AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
DİCLE VE SADAK / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru No. 48621/07)
KARAR
STRAZBURG
16 Haziran 2015
İşbu karar Sözleşme’nin 44 §2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Dicle ve Sadak / Türkiye davasında,
Başkan
András Sajó,
Yargıçlar
Işıl Karakaş,
Nebojša Vučinić,
Helen Keller,
Egidijus Kūris,
Robert Spano,
Jon Fridrik Kjølbro
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Campos’un katılımıyla Daire halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm) 19 Mayıs 2015 tarihinde gerçekleştirdiği kapalı oturumdaki müzakereler sonucunda anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın (No. 48621/07) temelinde, iki Türk vatandaşının, Mehmet Hatip Dicle ve Selim Sadak’ın (başvuranlar”) 24 Ekim 2007 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvuru bulunmaktadır.
2. Başvuranlar, Ankara Barosuna bağlı Avukat L. Kanat tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti ise (“Hükümet”) kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası ile Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiğinden şikâyet etmektedirler.
4. Başvuru, 5 Ocak 2011 tarihinde Hükümete bildirilmiştir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
5. Başvuranlar Hatip Dicle ve Selim Sadak sırasıyla 1955 ve 1954 doğumlu olup yine sırasıyla Diyarbakır ve Şırnak’ta ikamet etmektedirler.
A. 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96 No.lu başvuruların dayanağını oluşturan olay ve olgular
6. Türkiye Büyük Millet Meclisinde milletvekili olarak görev yapan ve Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan Demokrasi Partisinin (DEP) üyesi olan Hatip Dicle 2 Mart 1994, Selim Sadak ise 1 Temmuz 1994 tarihinde gözaltına alınmışlardır.
7. Başvuranlar 8 Aralık 1994 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından Ceza Kanunu’nun 168. maddesinin 2. fıkrasına dayanarak yasadışı örgüte üye olma suçundan on beşer yıl hapis cezasına mahkûm edilmişlerdir.
8. Yargıtay 26 Ekim 1995 tarihli kararla, bu kararı onamıştır.
B. Sözleşme organları önündeki yargılama
1. 17 Temmuz 2001 tarihli karar
9. Başvuranlar ve diğer iki kişi tarafından başvuruda bulunulmasının akabinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 17 Temmuz 2001 tarihinde, Sadak ve diğerleri/Türkiye (no 1) (No. 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96, AİHM 2001‑VIII) kararında, Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız olmaması nedeniyle Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının; başvuranların, üzerlerine atılı suç vasfının değişmesiyle ilgili olarak zamanında bilgilendirilmedikleri ve aleyhlerinde ifade veren tanıkları sorgulama ya da sorgulatma imkânı bulamadıkları gerekçesiyle Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasıyla birlikte, 3. fıkrasının a), b) ve d) bentlerinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
2. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından 17 Temmuz 2001 tarihli kararın icrasının denetlenmesi
10. Avrupa Konseyi Bakanlar Delegelerinin 906. toplantısında, 9 Aralık 2004 tarihinde, Bakanlar Komitesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yukarıda anılan Sadak ve diğerleri davasında verdiği karara ilişkin nihai Tavsiye Kararını (ResDH(2004)86) kabul etmiştir. Söz konusu Tavsiye Kararının somut olayla ilgili bölümleri aşağıdaki şekildedir:
“Bakanlar Komitesi, Ek 11 No.lu Protokolle düzenlenen, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (Bundan böyle metinde “Sözleşme” olarak anılacaktır.) 46. maddesinin 2. fıkrası gereğince;
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin, 17 Temmuz 2001 tarihinde Sadak, Zana, Dicle ve Doğan davasında verdiği ve Sözleşme’nin 46. maddesi gereğince, aynı tarihte Bakanlar Komitesi’ne iletilen kesinleşmiş kararı göz önünde bulundurarak;
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan davanın temelinde, dört Türk vatandaşının, - Selim Sadak, Leyla Zana, Hatip Dicle ve Orhan Doğan - 17 Ocak 1996 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu dört başvurunun (No. 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96) bulunduğunu ve Komisyon’un, haklarında yürütülen ceza yargılamalarının hakkaniyetten yoksun olduğu, kendilerini 1994 yılında silahlı çete üyesi olma nedeniyle 15’er yıl hapis cezasına mahkûm eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı ile ilgili şikâyetlerinin kabul edilebilir olduğuna, bunun yanı sıra ifade ve dernek kurma özgürlüğü haklarının ayrımcı bir şekilde ihlal edildiğine karar verdiğini hatırlatarak:
Mahkeme 17 Temmuz 2001 tarihli kararında, oybirliğiyle:
- Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmaması nedeniyle Sözleşme’nin 6 maddesinin ihlal edildiğine;
- Başvuranların, aleyhlerinde ileri sürülen iddiaların yeniden tavsifi konusunda zamanında bilgilendirmedikleri ve kendilerine, aleyhlerinde ifade veren tanıkları sorgulama ve sorgulatma imkânı tanınmadığı gerekçesiyle Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasıyla birlikte 3. fıkrasının (a), (b) ve (d) bentlerinin ihlal edildiğine;
- Sözleşme’nin 6. maddesi bağlamındaki diğer şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığına;
- Sözleşme’nin 10, 11 ve 14. maddelerine dayanan şikâyetlerin incelenmesine gerek olmadığına;
– Davalı Devletin, üç ay içinde, dört başvuranın her birine, her türlü zararı kapsayacak şekilde 25.000 Amerikan doları; masraf ve giderler içinse başvuranlara müştereken 10.000 Amerikan doları; vergi başlığı altında tahsil edilebilecek her türlü miktarın da eklenmesi suretiyle ve söz konusu sürenin bitiminden ödeme tarihine kadar geçecek yıl için % 6 oranında basit faiz oranının uygulanmasına;
– Başvuranların adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine karar verdiğini dikkate alarak;
Bakanlar Kurulu tarafından, Sözleşme’nin 46. maddesinin 2. fıkrasıyla ilgili olarak kabul edilen kuralları göz önünde bulundurarak;
Sözleşme’nin 46. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Türkiye’nin bu taahhütlere uyma yükümlülüğü bakımından, davalı Devletin Hükümetinin 17 Temmuz 2001 tarihli kararın ardından alınan tedbirler hususunda bilgi vermeye davet ederek;
Mevcut davanın Bakanlar Komitesi tarafından incelenmesi sırasında, davalı Devletin Hükümetinin, Bakanlar Komitesine, Mahkeme tarafından tespit edilen ihlallerin başvuranlar için sonuçlarını silmeye ve mevcut kararda tespit edilenlere benzer yeni ihlallerden kaçınmaya imkân vermeye yönelik alınan tedbirlerle ilgili olarak bilgiler vermesini –özet bilgiler işbu tavsiye kararının ekinde yer almaktadır- göz önünde bulundurarak;
16 Ekim 2001 tarihinde, Davalı Devletin Hükümetinin, ayrılan süre içinde, başvuranlara 17 Temmuz 2001 tarihli kararda öngörülen meblağları ödediği tespit edildiğinden;
Bireysel düzen tedbirleriyle ilgili olarak, Komite, ResDH(2002)59 30 Nisan 2002 tarihli Geçici Kararda, başvuranlar hakkındaki ceza yargılamasının yenilenmesi ya da hakkaniyete uygun olmayan mahkûmiyetlerinin sonuçlarını silme amacıyla ad hoc diğer tedbirlerin benimsenmesini talep ettiğini; bunun yanı sıra 6 Nisan 2004 tarihli ResDH(2004)31 Geçici Kararda ise, Komite’nin, masumiyet karinesinin öneminin altını çizerek, başvuranların tutukluluklarının uzatılmasını haklı gösteren zorlayıcı gerekçeler bulunmadan yeni dava sonunda salıverilmelerini talep ettiğini hatırlatarak;
14 Temmuz 2004 tarihinde, Yargıtay’ın, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin başvuranların ilk mahkûmiyetlerini onadığı 21 Nisan 2004 tarihli kararını bozduğunu; 2004 yılının Haziran ayından bu yana, cezalarının infazının askıya alınmasının ardından başvuranların artık hapiste olmadığını; yurt dışı çıkış haklarının getirilen kısıtlamaların 16 Eylül 2004 tarihinde kaldırıldığı; başvuranların artık hükümlü olarak değerlendirilemeyeceği ve yeni bir davanın halen Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesinde derdest olduğunu memnuniyetle kaydederek;
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından tespit edilen ihlalin ihtilaf konusu yargılamanın sonucuyla değil de hakkaniyetle ilgili olması nedeniyle, yeni yargılamanın sonucunun beklenmesini gerektirmediği dikkate alarak;
Türkiye Hükümeti tarafından ibraz edilen bilgileri inceledikten sonra, ilgili Hükümetin mevcut davada Sözleşme’nin 46. maddesinin 2. fıkrası gereğince yükümlülüklerini yerine getirdiğini açıklamaktadır.”
C. Başvuranlar hakkındaki yargılamaların yenilenmesi
11. Bu arada, 3 Şubat 2003 tarihinde 4793 sayılı “Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun” yürürlüğe girmiştir. İşbu Kanunla, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun (Bundan böyle metinde “CMUK” olarak anılacaktır.) 327. maddesine yeni bir 6. fıkra eklenmiştir. Sözü geçen 6. fıkrada, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından verilen bir ihlal kararı sonrasında ceza yargılamalarının yenilenmesi öngörülmektedir.
12. Başvuranlar 4 Şubat 2003 tarihinde, Mahkeme’nin davalarıyla ilgili olarak verdiği karara dayanarak, yargılamanın yenilenmesi başvurusunda bulunmuşlardır.
13. 21 Nisan 2004 tarihinde, CMUK’nın 327. maddesinin 6. fıkrası gereğince haklarındaki yargılamanın yenilenmesine karar verilmesinin akabinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi 8 Aralık 1994 tarihli kararını yinelemiştir. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi karar gerekçesinde, başvuranlar için çoğu zaman “sanık (hükümlü)” ifadelerini kullanmıştır. Kimi zaman ise, Selim Sadak için “hükümlü (sanık)” ifadelerini, Hatip Dicle için ise “hükümlü” ifadesini kullanmıştır.
14. Başvuranlar, 8 Haziran 2004 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesinin 21 Nisan 2004 tarihli kararına karşı temyiz başvurusunda bulunmuşlardır. Temyiz dilekçelerinde, Anayasanın 38. maddesine ve masumiyet karinesi haklarına dayanarak salıverilme talebinde bulunmuşlardır. Başvuranlar, CMUK’un 338. maddesi uyarınca, yargılamanın yenilenmesinin kabul edilmesinin, ilk mahkûmiyetlerinin kesin hüküm niteliğini ortadan kaldırdığını iddia etmişlerdir. Başvuranlar, yargılamanın yenilenmesinin talep edilmesi durumunda, ilk cezanın infazı ve yapılacak yargılamanın koşullarıyla ilgili olarak kanunda herhangi bir açıklama yer almadığını belirtmişlerdir. Ancak, başvuranlara göre, bu bağlamda hiçbir şey öngörülmemiş olsa bile, yargılamanın yenilenmesi durumunda, yargılama aşamasına bir dönüş olduğundan, bu durum hukuki bir boşluk bulunduğu anlamına gelmemekteydi. İlgililer, yeniden yargılanan kişinin artık hükümlü sıfatı taşımadığını ve kişinin özgürlüğüne getirilen kısıtlamanın, bundan böyle başlangıçta hakkında hükmedilen cezanın “infazı” olarak değerlendirilemeyeceğini eklemişlerdir. Başvuranlar bu nedenle, yargılamanın yenilenmesiyle kendilerine tutuklu/mahkûm sıfatının atfedildiği ve böylelikle, hükümlü sıfatını kaybettikleri sonucuna varmışlardır.
