren se si Armenia dhe Azerbajxhani kanë kryer vlerësimin e tyre pas pranimit në Këshillin e Europës në janar 2001 duke përdorur mjete paqësore për zgjidhjen e konfliktit, duke u përmbajtur nga çdo kërcënim i përdorimit të forcës kundër fqinjëve të tyre. Në të njëjtën kohë, Armenia u angazhua duke përdorur ndikimin e saj të konsiderueshëm mbi Nagorno-Karabakh për të nxitur një zgjidhje për konfliktin. Kuvendi i bëri thirrje të dy qeverive në përputhje me këto angazhime dhe të përmbahej në përdorimin e forcave të armatosura kundër njëri-tjetrit dhe nga përhapja e veprime ushtarake[48].

(Iii) Qëndrimi zyrtar i Bashkimit Evropian

28. Bashkimi Evropian (BE) ka katër mjetet kryesore të politikës me të cilën ajo kërkon të adresojë konfliktin mbi territorin Nagorno-Karabak: Politika Evropiane e Fqinjësisë, zhvilluar dhe implementuar nga Komisioni Evropian përmes planeve të veprimit, [49]Strategjia e BE-së për Jugun Kaukazi[50], i Negociatave të BE- Shoqata Armene.

Marrëveshja[51] dhe Përfaqësuesi Special i BE-së për Kaukazin Jugor, i cili vepron nën një mandat të Këshillit të Bashkimit Evropian.

Sipas këtyre instrumenteve, qëndrimi i BE-së është se pushtimi nga një vend i Partneritetit të territorit Lindor të një tjetër shkel parimet dhe objektivat e Partneritetit Lindor themelore dhe se zgjidhja e konfliktit të Nagorno-Karabakut duhet të jetë në përputhje me OKB-në Rezolutat e Këshillit të Sigurimit 822, 853, 874 dhe 884 të vitit 1993 dhe Grupit Minsk të Parimeve themelore të OSBE-së, e mishëruara në deklaratat e përbashkëta "Aquila". BE-ja dënon idenë e një zgjidhje ushtarake dhe pasojat e rënda të forcës ushtarake të përdorur tashmë, dhe i bën thirrje të dyja palëve për të shmangur çdo shkelje të mëtejshme të armëpushimit të 1994. Ai gjithashtu bën thirrje për tërheqjen e "forcave armene" nga të gjitha territoret e pushtuara të Azerbajxhanit, i shoqëruar nga vendosja e forcave ndërkombëtare të organizuar në përputhje me Kartën e OKB-së në mënyrë që të sigurojë garancitë e duhura të sigurisë në një periudhë tranzicioni, i cili do të sigurojë popullsinë e Nagorno-Karabak dhe të lejojë personat e zhvendosur të kthehen në shtëpitë e tyre, me konfliktet e mëtejshme të shkaktuara nga pastrehëve duke u penguar. Së fundi, ajo i bën thirrje Armenisë dhe Azerbajxhanit për të ndërmarrë masa thelbësore për ndërtimin e besimit, të tilla si çmilitarizimi i përgjithshëm dhe tërheqja e snajperëve nga vija e kontaktit.[52]

(Iv) Qëndrimi zyrtar i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë

29. OSBE-ja është angazhuar për të punuar për të arritur një marrëveshje të bazuar, në veçanti, në parimet e Aktit Final të Helsinkit e jo përdorimin e forcës ose kërcënimit të Forcës, të Territorit integritetit dhe të drejtave të barabarta dhe të vetëvendosjes së popujve. Kjo përpjekje ka qenë pa sukses deri tani.

Në vitin 1992 Konferenca për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (KSBE) krijoi Grupin Minsk, me qëllim të inkurajimit të një, zgjidhje paqësore të negociuar për konfliktin e Nagorno-Karabak. Në Samitin e Lisbonës të OSBE-së të vitit 1996, shtetet anëtare paraqitën tre parime si bazë ligjore për procesin paqësor të zgjidhjes. Parimet ishin si vijon: integritetin territorial të Republikës së Armenisë dhe Republikës së Azerbajxhanit; Statusi ligjor i Nagorno-Karabakh, të përcaktuara në një marrëveshje në bazë të vetëvendosjes, e cila u jep në Nagorno-Karabakh shkallën më e lartë të vetëqeverisjes brenda Azerbajxhanit; dhe siguria e garantuar për Nagorno-Karabakh dhe popullsisë së saj, duke përfshirë edhe detyrimet e ndërsjella për të siguruar pajtueshmërinë nga palët e tjera me dispozitat e zgjidhjes.

Një vit më pas, "paketa" Minsk Group në një marrëveshje gjithëpërfshirëse për zgjidhjen e konfliktit të Nagorno-Karabakut dhënë masat e mëposhtme në lidhje me korridorin Lachin: "A. Azerbajxhani do të japë me qira korridorin të OSBE-së, e cila do të lidhë një kontratë për përdorim ekskluziv të korridorit nga autoritetet e Nagorni Karabah (me përjashtim të parashikuara për tranzit, shpjegohet më poshtë në pikën E). B. OSBE do të respektojë kushtet e sigurisë në bashkëpunim me autoritetet e Nagorni Karabah. C. Kufijtë e korridorit Lachin janë pajtuar në Shtojcën II duke marrë në konsideratë rekomandimet të HLPG. D. OSBE-ja do të respektojë ndërtimin e rrugëve përreth qytetit të Lachin. Me përfundimin e ndërtimit të rrugëve në qytetin e Lachin do të përjashtohen nga korridori i Lachin. Ajo do të kthehet në juridiksionin Azerbajxhanit (si pjesë e zonës ndarje) dhe banorët e saj të mëparshëm do të jenë në gjendje të kthehen. Një zgjidhje e përhershme ose forcat e armatosura nuk janë të lejuara në korridor, me përjashtim të lejimit të kontingjenteve të forcave të sigurisë. Përfaqësues të organeve zyrtare, vëzhguesit dhe forcat paqeruajtëse të OSBE-së kanë të drejtën e subjektit tranzit për njoftim paraprak, ashtu si banorët Azerbajxhanit në rajonin tranzit nga rrethi Lachin në rrethin Gubatly ose anasjelltas. Territori i qarkut Lachin shtrihet jashtë pjesës së formuar në korridor të zonës së ndarjes. "

Minsk Group "shteti i përbashkët" Propozimi i nëntorit 1998 përfshihet në propozimin e mëposhtëm në lidhje me Korridorin Lachin: "Çështja e përdorimit të korridorit Lachin nga Nagorni Karabak për komunikim të papenguar mes Nagorni Karabakut dhe Armenisë është subjekt i një marrëveshje të veçantë, në qoftë se vendimet e tjera në një regjim të veçantë në rrethin Lachin nuk merren procedim nga marrëveshja në mes të Azerbajxhanit dhe Nagorni Karabak. Rrethi Lachin duhet të mbetet një zonë e përhershme dhe plotësisht e çmilitarizuar. "

Minsk Group OSBE-ja dhe gjetja e fakteve të Mission (FFM) në vendbanimet në territoret e pushtuara të Azerbajxhanit (Aghdam, Jabrayil, Fizuli, Zangilan, Gubadly, Kalbajar dhe Lachin), e cila u zhvillua nga 30 janarit deri në 5 shkurt 2005, arriti në përfundimin se: " FFM ka parë prova të përfshirjes së drejtpërdrejtë nga autoritetet e Armenisë në territoret, përveç për sigurimin e energjisë elektrike në pjesët e Qarqeve të Jebrail dhe Kubatly nga Kapan, e Armenisë ". Për sa i përket në mënyrë të veçantë situatës në Lachin, "[p] FFM bën intervista të shumta mbi të gjithë Qarkun Lachin i cili zbuloi se veprimi iniciativës private nuk është qeveria që ka qenë forca lëvizëse duke bërë një lëvizje në Lachin. FFM nuk ka gjetur asnjë dëshmi se autoritetet, në mënyrë të planifikuar dhe të organizuar, në të vërtetë kërkon ose zgjedh njerëzit që të vendosen në qytet Lachin. ... Nuk kishte asnjë provë të Zhvendosjes ose rekrutimit sistematik. ... FFM nuk gjeti prova të përfshirjes së drejtpërdrejtë të qeverisë së Armenisë në zgjidhjen Lachin. [53]"

Ministrat e SHBA-së, Franca dhe Rusia paraqitën një version paraprak të Parimeve Bazë për një zgjidhje të Armenisë dhe Azerbajxhanit, në nëntor të vitit 2007 në Madrid. Parimet themelore kërkuan për, inter alia: kthimin e territoreve përreth Nagorno-Karabakh për kontrollin e Azerbajxhanit; një status i përkohshëm për Nagorno-Karabakh ka ofruar garanci për sigurinë e vetëqeverisjes; një korridor që lidh Armeninë për Nagorni Karabak; përcaktimi i ardhshëm i statusit final ligjor të Nagorni Karabak nëpërmjet një shprehje ligjërisht detyruese të vullnetit; e drejta e të gjithë personave të zhvendosur dhe refugjatëve që kthehen në vendet e tyre të mëparshme të banimit; dhe garancitë ndërkombëtare të sigurisë që do të përfshijë një operacion paqeruajtës.

Më 20 korrik 2009, presidentët e vendeve të Co-Çair Minsk Grupit OSBE, Franca, Federata Ruse dhe SHBA ka bërë një deklaratë të përbashkët, duke riafirmuar angazhimin e tyre për të mbështetur liderët e Armenisë dhe Azerbajxhanit kanë finalizuar Parimet themelore për zgjidhjen paqësore të konfliktit të Nagorno-Karabak. Ata gjithashtu udhëzuan ndërmjetësit e tyre për të paraqitur para presidentëve të Armenisë dhe Azerbajxhanit një version të përditësuar të Dokumentit të Madridit nëntor 2007.

Grupi i dytë OSCE Minsk Group, Co-Karrige, Misioni i Vlerësimit në shtatë territoret e pushtuara të Azerbajxhanit përreth Nagorni Karabahun, e cila u zhvillua në tetor 2010, por u botua vetëm në mars të vitit 2011, ka konfirmuar se nuk ka pasur rritje të konsiderueshme në popullsinë që nga viti 2005 .Kolonët, armenët me pjesë etnike që u zhvendos në territoret nga diku tjetër në Azerbajxhan, jetojnë në kushte të pasigurta, me infrastrukturën e dobët, aktiviteti i vogël ekonomik, dhe qasje të kufizuar në shërbime publike.

(V) Përfaqësimi i jashtëm i "Republikës Nagorno-Karabak"

30. "Republika Nagorno-Karabakh" u përfaqësua nga përfaqësuesit e saj në Protokollin Bishkek të 5 maj 1994, si dhe marrëveshjen e armëpushimit të bazuar në dhe e nënshkruar përkatësisht nga M. Mamedov në Baku më 9 maj, S. Sargsyan në Yerevan më 10 maj dhe S. Babayan në Stepanakert më 11 maj 1994[54]. Për më tepër, Përfundimi nr. 9 i Helsinkit i Takimit shtesë të Këshillit të KSBE-së 24 mars 1992 parashikohet: "I zgjedhuri dhe përfaqësues të tjerë të Nagorno-Karabakh do të ftohen për Konferenca të palëve të interesuara, si nga ana e Kryetarit të Konferencës pas konsultimit me shtetet pjesëmarrëse në Konferencë". Përfaqësuesit e Nagorno-Karabakh ishin një palë zyrtare në bisedimet e paqes deri në Azerbaijan refuzuan të vazhdojnë në negociatat me ta në vitin 1998.

