© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 207
maj 2017 r.
Davydov i Inni p. Rosji – skarga nr 75947/11
Wyrok z 30.05.2017 r. [Trzecia Sekcja]
Art. 3 Protokołu nr 1
Swoboda wyrażania opinii ludności
Brak odpowiedniego zbadania przez władze krajowe zarzutów dotyczących poważnych nieprawidłowości wyborczych: naruszenie
Fakty – Sprawa dotyczyła wyborów na szczeblu miejskim i federalnym do Zgromadzenia Ustawodawczego Petersburga oraz Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej (niższej izby rosyjskiego Parlamentu) przeprowadzonych w dniu 4 grudnia 2011 r. Skarżący uczestniczyli w wyborach w różny sposób: wszyscy – jako zarejestrowani wyborcy, niektórzy – jako kandydaci do Zgromadzenia Ustawodawczego, a inni – jako członkowie komisji wyborczych lub obserwatorzy. W postępowaniu prowadzonym na podstawie Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] skarżący zarzucali naruszenia ich prawa do wolnych wyborów w czasie wyborów, a także niezapewnienie przez władze krajowe skutecznego zbadania ich zarzutów. Zarzucali, że komisje wyborcze sfałszowały wyniki wyborów, nakazując ponowne przeliczenie głosów, w wyniku którego rządzącej partii „Jedna Rosja” i jej kandydatom systematycznie przypisywano więcej głosów, podczas gdy partie opozycyjne i ich kandydaci byli pozbawiani głosów. Niektórzy skarżący złożyli skargi do Miejskiej Komisji Wyborczej Petersburga, natomiast inni złożyli zawiadomienia o przestępstwie i pozwali komisje wyborcze przed sądami krajowymi. Ich twierdzenia zostały jednak oddalone.
Prawo – Art. 3 Protokołu nr 1
(a) Zastosowalność – Oczywiste jest, że wybory do Dumy Państwowej stanowiły wybory „ciała ustawodawczego” w rozumieniu art. 3 Protokołu nr 1.
W oparciu o konstytucyjny podział władz między regionami a Federacją Rosyjską Zgromadzenie Ustawodawcze Petersburga stanowi demokratyczny organ władzy jednego z podmiotów Federacji Rosyjskiej, posiadający szeroki zakres uprawnień na terytorium składowym. W związku z powyższym Zgromadzenie Ustawodawcze również spełnia przesłanki z definicji „ciała ustawodawczego” w rozumieniu art. 3 Protokołu nr 1.
(b) Przedmiot skargi – Szczegółowe zalecenia poczynione w Raporcie Wyjaśniającym do Kodeksu Dobrych Praktyk w Sprawach Wyborczych Komisji Weneckiej* wskazują na znaczenie szczegółów technicznych, które mogą być kluczowe dla zapewniania otwartej i przejrzystej procedury ustalania woli wyborców poprzez liczenie kart do głosowania oraz dokładne rejestrowanie wyników wyborów w całym systemie – począwszy od lokali wyborczych aż po Centralną Komisję Wyborczą. Potwierdzają one, że etapy po głosowaniu obejmujące liczenie, rejestrowanie oraz przesyłanie wyników wyborów stanowią niezbędną część procesu wyborczego. Powinny być one zatem realizowane za pomocą jasnych gwarancji proceduralnych zapewniających otwartość i przejrzystość, a także umożliwiać obserwowanie przez przedstawicieli całego spektrum politycznego, w tym członków opozycji.
Jednakże art. 3 Protokołu nr 1 nie został pomyślany jako kodeks wyborczy mający na celu uregulowanie wszystkich aspektów procesu wyborczego. Stosownie do powyższego, poziom kontroli przeprowadzanej przez Trybunał zależy od tego, jaki aspekt prawa do wolnych wyborów jest przedmiotem sprawy. Dokładniejsza kontrola powinna być zastrzeżona w odniesieniu do wszelkich odstępstw od zasady powszechności głosowania, Państwa mogą natomiast otrzymać szerszy margines oceny w odniesieniu do środków uniemożliwiających kandydowanie w wyborach. Jeszcze mniej surowa kontrola będzie miała zastosowanie do bardziej technicznego etapu liczenia głosów i ich zestawiania w tabeli: zwykły błąd lub nieprawidłowość na tym etapie nie będą same w sobie oznaczać nierzetelności wyborów, jeśli ogólne zasady równości, przejrzystości, bezstronności i niezależności administracji wyborczej zostały spełnione. Idea wolnych wyborów będzie zagrożona tylko wówczas, jeśli (i) są dowody naruszeń proceduralnych mogących udaremnić swobodę wyrażenia opinii ludności, na przykład poprzez rażące wypaczenie intencji wyborców, a także (ii) zarzuty tego rodzaju nie zostały skutecznie zbadane na poziomie krajowym (choć Trybunał potwierdził w tym względzie, że prawo odwołania się poszczególnego wyborcy może podlegać rozsądnym ograniczeniom, takim jak wymóg kworum wyborców).
