© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 193
Luty 2016 r.
Di Trizio p. Szwajcarii, skarga nr 7186/09
Wyrok z 2.02.2016 r. [Sekcja II]
Art. 14
Dyskryminacja
Metoda wyliczania świadczeń z tytułu niepełnosprawności mająca w praktyce charakter dyskryminujący wobec kobiet: naruszenie
Art. 8
Art. 8 ust. 1
Poszanowanie życia rodzinnego
Poszanowanie życia prywatnego
De facto dyskryminacja kobiet wynikająca z metody wyliczania świadczeń z tytułu niepełnosprawności: art. 8 ma zastosowanie
Fakty – Skarżąca pracowała na pełny etat. W 2002 r. została zmuszona przerwać pracę z uwagi na problemy z kręgosłupem. W październiku 2003 r. wystąpiła o świadczenie z tytułu niepełnosprawności z uwagi na bóle w dolnym odcinku pleców i kręgosłupa. W lutym 2004 r. urodziła bliźnięta – w trakcie ciąży bóle pleców pogorszyły się. W 2005 r. podczas kontroli gospodarstwa domowego przeprowadzonej w jej domu, skarżąca oświadczyła w szczególności, że będzie musiała pracować na pół etatu, ponieważ dochód jej męża jest niewystarczający. Przyznano jej świadczenie z tytułu niepełnosprawności za okres od 2002 r. do maja 2004 r. Jednakże, począwszy od maja 2004 r., zastosowano „łączoną” metodę na tej podstawie, że nawet przy braku niepełnosprawności skarżąca nie pracowałaby na pełny etat po urodzeniu dzieci. Decyzja o zastosowaniu tej metody opierała się, między innymi, na oświadczeniach skarżącej, iż czuje się w stanie pracować jedynie na pół etatu, a pozostały czas chciałaby poświęcić gospodarstwu domowemu i dzieciom. W rezultacie zastosowania tego sposobu wyliczenia skarżąca nie otrzymała żadnego świadczenia z tytułu niepełnosprawności.
W postępowaniu przed Trybunałem skarżąca skarżyła się, że zastosowanie łączonej metody było dyskryminujące wobec osób tym objętych w porównaniu do osób, które nie miały płatnego zatrudnienia, i do osób, które nie miały gospodarstwa domowego i dzieci wymagających opieki, a zatem mogły pracować w pełnym wymiarze, ponieważ łączona metoda nie znajdowała zastosowania w żadnym z tych przypadków.
Prawo – Art. 14 w związku z art. 8
(a) Zastosowalność – Środki umożliwiające jednemu z rodziców pozostanie w domu w celu opieki nad dziećmi promują życie rodzinne i mają zatem wpływ na sposób, w jaki jest ono zorganizowane; środki takie wchodzą zatem w zakres art. 8. Obecna sprawa również dotyczyła kwestii odnoszących się do organizacji życia rodzinnego, choć w inny sposób. Dostępne statystyki wykazywały, że łączona metoda w znacznej większości przypadków dotyczyła kobiet, które chciały pracować na część etatu po urodzeniu dzieci. W swym wyroku w sprawie skarżącej Sąd Federalny przyznał, że łączona metoda może w niektórych przypadkach skutkować utratą świadczenia, w szczególności wobec kobiet, które pracowały na część etatu po urodzeniu dzieci. Zastosowanie łączonej metody wobec skarżącej mogło wpłynąć na jej oraz jej męża decyzję w sprawie podziału zadań w rodzinie i w związku z tym mieć wpływ na organizację ich życia rodzinnego oraz kariery zawodowej. Ponadto, Sąd Federalny wyraźnie uznał, że łączona metoda może mieć negatywne skutki dla osób pracujących na część etatu z powodów rodzinnych, jeśli staną się niepełnosprawne. Względy te były wystarczające dla Trybunału, by stwierdzić, że skarga jest objęta zakresem art. 8 w odniesieniu do „życia rodzinnego”. Aspekt „życia prywatnego” zawarty w art. 8 również wchodził w grę w takim zakresie, w jakim gwarantuje on prawo do osobistego rozwoju i autonomii. W zakresie, w jakim łączona metoda stawiała osoby chcące pracować na część etatu w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z osobami zatrudnionymi za wynagrodzeniem na pełny etat oraz tymi, które nie pracowały wcale, nie można wykluczyć, że metoda wyliczania świadczeń z tytułu niepełnosprawności ograniczy możliwość dokonywania przez tę pierwszą kategorię osób wyboru co do dzielenia ich życia prywatnego między pracą, zadaniami domowymi i opieką nad dziećmi.