Komiteti për marrëdhënie me vendet evropiane jo anëtare të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës ka organizuar një sërë seancash që nga viti 1992 me delegacionet nga armene dhe Parlamenti Azerbajxhanas, me "Drejtues Nagorno-Karabakh" dhe "palët e azer të interesuar në Nagorno-Karabakh [55]".

Në vitin 2005, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës i bëri thirrje qeverisë së Azerbajxhanit për të krijuar kontakte, pa parakushte, me "përfaqësuesit politikë të dy komuniteteve të rajonit Nagorno Karabakut" lidhur me statusin e ardhshëm të rajonit. Ajo shtoi se ishte përgatitur të ofrojë lehtësira për kontakte të tilla në Strasburg, duke kujtuar se ai kishte bërë në formën e një seance në raste të mëparshme me pjesëmarrjen armen[56].

Kështu, përfaqësimi i jashtëm i interesave të "Republikës Nagorno Karabakut " nga përfaqësuesit vendorë është pranuar nga bashkëbisedues të rëndësishëm. Nëse shteti armen dhe zyrtarët publikë marrin përsipër detyra të tilla, kjo nuk është e pazakontë në drejtim të praktikës diplomatike. As nuk është e pazakontë që shtetasit e huaj duhet të emërohen në pozita të nivelit të lartë në shtetet e tjera të Evropës Lindore, si në rastin e parë dhe të tretë të ministrave të Punëve të Jashtme të Armenisë, të cilët ishin të dy shtetas të SHBA-ve. Kështu, praktika të tilla nuk mund vetvetiu të konsiderohet që rrezikojnë pavarësinë e shtetit të interesuar.

D. Vlerësimi i provave të një natyre gjyqësore, administrative dhe financiare

(I) Pavarësia e gjyqësorit

31. Kontrolli nga një shtet anëtar mbi organizimin gjyqësor, administrativ dhe financiar të një territori të një shteti tjetër anëtar, me ushtrimin e njëkohshëm të pushteteve publike, mund të sjellë juridiksionin e ish- territorit të kësaj të fundit[57]. Në rastin konkret, nuk ka "prova bindëse" nëse është paraqitur në Gjykatë një kontroll i tillë.

Ligji Armen nuk zbatohet automatikisht në "Republikën Nagorno-Karabak". Për sa kohë që ligjet armene janë miratuar vullnetarisht dhe në mënyrë të pavarur zbatohen dhe interpretohen, nuk mund të ketë përfundim të kontrollit. Kështu, argumenti i shumicës se "disa ligje të ‘‘ NKr kanë qenë miratuar nga legjislacioni armen " nuk provon asgjë (paragrafi 182). Bazuar në prova nga Kryegjykatësi i Gjykatës Supreme dhe kreu i Shoqatës së Avokatëve të "Republikës Nagorno-Karabakut" dhe gjyqtarët e tjerë lokale dhe avokatët, të cilat aplikantët nuk e kundërshtojnë dhe shumica e preferuar, duhet të përfundohet se "Republika" nuk ka vetëm një sistem të ndryshëm gjyqësor nga Armenia, por edhe nuk pranon vendimet e gjykatave armene si precedentë apo edhe si autoritetet. Gjykatat e "Republikës" veprojnë krejtësisht të pavarura dhe nuk janë staf gjyqtarësh, prokurorësh apo nëpunës armenë.

(Ii) Autonomia e administratës

32. Dhënia e pasaportave armene për qytetarët e "Republikës së Nagorno-Karabakh" rregullohet me një marrëveshje ndërkombëtare të 24 shkurt 1999 ndërmjet shtetit armen dhe "Republika e Nagorno-Karabakh", e cila lejon për këtë mundësi vetëm në " raste të jashtëzakonshme" (shih paragrafin 83 të vendimit). As lëshimi i pasaportave "të jashtëzakonshme" armene për qytetarët e "Republikës së Nagorni Karabak", as me përdorimin aktual të DRAM armen në territorin e kësaj të fundit nuk dëshmojnë se shteti që ka lëshuar pasaportat apo monedhën e kontrollon administrimin ose territorin e "Republikës së Nagorno Karabakut". Evidenca më e mirë e karakterit autonom të administratës Nagorno Karabakut është dhënë nga të dy misionet e OSBE-së faktmbledhës në territoret nën kontrollin e tij, e cila arriti në përfundimin se nuk kishte prova të përfshirjes së drejtpërdrejtë të shtetit armen në administrimin e këtyre territoreve[58].

(Iii) Mbështetja e jashtme financiare

33. Edhe më pak e besueshme është pretendimi se mbështetja financiare e dhënë në "Republika e Nagorno-Karabakh" nga Shteti armen dhe diaspora në mbarë botën, ose nga qytetarët e Shteteve të Bashkuara dhe organizatave me origjinë armene apo, legjitimon një prezumim ligjor prezumimi i kontrollit efektiv të territorit përkatës nga Armenia. Të marra veç e veç ose së bashku, këto kontribute të ndryshme financiare nuk japin një argument bindës në funksion të praktikave bashkëkohore të bashkëpunimit ndërkombëtar financiar[59].

E. Përfundimi paraprak: Al-Skeini dhe të tjerë

34. Në rastin Al-Skeini dhe të tjerë k. Mbretërisë së Bashkuar, Gjykata ka përmbledhur gjendjen e jurisprudencës së saj, në lidhje me "forcën e pranisë ushtarake të shtetit në fushën" si element "primar" për të vlerësuar nëse kontrollet efektive ekzistuese gjatë një zone jashtë territorit kombëtar[60]. |Tregues të tjerë, të tillë si "shkalla në të cilën ushtria e saj, u mbështet ekonomikisht dhe politikisht për administratën e varur lokale të siguruar [d] atë me ndikimin dhe kontrollin mbi rajonin" ishin "të rëndësishme", por me sa duket nuk mund të zëvendësojë faktorin "primar". Kjo është pikërisht ajo që ka ndodhur në këtë rast. Kriteret e Gjykatës kanë qenë duke kthyer përmbys. Në Chiragov dhe të tjerë, pjesa më e madhe e Dhomës së Madhe heqë dorë nga "faktori kryesor" e "i terrenit" dhe ta zëvendësojë atë me një përzierje të paqartë të faktorëve të tjerë, përfshirë "mbështetjen ushtarake". [61]Ngatërruar në kontradiktat e tyre, ata e braktisin kriteret mirë-përcaktuara të përdorura nga Gjykata në të kaluarën në lidhje me kontrollin ushtarak të një territori të huaj, kanë anashkaluar madhësinë e vërtetë dhe fuqinë e forcës ushtarake që shërbejnë në tokë të huaj. Metodologjia e tillë hap portat për një rrugëtë rrëshqitshme pa ndonjë kufizim të parashikueshëm për zgjerimin e konceptit të "kontrollit efektiv" të një territori të huaj.

"Shkelja në terren", në kuptimin e pranisë fizike të ushtrisë armiqësore në territorin e pushtuar, nuk janë më një qua non sine kërkesë të pushtimit. Duke pranuar një kohë të gjatë-në distancë të largët për të kontrolluar ushtrimin e autoritetit nga shteti armen në Nagorno-Karabakh, shumica largohet edhe nga e drejta ndërkombëtare humanitare e vendosur zakonisht dhe traktati, i cili, në bazë të nenit 42 të Rregullores së Hagës 1907, pohon se nuk ka asnjë profesion pa Praninë fizike të ushtrisë së huaj në terren dhe pa zëvendësuar autoritetin e vet për atë të pushtetit lokal[62].

35. Në këtë fazë, Gjykata thjesht nuk ka para saj provat për të vendosur me siguri të kërkojë faktet që mbështesin pretendimet e ankuesve. Gjykata nuk mund të vazhdojë në bazë të pohimeve virtuale dhe akuzave të pabaza, pa dobi e as një mision gjyqësor faktmbledhës ose marrjen e provave dëshmuese, apo edhe vlerësimin paraprak të fakteve nga ana e gjykatave kompetente në nivel kombëtar. Pjesa më e madhe e Dhomës së Madhe nuk kanë pranuar të marrin hapa të tillë edhe përkundër faktit se Gjykata, në rastet e rëndësisë të ngjashme, kishte treguar vullnetin e saj për të ndërmarrë hetime, për shembull, "drejtuar drejt përcaktimit të fakteve relevante në mënyrë që të jenë në gjendje për të përcaktuar nëse Moldavia dhe Federata ruse kishte juridiksion, veçanërisht në lidhje me situatën në Transdniestrinë, marrëdhëniet mes Transdniestrinë, Moldavisë dhe Federatës ruse, dhe kushtet e aplikantëve të ndalimit "(Ilaşcu dhe të tjerët, cituar më lart, § 12), i cili është përfshirë në marrjen e provave nga ana e gjyqtarëve të Gjykatës nga dëshmitarët që i përkasin forcave të armatosura të Federatës ruse në selinë e Grupit operativ rus në rajonin Transdniestrian e Moldavisë. Në të vërtetë, as edhe mundësinë e dëgjimit të dëshmitarëve në Gjykatë është konsideruar, siç ka ndodhur në rastet e një natyre të ngjashme, dhe më së shumti në Gjeorgji k. Rusisë (I) ([GC], nr. 13255/07, ECHR 2014 ). Gjykata duke qenë një Gjykatë Kushtetuese Evropiane, dhe në funksion të parimit të subsidiaritetit, detyra për gjetjen e fakteve dhe marrjen e provave duhet të mbetet e veçantë, e rezervuar, për shembull, për rastet me një jehonë të rëndë pan-evropiane[63]. Ky ishte një rast i tillë[64].

36. Si përfundim, Gjykata Thjesht nuk e di, si rezultat i mosveprimit të tij, çfarë po ndodh në territorin e " Republikës së Nagorno-Karabakh - Tre nga viti 1992.