(i) Powaga naruszeń proceduralnych – Bezsporne były poniższe elementy zarzutów skarżących dotyczących nierzetelności wyborów: (i) rezultaty w prawie połowie zakwestionowanych wstępnie obwodów w wyborach do Zgromadzenia Ustawodawczego Petersburga (oraz w trzech z czterech zakwestionowanych obwodach w wyborach do Dumy Państwowej) zostały unieważnione przez terytorialne komisje wyborcze (TKW) i zarządzono przeliczenie głosów; (ii) decyzje TKW były sformułowane w sposób skrótowy i zbliżony, co utrudnia ocenę ich zasadności; (iii) skład TKW, które zdecydowały o przeprowadzeniu przeliczenia głosów, w większości przypadków nie uwzględniał członków żadnej z (dwóch) partii opozycyjnych; (iv) niektórych zainteresowanych członków obwodowych komisji wyborczych (OKW) nie powiadomiono o podjętych decyzjach, w związku z czym nie uczestniczyli oni w przeliczeniu głosów; (v) przeliczenia głosów były przeprowadzone w tak krótkim czasie, że pojawiają się pytania, czy były one w stanie spełniać wymogi proceduralne zawarte w ustawodawstwie krajowym; (vi) członkowie partii opozycyjnych byli systematycznie nieobecni przy procesie przeliczenia głosów na poziomie zarówno terytorialnym, jak i obwodowym; a także (vii) w rezultacie przeliczenia głosów partia rządząca wygrała w sposób zdecydowany, a partie opozycyjne przegrały.
Ponadto zarzuty skarżących zostały pośrednio poparte przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), niezależną i wiarygodną międzynarodową misję obserwacyjną, która jako najbardziej problematyczne etapy w przedmiotowych wyborach wskazała liczenie oraz przygotowywanie tabelarycznych zestawień wyników.
Skarżący przedstawili zatem zarówno władzom krajowym, jak i Trybunałowi dające się uzasadnić twierdzenie, że procedura przeliczenia głosów poważnie podważyła rzetelność wyborów. Taka nieprawidłowość mogła doprowadzić do rażącego wypaczenia intencji wyborców w każdym obwodzie, którego dotyczyło to zjawisko. Należy zatem określić, czy skarżący uzyskali skuteczne zbadanie swoich zarzutów na poziomie krajowym.
(ii) Skuteczność zbadania zarzutów skarżących na poziomie krajowym – Skarżący przetestowali łącznie wszystkie dostępne środki odwoławcze przewidziane na podstawie ustawodawstwa krajowego i uznawane przez Rząd za skuteczne i dostępne. Miejska Komisja Wyborcza nie zbadała jednak zarzutów skarżących co do istoty, lecz przekazała je do prokuratury. Prokuratura oraz komisja śledcza ze swej strony nie widziały powodu, by podjąć jakiekolwiek kroki proceduralne mające na celu zweryfikowanie zarzutów oszustwa w obwodach, których dotyczyło to zjawisko, i nie wszczęły śledztwa, będąc przekonane, że sprawa należy do kompetencji właściwych sądów. Z kolei sądy, choć właściwe – na mocy ustawodawstwa zarówno federalnego, jak i regionalnego – do przeprowadzenia niezależnej i skutecznej oceny zarzutów naruszeń prawa do rzetelnych i wolnych wyborów, zasadniczo powstrzymywały się od badania meritum zarzutów, ograniczając swą analizę do mało istotnych kwestii formalnych i ignorując dowody wskazujące na poważne i powszechne naruszenia wymogów proceduralnych i wymogów przejrzystości. W istocie zaaprobowały one decyzje komisji wyborczych bez angażowania się w jakiekolwiek rzeczywiste badanie powodów, dla których wybory były kwestionowane.
Doszło zatem do naruszenia art. 3 Protokołu nr 1 w zakresie, w jakim skarżący nie uzyskali skutecznego zbadania swoich zarzutów dotyczących poważnych nieprawidłowości w procedurze ponownego przeliczenia głosów.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednomyślnie).
Art. 41: 7 500 EUR dla każdego skarżącego, który zgłosił roszczenie w zakresie szkody niemajątkowej.
(Zobacz również Namat Aliyev p. Azerbejdżanowi, skarga nr 18705/06, 8 kwietnia 2010 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 129; Kerimova p. Azerbejdżanowi, skarga nr 20799/06, 30 września 2010 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 133; a także Riza i Inni p. Bułgarii, skargi nr 48555/10 i 48377/10, 13 października 2015 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 189)
Kodeks Dobrych Praktyk w Sprawach Wyborczych (Wytyczne oraz Raport Wyjaśniający) (CDL-AD (2002) 23 rev), przyjęty przez Europejską Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo („Komisję Wenecką”).
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
Full & Egal Universal Law Academy