Kobiety chcące ograniczyć liczbę godzin pracy po urodzeniu dziecka stanowiły przeważającą większość osób, na które wpływała metoda łączona. W związku z powyższym, skarżąca mogła twierdzić, że jest ofiarą dyskryminacji z uwagi na płeć. Wynika z tego, że art. 14 w związku z art. 8 ma również zastosowanie. Nie było konieczne ustalanie, czy odmowa przyznania skarżącej świadczenia z tytułu niepełnosprawności stanowiła dyskryminację również z uwagi na niepełnosprawność.
(b) Zgodność z art. 14 w związku z art. 8 Konwencji
(i) Istnienie domniemania dyskryminacji pośredniej w obecnej sprawie – W 2009 r. metoda łączona była stosowana w 7,5% wszystkich decyzji ws. świadczeń z tytułu niepełnosprawności. Wśród tych spraw 97% dotyczyło kobiet. Liczby te mogą być uznane za wystarczająco wiarygodne i wymowne, by dać podstawy do domniemania dyskryminacji pośredniej.
(ii) Czy istniało obiektywne i rozsądne uzasadnienie różnicy w traktowaniu – Celem ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności było zapewnienie jednostkom ubezpieczenia przed ryzykiem stania się niezdolnym z powodu niepełnosprawności do podjęcia płatnego zatrudnienia lub wykonywania zwykłych zadań, które były w stanie wykonywać wcześniej i które nadal byłyby w stanie wykonywać, jeśliby cieszyłyby się nadal dobrym zdrowiem. To stanowiło uprawniony cel mogący uzasadnić dostrzeżone różnice. Jako taki był on zgodny z istotą i ograniczeniami takiego systemu ubezpieczeń mającego do dyspozycji ograniczone środki i którego jedną z wiodących zasad musiała zatem być kontrola wydatków. Tym niemniej, cel ten musi być oceniany w świetle równości płci. Należy wskazać bardzo ważkie powody, by różnica w traktowaniu oparta na tej przesłance mogła być uznana za zgodną z Konwencją. Margines oceny władz był zatem bardzo wąski.
Jeśli skarżąca pracowałaby na pełny etat lub jeśli poświęcałaby cały swój czas na zadania domowe, otrzymywałaby częściowe świadczenie z tytułu niepełnosprawności. Wynika z tego w sposób jasny, że decyzja o odmowie przyznania jej uprawnienia do świadczenia oparta była jedynie na jej twierdzeniu, że chciała ograniczyć swe godziny pracy w celu zajęcia się dziećmi i domem. W praktyce, dla znacznej większości kobiet chcących pracować na część etatu po urodzeniu dzieci, metoda łączona była źródłem dyskryminacji.
Ponadto, zastosowanie metody łączonej było od jakiegoś czasu przedmiotem krytyki ze strony niektórych władz krajowych i komentatorów. Stanowiło to jasną oznakę rosnącej świadomości, że metoda łączona nie jest już zgodna z działaniami na rzecz równości płci we współczesnym społeczeństwie, w którym kobiety w sposób uprawniony starają się godzić życie rodzinne z karierą zawodową. Ponadto, możliwe były alternatywne metody wyliczania, które w większym stopniu brałyby pod uwagę wybór kobiet, by pracować na część etatu po urodzeniu dziecka. Umożliwiłoby to realizację celu większej równości płci bez zagrożenia dla celu ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności.
Dodatkowo w stosunku do tych względów ogólnych, odmowa przyznania skarżącej nawet częściowego świadczenia z tytułu niepełnosprawności miała dla niej poważne praktyczne reperkusje, nawet zakładając, że mogła pracować na część etatu. W świetle powyższego, brak było rozsądnego uzasadnienia zróżnicowanego traktowania, któremu podlegała skarżąca.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (czterema głosami do trzech).
Art. 41: 5.000 euro z tytułu szkody niemajątkowej; roszczenie z tytułu szkody majątkowej oddalone.
(Zobacz również wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Lourdes Cachaldora Fernández v Instituto Nacional de la Seguridad Social (INSS) and Tesorería General de la Seguridad Social (TGSS), C-527/13, 14 kwietnia 2015 r., Nota informacyjna nr 184)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
Full & Egal Universal Law Academy