37. Si Parim, Një gjykatë ndërkombëtare nuk mund të vendosë në baze të përshtypjeve, por në faktet, e themeluar mundësisht nga gjykatat e brendshme. Kjo është deklaruar qartë se një bandë e pakoordinuar e elementeve të dyshimtë dëshmuese nuk e bën një rast. E vërteta nuk mund të arrihet mbi bazën e një prekje të gjerë të pohimeve të dyshimta të viktimave të pretenduara shoqëruar me dëshmi kontradiktore të dëshmitarëve, supozime të paqarta faktike nga të huajt dhe konkluzione nga dëshmi të dokumentuara. Kriteri dëshmues prej një kohe të gjatë për "faktet përtej dyshimit të arsyeshëm" i gjykatës nuk mund të zëvendësohet nga një pasqyrë impresioniste e provave. Njëkohësisht, kriter thelbësor i "kontrollit efektiv" të gjykatës nuk lihet mënjanë dhe për lehtësi të rastit. Chiragov dhe të tjerë në këtë mënyrë do të mbahet mend si një shembull fatkeq i një korrelacioni negativ të sistemit gjyqësor, dëshmi e munguar, mungesa e fakteve dhe mungesë të kritereve të përcaktuara ligjore.

v. E drejta e shkëputjes përmirësuese në të drejtën ndërkombëtare

a. Prezumimi kundër shkëputjes

38. Ai u afirmua nga shteti i paditur se konfiskimi i Lachin ishte i justifikuar në bazë të ligjeve të luftës, pasi ishte padyshim me rendësi të madhe ushtarake strategjike për të krijuar nje lidhje midis tokws nagorno-karabakh dhe Armenisë, në mënyrë për të transportuar pajisje ushtarake, ushqim dhe furnizime te tjera, me fjalë te tjera, konfiskimi i Lachin ishte nje mase e nevojshme e mbrojtjes ushtarake për të shmangur bllokimin e rajonit nagorno karabakut nga forcat ushtarake azerbajxhanase. Për më tepër, shteti i paditur ka pranuar të drejtën e shkëputjes se popullsisë armene nga ish-sovjetike nagorno-karabak oblast në funksion të krimeve të dyshuara kundër njerëzimit të kryera kundër gomave, domethënë sulmet ndaj Stepanakert dhe vende të tjera nga popullata Azerbajxhanit dhe ushtrisë. Këto çështje janë injoruar në gjykimin e shumicës[65].

39. Asnjë fjalë nuk është e theksuar për problemin e "vetëmbrojtjes" të popullsisë armene në rajonin e Nagorno-Karabakut dhe problemin e lidhur ngushtë të shkëputjes përmirësuese në të drejtën ndërkombëtare, e cila është diskutuar gjerësisht jo vetëm në literaturë[66], por edhe nga gjykatat kombëtare dhe ndërkombëtare veçanërisht pas Opinionit Këshillimor të vitit 2010 të Gjykatës ndërkombëtare të Drejtësisë mbi shpalljen e njëanshme të pavarësisëe Kosovës [67]dhe rastit të vitit 1998 të Gjykatës së Lartë të Kanadasë për të drejtën e shkëputjes së njëanshme të provincës Quebec nga federata kanadeze[68]. Heshtja e Gjykatës është edhe më pak e kuptueshme në fytyrën e praktikës së fundit ndërkombëtare duke pranuar shkëputjen përmirësuese si një e drejtë, më së shumti në Marrëveshjen e vitit 1999 ndërmjet Indonezisë dhe Portugalisë për njohjen e të drejtave për vetëvendosje dhe shkëputje përmirësuese e Timorit Lindor përmes një konsultimi popullor me popullin timorez lindor në formën e një referendumi[69].

40. E drejta ndërkombëtare rregullon formimin e shteteve të reja, duke përfshirë atë të Shteteve separatiste. Që nga formimi i shteteve, nga shkëputja me çdo mënyrë tjetër, nuk është një çështje e politikës së pastër, njohja nuk është liri për të vepruar, një arbitraritet i lënë më njanë, vendim i çdo shteti[70]. Ekziston një parim në të drejtën ndërkombëtare të ndalimit të ndarjes jo-konsensuale, e cila rrjedh nga parimet e integritetit territorial dhe sovranitetit, siç është përcaktuar me nenin 10 të Paktit të Lidhjes së Kombeve dhe të nenit 2 § 4 të Kartës së Kombeve të Bashkuara. Prezumimi kundër shkëputjes është edhe më i fuqishëm në qoftë se ai erdhi me anë të përdorimit të forcës, pasi kjo është në kundërshtim me ndalimin zakonor dhe Traktatin e përdorimit të forcës pranuar nga Traktati i Përgjithshëm i 1928-s për heqjen dorë nga Lufta, neni 10 dhe 11 i Konventës Montevideo 1933 mbi të Drejtat dhe Detyrat e Shteteve dhe të nenit 2 § 4 të Kartës së OKB-së. E njëjta gjë vlen edhe për përdorimin e "shkeljeve të tjera flagrante të normave të së drejtës së përgjithshme ndërkombëtare, në veçanti ato me karakter prerë (jus cogens)". [71]Ex injuria jus non oritur.

B. Shkëputja Non-konsensuale si një shprehje e vetëvendosjes

(I) Kërkesat faktike dhe juridike të shkëputjes

41. Si popullatat e kolonizuara[72], popullata jo-e kolonizuar ka të drejtë për vetëvendosje, siç është pranuar nga 1966 Konventat Ndërkombëtare mbi të Drejtat Civile dhe Politike dhe mbi të Drejtat Ekonomike, Sociale[73] dhe, Rezolutën e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara 2625 (XXV ), të 24 tetorit 1970, që përmban Deklaratën mbi Parimet e Ligjit Ndërkombëtar në lidhje me marrëdhëniet miqësore dhe bashkëpunimi midis shteteve në përputhje me Kartën e Kombeve të Bashkuara [74]dhe Rezolutën e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara 48/121, e 14 shkurt 1994[75], miratuar në Deklaratën dhe Programin e Veprimit të Konferencës së Vjenës të miratuar nga Konferenca Botërore e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut[76]; në kontekstin e Afrikës, në nenin 20 të Kartës Afrikane të të Drejtave dhe Popujve të Njeriut; në kontekstin amerikan[77], nga Gjykata e Lartë Kanadeze ri shkëputjen e Quebec (1998)[78]; dhe më në fund, në kontekstin evropian, me Aktin Final të Konferencës 1975 mbi Sigurimin dhe Bashkëpunimin në Evropë (marrëveshjet e Helsinkit[79]) dhe 1991 të Komunitetit Evropian, Udhëzimet për njohjen e shteteve të reja në Evropën Lindore dhe Bashkimin Sovjetik[80].

42. Në ndjekje të të drejtës për vetëvendosje, Shtetet e reja mund të formohen, pa shkëputje konsensuale[81], nëse dhe kur ata të plotësojnë kërkesat e mëposhtme faktike dhe ligjore: (1) Kriteret Montevideo për shtetësi, domethënë një popullsi të përhershme, një territor të përcaktuar, një qeveri dhe kapacitet për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera[82]; (2) para shkëputjes nuk janë lejuar pjesëmarrja e drejtë në një qeveri që përfaqëson të gjithë popullsinë e shtetit mëmë; dhe (3) popullsia e shkëputur është trajtuar në mënyrë sistematike nga qeveria, ose të një pjese të popullsisë së shtetit mëmë veprimi i të cilit u falet nga qeveria, në mënyrë diskriminuese, ose në një mënyrë fyese të të drejtave të tyre njerëzore. Në këto kushte kufizuese, e drejta për shkëputje përmirësuese nga popullsi jo-i kolonizuar ka fituar vazhdimisht mbështetje nga zhvillimi praktik i shtetit dhe opinio juris, duke e kristalizuar në një normë të së drejtës ndërkombëtare zakonore[83].

(Ii) Kërkesat Montevideo për shtetësinë

43. Diskutimi i natyrës së popullsisë armene të Nagorno-Karabakh, si një "popull" është i tepërt, në funksion të identitetit të tij të padiskutueshëm etnik, fetar, gjuhësor dhe kulturor dhe lidhjen e saj historike në atë territor. Nëse shqiptarët e Kosovës përbëjnë një "popull", si shprehur ngta GJND-së [84], armenët e Nagorno-Karabakh duhet në mënyrë të pashmangshme të konsiderohen si të tillë. Përveç kësaj, në qoftë se në logjikën e GJND-së "parimi i integritetit territorial është i kufizuar në sferën e marrëdhënieve ndërmjet shteteve", ajo duhet të nxirret një contrario që i njëjti parim nuk e kufizon shkëputjen e aktorëve jo-shtetërorë në kuadër të një shteti shumëkombësh në një kontekst jo-kolonial[85]. Nën këtë dritë, popullsia dhe të territoret kriteret e Montevideo nuk do të paraqesin asnjë problem për njohjen e së drejtës për shkëputje të popullsisë armene e Nagorno-Karabakh. Dëshmitë në dispozicion të elementeve të tjera ligjore të shtetësisë, dmth, qeverisë dhe kapaciteti për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera, është edhe përtej mosmarrëveshjes[86].

(Iii) Mungesa e vetëvendosjes së brendshme të shkëputjes së popullsisë

44. E drejta për të krijuar një shtet të ri, të pavarur (p.sh., e drejta për vetëvendosje e jashtme) lind kur popullsia e shkëputur nuk ka mjete ligjore dhe faktike për të shprehur vullnetin e saj politik brenda strukturës kushtetuese të shtetit amë, pra, kur e drejta e tyre për vetëvendosje të brendshme ka qenë e shpërfillur[87]. Veprimet ushtarake në rrethin e Lachin në zemër të rastit u mbajt më 18 maj 1992, tetë muaj pas datës së shpalljes së shkëputjes së 2 shtatorit të vitit 1991 dhe dy vjet para nënshkrimit të Protokollit Bishkek dhe marrëveshjen e armëpushimit të majit 1994 dhe zbatimi i saj më 12 maj 1994.

Për të sqaruar mungesën e pretenduar të vetëvendosjes së brendshme të popullsisë armene, pyetjet thelbësore për t’u shtruar janë: para 2 shtator të vitit 1991 A e ka përfaqësuar Qeveria Azerbaijanase popullsinë armene të Nagorno-Karabakh? A gëzon popullsia armene një status kushtetues që lejoi që ata të shprehin vullnetin e tyre politik në kuadër të shtetit të Azerbajxhanit lirisht? A ushtron popullsia armene të drejtën e saj të vetëvendosjes së brendshme në këtë kuadër?

(Iv) Sulmi sistematik për të drejtat e njeriut të popullsisë së shkëputur

45. E drejta e vetëvendosjes së jashtme më tej kërkon ndodhjen e një sulmi sistematik nga qeveria e shtetit amë, apo nga një pjesë e popullatës së saj veprimet e të cilëve janë të falur nga qeveria, kundër të drejtave të njeriut të popullsisë së shkëputur[88]. Sipas fjalëve të Grotius, një popull nuk ka të drejtë për shkëputje, "nëse nuk duket qartë se është absolutisht e nevojshme për ruajtjen e saj[89]".

Me synimin për të sqaruar ekzistencën e kësaj kërkese, pyetjet thelbësore që duhet të trajtohen kanë të bëjnë me përplasjet midis Armenisë dhe Azerbajxhanit popullsisë së Azerbajxhanit para datës kritike, dhe janë si më poshtë: A angazhohet Qeveria Azerbajxhanit, ose fal komisionin nga persona privatë të sulmeve sistematike kundër të drejtave të njeriut të popullsisë armene brenda territorit te vendit? A ndodhën këto sulme para apo pas datës e 2 shtatorit të vitit 1991?

