CASE OF D.F. v. LATVIA - [Polish Translation] by the Polish Ministry of Justice

© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

SEKCJA CZWARTA

SPRAWA D.F. p. ŁOTWIE

(Skarga nr 11160/07)

WYROK

STRASBURG

29 października 2013 roku

OSTATECZNY

29/01/2014

Niniejszy wyrok stał się ostateczny na podstawie Artykułu 44 § 2 Konwencji. Wyrok może podlegać korekcie wydawniczej.

W sprawie D.F. przeciwko Łotwie,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:

David Thór Björgvinsson, Przewodniczący,
Ineta Ziemele,
Päivi Hirvelä,
George Nicolaou,
Ledi Bianku,
Zdravka Kalaydjieva,
Vincent A. De Gaetano, sędziowie,
oraz Françoise Elens-Passos, Kanclerz Sekcji,

Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 października 2013 roku,

Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 11160/07) przeciwko Republice Łotewskiej, wniesionej w dniu 20 lutego 2007 roku do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka
i Podstawowych Wolności (“Konwencja”) przez obywatela Łotwy, Pana D.F. (“skarżący”). Przewodniczący Izby postanowił z urzędu przyznać skarżącemu anonimowość zgodnie z Regułą 47 § 3 Regulaminu Trybunału.

2. Skarżący, któremu przyznano pomoc prawną, był reprezentowany przez Panią B. Didrihsone, prawnika praktykującego w Rydze. Rząd łotewski („Rząd”) był reprezentowany przez swoich Pełnomocników, Panią I. Reine, a następnie Panią K. Līce.

3. Skarżący zarzucił w szczególności, że opóźniając jego przeniesienie do więzienia Matīsa władze krajowe nie zapewniły mu bezpieczeństwa i dobrego stanu zdrowia, a także że nie dysponawał skutecznym środkiem odwoławczym do właściwego organu krajowego w tym zakresie.

4. Dnia 24 listopada 2010 roku skarga została zakomunikowana Rządowi.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

5. Skarżący urodził się w 1963 roku i obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Rydze.

A. Aresztowanie skarżącego oraz wnioski o zapewnienie mu bezpieczeństwa

6. Skarżący utrzymuje, że przez dłuższy czas w latach dziewięćdziesiątych był informatorem policyjnym w sprawach karnych
w Balvi. Wydaje się, że ta współpraca została oficjalnie udokumentowana przez policję, a skarżący otrzymał za swoje usługi wynagrodzenie.
Z czasem półświatek przestępczy w Balvi dowiedział się o jego roli informatora, wskutek czego został napadnięty i kilkakrotnie grożono mu śmiercią. Następnie skarżący przeniósł się do Rēzekne.

7. W dniu 6 października 2005 roku skarżący został aresztowany pod zarzutem gwałtu na małoletniej córce swojego wspólnika i czynu lubieżnego wobec małoletniego syna swojego wspólnika.

8. Skarżący został przeniesiony do więzienia w Daugavpils w dniu
25 października 2005 roku, gdzie przebywał do dnia 26 października 2006 roku, kiedy to został przeniesiony gdzie indziej (zobacz punkt 20 poniżej). W tym okresie został zabrany do więzienia w Rydze czterokrotnie. Spędził w sumie około 55 dni w Rydze i ponad 300 dni w Daugavpils.

9. Rząd podniósł, a skarżący nie zaprzeczył, że gdy przybył do więzienia w Daugavpils, odbył standardowy wywiad wstępny z członkiem personelu służby więziennej. Wydaje się, że w trakcie rozmowy skarżący podał nazwiska kilku osadzonych w więzieniu, z którymi był skonfliktowany
w przeszłości, a administracja więzienia zobowiązała się utrzymać go
w izolacji od tych osób w czasie jego pobytu w Daugavpils. Z drugiej strony, według Rządu, skarżący nie poinformował administracji więzienia
o swojej dawnej współpracy z policją i nie poprosił o odizolowanie go od innych więźniów. Rząd stwierdził, że w dniu 21 lutego 2006 roku skarżący zwrócił się do naczelnika więzienia w Daugavpils o przeniesienie go do oddziału, w którym więźniowie są włączani w utrzymanie porządku (obowiązki kuchenne i praca w pralni), a tym samym często utrzymują kontakt z innymi osadzonymi.