15. Ardından, başvuranlar, Yargıtay’a bir başka ek layiha sunarak, Devlet Güvenlik Mahkemesinin, diğerlerinin yanı sıra, kendilerinden bahsederken “hükümlü” ifadesini kullanması nedeniyle masumiyet karinesi haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdir. Nitekim başvuranlar, yeniden yargılama yapıldığından, mahkûmiyetlerinin artık kesin hüküm niteliği taşımadığını ve dolayısıyla bundan böyle hükümlü olarak değerlendirilmemeleri gerektiğini ve Anayasa’nın 38. maddesi ile Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, masumiyet karinesi haklarına riayet edilmesi gerektiğini iddia etmişlerdir.
16. Yargıtay 9 Haziran 2004 tarihli kararla, başvuranların tahliyelerine karar vermiştir.
17. Yargıtay 13 Temmuz 2004 tarihli kararla, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından 17 Temmuz 2001 tarihli kararında tespit edilen ihlallere çözüm getirilmediği kanaatiyle, Devlet Güvenlik Mahkemesinin 21 Nisan 2004 tarihli kararının bozulmasına karar vermiştir. Bozma gerekçesinde bilhassa şu hususlara değinmiştir:
“III. Yargılamanın yenilenmesi sonrasında usul aşaması
Pratikte olduğu kadar doktrinde de, Ceza Muhakemesi Usulü Kanunu (...) gereğince yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilmesi halinde, [yargılamanın yenilenmesi] sonrasında yürütülmesi gereken soruşturma öncekinden bağımsız ve ayrı olmalıdır; bunun yanı sıra yargılamanın yenilenmesi kararı bu yeni soruşturmanın dayanağını teşkil eder. Yargıtay Genel Kurulunun 5.11.1990 tarihli kararında (E.8/220 ve K. 258) belirtildiği üzere, [yeni yargılama kapsamında] yapılacak duruşmalar, daha önce yapılan duruşmaların uzantısı değildir ve tüm usuli kurallar, olayla ilgili ilk yargılamaymış gibi bu duruşmalara uygulanmalıdır. Yargılamanın yenilenmesi sırasında yapılan duruşmalar kapsamında yeni delil unsurlarının, suçun ve verilecek cezanın niteliğinin değerlendirilmesi, ilk yargılama kapsamında yapılandan tamamen bağımsız ve ayrı bir şekilde yapılmalıdır ve yeni delil unsurları (...) toplanabilir ve incelenebilir.
IV. Sonuç
(...)
2– Yargılamanın yenilenmesi kararına dayanılarak yeniden yapılan yargılamanın eskisinden tamamen bağımsız bir yargılama olması ilkesine uygun olarak, tüm yasal usuli kurallar duruşmalara uygulanmalıdır; iddianame okunmalıdır; suçlamaların yeniden tavsifi tebliğ edilmelidir ve yeniden sorgulama yapılmalıdır. (...)”
18. Bu arada 5190 sayılı Kanunla, Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırıldığından, Yargıtay davayı Ankara Ağır Ceza Mahkemesine (Bundan böyle metinde “Ağır Ceza Mahkemesi” olarak anılacaktır.) göndermiştir.
19. Yeni Türk Ceza Kanunu 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesinde bildirilen silahlı çeteye üye olma suçu, yeni Ceza Kanununun 314. maddesinde düzenlenmiştir.
20. Ağır Ceza Mahkemesi 9 Mart 2007 tarihinde, özellikle Yargıtay’ın yeniden yapılan yargılamanın ilk yargılamadan tamamen bağımsız bir yargılama olduğu yönündeki görüşünü dikkate alarak, 8 Aralık 1994 tarihli mahkûmiyet kararını onamıştır. Ağır Ceza Mahkemesi bununla birlikte, başvuranların cezalarını, Ceza Kanununun 314. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yedi yıl altı ay hapis cezasına indirmiştir. Karar gerekçesinde, başvuranlardan bahsederken “sanık (hükümlü)” ifadelerini kullanmıştır.
21. Yargıtay 27 Şubat 2008 tarihinde bu kararı onamıştır.
D. Başvuranların 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde adaylıklarını koymaları
22. Yüksek Seçim Kurulu 19 Mayıs 2007 tarihinde, 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde, herhangi bir siyasi partiye bağlı olmayan bağımsız adaylar da dâhil olmak üzere, adayların başvurularında uymaları zorunlu olan usullere dair karar vermiştir. Söz konusu kararın somut olayla ilgili bölümleri aşağıdaki şekildedir:
“1. (...)Kesinleşmiş cezalarının infazından sonra, (...) [adayın] Adli Sicil Kanununun 13/A maddesine göre mahkûmiyet kararlarına ilişkin olarak ayrı ayrı Memnu Hakların İadesi kararları almaları ve kararın kesinleşme şerhli (açıklamalı) onaylı birer örneğini ibraz etmeleri gerekmektedir.
(...)
3. (...) Türk Ceza Kanunu uyarınca, taksirli suçlar hariç 1 yıl veya daha fazla veya 2839 sayılı Milletvekili Seçim Kanununun 11/f) maddesinde belirtilen suçlardan kesinleşmiş hapis cezası bulunanların bu cezalarını infaz ettiklerine veya infaz etmiş sayıldıklarına ilişkin belgeyi eklemeleri gerekmektedir.”
23. Hatip Dicle 10 Mayıs 2007 tarihinde Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’ne başvurarak cezasının infazının tamamlandığına dair kendisine bir belge verilmesini talep etmiştir.
24. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 15 Mayıs 2007 tarihinde verdiği kararında aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur:
“1 Haziran 2005 tarihinde 5237 sayılı [Ceza] Kanunun yürürlüğe girmesi nedeniyle lehe kanun değerlendirmesi yapılmış; değerlendirme sonunda Mehmet Hatip Dicle yedi yıl altı ay hapis cezasına mahkûm edilmiş; hakkında 5237 sayılı Kanunun 53. maddesinin uygulanmasına, önceki tutuklulukta geçen sürelerin bu cezadan mahsubuna karar verilmiştir.
Cumhuriyet savcısı bu karara karşı yasal süre içinde temyiz başvurusunda bulunduğundan, söz konusu karar henüz kesin değildir.
Hükümlü Mehmet Hatip Dicle lehe kanun değerlendirmesi yapılarak uyarlama sonucu cezası yedi yıl altı ay hapis cezası olarak hafifletilmiştir. 2 Mart 1994 ve 17 Mart 1994 tarihleri arasında nezarette kalmış; 17 Mart 1994 tarihinden 9 Haziran 2004 tarihine kadar da tutuklu ve hükümlü olarak cezaevinde kalmıştır.
Bu açıklamalar ışığında, Mehmet Hatip Dicle için kesinleşmiş ceza, yasadışı silahlı örgüte üye olma nedeniyle on beş yıl hapis cezasıdır (...). Bu cezayı çekmek için, yukarıda anılan sürelerde cezaevinde tutuklu kalmıştır.
[Başvuran hakkında] lehe kanun değerlendirmesi ve uyarlama sonucu on beş yıl ağır hapis cezası içeren hüküm yerine verilen ve yedi yıl altı ay hapis cezası içeren mahkememizin 9 Mart 2007 tarih ve (E. 2004/343 et K. 2007/67 karar sayılı) kararı henüz kesinleşmediğinden, kesin hüküm niteliğinde değildir. Dolayısıyla bu hükmün infaz tarihini belirlemek mümkün olmamıştır. Yalnız, cezaevinde ve nezarette kaldığı süreler verilen yedi yıl altı aylık hapis cezasının tamamını karşıladığı [söylenebilir] (...)
Bu gerekçelerle:
Bir karar verilmesini istemiş ise de, yedi yıl altı ay hapis cezası içeren ilam henüz kesinleşmediğinden halen [önceki] on beş yıl hapis cezası içeren ilam kesin hüküm olarak ortada bulunduğundan, bu aşamada infazın tamamlanmış olduğuna dair bir karar verilmesinin yasal olarak mümkün olmadığı kanaatine varıldığından hükümlü Mehmet Hatip Dicle’nin talebi ile ilgili olarak karar verilmesine yer olmadığı şeklinde hüküm kurulmuştur.”
25. 1 ve 4 Haziran 2007 tarihlerinde, 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde, Hatip Dicle Diyarbakır ili seçim bölgesinden, Selim Sadak ise Şırnak ili seçim bölgesinden bağımsız milletvekili adayı olmak üzere başvuruda bulunmuşlardır. Başvuru evrakında, diğerlerinin yanı sıra, Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından haklarında verilen 8 Aralık 1994 tarihli mahkûmiyet kararını gösteren adli sicil kayıtlarının bir örneği ile Ağır Ceza Mahkemesi’nin 15 Mayıs 2007 tarihli kararını ibraz etmişlerdir.
26. Yüksek Seçim Kurulu 9 Haziran 2007 tarihli kararla, başvuranların seçilmeye engel mahkûmiyetlerinin olduğu gerekçesiyle adaylıklarının iptaline karar vermiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK KURALLARI
A. Seçilebilirlik ile ilgili hükümler
27. Anayasa’nın 67. maddesi aşağıdaki şekildedir:
“Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak, seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasî parti içinde siyasî faaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.
(...)
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde oy kullanılması ve oyların sayım ve dökümünde seçim emniyeti açısından alınması gerekli tedbirler Yüksek Seçim Kurulu tarafından tespit edilir ve görevli hâkimin yerinde yönetim ve denetimi altında yapılır.
(...)”
28. Anayasa’nın 76. maddesinin 2. fıkrası aşağıdaki şekildedir:
En az ilkokul mezunu olmayanlar, kısıtlılar, yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar, kamu hizmetinden yasaklılar, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis ile ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar; zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlarla, kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, terör eylemlerine katılma ve bu gibi eylemleri tahrik ve teşvik suçlarından biriyle hüküm giymiş olanlar, affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemezler.
29. Anayasa’nın 79. maddesinin somut olayla ilgili bölümleri aşağıdaki şekildedir:
“1. Seçimler, yargı organlarının genel yönetim ve denetimi altında yapılır.
2. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin seçim tutanaklarını ve Cumhurbaşkanlığı seçimi tutanaklarını kabul etme görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz.
(...)
4. Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur. Üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla aralarından bir başkan ve bir başkanvekili seçerler. (...)”
30. Ceza Kanunu’nun 53. maddesi aşağıdaki şekildedir:
“(1) Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak; (...)
b) Seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasî hakları kullanmaktan, (...) yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz. (...)”
31. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 11. maddesinde milletvekilliğine seçilemeyecek olanlar aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır:
Milletvekili seçilemeyecek olanlar:
“Aşağıda yazılı olanlar milletvekili seçilemezler:
a) İlkokul mezunu olmayanlar,
b) Kısıtlılar,
c) Yükümlü olduğu askerlik hizmetini yapmamış olanlar,
d) Kamu hizmetinden yasaklılar,
e) Taksirli suçlar hariç, toplam bir yıl veya daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis cezasına hüküm giymiş olanlar,
f) Affa uğramış olsalar bile;
(...)