46. ​​Së fundi, për të konstatuar përgjegjësinë e mundshme ndërkombëtare të shtetit të paditur për veprime që ndodhin gjatë luftës së shkëputjes dhe në veçanti për shkatërrimin e pronës dhe zhvendosjen e popullatës civile, pyetjet e mëposhtme janë të një rëndësie të madhe: A ka ndërhyjë ushtarakisht shteti Armen para datës kritike të 2 shtatorit 1991 në Nagorno-Karabakh ose në qarqet përreth? Ka ndërhyrë shteti armen ushtarakisht në hapjen e korridorit Lachin dhe marrjen e, nëse po, e bëri të mos ketë asnjë justifikim për atë veprim, të tilla si bllokadë agresioni dhe rrezik të afërt të zhdukjes së popullsisë armene në Nagorno -Karabakh? A vazhdoi shteti armen me shkatërrimin e pronës civile, duke përfshirë edhe atë të aplikantëve, në këtë rast ose më vonë dhe, nëse po, e bëri atë të mos ketë asnjë justifikim për këtë veprim? Nuk i dëboi shteti Armenian ose zhvendosi popullsinë lokale, duke përfshirë aplikantët, në këtë rast ose më vonë dhe, nëse po, e bëri atë të ketë asnjë justifikim për këtë veprim? A shteti Armenian pengojnë kthimin e popullatës lokale, duke përfshirë aplikantëve, në rrethin e Lachin dhe, nëse është kështu, e bëri me ndonjë arsyetim këtë veprim? A ka ky arsyetim ndonjë të vërtetë sot?

47. Sikur popullsisë armene t’i jetë mohuar e drejta për përcaktimin e brendshëm të shtetit të Azerbajxhanit dhe kishte harruar Qeveria e Azerbajxhanit, kryerjen nga persona privatë të sulmeve sistematike kundër të drejtave të njeriut të popullsisë armene në territorin kombëtar para datës së 2 shtatorit të vitit 1991, ndërhyrja ushtarake e shtetit armen pas kësaj date në favor të popullsisë armene të Nagorno-Karabakh, duke përfshirë edhe hapjen e korridorit Lachin, në qoftë se ajo ka ndodhur, do të duhet të vlerësohet në dritën e detyrimeve humanitare të komunitetit ndërkombëtar dhe "përgjegjësisë për të mbrojtur".[90]

C. Përfundimi paraprak: pyetjet pa përgjigje të rastit

48. Sipas mendimit tim, fat i çështjes në fjalë është i lidhur ngushtë me përgjigjet që do të jepen për pyetjet e mësipërme. Pa një hartë logjike të qëndrueshme për vlerësimin e rastit, rezultati i çrregullt i Gjykatës nuk është i besueshëm. Duke e kufizuar shqyrtimin e saj të ngushtë të kufijve, Gjykata shmang sqarimin e plotë të arsyetimit të saj, diskreditimin më tej të rezultatit. Duke pranuar se ankuesit kishin jetuar në fushën e Lachin dhe kishin në pronësi, siç kanë pretenduar, por nuk e kanë provuar në mënyrë të mjaftueshme, çështja nuk mund të zgjidhet pa një analizë të plotë të ligjshmërisë së veprimeve ushtarake në rrethin e Lachin në kohën përkatëse (18 maj 1992) në kuadrin e ndarjes së "Republikës Nagorno-Karabakut", që përfshin hapjen e një korridori humanitar në mes të Nagorno-Karabakh dhe Armenisë për ruajtjen e një popullsie të kërcënuar armene dhe përfundimisht radhazi zhvendosja e civilëve dhe shkatërrimi i pronës civile për këtë qëllim[91].

Vlerësimi i plotë i implikimeve ligjore të hapjes së korridorit Lachin si një masë ushtarake e rëndësishme gjatë luftës së shkëputjes është dukshëm e lidhur me qëllimet e vendosur mbi ligjshmërinë dhe proporcionalitetin e kufizimeve të pretenduara të vazhdueshme të të drejtave të ankuesve të gëzojnë pronën e tyre dhe jeta familjare në rrethin e Lachin. Prandaj, Gjykata nuk duhet të ketë gjykuar mbi heqjen e dyshuar të këtyre të drejtave, pa vlerësuar "burimin e të drejtave të pretenduara".[92]

49. Për ta vënë në kontekstin e Konventës, çështja përfundimtare që kjo çështje ngre, të cilat shumicën prej tyre zgjodhi t’i injorojë, është shkalla në të cilën "parimet e përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare", duke përfshirë edhe ligjin e shkëputjes së shteteve dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare, mund të kufizojnë gëzimin e të drejtës së pronës sipas nenit 1 të protokollit nr.1 (fjalia e dytë). Efekti i një renvoi të tillë është që merr zbatimin e nenit 1 të protokollit nr.1 të kushtëzuar në rrugën që Gjykata interpreton incidenter tantum ligjin e shkëputjes dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare. Si mund dispozitat e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe protokollit nr.1 të saj të pajtohen me imperativat e ligjit të shkëputjes së shteteve dhe të drejtës ndërkombëtare humanitare? Si mund të drejtat e njeriut të mishëruara në Konventë dhe në protokollin nr.1 të mbrohen në kontekstin e një shkëputjeje përmirësuese të një shteti dhe veprimi ushtarak të kryer nga forcat e mbrojtjes së pakicës së kërcënuar etnike dhe fetare? Këto pyetje do të na marrin një qasje shumë të ndryshme për rastin.

VI. Përfundimi final

50. Vetëvendosja nuk është passe. Kjo nuk është thjesht një thirrje për unitet politik, por një e drejtë ligjore, e cila ka evoluar nga një pretendim historik anti-kolonialist i një kërkese më të gjerë të drejtave të njeriut me bazë. Si parim, e drejta për vetëvendosje e jashtme është e njohur në të drejtën ndërkombëtare, jo vetëm në një koloni, por edhe në një kontekst jo-kolonial. Kurdo që një pjesë e popullsisë së një shteti nuk është e përfaqësuar nga qeveria e saj dhe e të drejtave njerëzore të kësaj popullsie janë shkelur sistematikisht nga qeveria e vet, ose nga agjentët privatë veprim të cilit është falur nga kjo qeveri, popullsia e viktimizuar mund të ketë rekurs "si një mjet i fundit, kryengritës kundër tiranisë dhe shtypjes", për të përdorur formulimin e fuqishëm të preambulën në Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut.

51. Kjo Gjykatë është kompetente ratione materiae për të konstatuar shkeljet e tilla të tё drejtave të njeriut dhe pasojat ligjore që rrjedhin prej tyre, përkatësisht në aspektin e të drejtave pronësore të civilëve të zhvendosur. Megjithatë, rasti në fjalë duhej të ishte hedhur poshtë për shkak të mos-shterimit të mjeteve të brendshme ligjore, mungesa e statusit të viktimës dhe mungesës së juridiksionit. Sikur Gjykata tё kishte marrë shumë seriozisht rolin e saj në mbledhjen e provave, këto kundërshtime ndoshta mund të ishin tejkaluar. Atëherë, dhe vetëm atëherë, Gjykata do të kishte qenë në një pozicion për të adresuar plotësisht çështjet thelbësore në rrezik në këtë rast. Ajo nuk e ka bërë këtë. Ata që vuajnë më shumë nga këto lëshime janë pikërisht gratë armene dhe azerbajxhanase dhe njerëzit e vullnetit të mirë që thjesht duan të jetojnë në paqe në Nagorno-Karabakh dhe në rajonet përreth.

[1]. Shih, për shembull, E. Benvenisti, "E drejta ndërkombëtare e pushtimit" (Oxford: Oxford University Press, 2012), në fq. 43; Y. Arai-Takahashi "E drejta e Pushtimit: Vazhdimësia dhe Ndryshimi i Drejtës Ndërkombëtare Humanitare, dhe Bashkëveprimi i saj me të Drejtën Ndërkombëtare të të Drejtave të Njeriut. (Leiden: Martinus Nijhoff Publishers, 2009), fq. 5-8; Y. Dinstein " E drejta ndërkombëtare e pushtimit nga pala ndërluftuese". (Cambridge: Cambridge University Press, 2009), fq. 42-45, §§ 96-102; dhe A. Roberts "Pushtimi Ushtarak Transformues: Zbatimi i të Drejtës së Luftës dhe të Drejtave të Njeriut", 100 Gazeta Amerikane e së Drejtës Ndërkombëtare 580 (2006), fq. 585-586.

[2]. Shumica e ekspertëve të konsultuar nga Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq (KNKK), në kuadër të projektit të pushtimit dhe format e tjera të administrimit të territorit të huaj ranë dakord se ‘cizmet në vend’ janë të nevojshme për përcaktimin e pushtimit - shih T. Ferraro "Pushtimi dhe Forma të Tjera të Administrimit të Territorit të huaj" (Gjenevë: KNKK, 2012), në fq. 10, 17 dhe 33; shih gjithashtu E. Benvenisti, cituar më lart, në fq. 43ff; dhe V. Koutroulis " Le debut et la fin de l’application du droit de l’occupation" (Paris: Editions Pedone, 2010), në fq. 35-41.

[3]. T. Ferraro, cited above, at pp. 17 and 137; Y. Dinstein, cited above, at p. 44, § 100.

[4] vendim mbi pranueshmërinë

[5] vendim mbi pranueshmërinë

[6] mbi pranueshmërinë dhe themelin

[7] për pranueshmërinë dhe themelin

[8]Emri Nagorno-Karabakun ose Nagorno-Karabakh është e origjinë ruse, persiane dhe turke. Nagorno është fjala ruse për "mountainous". Kara vjen nga turke dhe Bagh / bakh nga persisht. Karabakun ose Karabakh mund të përkthehet si "kopshti e zezë". Emri Armenian për territorin është Artsakh. Unë do të përdorin emrin transliteruar Nagorno Karabakh për hir të konsistencës me vendimin e shumicës.

[9] Shih nenin 33 të Kushtetutës së "Nagorno-Karabak Republikës".

[10] Shih nenin 25 të Kushtetutës së "Nagorno-Karabak Republikës".

[11] Në Qipro v. Turqisë [GC], nr. 25781/94, § 184, GJEDNJ 2001-IV, Gjykata u pajtua me analizën e dispozitave përkatëse kushtetuese të TRNC të Komisionit. Unë nuk e kuptoj pse kuadri kushtetues i "Nagorno-Karabak Republikës" nuk është shqyrtuar në këtë rast si.

[12] Shih Loizidou v. Turqisë (meritat), gjykimi i 18 dhjetorit 1996, § 45, Raportet e Aktgjykimeve dhe Vendimeve 1996-VI, në bazë të Opinionit Këshillimor të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (ICJ) mbi pasojat ligjore për shtetet e Prezenca e vazhdueshme e Afrikën e Jugut në Namibi (South West Africa) pavarësisht Rezolutës 276 të Këshillit të Sigurimit (1970), ICJ Reports 1971, f. 56, § 125.

[13] Ky është një rregull i mirë-krijuar i së drejtës zakonore ndërkombëtare (shih Interhandel Rasti, Aktgjykimin e 21 mars 1959, Raportet e GJND-1959 f. 27, dhe neni 14 i Projekt Neneve për Mbrojtjen Diplomatike të Komisionit të Ligjeve Ndërkombëtar (ILC).

[14] Shih Demopoulos dhe të tjerët k. Turqisё (dec.), Nr. 46113/99, 3843/02, 13751/02, 13466/03, 10200/04, 14163/04, 19993/04, 21819/04, § 100, 1 mars 2010.