10. W dniu 17 stycznia 2006 roku prokurator odpowiedzialny za śledztwo w sprawie czynów zarzucanych skarżącemu wezwał skarżącego do przedstawienia ostatecznych wniosków w sprawie karnej. Zdaniem skarżącego, w tym dniu zwrócił się do prokuratora o przygotowanie jego przeniesienia do więzienia Matīsa, które dysponuje oddziałem przeznaczonym dla więźniów, którzy pracowali dla organów ścigania lub współpracowali z tymi organami (zobacz punkt 37 poniżej). Skarżący twierdził, że prokurator zgodził się na przeniesienie go do więzienia Matīsa w zamian za ugodę obrończą. Skarżący podniósł, że czuł się zmuszony do przyjęcia takiego układu, a ugoda obrończa została podpisana w dniu
20 stycznia 2006 roku. Przy podpisywaniu ugody obrończej był obecny obrońca skarżącego. Rząd poddał w wątpliwość wiarygodność wersji wydarzeń skarżącego, podkreślając, że zgodnie z prawem krajowym prokurator nie miał żadnej władzy, by nakazać umieszczenie skarżącego w konkretnym więzieniu; organem właściwa do tego była Administracja Więzienna (Ieslodzījuma vietu pārvalde).

11. Skarżący utrzymywał, a Rząd co do istoty nie zakwestionował, że
w dniu 24 marca 2006 roku została dodana do jego akt sprawy notatka, że powinien być osadzony w odosobnieniu od innych więźniów. Strony różnią się co do dokładnego charakteru i skutków takiego żądania – według Rządu akta sprawy skarżącego nie zawierały na piśmie niczego, co skutkowałby tym, że powinien on przebywać w izolacji przed dniem 1 listopada 2008 roku, zatem przykładowo administracja więzienia w Daugavpils nie mogła
o tym wiedzieć. Rząd przekazał Trybunałowi kopię dokumentu z dnia
11 kwietnia 2006 roku, podpisaną przez szefa policji w Rēzekne, dotyczącą przewozu trzech więźniów z Rēzekne do Daugavpils, w którym słowo “izolacja” pojawia się obok nazwiska skarżącego.

12. W dniu 13 kwietnia 2006 roku Administracja Więzienna odmówiła wydania nakazu przeniesienia skarżącego do więzienia Matīsa. Przede wszystkim zauważono, że zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi (zobacz punkt 37 poniżej) tylko “pewna kategoria więźniów” odbywa wyroki w więzieniu Matīsa. Skarżący został poinformowany, że Administracja Więzienna nie posiadała informacji o jego rzekomych powiązaniach z organami ścigania. Ponadto Administracja Więzienna wskazała, że decyzja o przeniesieniu skarżącego może być wykonane dopiero gdy jego skazanie stanie się prawomocne (uprawomocniło się dnia 1 lutego 2007: zobacz punkt 27 poniżej).

13. Skarżący zarzucił, że podczas pobytu w więzieniu w Daugavpils stał się obiektem wielokrotnej przemocy fizycznej ze strony współwięźniów. Skarżący wskazał, że w wyniku pobicia stracił kilka zębów. Jego zdaniem przemoc wobec niego była bezpośrednią konsekwencją jego wcześniejszej współpracy z policją, która stała się znana w więzieniu, w którym było osadzonych wielu więźniów z Balvi. Skarżący wskazał, że fakt, że został oskarżony o przestępstwa seksualne wobec nieletnich, również uczynił go celem nadużyć ze strony innych więźniów.

14. Skarżący zauważył ponadto, że administracja więzienia
w Daugavpils często przenosiła go z jednej celi do drugiej, a tym samym narażała go na tym liczniejsze kontakty z innymi więźniami. Kiedy poskarżył się na to, w dniu 19 czerwca 2007 roku otrzymał odpowiedź od Administracji Więziennej, w której wskazano że rozmieszczanie osadzonych w celach leży w gestii władz poszczególnych więzień, a w przypadku skarżącego administracja więzienia w Daugavpils podejmowała swoje decyzje “biorąc pod uwagę ilość miejsca dostępnego w celach, czynniki psychologiczne oraz poziom wykształcenia i stan zdrowia więźniów”.

15. W dniu 12 czerwca 2006 roku skarżący zwrócił się do Prokuratora Generalnego i przedstawił w miarę szczegółowe informacje na temat jego współpracy z policją kryminalną w Balvi, takie jak pseudonim nadany mu przez policję i fakt, że zapłacono mu za jego usługi. Podkreślił, że ze względu na charakter stawianych mu zarzutów i jego dawną współpracę z policją, znajdował się w ciągłym niebezpieczeństwie wymierzenia srogiej kary przez innych więźniów. Pismo skarżącego zostało przekazane do Administracji Więziennej, która w dniu 27 czerwca 2006 roku oddaliła jego wniosek o przeniesienie do więzienia Matīsa.