2. Türk Ceza Kanununun İkinci Kitabının, birinci babında yazılı suçlardan veya bu suçların işlenmesini aleni olarak tahrik etme suçundan mahkûm olanlar,
3. Terör eylemlerinden mahkûm olanlar,
(...)”
B. Ceza yargılamanın yenilenmesine ilişkin hükümler
32. CMUK’nın 327. maddesinde kesinleşen bir hükümle neticelenmiş olan bir davanın, mahkûmun lehine olarak tekrar görülebileceği durumlar sıralanmaktadır. 4793 sayılı Kanunun (23 Ocak 2003 tarihinde kabul edilen ve 4 Şubat 2003 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan) 3. maddesiyle değiştirilerek aşağıdaki altıncı fıkra eklenmiştir:
“Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin, [Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin] kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması. Bu halde, muhakemenin iadesi, [Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi] kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.”
33. 4793 sayılı Kanunun geçici 1. maddesine göre, yukarıda anılan hüküm, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kesinleşmiş kararları ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır.
34. CMK 1 Temmuz 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. CMK’nın 311. maddesinin somut olayla ilgili bölümleri aşağıdaki şekildedir:
“(1) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür:
(...)
f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.”
35. 6459 sayılı Kanun 11 Nisan 2013 tarihinde kabul edilmiş ve 30 Nisan 2013 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Söz konusu kanunun 21. maddesiyle, CMK’nın 311. maddesinin 2. fıkrasında değişiklik yapılmıştır. Bu hüküm gereğince, CMK’nın 311. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen zaman yönünden (ratione temporis) sınırlama, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından 15 Haziran 2012 tarihi itibariyle icra süreci denetlenmekte olan derdest davalar açısından uygulanmamaktadır. Bu sınırlamadan etkilenen kişiler, söz konusu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunabilirler (Hulki Güneş/Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 17210/09, §§ 29-32, 2 Temmuz 2013).
36. CMUK’nın 318 ila 323. maddeleri uyarınca, yargılamanın yenilenmesi istemi, ilk mahkumiyet kararını veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına dair olan kararı, duruşma yapılmaksızın vermekle yetkilidir. Yargılamanın yenilenmesi için gerekli koşullar bulunmadığında, mahkeme istemin kabul edilemez olduğuna karar verir. Aksi halde, mahkeme, delilleri toplaması ve kamuya açık duruşma yapması için görevli bir naip hakimi görevlendirir. Yeniden yapılacak duruşma sonucunda mahkeme, önceki hükmü onaylar veya hükmün iptaline karar verir. Yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat kararının verilmesi halinde önceki mahkûmiyet kararının tamamen veya kısmen infaz edilmesi dolayısıyla zarara uğramış kişiye tazminat ödenmelidir (Leyla Zana ve diğerleri/Türkiye (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 2932/04, 29 Eylül 2008).
C. Adlî sicil kaydı ile ilgili hükümler
37. 25 Mayıs 2005 tarihli ve 5352 sayılı (1 Haziran 2005 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan) Adlî Sicil Kanunu’nun 9. maddesinde adlî sicil bilgilerinin silinmesini gerektiren durumlar aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır:
“(1) Adlî sicildeki bilgiler;
a) Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
c) Ceza zamanaşımının dolması,
d) Genel af,
Halinde (...) silinerek, arşiv kaydına alınır.”
D. Anayasa’nın 38. maddesi
38. Anayasa’nın 38. maddesinin 4. fıkrası aşağıdaki şekildedir:
“Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.”
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN 2. FIKRASININ İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
39. Başvuranlar, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasına dayanarak, masumiyet karinesi haklarının ihlal edildiğini iddia etmektedirler. Söz konusu madde aşağıdaki şekildedir:
“Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.”
40. Hükümet, başvuranların iddiasına karşı çıkmaktadır.
A. Kabul edilebilirlik hakkında
41. Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmemesi bağlamında kabul edilemezlik itirazında bulunmaktadır. Hükümet, masumiyet karinesi hakkının, Anayasa’nın 38. maddesiyle güvence altına alındığını belirtmektedir. Oysa Hükümete göre, başvuranlar, Yargıtay önünde bu şikâyeti ileri sürmemişlerdir. Bu nedenle, Yüksek Mahkeme, Ağır Ceza Mahkemesinin başvuranlardan bahsederken “hükümlü” ifadesini kullanması ve haklarında verilen 8 Aralık 1994 tarihli mahkûmiyet kararının yargılamanın yenilenmesi sonrasında halen adli sicil kayıtlarında bulunmasıyla ilgili olarak herhangi bir görüş bildirmemiştir.
42. Başvuranlar, Hükümetin itirazına karşı çıkmaktadırlar. Söz konusu şikâyeti Yargıtay önünde ileri sürdüklerini ancak çözüme kavuşturulmadığını ileri sürmektedirler.
43. Mahkeme, başvuranların Yargıtay’a yaptıkları temyiz başvurusunda defalarca faydasız, en azından özü itibariyle, masumiyet karinesi hakları bağlamındaki şikâyetlerini sunduklarını tespit etmektedir. Bu nedenle, Hükümetin kabul edilemezlik itirazının reddedilmesi uygun olacaktır.
44. İşbu şikâyetin Sözleşmenin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve başka hiçbir kabul edilemezlik engeline takılmadığını tespit eden Mahkeme kabul edilebilirliğine karar vermektedir.
B. Esas hakkında
1. Tarafların İddiaları
a) Başvuranlar
45. Başvuranlara göre, Yargıtay, CMUK’nın 341. maddesine dayalı kararının gerekçesinde, yeniden yapılan yargılamanın, ilk yargılamadan tamamen bağımsız ve farklı bir yargılama olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla ilgililer, “hükümlü” değil “sanık” sıfatıyla yargılanmaları ve haklarında verilen karar kesinleşinceye kadar masumiyet karinesinden yararlanmaları gerektiği kanısındadırlar.
46. Başvuranlar ayrıca, yeniden yapılan yargılamanın ardından, yedişer yıl altışar ay hapis cezasına, beyanlarına göre çektiklerinden daha az bir cezaya -Hatip Dicle için on yıl üç ay yedi gün; Selim Sadak için ise dokuz yıl on bir ay sekiz gün bilfiil cezaevinde kalmışlardır- mahkûm edildiklerini ifade etmektedirler. Bu bağlamda, ulusal mercileri Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin 1 ve 2. fıkralarına aykırı hareket etmekle suçlamaktadırlar.
b) Hükümet
47. Hükümet, başvuranların Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası bağlamındaki şikâyetlerinin, Mahkeme’nin Sadak ve diğerleri/Türkiye (no 1) (No. 29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96, AİHM 2001‑VIII) davasında verdiği kararın icrasıyla ilgili olduğunu belirtmektedir. Mahkeme’nin içtihadına atıfta bulunarak, Mahkeme’nin ihlal tespitinin esasen açıklayıcı olduğunu ileri sürmektedir. Bilhassa Leyla Zana ve diğerleri/Türkiye ((kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 2932/04, 29 Eylül 2008), kararına atıfta bulunarak, Sözleşme’nin 6. maddesi somut olayda uygulanması gerekse bile, yargılamanın yenilenmesinin, kaynağında başvuranların ilk mahkûmiyetleriyle sonuçlanan yargılamanın hakkaniyetten yoksun olması bulunan ve iç hukukta devam eden hukuki sürecin bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini eklemektedir.
48. Hükümet, 5352 sayılı Adli Sicil Kanununa dayanarak, iç hukukta yargılamanın yenilenmesinin, ilk mahkûmiyetin adli sicil kaydından silinmesi gibi otomatik bir sonucu olmamakla birlikte bu hükmün infazını ertelemediğini belirtmektedir. Hükümet, bu tür bir kaydın silinebilmesi için, ikinci yargılama sonunda verilen kararın kesinleşmesi gerektiğini eklemektedir. Bu nedenle, ikinci yargılamanın bağımsızlığıyla, davanın esasına ilişkin bir “bağımsızlık” değil, bizzat yargılamanın bağımsızlığı kastedilmektedir. Başka bir ifadeyle, usul kuralları, yeni bir davaymış gibi uygulanmalıdır. Hükümet, mevcut başvurunun, Mahkeme’nin yukarıda anılan Leyla Zana ve diğerleri kararında kabul ettiğinden farklı bir sonuca götürebilecek herhangi bir yeni olay ve olgu içermemesi nedeniyle, konu bakımından (ratione materiae) bağdaşmadığı gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği görüşündedir.
49. Hükümet daha sonra, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasının somut olayda uygulanamayacağını ileri sürmektedir. Hükümet, yargılamanın yenilenmesinin, başvuranlara yöneltilen yeni bir “suçlama” hakkında bir karara varılmasına yol açmadığını; ancak 8 Aralık 1994 tarihli kararı onayan bir karara varılmasına sebep olduğunu belirtmektedir. Hükümet, kesin hüküm niteliğinde olduğunu iddia ettiği bir mahkûmiyet nedeniyle, başvuranların ikinci yargılama sırasında artık Sözleşme’nin 6. maddesi anlamında ”sanık” sıfatı değil “hükümlü” sıfatına sahip oldukları kanaatine varmaktadır. Hükümet, yeniden yapılan yargılamanın, 8 Aralık 1994 tarihli ilk mahkûmiyetin kesin hüküm etkisini, Yargıtay’ın 27 Şubat 2008 tarihli kararıyla sona eren ikinci yargılama kesinleşir kesinleşmez ortadan kaldırdığını eklemektedir. Hükümet, bu tarihten itibaren, başvuranların ilk mahkûmiyetleriyle ilgili ibarenin adli sicil kaydından silinebileceği ve ikinci mahkûmiyetle değiştirilebileceği kanısındadır.
2. Mahkeme’nin Değerlendirmesi
a) Somut olayla ilgili genel ilkeler
50. Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası, kişilerin “suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılma” hakkını güvence altına almaktadır. Mahkeme’nin hatırlattığı üzere (Allen/Birleşik Krallık [BD], No. 25424/09, § 93, AİHM 2013) bizatihi ceza davaları kapsamında usuli bir güvence olarak değerlendirilen masumiyet karinesi bilhassa, ispat yükü (Barberà, Messegué ve Jabardo/İspanya, 6 Aralık 1988, § 77, A serisi no. 146 ve Telfner/Avusturya, No. 33501/96, § 15, 20 Mart 2001), maddi ve hukuki karineler (Salabiaku/Fransa, 7 Ekim 1988, § 28, A serisi no. 141‑A ve Radio France ve diğerleri/ Fransa, No. 53984/00, § 24, AİHM 2004‑II), ve davanın esasına bakan hâkimin veya diğer kamu görevlilerinin bir sanığın suçluluğuna ilişkin erken açıklamaları (yukarıda anılan Allenet de Ribemont kararı, §§ 35-36 ve Nešťák/Slovakya, No. 65559/01, § 88, 27 Şubat 2007) bakımından şartlar getirmektedir.