[15] Është shumë keq që kjo dëshmi, e cila ka qenë në dispozicion në dosje që nga viti 2006, thjesht u injorua nga shumica. No vëmendje i është dhënë këtij argumenti të shtetit të paditur në paragrafët 117 dhe 118 të aktgjykimit.

[16] Shih Pad dhe të tjerët k. Turqisё (dec.), Nr. 60617/00, § 69, 28 qershor 2007, dhe ILC Raporti i tretë për Mbrojtjen diplomatik (A / CN.4 / 523), § 83.

[17] Unë tashmë e kam përmendur në këtë mënyrë turpshëm të procedimit në rastin kur personat potencialisht të interesuar në rezultatin e rastit nuk ishin aq të shumta (shih mendimi im i veçantë bashkangjitur Vallianatos dhe të tjerë k. Greqisë [GC], nr. 29381/09 dhe 32684/09, ECHR 2013).

[18]Shiko Qipro kundwr Turqisw, cituar mw lart, § 324.

[19] Edhe nëse shumica nuk e marrin parasysh aktgjykimet përfundimtare të paraqitura nga ana e paditur Qeveria në seancën para Dhomës së Madhe, të cilat i referohen ankesave të ngjashme me ato të aplikantëve në rastin në fjalë, ka raste të tjera gjyqësore të cilat kanë të bëjnë penale, punës dhe ligji i tokës ku personat e Azeri apo origjinë kurde ishin të suksesshme në gjykatat armene dhe "Nagorno-Karabakh Republika", një nga rastet që i referohen një pretendim të trashëgimisë nga një person me origjinë kurde para një gjykate "Nagorno-Karabakh Republikës".

[20] Shih Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Rezoluta 1547 (2007) mbi gjendjen e të drejtave të njeriut dhe të demokracisë në Evropë.

[21] Shih, për shembull, Sardinas Albo v. Italy (dec.), Nr. 56271/00, ECHR 2004- I, dhe Brusco v. Italy (dec.), Nr. 69789/01, GJEDNJ 2001-IX.

[22] Në Loizidou (meriton), cituar më lart, § 66, Gjykata konstatoi, gjatë interpretimit të konceptit të "shtëpi" në nenin 8: "As nuk mund që termi të interpretohet për të mbuluar një sipërfaqe prej një shteti ku është rritur dhe ku familja ka rrënjët e saj, por kur ai nuk jeton ".

[23] vetë Shumica pranojnë këto mospërputhje në paragrafin 142, por pranojnë ato në funksion të "tërësinë e provave të paraqitura", që do të thotë deklaratat e ish-fqinjëve dhe dokumentet që tregojnë identitetin e ankuesve.

[24]Shih paragrafët 146 dhe 149 të aktgjykimit. Si pasojë, çështja e thjeshtë e vetë ekzistencën e shtëpive, të cilat u lënë e hapur në vendimin e pranueshmërisë të Gjykatës, mbetet i pavendosur edhe tani.

[25] Shih Parimi 15.7 e Parimeve Pinheiro, thirret në gjykim. Shkalla e konsiderueshme e fleksibilitetit të Gjykatës mund të shihet në paragrafët 142, fjalia e fundit, dhe 143, të gjykimit.

[26] Në Ilaşcu dhe të Tjerët k. Moldavisë dhe Rusisë [GC], nr. 48787/99, §§ 330 dhe 392, ECHR 2004- VII, Gjykata vlerësoi kontrollit efektiv deri në datën e dorëzimit të aktgjykimit të Dhomës së Madhe. Kjo qasje u konfirmua në Catan dhe të tjerët kundër Moldavisë dhe Rusisë. [GC], nr. 43370/04, 8252/05 dhe 18454/06, §§ 109 dhe 111, ECHR 2012.

[27] Shih Šilih k. Sllovenisë [GC], nr. 71463/01, §§ 159-163, ECHR 2009. Shih për interpretimin tim të juridiksionit ratione temporis të Gjykatës, sipas mendimit tim të veçantë në Mocanu dhe të tjerët v. Romania [GC], nr. 10865/09, 45886/07 dhe 32431/08, ECHR 2014.

[28] Shih Catan dhe të tjerët, cituar më lart, § 116.

[29] Referenca për raste të izoluara të dukshme nuk mjafton. Në fakt, në paragrafët 76 dhe 182, shumica i referohen tri raste (Zalyan, Sargsyan dhe Serobyan v. Armenisë, nr. 36894/04 dhe 3521/07), që nuk janë as finalizuar ende, pavarësisht nga koha që ka kaluar që nga dorëzimi i vendimit pranueshmërisë. Një rast tjetër i katërt është përmendur, atë të Z. Armen Grigoryan, nga të cilat gjykata nuk ka prova të drejtpërdrejta.

[30]Rregulli 33 i Rregullores së Gjykatës parashikon mundësinë e kufizimit të qasjes publike në dokumente të caktuara në interes të rendit publik ose sigurisë kombëtare. Ajo nuk përmban ndonjë rregull për kufizimin e zbulimin e provave të njërës palë. Udhëzimi i përgjithshëm për Regjistrin për trajtimin e dokumenteve të brendshme sekrete të miratuara nga Kryetari i Gjykatës në mars të vitit 2002 nuk zbatohet për të dëshmive të ofruara nga palët ose. Së fundi, Drejtimi Praktika në deklaratat me shkrim të lëshuara nga Kryetari i Gjykatës në nëntor 2003 dhe ndryshuar në vitin 2008 dhe 2014 ("Dokumentet sekrete duhet të dorëzohet me postë të regjistruar") është dukshëm i pamjaftueshëm. 

[31] Shih, për disa shembuj të këtyre marrëveshjeve, ., Http:///operations/rubriques_complementaires/carte-des- operacionet-exterieures dhe .

[32] S/RES/882 (1993).

[33] S/RES/853 (1993).

[34] S/RES/874 (1993).

[35] S / RES / 884 (1993). Shprehjet e përdorura janë "forcat lokale armene" (Rezoluta 822) dhe "armenët e rajonit Nagorno Karabak të Azerbaixhanit" (Rezolutat 853 dhe 884).

[36] A / RES / 62/243. Shprehja e përdorur është "të gjitha forcat armene". Kështu, referenca të kësaj rezolute, në paragrafin 176 të aktgjykimit është çorientues, pasi Asambleja e Përgjithshme nuk ka të bëjë me tërheqjen e forcave të armatosura të Republikës së Armenisë.

[37] Shih paragrafin 16 të aktgjykimit Loizidou, cituar më sipër, për një selie të detajuar të fakteve.

[38] Në gjykimin Ilaşcu dhe të Tjerët (cituar më lart), Dhoma e Madhe e gjeti atë themeluar "përtej dyshimit të arsyeshëm" (§ 26) se mbështetja e ofruar për të separatistëve nga trupat e Ushtrisë 14 dhe transferimi masiv të tyre të armëve dhe municioneve nga dyqane e 14-ushtrisë vënë ushtrinë moldave në një pozicion të inferioritetit që ndaloi atë nga rifiton kontrollin e Transdniestrinë. Më 1 prill 1992 Presidenti i Federatës Ruse zyrtarisht transferuar Ushtrinë 14 të komandës ruse, dhe më pas u bë "Grupi Operativ ruse në rajonin Transdniestrian e Moldavisë" (ROG). Gjykata vazhdoi për të përshkruar aktivitetet ushtarake të Rog, në mënyrë që të mbështesë separatistët. Të njëjtat kritere dëshmuese është aplikuar në Qipro v. Turqisë, cituar më lart, § 113, dhe në Catan dhe të tjerët, të cituar më lart, §§ 19 dhe 118.

[39] Megjithatë, ajo ka qenë e njohur nga Transnistria, Abkhazia dhe Osetisë së Jugut, të cilat vetë kanë kufizuar njohjen ndërkombëtare.

[40] Kjo nuk do të vë në dyshim forcën e tyre detyruese (shihni pasojat ligjore për shtetet e praninë e vazhdueshme të Afrikës së Jugut në Namibi (Afrika e Jugut West), pavarësisht Rezolutën e Këshillit të Sigurimit 276 (1970), cituar më lart, f. 53, § 113). Gjuha e përdorur në këto rezoluta është tregues se ata nuk janë thjesht rekomandime apo porositë, por vendime juridikisht të detyrueshme. Për mosmarrëveshje në lidhje me forcën ligjore të Këshillit të Sigurimit akteve të miratuara jashtë fushëveprimit të Kapitullit VII, shih për shembull komentet e Hervé Cassan dhe Suy / Angelet, në Cot et al., La Charte des Nations Unies, Commentaire artikull par artikull, I, edicioni i 3-të, Paris, 2005, respektivisht, f. 896-897 dhe 912-915.

[41] Rezoluta u votohet si më poshtë: 39 Shtetet pro, 7 kundër dhe 100 abstenime. Të tre bashkë-karrige kundërshtoi "tekstin e njëanshëm" të projekt-rezolutën, për shkak se "kërcënuar për të minuar procesin e paqes". Pjesa më e madhe e Dhomës së Madhe u referohen këtij dokumenti në pjesën "fakte", por hequr rezultatin e votave të marra, dhe nuk e përdorin referencën në pjesën "Ligji". Nuk përmendet është bërë në gjykimin e dy rezolutave të mëparshme të të Asamblesë së Përgjithshme të marra pa votim.

[42] A/RES/48/114.

[43] A/RES/60/285.

[44]Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës (PACE) Rezoluta 1047 (1994) mbi konfliktin në Nagorno-Karabakh dhe Rekomandimin 1251 (1994) mbi konfliktin në Nagorni-Karabak.

[45] Rezoluta PACE 1119 (1997) për Konfliktet në Transcaucasia

[46] Rezoluta PACE 1304 (2002) mbi Respektimi i detyrimeve dhe angazhimeve nga Armenia.

[47] Referenca redaktuar në paragrafin 176 të këtij kalimit të Rezolutës PACE është mashtruese, sepse PACE nuk përmend pushtimin e territorit të Azerbajxhanit nga ushtria e Republikës armen, as aneksimin e territorit të Azerbajxhanit nga ana e shtetit të Armenisë. Një nuk duhet të lexohet në letrën e diçkaje rezolutë e cila në mënyrë të qartë nuk e thonë.

[48] PACE Rekomandimi 1690 (2005) 1 në The konfliktit mbi rajonin e Nagorno-Karabakut trajtohen nga Konferenca e Minsk të OSBE-së dhe Rezolutën 1416 (2005) në The konfliktit mbi rajonin e Nagorno-Karabakut trajtuar nga Konferenca e Minsk të OSBE-së.

[49] Shih Rezolutat Parlamentit Evropian të 19 janarit 2006 në Politikën e Fqinjësisë Evropiane (ENP), të datës 15 nëntor 2007 në forcimin e ENP, e 6 korrik 2006 mbi Fqinjësisë dhe Partneritetit Instrumenti Evropian (ENPI), i datës 7 prill 2011 në shqyrtimin e Politika e Fqinjësisë Evropiane - Dimension Lindore, dhe më shumë kohët e fundit, nga 23 tetor 2013 për Politikën Evropiane të Fqinjësisë: drejt një forcimin e partneritetit. Pozita e Parlamentit Evropian në raportet e 2012.

[50] Shih Rezolutën e Parlamentit Evropian të 20 Maj 2010 për nevojën e një Strategjie të BE-së për Kaukazin e Jugut.

[51] Rezoluta e Parlamentit Europian të datës 18 prill 2012 që përmban rekomandimet e Parlamentit Evropian në Këshillin, Komisionin dhe Shërbimit të Veprimit të Jashtëm Evropian në negociatat e Marrëveshjes së EU-Armenia Asociimit.

[52] Kështu, referimi në paragrafin 176 të aktgjykimit me Rezolutën e PE-së të vitit 2012 është çorientues, pasi PE nuk i referohet pushtimit të territorit të Azerbajxhanit nga ushtria e shtetit të Armenisë. Thirrja për Armeninë për të ndaluar dërgimin e rekrutëve për të shërbyer në Nagorno-Karabakh, e cila është bazuar në marrëveshjen e vitit 1994 të përmendur më sipër, duhet të kuptohet në kuadër të propozimit të BE-së demilitarizimit të përgjithshëm të rajonit.

[53] Pjesa më e madhe i referohen kësaj dëshmie në pjesën "fakte", por nuk e marrin atë në konsideratë në pjesën "Ligji".

[54] Shih edhe Zheleznovodsk Komunikatën e 23 shtatorit 1991, Marrëveshja Sochi të 19 shtator 1992 protokolli ushtarake-teknike për zbatimin e Marrëveshjes Soçi të 25 shtator 1992, Orari i urgjente Hapat e propozuar nga Kryetari i Grupit të KSBE Minsk të shtator 1993, në të cilën Nagorno-Karabakh shfaqet si palë në konflikt për herë të parë.

[55] Rekomandimi 1251 (1994) 1 mbi konfliktin në Nagorni-Karabak

[56] Rezoluta 1416 (2005) të konfliktit mbi rajonin e Nagorno-Karabakut trajtohen nga Konferenca e Minsk të OSBE-së.

[57] Shih Al-Skeini dhe të tjerët, cituar më lart, § 139

[58] Shih referencat e mësipërme të misionit të OSBE-së të vitit 2005, si rezultat i së cilës u konfirmua nga misioni 2010.

[59] Për shembull, Armenia merr fonde nga Fqinjësisë dhe Partneritetit Instrumentit Evropian (ENPI) nëpërmjet një programi kombëtar. Ndihma bilaterale e BE-së në Armeni shkon deri në 157 m euro për 2011-13 (në krahasim me 98.4 m euro për 2007-10). Si rezultat i përparimit në reformat, qeverisjen dhe demokracinë, Armenia përfituar nga ndarjet e BE-shtesë (15 m euro në vitin 2012 dhe 25 m euro në vitin 2013), në bazë të të Integrimit dhe Bashkëpunimit programin e Partneritetit Lindor (EAPIC), në kuadër të zbatimit të "më shumë për më shumë"parimi i Fqinjësisë Europian të rishikuar Politikë. Armenia përfiton edhe nga një numër i programeve tematike si Instrumenti Evropian për Demokraci dhe të Drejtat e Njeriut (EIDHR). Askush nuk do të pretendojë se Armenia është pra nën kontrollin efektiv të BE-së.

[60] Shih Al-Skeini dhe të tjerët k. Mbretërisë së Bashkuar [GC], nr. 55721/07, § 139, KEDNJ 2011.

[61]Në fund të fundit, shumica e kundërshtojnë vetveten, pasi në pikën 96 të vendimit që ata konsiderojnë se pushtimi ushtarak gjithmonë përfshin "prania e trupave të huaja që janë në gjendje të ushtrojë kontroll efektiv pa pëlqimin e sovran", dhe në paragrafin 146 i referohen në mënyrë të qartë për të Nagorno-Karabakh, rrethin e Lachin dhe territoreve të tjera përreth si "tani nën pushtimin", ndërsa në paragrafin 180 ata të tërheqë nga "çizme në terren" kriteri në favor të një kriter më të vetëkënaqur dhe të rrëshqitshëm e "përfshirjes rëndësishëm "bazuar në mbështetjen ushtarake në drejtim të pajisjeve dhe ekspertizës. Kontrasti i paragrafit 180 të Chiragov dhe të tjerët me paragrafët 144 dhe 224 të vendimit Sargsyan është edhe më e habitshme. Në paragrafin 144 të Sargsyan, pjesa më e madhe kthimi në "praninë e trupave të huaja" si kriter të nevojshme për të vendosur pushtimit dhe në paragrafin 224 ata pohojnë se Azerbajxhani "humbur kontrollin mbi një pjesë të territorit të saj, si pasojë e luftës dhe okupimit".

[62] Kështu, testi i kontrollit efektiv të së drejtës humanitare ndërkombëtare varet nga kërkesat kumulative të pranisë unconsented e trupave armiqësore në terren dhe zëvendësimin e pushtetit lokal (shih Aktivitete armatosura në territorin e Kongos (Republika Demokratike e Kongos v. Uganda) , Gjykimi, ICJ Reports 2005, f 230, § 173, dhe pasojat juridike të Ndërtimi i një mur në territorin e pushtuar palestinez, Opinionit Këshillimor, 9 korrik 2004, f 167, § 78;.. shih gjithashtu Ferraro, "përcaktimin e fillimi dhe fundi i një profesioni në bazë të ligjit ndërkombëtar humanitar ", Rishikimi Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq, 94 (2012), f 143-148,. Koutroulis" Le debutimin et la fin de l'application du droit de l'profesion ", Paris 2010, pp 35-41,. dhe Benvenisti, "Ligji ndërkombëtar ipushtimit", botimi i dytë, Oxford, 2012, pp 43-54).. Mundësia e një "administratë të tërthortë" përmes fraksioneve të ndryshme rebele kongolez është konsideruar të jetë e mundur nga ana e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë në rastin e parë të cituar më sipër, por ka refuzuar për shkak të mungesës së provave. Në çdo rast, veprimet specifike të aktorit të jo-shtetëror do të duhet të jetë i atribuohet shtetit të huaj në kuptim të nenit 8 të Projekt Neneve të Komisionit të drejtës ndërkombëtare mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte të Padrejta Ndërkombëtarisht.

[63] Në natyrën e Gjykatës, si Gjykata Kushtetuese Evropiane, shih mendimin tim të veçantë në rastin e Fabris v. France [GC], nr. 16574/08, ECHR në vitin 2013.

[64] Është e vështirë për të kuptuar pse rasti konkret nuk e meritojnë të njëjtin kujdes dhe vëmendje, si të tjerët e pasojave më të vogël, të tilla si Davydov dhe të tjerët kundër. Ukrainës, nr. 17674/02 dhe 39081/02, Naumenko v. Ukraine, no. 42023/98, dhe Tekin Yildiz v. Turkey, no. 22913/04, ku hetimet e tilla dëshmuese ndodhi. Gjykata nuk ka edhe të japë arsyet për refuzimin hapat e provave të propozuara nga palët. Për shembull, në McKerr k. Mbretërisë së Bashkuar, nr. 28883/95, § 117, GJEDNJ 2001-III, Gjykata hodhi poshtë një hetim, sepse ajo konsiderohet se një ushtrim faktmbledhës do të kopjuar procedura të vazhdueshme në familje. Kjo nuk do të kishte qenë e vërtetë në rastin në fjalë, ku pikërisht mungesa e procedurave të brendshme të bërë hetime të tjera dëshmuese të domosdoshme.

[65] Edhe pse shumica e mori shënim për problemin e "justifikim për ndërhyrje në të drejtat individuale të banorëve në zonën" në paragrafin 197 të aktgjykimit, ata shmangen çështje thjesht duke supozuar se "arsyetim" për kapjen e Lachin në maj 1992 dhe krijimin e një lidhje të tokës në mes Armenisë dhe Nagorno-Karabakh nuk kishin "lidhje të drejtpërdrejtë" në ngjarjet që pasuan ose në gjendjen e sotme. Shumica nuk arriti të shpjegojë pse. Ata kanë lënë pas dore edhe për të justifikuar pse situata e tanishme nuk është "një situatë emergjente" (paragrafi 200). Ky pozicion nuk është koherente me qëndrimin e marrë në paragrafët 231-232 të aktgjykimit Sargsyan, ku i njëjti shumica diskutuar rëndësinë e ligjit ndërkombëtar humanitar për qëllime të justifikojnë heqjen e të drejtës Konventës. Ndryshe nga shumica në Chiragov dhe të tjerët, por si shumicë në Sargsyan, unë jam i bindur se vetëm vlerësimi i "justifikim" për ngjarjet e vitit 1992 mund të sigurojë një bazë solide ligjore për vlerësimin e situatës të dy sotme dhe situatës gjatë kohës i cili kaluar në mes të, siç do të tregohet më poshtë. Një kritikë e ngjashme metodologjik, sipas të cilit "është e pamundur për të ndarë gjendjen e individit nga një zhvillim kompleks historik dhe një situatë jo më pak komplekse aktuale", mund të gjendet në mendimin veçantë të gjyqtarit Bernhardt, u bashkua nga gjykatësi Lopes Rocha, në gjykimin Loizidou v. Turqisë (cituar më lart) dhe sipas mendimit të veçantë të gjyqtarit Kovler në gjykimin Ilaşcu dhe të tjerët (cituar më lart).

[66]Shih, në mesin e shumë zërave në letërsinë në favor të një të drejte të riparuese e shkëputjes, Umozurike, Vetë-vendosmëri në të drejtën ndërkombëtare, Hamden, 1972, f. 199; Buchanan, Secession: legjitimiteti i Vetëvendosjes, New Haven, 1978, f. 332; Kingsbury, "Kërkesat nga grupet jo-shtetërore në të drejtën ndërkombëtare", në Cornell Juridik Ndërkombëtar Journal, 25 (1992), f. 503; Kirgis, "Shkallët e vetëvendosjes në epokën e Kombeve tëBashkuara", në American Journal of Drejtës Ndërkombëtare, 88 (1994), f. 306; McCorquordale, "përcaktimi Self: a Qasje të Drejtave të Njeriut", në Quarterly Ndërkombëtare dhe Krahasuese ligjit, 43 (1994), f 860-861;. Cassese, Vetëvendosja e Popujve, Cambridge, 1995, f 112-118. Okafor, "E drejta, Procesi, dhe Legjitimiteti në Ligjin Emergjent Ndërkombëtar të shkëputjes", në Gazetën Ndërkombëtare të minoritetit dhe të drejtat e Grupit, 9 (2002), f 53-54. Raič, Shtetësia dhe Ligji i Vetëvendosjes, Leiden, 2002, f 324-332. Doehring, në Simma (ed), Karta e Kombeve të Bashkuara, 2002, neni 1, aneksi: vetëvendosje, thekson 40 dhe 61; Novak, Konventa e OKB-së në Komentarin të Drejtat Civile dhe Politike, edicioni i 2 i rishikuar, Kehl, 2005, fq 19-24. Suski, "Mbajtja kapak në kazan shkëputjes: një rishikim të interpretimit ligjor në lidhje me pretendimet e vetëvendosjes nga popullsitë minoritare", në Gazetën Ndërkombëtare të minoritetit dhe të Drejtat e Grupit, 12 (2005), f. 225; Tomuschat, shkëputja dhe vetëvendosja, në Kohen, Secession, të drejtës ndërkombëtare Perspektivat, Cambridge University Press 2006, f 41-45 (ed.). Dugard dhe Raič, "Roli i njohjes në ligjin dhe praktikën e shkëputjes", në Kohen (ed), ibid., P. 103; Dugard, "shkëputjen e shteteve dhe Njohja e tyre në prag të Kosovës", kurse mbledhura e Akademisë së Hagës të Drejtës Ndërkombëtare, Leiden 2013, f 116-117. dhe Ben Sauli et al., Konventa Ndërkombëtare mbi Ekonomike, Sociale dhe Kulturore, Komentari Drejtat Rastet dhe Materiale, Oxford, 2014, f. 25-52.