51. Mahkeme’ye göre, bir sanıkla ilgili resmi bir beyanın, söz konusu sanığın suçluluğu yasal olarak henüz tespit edilmemiş olduğu halde, suçlu olduğu hissini yansıtması halinde, masumiyet karinesi ihlal edilmektedir. Bu bağlamda, bu tespitin resmi olarak yapılmaması halinde bile, hâkimin, ilgilinin suçlu olduğunu düşündürecek bir gerekçe göstermesi bile, masumiyet karinesinin ihlal edilmesi için yeterli olmaktadır. Mahkeme ayrıca masumiyet karinesinin, sadece bir hâkim veya bir mahkeme tarafından değil, kamu makamları tarafından da ihlal edilebileceğini hatırlatmaktadır (yukarıda anılan Allenet de Ribemont kararı, §36, Daktaras/Litvanya, No. 42095/98, § 42, AİHM 2000-X, Butkevičius/Litvanya, No. 48297/99, § 49, AİHM 2002II ve Gutsanovi/Bulgaristan, No. 34529/10, §§ 191 ve 193, AİHM 2013).
52. Mahkeme daha sonra, ilgili kişinin suçlu olduğu duygusunu yansıtan kararlar ile bir şüphe durumunun belirtilmesine hasredilmiş kararlar arasında bir ayrım yapılması gerektiğini yeniden ifade etmektedir. İlgili kişinin suçlu olduğu duygusunu yansıtan kararlar masumiyet karinesi ilkesini ihlal ederken, bir şüphe durumunun belirtilmesine hasredilmiş kararlar Sözleşme’nin 6. maddesinin ruhuna uygun olarak değerlendirilmektedir (Marziano/İtalya, No. 45313/99, § 31, 28 Kasım 2002 ve bu kararda yapılan atıflar).
53. Mahkeme son olarak, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasının ceza yargılamasının bütününü “soruşturmaların sonucundan bağımsız olarak” düzenlediğini hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, sanık suçlu bulunduğunda, bu hükmün ilke olarak cezanın verilmesi çerçevesinde sonradan dile getirilen tüm iddialara uygulanmasına son verilecektir (Matijašević/Sırbistan, No. 23037/04, § 46, AİHM 2006‑X).
54. Bununla birlikte, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası ile güvence altına alınan hakkın pratik ve etkili olmasını sağlama ihtiyacı göz önünde tutulduğunda, masumiyet karinesinin aynı zamanda başka bir yönü de bulunmaktadır. Bu ikinci yön kapsamında, maddenin genel amacı, bir suçtan beraat eden veya kovuşturma yapılmaktan vazgeçilen kişilerin, itham edildikleri suçtan kamu görevlileri ve makamları tarafından gerçekte suçluymuş gibi muamele görmelerine engel olmaktır. Bu tür durumlarda, masumiyet karinesi, hâlihazırda adaletsiz bir ceza mahkûmiyetinin uygulanmasını önlemek için -içerdiği usuli güvencede mevcut olan çeşitli koşulların yargılamada uygulanması yoluyla- hayata geçirilmiştir. Daha sonraki bütün yargılamalarda, beraat veya kovuşturma yapmaktan vazgeçme kararına saygı gösterilmesinin sağlanmasına yönelik koruma olmadan 6. maddenin 2. fıkrasında bildirilen adil yargılanma güvenceleri, teorik ve aldatıcı olma tehlikesi altına girecektir (yukarıda anılan Allen [BD] kararı, § 94).
b) Bu ilkelerin somut olaya uygulanması
55. Mahkeme öncelikle, yukarıda anılan Leyla Zana ve diğerleri davasında yargılamanın yenilenmesi reddedilmiş ise de, somut olayda başvuranlar tarafından bu amaçla yapılan talebin kabul edildiğinin altını çizmektedir. Bu bağlamda, Mahkeme ilke olarak, Sözleşme’nin 6. maddesinin iç hukukta yargılamanın yenilenmesi başvurusunun reddedilmesine uygulanmadığını hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, iç hukukta yargılamanın yenilenmesinin kabul edilmiş olması halinde, bu yeni yargılama çerçevesinde, başvuran, hakkında yöneltilen yeni bir “cezai alanda suçlamaya” konu olabilir (Nikitine/Rusya, No. 50178/99, § 60, AİHM 2004‑VIII ve Vaniane/Rusya, No. 53203/99, § 56, 15 Aralık 2005). Sözleşme’nin 6. maddesinin masumiyet karinesiyle ilgili güvenceleri böylelikle somut olayda yürütülen yargılamaya uygulanmaktadır.
56. Dolayısıyla Mahkeme, söz konusu olayların Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası anlamında başvuranların masumiyet karinesi haklarına yapılan bir müdahaleden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemeye davet edilmektedir. Mahkeme ilk olarak, yargılamanın yenilenmesi sonrasında yargılama sürecinde başvuranlardan bahsederken yalnızca “sanık” ifadesi yerine “sanık/hükümlü” ifadesi kullanarak, Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin, başvuranları suçlulukları yasal olarak sabit olmadan evvel suçlu olarak değerlendirip değerlendirmediğini tespit etmelidir. Daha sonra, yargılamanın yenilenmesi sonrasında dahi, başvuranların ceza mahkûmiyetlerinin adli sicil kayıtlarında yer almasının masumiyet karinesi haklarına yönelik bir müdahale teşkil edip etmediği hususunda karara varmalıdır.
57. Başvuranların şikâyetinin birinci kısmıyla ilgili olarak Mahkeme, Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararının gerekçesinden, yeniden yapılan yargılamadan çıkarılacak hukuki sonuçların, davanın esasına bakan mahkeme tarafından uygulanacak derecede açık olmadığı sonucuna varıldığını kaydetmektedir. Esasen, yargılamanın yenilenmesi, başvuranların suçlu olduklarının tespit edildiği ve hapis cezasına mahkûm edildikleri ilk yargılamanın devamı olarak yapılıp yapılmadığı ya da bu yargılamanın yenilenmesinin tamamen yeni bir yargılama olarak değerlendirilmesi gerekip gerekmediği araştırılmalıdır.
58. Mahkeme, Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararında, bu hukuki tartışmaya ve yargılamanın yenilenmesi çerçevesinde başvuranların yargılamasına uygulanabilir usuli kurallar ile ilgili olarak davanın esasına bakan mahkeme tarafından benimsenen yaklaşıma bir nokta koyduğunu tespit etmektedir. Yüksek mahkeme, Yargıtay Genel Kurulu’nun kararına (yukarıdaki 17. paragraf) atıfta bulunarak ve yeniden yapılan yargılamanın başvuranlar hakkında açılan ilk yargılamadan tamamen bağımsız olduğunu belirterek açık bir hukuki cevap vermektedir. Yeniden yapılan yargılama çerçevesinde, sanki yeni bir davada karar veriliyormuş gibi, duruşmalar düzenlenmesi, başvuranlara iddianameler tebliğ edilmesi ya da yeni soruşturmalar yürütülmesi gibi tüm usuli kuralların uygulanması gerektiğini eklemektedir.
59. Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararından sonra başvuranların davasını yeniden gören Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, yeni yargılamanın ilkinden tamamen bağımsız bir yargılamayı teşkil ettiğini kaydetmektedir. Bununla birlikte Mahkeme, Ağır Ceza Mahkemesi’nin, delil unsurları ve ilgililerin savunma dilekçeleri ışığında suçlulukları ile ilgili olarak henüz karara varmamış olmasına rağmen başvuranlardan bahsederken “sanık/hükümlü” ifadesini kullanmaya devam ettiğini kaydetmektedir. Nitekim yargılamanın yenilenmesi çerçevesinde, başvuranların suçluluğu ancak Yargıtay’ın, Ağır Ceza Mahkemesinin 9 Mart 2007 tarihli kararını onadığı 27 Şubat 2008 tarihinde yasal olarak sabit olmuştur.
60. Mahkeme, başvuranların suçluluğunun tespit edilmesi ve yedişer yıl altışar ay hapis cezasına mahkûm edilmelerinin, suçlulukları yasal olarak sabit oluncaya kadar masumiyet karinesinden yararlanma haklarını ortadan kaldıramayacağının altını çizmektedir. Mahkeme bir kez daha, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasının ceza yargılamasının bütününü “soruşturmaların sonucundan bağımsız olarak” düzenlediğini hatırlatmaktadır (yukarıda anılan Matijašević kararı, § 49).
61. Bu nedenle, somut olayın ilgili koşullarını göz önünde bulundurduktan sonra, Mahkeme, yetkili ulusal mahkemeler tarafından, yargılamanın yenilenmesi kapsamında, davalarının esasıyla ilgili olarak karar verilmeden önce, başvuranlardan bahsederken “sanık/hükümlü” ifadesinin kullanılmasının ilgililerin masumiyet karinesine zarar verdiği kanaatine varmaktadır.
62. Başvuranların şikâyetinin ikinci bölümüyle ilgili olarak, bireysel bir başvurunun sonucunda bu dava çerçevesinde ortaya çıkan olay ve olgular ile hukuki sorunlar göz önüne alındığında, Mahkeme, adli sicil kaydını ya da uygulama yöntemlerini düzenleyen ulusal hukuk kuralları hakkında soyut olarak (in abstracto) karar verme görevi olmadığını hatırlatmaktadır. Somut olayda, Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası anlamında, yetkili ulusal mahkemeler tarafından, yürürlükte olan kanuna uygun olarak, başvuranlar tarafından yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilmesinin kaynağını oluşturan kararında Sözleşme’nin bazı hükümlerinin ihlal edildiği sonucuna vardığı halde, ilk mahkûmiyetlerinin halen adli sicil kayıtlarında yer almasının başvuranlar üzerindeki etkisini somut olarak (in concreto) değerlendirmelidir.
63. Mahkeme, taraflar arasındaki tartışmanın, yargılamanın yenilenmesi talebinin, ilk mahkûmiyetlerinin adli sicil kayıtlarından silinmesiyle sonuçlanması gerekip gerekmediğiyle ilgili olduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme, Hükümetin bu bağlamdaki görüşlerinin aksine, Yargıtay’a göre, yargılama yenilendiğinde, dava ilk defa görülüyormuş gibi değerlendirilmeliydi. Mahkeme, derinlemesine geliştirdiği argüman ışığında, yeni yargılamanın ilkinden bağımsız olduğu kanaatine varmaktadır.
64. Mahkeme, ayrıca Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararında belirttiği gerekçeyi dikkate alarak, başvuranlar hakkındaki ilk mahkûmiyet kararına ilişkin ibarenin, halen ilgililerin adli sicil kayıtlarında yer aldığını kaydetmektedir. Mahkeme, yargılamanın yenilenmesi çerçevesinde, ilke olarak, ilgililerin suçlulukları yargı kararıyla henüz sabit olmaması nedeniyle söz konusu suçları işlediklerinin varsayıldığı şeklinde bir değerlendirme yapılması gerekmesine rağmen, ilgili şahısları suçlu olarak gösteren böyle bir ibarenin, başvuranların Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasıyla güvence altına alınan masumiyet karinesi hakları bakımından sorun teşkil ettiği kanaatindedir.