[67]Përputhje me ligjin ndërkombëtar të shpalljes së njëanshme të Pavarësisë në lidhje me Kosovën, Opinioni këshillues, GJND Raportet 2010.

[68][1998] 2 SCR 217

[69]Erga omnes natyra e së drejtës për vetëvendosje u konfirmua me kompetencë nga ana e GJND-së në Timorin Rasti Lindore (East Timor Case (Portugali v. Australia), ICJ, Aktgjykimi i 30 qershorit 1995, p. 102, § 29). Në këtë rast të veçantë, ndërsa Milicët Indonesian të kontrolluar janë masakruar në timorezë Lindore, Sekretari i Përgjithshëm Annan kishte për të kërcënuar qeverinë Indonezisht me ndjekjen penale ndërkombëtare për krime kundër njerëzimit në këmbim për bashkëpunim me bashkësinë ndërkombëtare dhe pranimin e parimit të vetë -Përcaktimi i Timor Leste (shih Konferencën Sekretarit të Përgjithshëm për shtyp në selinë e OKB, 10 shtator 1999). Kjo është arsyeja pse disa e kanë parë qëndrimin e Indonezisë si një "pëlqim të dhunshme", e cila do të bëjë shkëputjen Timor Leste një shkëputje të vërtetë jo konsensuale (shih Evans, Përgjegjësia për të mbrojtur: Përfundimi krime mizorisë masive herë dhe për të gjithë, Uashington, 2008 , p. 63, dhe Bellami, Përgjegjësia për të mbrojtur, Londër 2009, f. 147 dhe 148).

[70]Ashtu si Sir Hersch Lauterpacht (njohjen në të Drejtën Ndërkombëtare, Cambridge, 1947, fq. 1), pika ime e nisjes është se njohja nuk është jashtë orbitës së drejtës ndërkombëtare dhe kjo varet nga një vlerësim objektiv ligjor të fakteve të vërteta. Edhe pse i mbushur me implikime politike, kjo çështje nuk bie brenda sferës së politikës pastër.

[71]GJND ka referuar rezolutave të Këshillit të Sigurimit të OKB dënuar disa deklarata e pavarësisë (shih Rezolutat e Këshillit të Sigurimit 216 (1965) dhe 217 (1965), në lidhje me Southern Rodezia, Rezolutën e Këshillit të Sigurimit 541 (1983), në lidhje me Qipron Veriore, dhe Rezoluta 787 e Këshillit të Sigurimit (1992), në lidhje me republikaSrpska) në mënyrë që të arrijnë në përfundimin se "në të gjitha këto raste Këshilli i Sigurimit është duke bërë një përcaktim në lidhje me situatën konkrete ekzistuese në kohën kur janë bërë këto deklaratat e pavarësisë; paligjshmëria bashkangjitur deklaratave të pavarësisë në këtë mënyrë nuk buronte nga karakteri njëanshme të këtyre deklaratave si të tillë, por nga fakti se ata ishin, ose do të ishte, që lidhet me përdorimin e paligjshëm të forcës apo shkelje të tjera flagrante të normave të përgjithshme ndërkombëtare ligji, në veçanti ato me karakter prerë (jus cogens). ... Karakteri i jashtëzakonshëm i rezolutave të renditura më lart duket se Gjykata ta konfirmoj që nuk ka ndalesë të përgjithshme kundër deklaratave të njëanshme të pavarësisë, mund të nxirren nga praktika e Këshillit të Sigurimit ". Duke vënë në të njëjtin drejtim, shih nenet 40 dhe 41 të Projekt Neneve të ILC-së mbi Përgjegjësinë e Shteteve për Akte të Padrejta Ndërkombëtarisht.

[72]Rezoluta e Kombeve të Bashkuara Asamblesë së Përgjithshme 1514 (XV) të vitit 1960 përmban Deklaratën për Dhënien e Pavarësisë Vendeve dhe Popujve Kolonialë (A / RES / 1514 (XV), shih gjithashtu A / L.323 dhe Add.1-6 (1960) ) dhe, në të vazhdueshëm jurisprudencën e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, Pasojat ligjore për shtetet e praninë e vazhdueshme të Afrikës së Jugut në Namibi (Afrika e Jugut) West pavarësisht Rezolutën e Këshillit të Sigurimit 276 (1970), Opinionit Këshillimor, cituar më lart, f. 31, § 52; Western Sahara, Mendimi këshillëdhënës, 1CJ Raportet 1975 pp 31-33, §§ 54-59. Timori Lindor (Portugali v. Australia), Gjykimi, ICJ Reports 1995, f. 102, § 29; dhe Pasojat juridike të Ndërtimi i një mur në territorin e pushtuar palestinez, Opinionit Këshillimor, cituar më lart, f. 171-172, § 88.

[73]Komiteti i OKB-së të Drejtave të Njeriut ka pohuar se parimi i vetëvendosjes vlen për të gjithë popullsinë dhe jo vetëm për popullsinë kolonizuara (Përfundimtare Komente mbi Azerbajxhanin, CCPR / C / 79 / Add.38, § 6 dhe Komentin e Përgjithshëm 12, § 7, e cila i referohet Rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme 2625 (XXV)).

[74]A / RES / 25/2625 (XXV) (shih gjithashtu A / 8082 (1970)). Edhe pse i miratuar pa votim, Deklarata pasqyron të drejtën ndërkombëtare zakonore (shih ushtarake dhe paraushtarake Aktivitetet në dhe kundër Nikaragua (Nicaragua v. Shtetet e Bashkuara të Amerikës), meritat, Aktgjykim, ICJ Reports 1986 f. 101-103, §§ 191- 193).

[75]A / RES / 48/121. Rezoluta u miratua pa votim.

[76]A / CONF.157 / 24 (Part I) në 20 (1993). Deklarata e Vjenës është miratuar me konsensus nga përfaqësuesit e 171 shteteve.

[77]Shih Komisionin Afrikan për të Drejtat e Njeriut dhe të Popujve, Peoples Kongresi Katangese v. Zaire, komunikimi nr. 75/92 (2000), dhe Kevin Mgwanga Gunmev. Cameroon, komunikimi nr. 266/2003, me dy konstatimet e nuk ka shkelje të nenit 20 të Kartës Afrikane.

[78]Paragrafi 138: "e drejta ndërkombëtare ligji për vetëvendosje vetëm gjeneron, në të mirë, e drejta për vetëvendosje të jashtme në situatat e ish-kolonive; ku një popull i shtypur, si për shembull, nën pushtimin e huaj ushtarake; ose kur një grup i caktueshëm i mohohet mundësi të njihet me qeverinë për të ndjekur zhvillimin e tyre politik, ekonomik, social dhe kulturor ".

[79]Duke pasur parasysh se Shtetet Palë në KSBE janë ekskluzivisht Evropian, "të drejtat e barabarta të popujve dhe të drejtën e tyre për vetëvendosje" nuk mund t'i përshkruhet dukshëm të popujve kolonialë.

[80] Shih gjithashtu Opinioni nr. 2 i Komisionit të Arbitrazhit të Badinterit në Jugosllavi.

[81]Komiteti për Eliminimin e Diskriminimit Racor, Rekomandimi i Përgjithshëm 21 (1996), § 6, ka pranuar "mundësinë e marrëveshjeve nga ana e marrëveshjeve të lirë të të gjitha palëve të interesuara".

[82]Shih nenin 1 të Konventës së Montevideo 1933 mbi të Drejtat dhe Detyrat e Shteteve.

[83]Përveç referencave të bëra më lart, shikoni në mënyrë të veçantë Deklaratën mbi Parimet e së Drejtës Ndërkombëtare lidhur me Marrëdhëniet miqësore, cituar më lart, parim V, paragrafi 7, i cili kërkon respektimin e parimeve të të drejtave të barabarta dhe të vetëvendosjes së popujve dhe një " qeveria që përfaqëson tërë popullin për territorin, pa dallim race, besimi apo ngjyre ". A contrario kjo "klauzolë mbrojtëse" duhet të kuptohet në kuptimin që një qeveri e cila diskriminon një pjesë të popullsisë së saj në bazë të racës, besimit apo ngjyra nuk përfaqëson tërë njerëzit dhe nuk mund të kërkojnë prej tyre të respektuar integritetin e saj territorial . Të dy interpretime sistematike dhe teleogjike e Deklaratës përforcuar këtë përfundim, duke pasur parasysh preambulën dhe njohjen e saj të një rëndësie të madhe e të drejtës së vetëvendosjes. Deklarata e Vjenës 1993 mbi të Drejtat e Njeriut, të cituar më lart, zgjeruar të drejtën e jashtëm vetëvendosjes në bazë të shkeljeve të të drejtave të njeriut, duke iu referuar një "qeveri që përfaqëson tërë popullin për territorin, pa dallim të çfarëdo lloji" (A / Conf.157.24 (1993)). Asambleja e Përgjithshme Rezoluta 50/6, I 14 tetor 1995, e cila miratohet "me aklamacion" Deklaratën me rastin e pesëdhjetë vjetorit të Kombeve Bashkuara (A / RES / 50/6), përsëriti formulimin Vjenës. Paraardhësi historike e kësaj të drejte për shkëputje është qëndrimi i Komitetit të Raportuesit të emëruar nga Lidhja e Kombeve për të dhënë një opinion lidhur me kontestin Aaland Ishujt, e cila përfundoi si më poshtë: "The ndarjen e një pakice nga shteti të cilat ajo formon pjesë dhe përfshirja e saj në një shtet tjetër mund të konsiderohet vetëm si një zgjidhje krejt të jashtëzakonshme, një mjet i fundit, kur shteti i mungon as vullnetin ose fuqinë për të miratojnë dhe të zbatojnë vetëm dhe efektive garancitë "(Raporti i Komitetit të Raportuesit, 16 prill 1921 Lidhja e Kombeve Document Këshillit B7 21/68/106 (1921)). Për referenca shtesë të praktikës, shih gjithashtu mendimin tim të veçantë në Sargsyan v. Azerbajxhanin (cituar më lart).

[84]Përputhje me ligjin ndërkombëtar të shpalljes së njëanshme të Pavarësisë në lidhje me Kosovën, Opinionit Këshillimor, cituar më lart, f. 448, § 109.