65. Dolayısıyla, Mahkeme’nin başvuranların ilk mahkûmiyetlerine ilişkin ibarenin ancak yargılamanın yenilenmesi çerçevesinde cezanın açıklanmasından sonra adli sicil kaydından silinebileceği yönündeki iddiası tartışmaya açıktır. Bu iddianın, Yargıtay’ın karar gerekçesine (yukarıdaki 17. paragraf) ve Mahkeme’nin konuyla ilgili yerleşik içtihadına aykırı olduğunun altını çizmek uygun olacaktır. Bu bağlamda, Mahkeme, kişi hakkında suç işlediğine dair şüphe duyulduğunun söylenmesi ile kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmaksızın, ilgilinin suç işlediğini açık olarak ileri süren bir beyan arasında temel bir farklılık bulunduğunu hatırlatmaktadır (yukarıda anılan Marziano kararı, § 31 ve yukarıda anılan Gutsanovi kararı, § 203). Mahkeme, mevcut davada, adli sicilde yer alan ihtilaf konusu ibarenin, beyan değeri taşıdığı kanısındadır.
66. Dolayısıyla, Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasının bu bağlamda ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.
II. SÖZLEŞME’YE EK 1 NO.LU PROTOKOLÜN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
67. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesine dayanarak, bağımsız aday olarak seçimlere katılma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. İşbu madde aşağıdaki şekildedir:
“ Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organının seçilmesinde halkın kanaatlerinin özgürce açıklanmasını sağlayacak şartlar içinde, makul aralıklarla, gizli oyla serbest seçimler yapmayı taahhüt ederler.”
68. Hükümet, başvuranların iddiasına karşı çıkmaktadır.
69. Mahkeme, söz konusu şikâyetin yukarıda incelenen şikâyetle bağlantılı olduğunu ve dolayısıyla işbu şikâyetin de kabul edilebilir olarak açıklanması gerektiğini kaydetmektedir.
A. Tarafların İddiaları
1. Başvuranlar
70. Başvuranlar, genel seçimlerde aday olma taleplerinin, on beşer yıl hapis cezasına mahkûm edilmiş olmaları gerekçesiyle, Ceza Kanunu’nun 53. madde hükümleri ihlal edilerek reddedildiğini ileri sürmektedirler. Adaylık taleplerinin reddedildiği tarihte, mahkûm edildikleri yedi yıl altı aylık cezanın infaz edildiğini ve tahliye edilmek için gerekli koşulları taşıdıklarını belirtmektedirler. Her halükarda, yine başvuranlara göre, iç hukuk daha ağır bir cezaya çarptırılmalarına imkân vermemektedir. Bu nedenle, başvuranların söz konusu seçimlerde adaylık için talepte bulundukları tarihte cezaları infaz olunduğundan, taleplerinin kabul edilmemesini gerektiren herhangi bir durum bulunmamaktadır. Başvuranlar, ilgili iç hukuk kurallarının, bu seçimlere katılmalarına engel olmak amacıyla keyfi bir şekilde uygulandığı görüşündedirler.
71. Hükümetin, Hatip Dicle’nin 12 Haziran 2011 tarihinde yapılan genel seçimlere katıldığına dair iddiasıyla ilgili olarak (aşağıdaki 73. paragraf), Hatip Dicle vekil olarak seçildiğini; ancak vekilliğinin daha sonra iptal edildiğini belirtmektedir. Bu bağlamda 11 Ağustos 2011 tarihinde Mahkeme’ye başvuruda (Başvuru No. 53915/11) bulunduğunu belirtmektedir. Selim Sadak ise, Siirt Belediye Başkanı seçildiğini ve bu nedenle 12 Haziran 2011 tarihinde yapılan genel seçimlere katılmadığını belirtmektedir.
72. Başvuranlar, Mahkeme’nin içtihadına atıfta bulunarak, seçimlere katılma haklarına orantısız bir müdahalede bulunulması nedeniyle mağdur olduklarını ve söz konusu müdahalenin bu hakkın özüne zarar verdiğini ve bu nedenle Sözleşme’ye Ek 1. No.lu Protokolün 3. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.
2. Hükümet
73. Hükümet, Mahkeme’nin, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesiyle ilgili içtihadından doğan genel ilkelere atıfta bulunarak, Yüksek Seçim Kurulu’nun, seçimlere katılacak bir adayın sahip olması gereken koşulları denetlemekle görevli olduğunu ifade etmektedir. Hükümet, Anayasa’nın 76. maddesi, 2839 sayılı Kanunun 11. maddesi ile Ceza Kanununun 53. maddesi uyarınca, başvuranların, belli bir süre ile sınırlı olarak, milletvekilliğine seçilemeyecek olmalarının kanunla öngörüldüğünü, bunun yanı sıra hukukun üstünlüğü ilkesiyle ve Sözleşme’nin genel amaçlarıyla yani demokratik düzenin korunmasıyla uyumlu olan meşru bir amaç izlediğini ileri sürmektedir.
74. Hükümet, başvuranların 22 Haziran 2007 tarihinde yapılan genel seçimlerde adaylıklarını koydukları tarihte kesinleşmiş bir kararla on beşer yıl mahkûmiyetlerinin olduğunu; zira ikinci yargılama sırasında verilen yedişer yıl altışar ay mahkûmiyetin söz konusu tarihte halen kesin hüküm niteliğinde olmadığını ifade etmektedir. Yedi yıl altı aylık cezanın, ilk cezanın yerine ancak 27 Şubat 2008 tarihinden sonra geçebileceğini ve başvuranların, yeniden yapılan yargılama sonrasında 9 Haziran 2004 tarihinde tahliye edildiklerini belirtmektedir. Hükümet, Ağır Ceza Mahkemesi’nin 15 Mayıs 2007 tarihli kararında belirttiği üzere, 9 Haziran 2004 tarihinde başvuranların mahkûm oldukları on beş yıllık hapis cezalarının infazının tamamlanmadığını belirtmektedir. Hükümet, başvuranların 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan genel seçimlerde adaylıklarının reddedilmesinin orantısız ya da yasama organının seçimiyle ilgili olarak halkın görüşünü özgürce ifade etmesine engel olan bir tedbir olarak değerlendirilemeyeceğini görüşündedir.
75. Hükümet, Mahkeme’yi, Selim Sadak’ın 12 Haziran 2011 tarihli genel seçimlerde aday olmadığı, Hatip Dicle’nin ise 12 Haziran 2011 tarihli genel seçimler için adaylığının Yüksek Seçim Kurulu tarafından kabul edildiği hususlarıyla ilgili olarak bilgi vermektedir. Hükümet, başvuranların milletvekili seçilemeyecek olmalarının -8 Aralık 1994 tarihli mahkûmiyetlerinin sonucu olarak- geçici olduğunu iddia etmektedir. Dolayısıyla, ilgililer, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edilmesi nedeniyle mağdur olduklarını iddia edemezler.
B. Mahkeme’nin Değerlendirmesi
1. İlgili Genel İlkeler
76. Mahkeme sistemli bir şekilde, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin etkili bir demokratik siyasal rejimdeki öneminin ve dolayısıyla, Sözleşme sistemi içindeki temel önemin çizmektedir. Mahkeme, Yumak ve Sadak/Türkiye ([BD)], No. 10226/03, § 105, AİHM 2008) kararında, bu maddeyle güvence altına alınan hakların, hukukun üstünlüğü ile düzenlenen gerçek bir demokrasinin temellerinin kurulmasında ve korunmasında büyük önem taşıdığını hatırlatmaktadır (Tănase/Moldovya [BD], No. 7/08, § 154, AİHM 2010).
77. Mahkeme’nin içtihadı, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesiyle güvence altına alınan hakların aktif yönü olan oy kullanma hakkı ile seçimlerde aday olma hakkı olan pasif yönü arasında ayrım yapmaktadır (Mathieu-Mohin ve Clerfayt/Belçika, 2 Mart 1987, §§ 46-51, A serisi no 113 ve Ždanoka/Letonya [BD], No. 58278/00, §§ 105 ve 106, AİHM 2006‑IV).
78. Mahkeme ayrıca, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Ek Protokol’ün 3. maddesiyle güvence altına alınan hakların mutlak olmadığını, “zımni sınırlamalara” tabi olabileceğini ve Sözleşmeci Devletlerin bu alanda geniş bir takdir yetkisine sahip olduklarını hatırlatmaktadır (yukarıda anılan Mathieu-Mohin ve Clerfayt kararı, § 52, Podkolzina/Letonya, No. 46726/99, § 33, AİHM 2002-II ve Ekoglasnost/Bulgaristan, No. 30386/05, § 58, 6 Kasım 2012).
79. Sözleşmeci Devletler bilhassa, anayasal düzenlerinde, seçilememe kriterleri gibi parlamento üyeliğine ilişkin kuralları düzenleme konusunda büyük bir özgürlüğe sahiplerdir. Genel bir kaygıdan kaynaklandığı halde – parlamenterlerin bağımsızlığının ve aynı zamanda seçmenlerin seçim özgürlüğünün sağlanması – bu kriterler, her devletin kendine özgü tarihi ve siyasi durumuna göre değişmektedir. Avrupa Konseyi’ne üye devletlerin Anayasalarında ve seçim mevzuatlarında öngörülen durumların çokluğu, konuyla ilgili olası seçeneklerin çeşitliliğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu kriterlerden hiçbiri, serbest, uygun ve periyodik seçim yoluyla halkın iradesinin ifadesini güvence altına alması amacıyla bir diğerinden daha geçerli olarak değerlendirilemez (Gitonas ve diğerleri/Yunanistan, 1 Temmuz 1997, § 39, Karar ve Hükümler Derlemesi 1997‑IV, yukarıda anılan Podkolzina, kararı, § 33 ve Krasnov ve Skouratov/Rusya, No. 17864/04 ve 21396/04, § 41, 19 Temmuz 2007).
80. Bu nedenle Devletlerin in abstracto (soyut olarak) seçilme şartlarını belirlerken geniş bir takdir yetkisine sahip olduklarının doğru olması halinde, hakların etkililiği ilkesi, herhangi bir adayın durumunda bu koşullara riayet edilmediğini tespit eden kararların, keyfiliğin önünü alacak bir dizi kritere uygun olmasını gerektirmektedir (Rus Muhafazakâr Girişimciler Partisi ve diğerleri/Rusya, No. 55066/00 ve 55638/00, § 50, AİHM 2007, yukarıda anılan Podkolzina kararı, § 35, Melnitchenko/Ukrayna, No. 17707/02, § 59, AİHM 2004‑X ve Oran/Türkiye, No. 28881/07 ve 37920/07, § 54, 15 Nisan 2014).
2. Bu ilkelerin somut olaya uygulanması
81. Mahkeme öncelikle, Hatip Dicle’nin 2011 yılı Haziran ayında yapılan genel seçimlerde adaylığı kabul edilirken, Selim Sadak’ın Siirt Belediye Başkanı seçilmesi nedeniyle aynı seçimlere adaylığını koymadığını dair Hükümet tarafından verilen bilgileri kaydetmektedir. Mahkeme bununla birlikte, görevinin somut olaya özgü koşulların değerlendirilmesiyle sınırlı olduğunu belirtmektedir; dolayısıyla Mahkeme, olayların meydana geldiği dönemden bu yana iç mevzuatta gelişmeler meydana gelmiş olduğu gerekçesiyle, bir davanın başvuran için geçerli hukuki çıkar teşkil etmediği sonucuna varmaya çağrılamaz (bk. mutatis mutandis, yukarıda anılan Sadak ve diğerleri kararı, § 38).
82. Mahkeme daha sonra, mevcut davanın esasen oy hakkının pasif yönüyle yani seçimlerde aday olma hakkıyla ilgili olduğunu tespit etmektedir (yukarıda anılan Mathieu-Mohin ve Clerfayt kararı, §§ 46-51 ve yukarıda anılan Ždanoka kararı, §§ 105 et 106). Bu bağlamda, başvuranların her birinin Yüksek Seçim Kuruluna 22 Temmuz 2007 tarihli genel seçimlerde biri Diyarbakır ili seçim bölgesinden, diğeri ise Şırnak ili seçim bölgesinden herhangi bir siyasi partiye bağlı olmayan bağımsız aday olarak adaylığını sunduğunu tespit etmektedir. Yüksek Seçim Kurulu, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından 8 Aralık 1994 tarihinde verilen mahkûmiyet kararının başvuranların adli sicil kayıtlarında yer aldığı ve bu nedenle ilgililerin, kanunun gerektirdiği koşulları taşımadıkları gerekçesiyle adaylıklarını reddetmiştir (yukarıdaki 26. paragraf).
83. Bu nedenle, Mahkeme, başvuranların Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesi bağlamında seçimlere katılma haklarını kullanmalarına müdahalede bulunulduğu kanısındadır. Bundan dolayı, bu tür bir müdahalenin bu hükmün ihlalini teşkil edip etmediğinin tespit edilmesi noktasında karara varmak amacıyla, Mahkeme, hukuka uygunluk gereklerini karşılayıp karşılamadığını, başka bir ifadeyle “kanunla öngörülüp” öngörülmediğini, meşru bir amaç izleyip izlemediğini ve izlenen amaçla orantılı olup olmadığını araştırmalıdır (yukarıda anılan Tănase kararı [BD], No. 7/08, § 163 ve Karimov/Azerbaycan, No. 12535/06, §§ 42 ve 43, 25 Eylül 2014).
84. Bu nedenle Mahkeme öncelikle bağımsız adayların çıkışının, Türkiye’de 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan genel seçimleri temel özelliklerinden biri olduğunu daha önce ifade ettiğini hatırlatmaktadır. Bu strateji, bu seçimlere katılan bütün siyasi partilere uygulanan % 10’luk ulusal seçim barajından kaçınma amacı taşımaktadır (yukarıda anılan Yumak ve Sadak kararı, § 147 ve yukarıda anılan Oran kararı, § 58). Başvuranların, 22 Temmuz 2007 tarihli genel seçimlere herhangi bir siyasi partiye bağlı olmayan bağımsız aday olarak katılmak istemelerini bu bağlamda yorumlamak uygun olacaktır.
85. Dosyaya konulan belgelerden, somut olayda incelenecek hukuki sorunun Ankara Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 15 Mayıs 2007 tarihli kararında ifade edilen ve başvuranların 8 Aralık 1994 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından verilen hapis cezasının infazını henüz tamamlamadıkları yönündeki değerlendirmelerin, 2839 sayılı Kanunun 11. maddesi, 5352 sayılı Kanunun 9. maddesi ile Ceza Kanununun 53. maddesinin gereklerini karşılayıp karşılamadığının tespit edilmesi olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen bilgilere göre, yetkili ulusal mahkemeler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından 17 Temmuz 2001 tarihinde verilen ihlal kararının ardından yargılamanın yenilenmesini kabul etmelerine rağmen, ihtilaf konusu ibare başvuranların adli sicil kayıtlarında yer almaktadır.
86. Mahkeme, başvuranların bu şikâyetini, başvuranların Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası bağlamındaki şikâyetlerini incelemesi sırasında yukarıda geliştirdiği muhakeme ışığında incelemesinin uygun olduğu kanaatindedir (yukarıdaki 54-64. paragraflar). Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin verdiği ihlal kararı ardından yargılama yenilendiğinde, ortaya çıkan sorunun, 2839 sayılı Kanunun 11. maddesinin, 5352 sayılı Kanunun 9. maddesinin ve Ceza Kanununun 53. maddesinin etkilerinin uygulanabilirliği ve öngörülebilirliği olduğunu hatırlatmak gerekmektedir. Bu bağlamda, Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli karar gerekçesinden, yargılamanın yenilenmesi durumunda, davanın, ilkinden tamamen bağımsız bir yargılama olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu dava ilk defa görülüyormuş gibi değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, Mahkeme önceden, başvuranların ilk mahkûmiyetlerinin, yargılamanın yenilenmesi sonrasında adli sicil kayıtlarından silinmemesinin, suçlulukları henüz yasal olarak sabit olmayan suçlar nedeniyle suçlu olarak gösterdiği ve bu nedenle Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, başvuranların masumiyet karinesi haklarının ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (yukarıdaki 64. paragraf).
87. Bu nedenle, Mahkeme, bir yandan söz konusu kanun maddelerinin, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 15 Mayıs 2007 tarihli kararında uygulanmasının ve Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin verdiği ihlal kararını takip eden yargılamanın yenilenmesinin sonuçlarıyla ilgili olarak yapılan yorumlar; diğer yandan ihtilaf konusu beyanın halen başvuranların adli sicil kayıtlarında bulunmasının, Mahkeme’nin içtihadı anlamında kanunun öngörülebilirliği kriterlerini karşılamadığı görüşündedir. Bu nedenle Mahkeme, olayların meydana geldiği dönemde 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan genel seçimlere katılmak için gereken koşullar ile ilgili olarak yürürlükte olan kanunlar ile bu kanunların yorumlanmasının yanı sıra bunların farklı yargı organları ya da ulusal hukuki makamlar tarafından ulusal hukuk düzeni içerisinde uygulanması arasında uyuşmazlık olduğunu tespit etmektedir. Bununla birlikte, bu başvuru çerçevesinde, ulusal bir normun bir alt yargı organı tarafından uygulanması ile bir temyiz mahkemesi yani Yargıtay tarafından uygulanması arasında var olan bu apaçık anlaşmazlığın çözülmesi konusuna eğilmenin kendi görevi olmadığı kanaatindedir.
88. Hatırlatılan değerlendirmeler ışığında, Mahkeme, somut olayda ihtilaf konusu müdahalenin “kanunla öngörülmediği” sonucuna varmaktadır. Bu nedenle, Mahkeme, söz konusu müdahalenin meşru bir amaç izleyip izlemediğinin ve izlenen amaçla orantılı olup olmadığını araştırmanın gerekli olmadığı kanaatine varmaktadır.
89. Olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan ihtilaf konusu ulusal mevzuatın somut olayda uygulanma şeklinin, başvuranların Sözleşme’ye Ek 1. Protokolün 3. maddesi anlamında seçimlere katılma haklarını, bu hakkın özüne zarar verecek ölçüde kısıtladığı sonucuna varılmaktadır.
90. Dolayısıyla, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesi ihlal edilmiştir.
III. SÖZLEŞME’YE EK 1 NO.LU PROTOKOLÜN 3. MADDESİYLE BİRLİKTE SÖZLEŞME’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
91. Başvuranlar, Anayasa’nın 79. maddesi gereğince, Yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaması nedeniyle, iç hukukta etkin bir başvuru yolu bulunmamasından da şikâyet etmektedirler. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesiyle birlikte Sözleşme’nin 13. maddesini ileri sürmektedirler. Mahkeme, işbu şikâyeti Sözleşme’nin yalnızca 13. maddesi açısından inceleyecektir. Söz konusu madde aşağıdaki şekildedir:
“ (...) Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir.”
92. Hükümet, başvuranların iddiasına karşı çıkmaktadır.
93. Mahkeme, söz konusu şikâyetin yukarıda incelenen şikâyete bağlı olduğunu ve dolayısıyla işbu şikâyetin de kabul edilebilir olarak açıklanması gerektiğini tespit etmektedir.
94. Başvuranlar, Anayasa’nın 79. maddesi uyarınca, Yüksek Seçim Kurulu kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağını ileri sürerek iddialarını yinelemektedirler.
95. Hükümet, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesi kapsamında geliştirilen argümantasyonuna atıfta bulunarak, Sözleşme’nin 13. maddesinin, belirli bir başvuru yolunu gerekli kılacak derecede ileri gitmediğini ve Sözleşmeci Devletlerin bu hükümden kaynaklanan yükümlülüklere riayet etme hususunda takdir yetkisine sahip olduklarını belirtmektedir (Vilvarajah ve diğerleri/Birleşik Krallık, 30 Ekim 1991, A serisi No. 215). Yüksek Seçim Kurulu’nun oluşumuna atıfta bulunarak, Yüksek Seçim Kurulunun ulusal hukuk düzeni içerisinde üst yargı mercii olduğunu ve bu nedenle Sözleşme’nin 13. maddesinin uygulamasının sınırlamaya maruz kalabileceğini eklemektedir (Amihalachioaie/Moldovya (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 60115/00, 23 Nisan 2002 ve Crociani ve diğerleri/İtalya (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 8603/79, 8722/79, 8723/79 ve 8729/79, 18 Aralık1980).
96. Mahkeme, başvuranın bir yandan Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesi alanında dile getirdiği muamelenin yürürlükte olan kanunlarda kaynağını bulduğu, diğer yandan Yüksek Seçim Kurulu tarafından verilen kararın ikinci bir temyiz mahkemesi önünde itiraza kabil olmadığını ileri sürdüğü başka bir başvuruda, benzer bir şikâyeti reddettiğini hatırlatmaktadır. Mahkeme, ilgilinin esasen Anayasa Mahkemesi ya da bir başka ulusal yargı organı önünde söz konusu kanunun maddesine itiraz etmesinin mümkün olmamasından şikâyet ettiğini tespit etmiştir. Bu bağlamda Mahkeme, Sözleşme’nin 13. maddesinin, bir Taraf Devletin kanunlarının bu haliyle Sözleşme’ye aykırı olduğunu ulusal bir merci önünde ileri sürmeyi mümkün kılan bir başvuru yolunu dayatmadığı kararına varmıştır (yukarıda anılan Oran kararı, § 87).
97. Somut olayda, başvuranlar bilhassa, Yüksek Seçim Kurulu kararı aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağını ileri sürmektedirler. Bu bağlamda, Mahkeme, Anayasa’nın 79. maddesi uyarınca, Yüksek Seçim Kurulunun, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesi bağlamındaki şikâyetleri inceleyebileceğini tespit etmektedir. Yüksek Seçim Kurulunun 9 Haziran 2007 tarihli kararla, başvuranların adaylıklarını reddetmesi, başvuranların daha sonra Mahkeme’ye sundukları şikâyeti ulusal mahkemeler önüne taşıdıklarını göstermektedir. Mahkeme bu bağlamda, Sözleşme’nin 13. maddesi doğrultusunda bir hukuk yolunun etkinliğinin mutlaka olumlu bir netice alınmasına bağlı olmadığını hatırlatmaktadır. Dolayısıyla başvuranlar, bu hükmün gerekliliklerini karşılayan bir hukuk yolunu kullanmışlardır (bk. diğer birçok karar arasından, Vereinigung demokratischer Soldaten Österreichs/Avusturya, No. 15153/89, § 55, 19 Aralık 1994 ve Pine Valley Developments Ltd ve diğerleri/İrlanda, 29 Kasım 1991, § 66, A serisi no 222).
98. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 13. maddesi ihlal edilmemiştir.
IV. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
99. Sözleşme’nin 41. maddesi aşağıdaki gibidir:
“Eğer Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.”
A. Tazminat
100. Başvuranlar maddi tazminat olarak herhangi bir meblağ talep etmemekle birlikte, manevi tazminat olarak her biri 50.000 avro talep etmektedir.