[85]ibid., p. 437, § 80. Edhe pse i turpshëm, ky është kontributi kryesor i GJND-së në grindje mbi të drejtën e shkëputjes në të drejtën ndërkombëtare. Me këtë interpretim të ngushtë të parimit të integritetit territorial, qëndrimi i GJND-së duhet të shihet si miratuar në mënyrë të heshtur këtë të drejtë për aktorët jo-shtetërorë në shtetet shumëkombëshe, e cila ishte edhe pozicioni i Shqipërisë, Estonia, Finlanda, Gjermania, Irlanda, Jordani, Holandë , Norvegjia, Polonia, Rusia, Sllovenia dhe Zvicra. E njëjta linjë e argumentit mund të nxirret nga Neni 11 i Projektligjit Deklaratës së ILC-së për të Drejtat dhe Detyrat e shteteve ( "Çdo shtet ka për detyrë të mos të njohë çdo blerjen territorial nga një shtet tjetër që vepron në kundërshtim me nenin 9."). Gjykatësi Antônio Cançado Trindade shprehur pikëpamje të ngjashme në mendimin e tij bindëse të veçantë bashkangjitur Opinionit Këshillimor të Kosovës e GJND-së, sipas të cilit shkeljet sistematike të të drejtave të njeriut të shqiptarëve të Kosovës dha të rritet në një të drejtë të jashtëm vetëvendosje nga shteti mëmë (e ndarë opinioni i gjyqtarit Cançado Trindade, ibid., f. 594-595, §§ 177-181). Gjykatësi Abdulqawi Ahmed Yusuf gjithashtu pranoi ekzistencën e një të drejte të tillë, sipas së cilës ICJ duhej të shqyrtuar faktet konkrete të rastit (mendim të veçantë të gjyqtarit Jusuf, po aty ;, f. 622-623, §§ 11-13). Identike, gjykatësi Wildhaber pranuar në mendimin e tij të veçantë në Loizidou v. Turqisë (cituar më lart, të shoqëruar nga Presidenti Rysdall) ekzistencën e një "të drejtës për vetëvendosje, nëse të drejtat e tyre janë në vazhdimësi dhe në mënyrë flagrante shkelen ose në qoftë se ato janë të pa përfaqësim në të gjitha ose janë masivisht të nën-përfaqësuar në mënyrë jodemokratike dhe diskriminuese ".

[86]Në strukturën e shtetit dhe funksionimin e saj, shih Kushtetutën e Republikës përmendur më sipër dhe zgjedhje të rregullta shumëpartiake të cilat zhvillohen në territorin. Në kapacitetin për të hyrë në marrëdhënie me shtetet e tjera edhe para majit 1994 Bishkek Protokollit dhe marrëveshjes pasuese armëpushimit, shihni prova të përmendura më lart në opinionin e sotme.

[87]Shih rastin e sipërcituar të Gjykatës së kanadez Supreme, si dhe rastet e Komisionit Afrikan Katangese Popullit Kongresi v. Zaire dhe Kevin Mgwanga Gunme v. Kamerun, ku popullata e Quebec, Katanga dhe Jugore Kamerunit u mohuar të drejtën e vetë-jashtme përcaktimi në funksion të vetëvendosjes së tyre të brendshme. Ky qëndrim është konfirmuar nga neni 4 i Deklaratës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njerëzve Vendës, të miratuar nga Rezoluta e Asamblesë së Përgjithshme 61/295, të datës 13 shtator 2007 (A / RES / 61/295), nga shumica e 143 shteteve në favor , 4 vota kundër dhe 11 abstenime.

[88]Pajtimin apo pjesëmarrjen e shtetit në aktet e individëve privatë të cilat shkelin të drejtat nga Konventa personave të tjerë brenda juridiksionit të saj mund të angazhohen përgjegjësisë së shtetit në bazë të Konventës (shih Cyprus v. Turkey, cituar më lart, § 81, dhe Ilaşcu dhe të tjerë, cituar më sipër, § 318).

[89]Grotius, De jure belli ac pacis, Libri tres, 2.6.5

[90]Në këtë moment, ia vlen të kujtojmë rëndësinë vendimtare të korridorit Lachin, siç e kanë njohur në mënyrë eksplicite Këshilli i Sigurimit dhe KSBE / OSBE-së. Rezolutat e Këshillit të Sigurimit 822 (1993) dhe 853 (1993), duke përsëritur: "Thirrjet edhe një herë për qasje të papenguar për përpjekjet ndërkombëtare humanitare të ndihmës në rajon, në veçanti në të gjitha zonat e prekura nga konflikti, për të lehtësuar rritjen e vuajtjet e të popullata civile dhe riafirmon se të gjitha palët janë të detyruara të jenë në përputhje me parimet dhe rregullatSe drejtës humanitare ndërkombëtare ". Rezoluta 874 këmbënguli:" Ben thirrje Të Te Gjitha palëve QE Të përmbahen Nga Te Gjitha shkeljet e ligjit ndërkombëtar humanitar DHE rinovon thirrjen e SAJ nË rezolutat 822 (1993) DHE 853 (1993) për qasje Të papenguar PËR përpjekjet ndërkombëtare Të ndihmave humanitare nË Te gjitha zonat e prekura Nga konflikti ". I Helsinkit Takimi shtesë e Këshillit Të KSBE-se (Përmbledhje e përfundimeve, Helsinki, 24 mars 1992, § 10)," u beri thirrje Të Te gjitha KSBE-shtetet DHE Te gjitha Palet e interesuara pjesëmarrëse PËR Të ndërmarrë Te gjitha Hapat e nevojshëm PËR Të siguruar QE ndihma humanitare ofrohet PËR Të Gjithe ATA QE Kane nevojë me mjete Të shpejta DHE efektive, duka përfshirë korridoreve Të Siguri Nen kontrollin ndërkombëtar. "Eshte e qartë Nga keto thirrje Të QE situata nË Kohen përkatëse Beri kerkojne ndërhyrje urgjente humanitare, nË qoftë se Hfz Të Jetë me ane Të korridoreve Të Siguri. NE ndërhyrjes humanitare, TE DY si Nje e drejtë DHE Pergjegjesi e komunitetit ndërkombëtar, Shih mendimin tim Të veçantë nË Sargsyan v. Armeninë (cituar mё lart).

[91]Një përgjigje të plotë në këto pyetje do të kërkojnë shqyrtim të vëmendshëm e provave zyrtare në dispozicion të shkeljeve të të drejtave të njeriut të popullsisë armene në Azerbajxhan në kohën përkatëse, të tilla si, për shembull, Rezoluta e Parlamentit Evropian të datës 7 korrik 1988 ( "ndërsa përkeqësuar situata politike, e cila ka çuar në masakrat kundër armenëve në Sumgait dhe akteve të rënda të dhunës në Baku, është në vetvete një kërcënim për sigurinë e armenëve që jetojnë në Azerbajxhan ... [Parlamenti Evropian] [c] ondemns dhunën punësuar kundër Armenian demonstruesit në Azerbajxhan "), 18 janar 1990 (" duke pasur parasysh rifillimin e aktiviteteve anti-armene nga ana e azerbajxhanasit në Baku (një para bisedimeve vlerësim të viktimave të shumta, disa prej të cilëve kanë vdekur në rrethana veçanërisht të tmerrshme) dhe sulmet mbi fshatrat armen jashtë Nagorni Karabak, të tilla si Shaumyan dhe Getashen, ... ndërsa bllokada e Nagorno Karabakh është rikthyer nga Azerbajxhani si ashpër si kurrë më parë "), 15 mars 1990 (" shqetësuar situatën e të drejtave të njeriut në Nagorno-Karabakh, e cila administrohet nga Azerbajxhani kundër vullnetit të shumicës së banorëve të saj, më shumë se 75% e të cilëve janë armenë, dhe në dhunën e vazhdueshme në Azerbajxhan "), 14 mars 1991 (" masakrën e armenëve në Azerbajxhan "), 16 maj 1991 (" dënonte vazhdueshme Përkeqësimi i dhunës në Kaukaz, në veçanti kundër armenëve në rajonin autonom të Karabakut "), 13 shkurt 1992 (", ndërsa popullsisë armene që jeton në Nagorno-Karabakh ka qenë subjekt i bllokadës të vazhdueshëm dhe agresionit për tri vitet e fundit, ndërsa më së fund të dhjetorit 1991 Azerbaijan nisur një ofensivë të madhe dhe të paprecedent kundër armenëve që jetojnë në Nagorno-Karabakh, ndërsa fshatrat armene në Nagorno-Karabakh u bombarduan me artileri të rëndë në 34 raste gjatë muajit janar të vitit 1992, me mbi 1 100 raketa dhe mortaja gjuajtur në ta, duke plagosur rreth 100 civilë, përfshirë gra dhe fëmijë, ndërsa gjendja e njerëzve të Nagorno-Karabakh në lidhje me ushqimin dhe shëndetin është përkeqësuar deri në pikën për t'u bërë e paqëndrueshme ") 21 January 1993 (" vetëdijshëm për situatën tragjike të 300 000 Armenian e refugjatë të cilët kanë ikur nga masakrat në Azerbajxhan ... [Parlamenti Evropian] [t] akes pikëpamjen se bllokimi i pamëshirshëm i kryer nga Azerbajxhani përbën një shkelje të ligjit ndërkombëtar dhe këmbëngul se Qeveria Azerbaijani heqë atë menjëherë "), dhe 10 shkurt 1994 ( "ndërsa forcave ajrore Azerbajxhanit ka rifilluar bombardimet e saj të civilëve, veçanërisht në qytetin e Stepanakert"); Seksioni 907 i Aktit Shtetet e Bashkuara Freedom Mbështetje të 24 Tetorit 1992 ende në fuqi ( "ndihma Shtetet e Bashkuara në bazë të këtij apo ndonjë akt tjetër (përveç ndihmës në titullin V të këtij ligji), nuk mund të sigurohet në Qeverinë e Azerbajxhanit deri në Presidenti përcakton dhe kështu i raporton Kongresit, se Qeveria e Azerbajxhanit po ndërmerr hapa të demonstrueshme të pushojnë të gjitha bllokadat dhe përdorime të tjera fyese e forcës kundër Armenisë dhe Nagorno-Karabakh. "); dhe Rezoluta Senati amerikan e 17 maj 1991 ( "Duke pasur parasysh se forcat sovjetike dhe Azerbajxhanit kanë shkatërruar fshatra armene dhe shpopulluar zonat armene në dhe rreth Nagorno-Karabakh në shkelje të të drejtave të njeriut të njohura ndërkombëtarisht ... [Senati amerikan] dënon sulmet ndaj fëmijëve të pafajshëm, gratë dhe burrat në zonat armene dhe komunitetet në dhe rreth Nagorno-Karabakh dhe në Armeni, dënon përdorimin pa dallim të forcës, duke përfshirë bombardimin e zonave civile, në kufijtë lindorë dhe jugorë Armenisë, bën thirrje për fund të bllokadave dhe përdorime të tjera i forcës dhe frikësimit drejtuar kundër Armenisë dhe Nagorno-Karabakh "). Vetë Gjykata pranoi ekzistencën e "dëbimit", të shoqëruar nga "arrestimeve dhe dhunës", të popullatës civile armen, të kryera nga "forcat qeveritare" në territorin e Azerbajxhanit në prill-maj 1991 (paragrafi 32 i Sargsyan v. gjykimin Azerbaijan , cituar më lart).

[92]Shih Šilih v. Slovenia, cituar më lart, §§ 159-163.

Full & Egal Universal Law Academy