101. Hükümet, bu meblağa karşı çıkmaktadır.
102. Mahkeme, başvuranların her birine, manevi tazminat olarak 6.000 avro ödenmesinin uygun olacağını değerlendirmektedir.
B. Masraf ve Giderler
103. Başvuranlar, Ankara Barosu tarafından 2011 yılı Aralık ayında uygulanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine dayanarak, Mahkeme’ye başvuru hazırlığı sırasında ve başvuruda bulunma nedeniyle yapılan harcamalar için 10.000 Türk lirası (yaklaşık 3.968 avro) talep etmektedirler. Başvuranlar aynı zamanda, avukatlarıyla saati 600 Türk lirasından üç saat görüşme nedeniyle 1.800 Türk lirası (yaklaşık 715 avro) talep etmektedirler. Kanıtlayıcı belge olarak, avukatlarının saatlik çalışma ücretlerine ilişkin faturayı ibraz etmektedirler. Başvuranlar öte yandan, sekreterlik masrafları için 650 Türk lirası (yaklaşık 258 avro) ödenmesini talep etmektedirler.
104. Hükümet, başvuranların iddialarına karşı çıkmaktadır.
105. Mahkeme’nin içtihadına göre, bir başvurana, masraf ve giderlerin doğruluğunu, gerekliliğini ve ödenen miktarların makul olduğunu ispatlamak kaydıyla bu masraflar iade edilebilmektedir. Somut olayda, Mahkeme, elinde bulunan belgeleri ve içtihadını göz önünde bulundurarak, önündeki yargılama için başvuranlara müştereken 715 avro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.
C. Gecikme Faizi
106. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygulanmasının uygun olduğuna karar vermektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME,
1. Oybirliğiyle, başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. İkiye karşı beş oyla, Sözleşme’nin 6. maddesinin 2. fıkrasının ihlal edildiğine;
3. İkiye karşı beş oyla, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokolün 3. maddesinin ihlal edildiğine;
4. Oybirliğiyle, Sözleşme’nin 13. maddesinin ihlal edilmediğine karar verilmiştir.
5. İkiye karşı beş oyla,
a) Davalı Devletin, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere, Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aşağıdaki miktarları ödemekle yükümlü olduğuna;
i) Manevi tazminat olarak, ödenmesi gereken tüm vergiler hariç olmak üzere, başvuranların her birine 6.000 avro (altı bin avro);
ii) Masraf ve giderler olarak, başvuranlarca ödenmesi gereken tüm vergiler hariç olmak üzere, başvuranlara müştereken 715 avro (yedi yüz on beş avro);
b) Yukarıda anılan sürenin bitiminden itibaren ve ödeme tarihine kadar, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere bu süre boyunca uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek basit faiz oranın uygulanmasının uygun olduğuna;
6. Oybirliğiyle, adil tazmine ilişkin kalan taleplerin reddine karar vermiştir.
Fransızca olarak yazılan işbu karar Mahkeme İçtüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları gereğince 16 Haziran 2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.
Abel CamposAndrás Sajó
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
İşbu karar ekinde, Sözleşme’nin 45. maddesinin 2. fıkrası ve Mahkeme İçtüzüğünün 74. maddesinin 2. fıkrası uyarınca yazılan, Yargıçlar Spano ve Kjølbro’nun ayrık oy görüşü yer almaktadır.
A.S.
A.C.
YARGIÇLAR SPANO VE KJØLBRO’NUN MÜŞTEREK KISMİ MUHALİF GÖRÜŞÜİlk görüşler
1. Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi uyarınca, bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır. Özellikle, ceza yargılamalarının yenilenmesiyle ilgili olarak Türk hukuk sisteminin kendine has özellikleri dikkate alındığında, mevcut davada söz konusu hükmün ihlal edildiği konusunda çoğunluk ile aynı fikirde değiliz. Sözleşme’nin 6 § 2 maddesine yönelik ihlalin temelini oluşturan gerekçe ile yakından bağlantılı olması sebebiyle, aynı durum çoğunluğun 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiği yönündeki kararı açısından da geçerlidir. Bununla birlikte, somut davada 13. maddenin ihlal edilmediği noktasında Mahkeme ile aynı fikri paylaşmaktayız.
II. Türk hukuk sisteminde ceza yargılamalarının yenilenmesi
2. Mahkûmiyetin kesinleşmesinin ardından Türk hukuk sisteminde ceza yargılamalarının yenilenmesi hususunun doğru bir şekilde anlaşılması mevcut davanın çözümü açısından oldukça önemli olduğundan, belirtilen sistemin temel unsurlarına ilişkin genel bir açıklama yaparak başlayacağız.
3. Türk hukukunda ceza yargılamalarının yenilenmesine ilişkin ilgili hükümler bugün verilen kararın 32-36. paragraflarında açıklanmaktadır. Bu sistemin temel özellikleri şu şekildedir: İlk olarak, kesin hüküm kazanmış bir karar, belirli koşullar karşılanırsa yenilenebilir. İkinci olarak, yargılamanın yenilenmesine ilişkin talep kabul edilebilir olarak değerlendirilirse, mahkeme delillerin toplanması ve kamuya açık duruşma yapılmasından sorumlu olan bir raportör hakim atamaktadır. Sürecin sona ermesinin ardından, mahkeme önceki hükmün onaylanmasına ya da iptaline karar verir.
4. Ayrıca, kararın 17. paragrafında belirtildiği üzere, başvuranların davasında yargılamaların ilk yenilenmesi kapsamında Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararından çıkan sonuca göre; ceza yargılamalarının yenilenmesi sonrasındaki yeni yargılamalar tamamen bağımsızdır ve sanığa adil yargılanma hakkından doğan tüm usuli haklar ve güvenceler sağlanmalıdır.
5. Yargıtay’ın 2004 yılında verdiği kararda, daha önce mahkûmiyet alan bir kişinin davasının yenilenmesi üzerine asıl mahkûmiyet kararının kesin hüküm gücü ile ilgili olarak, statüsüne ilişkin yasal sonuçlarını ele almaması mevcut dava açısından önemlidir. Karar da anılan Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerinden de açıkça anlaşıldığı üzere(bk. yukarıda 3. paragraf), yargılamanın yenilenmesine ilişkin koşullar karşılandıktan sonra yeni yargılamanın başlatılması durumunda, yenilenen yargılamada görevli mahkeme önceki hükmün onaylanmasına ya da iptaline karar verene kadar, bağlayıcı yasal etkisi bulunan önceki hüküm geçerlidir. Bize göre, yerel hukuka ilişkin bu makul yorumlama, birinci başvuranın 2007 yılındaki milletvekili seçimlerinde adaylık açısından uygun olup olmadığına ilişkin davada Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen kararla onaylanmıştır. Mevcut kararın 24. paragrafında belirtildiği üzere, Ağır Ceza Mahkemesinin 15 Mayıs 2007 tarihli kararında, birinci başvuranın mahkûm edilmesini sağlayan asıl ulusal kararın kesin hükme sahip olduğu ve bağlayıcı niteliğinin halen geçerli olduğu açıkça belirtilmiştir ve Ağır Ceza Mahkemesi bu kapsamda, yargılamanın yenilenmesine yönelik talebin kabul edilmesini hiçbir şekilde dikkate almamıştır.
6. Özetlemek gerekirse, ilgili Türk mevzuatı uyarınca, yerel mahkemelerce yorumlandığı ve uygulandığı üzere, başvuranların davasında ceza yargılamalarının yenilenmesi kararı, özünde, 1995 tarihli asıl mahkûmiyet kararının bağlayıcılığını yasal olarak değiştirmemiştir. Daha detaylı açıklayacağımız üzere, bize göre, başvuranların Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi ile 6 § 2 maddesi kapsamında yer alan şikâyetlerine yönelik inceleme, bu ulusal hukuk bağlamı içerisinde gerçekleştirilmelidir.
III. Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi kapsamında yer alan şikâyet
7. Mahkeme içtihadının Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi kapsamındaki ilgili genel ilkeleri Mahkeme kararının 50-54. paragraflarında yer almaktadır. Masumiyet karinesi ilkesinin; hukuk doğrultusunda suçları sabit bulunmadıkça, bireylerin ulusal yetkililerce kamuoyuna suçlu olarak duyurulmaktan, tanımlanmaktan ya da bu yönde bir muameleye tabi tutulmaktan korunmaları anlamına geldiği hususunun Mahkemenin bu alandaki içtihadının oluşumunda genel ve gerekli bir unsur olduğunu vurgulamak isteriz. Mevcut haliyle Mahkeme içtihadında, Türkiye’nin oluşturduğu sistem gibi Devletleri, yargılamanın yenilenmesi sonrasında yeni yargılamalar tamamlanana kadar asıl mahkûmiyet kararının bağlayıcı yasal gücünü koruduğu bir sistemi oluşturmaktan alıkoyan hiçbir husus bulunmadığını belirtmek isteriz. Kuşkusuz, çoğunluk tarafından kararın 55. paragrafında doğru bir şekilde belirtildiği üzere, yeni yargılamada sanığa adil yargılama ve masum sayılma hakları kapsamındaki ilgili bütün usuli güvenceler sağlanmalıdır. Bununla birlikte, önem arz eden başka bir husus bulunmaktadır; bir kişinin daha önce bir suçtan mahkûm edilmesi, yargılama yenilense bile, en azından yeni yargılama tamamlanana kadar ve daha önce verilen mahkûmiyet kararı iptal edilene kadar, kişinin -örneğin seçimlerde adaylık açısından uygun olup olmadığına ilişkin- başka bağlamlardaki yasal durumunun değerlendirilmesini etkileyebilir.
8. Mahkeme kararının 56. paragrafında açıklandığı üzere, başvuranların Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi kapsamındaki şikâyetinin iki yönü bulunmaktadır. İlk olarak, Ağır Ceza Mahkemesinin, kararında sadece “sanık” kelimesi yerine “sanık/mahkûm” kelimelerini kullanarak, başvuranları suçları sabit bulunmadan önce itham edildikleri suçlardan dolayı suçlu olarak görüp görmediği hususu ortaya çıkmıştır. İkinci olarak, davalarının yeniden açılmasına yönelik karar sonrasında, ilk mahkûmiyetlerine ilişkin bilgilerin adli sicil kayıtlarında yer almaya devam etmesinin masumiyet karinesi açısından uygun olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.
9. Belirtilen birinci yönle ilgili olarak, çoğunluk ağırlıklı olarak Yargıtay’ın 13 Temmuz 2004 tarihli kararındaki gerekçeye dayanmıştır (bk. 57-59. paragraflar). Yargıtay söz konusu kararında, yargılamaların yenilenmesinin ardından, yeni yargılamaların başlangıçta yürütülen yargılamalardan tamamen bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve bu nedenle suç isnadı sanki ilk kez inceleniyormuş gibi, başvuranlara bütün usuli güvencelerin sağlanması gerektiğini kaydetmiştir. Çoğunluk, yeni yargılamaların asıl yargılamalardan tamamen bağımsız bir şekilde değerlendirilmesi gerektiği hususunun Yargıtay tarafından 2007 yılında verilen kararın ardından konuya ilişkin yeni bir karar veren Ankara Ağır Ceza Mahkemesi tarafından teyit edildiğini belirterek devam etmiştir. Ancak Mahkeme, yeni yargılamalarda başvuranların suçları sabit bulunmadan “sanık/mahkûm” kelimelerini kullanması nedeniyle Ağır Ceza Mahkemesini kusurlu bulmuştur. Çoğunluk, bu kelimelerin Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kullanılmasının masum sayılma hakkının bir ihlalini teşkil ettiği sonucuna varmıştır.
10. Aynı fikirde olmadığımızı belirtmek isteriz. Çoğunluk, yeni yargılamaların bağlamını ve asıl kararın devam eden bağlayıcı yasal gücünü ulusal hukuk ve uygulaması doğrultusunda yeterince dikkate almadan Sözleşme’nin 6 § 2 maddesini dava olaylarına uygulamışlardır. İlk olarak, Ağır Ceza Mahkemesi kendisini, yerel hukuk bakımından 1995 tarihli mahkûmiyet kararına göre halen bir suçtan mahkûm edilmiş olarak kabul edilen ancak aynı zamanda yeni yargılamalarda sanık sıfatında bulunan ve masumiyet karinesi de dâhil olmak üzere adil yargılanma ilkesinin bütün güvencelerine sahip başvuranların çelişkili durumunu dengelemeye çalışan hassas bir konumda bulmuştur. “Sanık/mahkûm” kelimelerinin kullanılması bu kapsamda değerlendirilmelidir. İkinci olarak ve daha da önemlisi, başvuranlar hiçbir şekilde, söz konusu kelime birleşiminin kullanılmasının, Ağır Ceza Mahkemesinin ispat yükümlülüğünü uygulama veya delilleri değerlendirme şekline ya da yargılamalar esnasında başvuranlara muamele edilme şekline herhangi bir etkisi olduğu yönünde bir iddiada bulunmamaktadırlar. Başvuranlar ayrıca, kararda kullanılan terminolojinin yargılamalar esnasında kendileri açısından uygulanabilir etkiler doğurduğu yönünde bir iddiada da bulunmamışlardır. Aksine, çoğunluğun da kabul ettiği üzere (bk. kararın 59. paragrafı ve yukarıda 9. paragraf), yeni yargılamalar başlangıçta gerçekleştirilen yargılamalardan tamamen bağımsız olduğundan, Ağır Ceza Mahkemesi, Yargıtay tarafından 2004 yılında verilen karara uygun olarak, başvuranlara usuli güvencelerin sağlanması gerektiğini açıkça teyit etmiştir. Diğer bir ifadeyle başvuranlar, daha önce belirtildiği üzere, Türk hukuk sisteminde ceza yargılamalarının yenilenmesine özgü özellikler ışığında değerlendirilmesi gereken “sanık/mahkûm” kelimelerinin kullanılmasının, aslında Ağır Ceza Mahkemesinin başvuranları masum saymadığı şeklinde anlaşılması gerektiği yönünde bir iddiada bulunmamışlardır.
11. Açık olmak gerekirse, -mahkûmiyet kararının geçerliliğini sürdürdüğü kesinleşmiş mahkûmiyet kararından sonra yargılamanın yenilenmesi yoluyla yeni yargılamaları içermeyen- daha geleneksel bir ceza davası bağlamında, bu nitelikteki kelimelerin bir mahkeme tarafından kullanılmasının Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi uyarınca oldukça sakıncalı olacağını elbette kabul ediyoruz. Ancak, mevcut davanın kendine özgü koşulları altında ve yukarıda belirtilen gerekçelerle, söz konusu ifade tarzının, masumiyet karinesi ilkesi açısından nasıl ihlal teşkil ettiğini anlayamamaktayız. Bize göre, belirtilen tespit Sözleşme’nin 6 § 2 maddesinin aşırı soyut ve şekilci uygulamasını teşkil etmekte olup, mevcut davanın kendine özgü bağlamını dikkate almamaktadır.
12. Çoğunluk, başvuranların Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi kapsamında yer alan şikâyetlerinin ikinci yönüyle ilgili olarak, incelenmesi gereken sorunun; ceza yargılamalarının yenilenmesinin, başvuranların 1995 yılındaki asıl mahkûmiyetlerine ilişkin bilgilerin ulusal yetkililerce adli sicil kaydından derhal silinmesini sağlaması gerekip gerekmediği sorusu olduğu kanısındadır (bk. Mahkeme kararının 63. maddesi). Ayrıca çoğunluk, belirtilen soruya olumlu cevap vermek açısından neredeyse sadece Yargıtay tarafından verilen 13 Temmuz 2004 tarihli karara istinat etmektedir. Çoğunluk, yeni yargılamaların ilk yargılamalardan tamamen bağımsız olması sebebiyle ve başvuranların yeni yargılamalar esnasında masum sayılması gerektiğinden, asıl mahkûmiyet kararına ilişkin bilgilerin adli sicil kaydında tutulmaya devam edilmesinin özünde masum sayılma hakkının ihlalini teşkil ettiği kanısındadır.
13. Ayrıca affınıza sığınarak, çoğunluğun, ceza yargılamalarının yenilenmesine ilişkin Türk hukuk sisteminin çalışma şeklini yeterince takdir etmediği kanısında olduğumuzu belirtmek istiyoruz. Davanın yeniden başlatılmasına yönelik karara bakılmaksızın, yeni yargılamalar asıl mahkûmiyet kararının onaylanması ya da iptali yönünde verilen nihai bir kararla sonlandırılana kadar, Türk hukuku uyarınca asıl kararın yürürlükte kaldığını yinelemek istiyoruz. Yeni yargılamalarda masumiyet karinesi de dâhil olmak üzere tüm usuli güvencelerin sağlanmasına yönelik zorunluluk Mahkeme içtihadı uyarınca açık olsa da, bu durum, bir yargılamanın yenilenmesinin hemen ardından, halen bağlayıcı yasal gücü bulunan asıl mahkûmiyet kararının adli sicil kaydından silinmesini sağlayacak şekilde değişiklikler yapılmasını gerektirdiği anlamına gelmemektedir. Yargıtay tarafından 2004 yılında verilen kararda yer alan hiçbir şey aksini ortaya koymamaktadır. Ayrıca söz konusu mahkeme, yeni yargılamaların asıl yargılamalardan bağımsız değerlendirilmesi gerektiğinden, sadece başvuranlara yeni yargılamalarda hangi usuli güvencelerin sağlanması gerektiği hususunu ele almıştır. Bu nedenle Yargıtay, asıl kararın devam eden bağlayıcı yasal gücünü sorgulamamış ya da örneğin bilgilerin başvuranların adli sicil kayıtlarında tutulmaya devam edilmesi gibi diğer durumlarla ilgili herhangi bir fikir beyan etmemiştir. Son olarak başvuranlar, mevcut davanın olay ve olgularında, asıl mahkûmiyet kararının adli sicil kaydında tutulmaya devam edilmesi hususunun, yeni ceza yargılamalarının Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yürütülmesinde etkisi olduğu yönünde hiçbir iddiada bulunmamışlardır. Sonuç olarak, mevcut davanın koşullarında ve yürürlükte bulunan Türk mevzuatı dikkate alındığında, Sözleşme’nin 6 § 2 maddesinin, yeni yargılamalar nihai bir kararla sonlandırılmadan önce başvuranların asıl mahkûmiyetlerine ilişkin bilgilerin adli sicil kaydından silinmesini gerektirdiği konusunda çoğunlukla aynı fikirde değiliz.
IV. 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamındaki şikâyet
14. Başvuranlar ayrıca, 2007 yılında Türkiye’de gerçekleştirilen milletvekili seçimlerinde aday olmak açısından uygun görülmemeleri nedeniyle, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edilmesinden şikâyet etmişlerdir. Başvuranların söz konusu hüküm kapsamındaki pasif haklarına müdahale edildiği konusunda çoğunluk ile hemfikir olmamıza karşın, müdahaleye yönelik öngörülebilir yasal dayanakların bulunmadığı gerekçesiyle Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiği hususunda aynı fikirde değiliz (bk. Mahkeme kararının 86-89. paragrafları).
15. Çoğunluk, kararın 87. paragrafında, bir yandan Yargıtay’ın 2004 yılında verdiği kararında ve Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin 15 Mayıs 2007 tarihinde, birinci başvuranın asıl cezasını tamamen çektiğinin beyan edilmesi yönündeki talebini karara bağlarken kabul ettikleri gerekçenin ve diğer taraftan asıl mahkûmiyete ilişkin bilgilerin adli sicil kaydında tutulmasının, Mahkeme içtihadı uyarınca ulusal hukukun öngörülebilirlik koşullarına uygun olmadığını değerlendirmiştir. Çoğunluk bu kapsamda, anlaşıldığı üzere söz konusu dönemde yürürlükte bulunan ve seçimlerde aday olma açısından uygunluk durumunu ele alan kanunlar ile bu kanunların farklı yerel mahkemelerce uygulanması arasında tutarsızlık bulunduğunu gözlemlemiştir. Çoğunluğun burada, seçim kanunlarının ilgili hükümlerinin Ankara Ağır Ceza Mahkemesince yorumlanma şeklinin (bk. 24. paragraf), Yargıtay’ın 2004 yılında yargılamaların yenilenmesinin ardından yeni yargılamaların bağımsız niteliğine ilişkin yorumuyla bağdaşmadığını ifade etmesini anlıyoruz. Özetlemek gerekirse, çoğunluğun 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiği yönündeki tespitine yönelik gerekçesi, Sözleşme’nin 6 § 2 maddesinin başta yargılamaların yenilenmesinden sonra asıl mahkûmiyet kararına ilişkin bilgilerin adli sicil kaydında tutulması olmak üzere, dava olay ve olgularına uygulanmasına yönelik görüşüyle yakından ilgilidir (bk. kararın 86. maddesi).
16. Yukarıda belirttiğimiz aynı gerekçelerle (bk. 12-13. paragraf), çoğunluk ile bu kapsamda hemfikir olamayız. Bir kez daha belirtmek gerekirse, çoğunluk 2004 yılında Yargıtay tarafından verilen kararın etkisini ve kapsamını abartmaktadır. Söz konusu mahkemenin, asıl mahkûmiyet kararının bağlayıcı yasal gücünün devam etmesini sorgulamadığını ya da örneğin milletvekili seçimlerinde adaylık çerçevesinde başvuranların adli sicil kaydında bilgilerin tutulmaya devam edilmesi gibi diğer durumlarda yasal bir öneme sahip olup olmadığı konusunda herhangi bir görüş beyan etmediğini tekrarlamak isteriz. Dolayısıyla, 1995 tarihinde verilen asıl mahkûmiyet kararının devam eden bağlayıcı yasal gücü dikkate alındığında, Ankara Ağır Ceza Mahkemesinin özellikle 2839 sayılı Kanun’un 11. maddesi, 5352 sayılı Kanun’un 9. maddesi ve Ceza Kanunu’nun 53. maddesi olmak üzere yürürlükte bulunan seçim kanunlarına ilişkin yorumu bize göre açıkça mantıksız ya da keyfi olarak değerlendirilemez. Dolayısıyla çoğunluk, başvuranların 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi kapsamında yer alan haklarına yönelik müdahalenin öngörülebilir bir yasal dayanağı bulunmadığı yönünde ikna edici herhangi bir argüman sunamamıştır.
17. Sonuç olarak, meslektaşlarımızın çoğunluğunun mevcut davada Sözleşme’nin 6 § 2 maddesi ile 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesinin ihlal edildiği yönündeki görüşleri bakımından aynı fikirde olmadığımızı belirtmek isteriz.
Full & Egal Universal Law Academy