16. W dniu 21 lipca 2006 roku skarżący ponownie zwrócił się do Prokuratora Generalnego. W swoim piśmie w zasadzie powtórzył żądania poczynione w poprzednim, ale także wyraźnie odniósł się do “wniosku o izolację” w jego aktach sprawy, który jak twierdził był przestrzegany za każdym razem, gdy był on transportowany poza Daugavpils. Podał również szczegóły kilku przypadków znęcania się ze strony innych więźniów więzienia w Daugavpils. Pismo skarżącego zostało przekazane Administracji Więziennej, która zwróciła się o dodatkowe informacje do więzienia w Daugavpils. Szef bezpieczeństwa więzienia w Daugavpils zaprzeczył istnieniu jakichkolwiek zagrożeń dla skarżącego i złożył oświadczenia dwóch więźniów wymienionych przez skarżącego, którzy zaprzeczyli, jakoby sytuacje przedstawione przez skarżącego kiedykolwiek miały miejsce. W świetle tych informacji, w dniu 25 sierpnia 2006 roku Administracja Więzienna odrzuciła wniosek skarżącego o przeniesienie do więzienia Matīsa.

17. Podobny wniosek z dnia 24 lipca 2006 roku, skierowany do Administracji Więzień, został odrzucony w dniu 7 sierpnia 2006 roku.

18. W dniu 14 sierpnia 2006 roku skarżący zwrócił się do Sądu Najwyższego (gdzie w tym czasie toczyła się jego sprawa karna: zobacz punkt 26 poniżej) i wyjaśnił, że sąd jest jedyną drogą, która daje mu jeszcze nadzieję na uzyskanie przeniesienia do więzienia Matīsa. Dnia 17 sierpnia 2006 roku otrzymał odpowiedź od sędziego Sądu Najwyższego, informującą go, że wyłącznie Administracja Więzienna jest organem właściwym do rozstrzygania kwestii transferu więźniów.

19. W dniu 27 sierpnia 2006 roku skarżący zwrócił się do Prokuratora Generalnego o wszczęcie postępowania karnego przeciwko Policji Kryminalnej w Balvi w sprawie braku potwierdzenia jego współpracy z policją. W dniu 22 września 2006 roku Specjalistyczna Prokuratura (Specializētā vairāku nozaru prokuratūra) zażądała od Policji Bezpieczeństwa informacji na temat postępów poczynionych w odniesieniu do wniosku skarżącego z maja 2006 roku, w którym zwrócił się do policji o potwierdzenie swojej współpracy.

20. W dniu 5 października 2006 roku skarżący otrzymał odpowiedź od policji kryminalnej, informującą, że jego współpraca została potwierdzona, a dnia 5 października 2006 roku Państwowa Policja zwróciła się do Administracji Więziennej o przenienie go do więzienia Matīsa. Dyrektor Administracji Więzienej zarządził przeniesienie w dniu 13 października 2006 roku, a w dniu 26 października 2006 roku skarżący został przewieziony do Rygi.

21. Na wniosek Pełnomocnika Rządu, w dniu 11 marca 2011 roku Ministerstwo Sprawiedliwości dostarczyło informacji na temat, między innymi, zarzutów skarżącego wniesionych do ministerstwa. Ministerstwo poinformowało, że otrzymało bezpośrednio od samego skarżącego lub za pośrednictwem prokuratorów, liczne skargi, które odnosiły się przede wszystkim do niesprawiedliwego wyroku skazującego, kwestii zatrudnienia w jednostkach penitencjarnych i podobnych spraw. Skarżący raz (dnia 13 sierpnia 2007 roku) skarżył się na “działania Administracji Więziennej w sprawie przenoszenia go między celami”. Ministerstwo Sprawiedliwości udzieliło skarżącemu odpowiedzi, których kopie nie zostały udostępnione Trybunałowi.

B. Dokumentacja medyczna

22. Zgodnie z podsumowaniem dokumentacji medycznej skarżącego, przedstawionym przez Rząd, w listopadzie i grudniu 2006 roku oraz w styczniu 2007 roku w więzieniu w Daugavpils zostały wyrwane korzenie pięciu zębów skarżącego. Dwa razy (w dniu 31 stycznia 2006 i 9 grudnia 2010 roku) u skarżącego zdiagnozowano przewlekłe zapalenie przyzębia.

23. W odpowiedzi udzielonej skarżącemu w dniu 28 sierpnia 2007 roku Administracja Więzienna zauważyła, że w aktach sprawy skarżącego nie było niczego, co by wskazywało na to, że skarżący stracił zęby w czasie awantur z innymi osadzonymi w więzieniu w Daugavpils.

24. Według informacji uzyskanych przez skarżącego z oddziału medycznego więzienia Matīsa, w 2007 roku odwiedził tam stomatologa nie mniej niż siedem razy. Powodu i charakteru tych wizyt nie podano.

C. Postępowanie karne

25. Wyrokiem z dnia 22 marca 2006 roku Sąd Okręgowy w Latgale uznał skarżącego winnym zarzucanych mu przestępstw i skazał na karę trzynastu lat i jednego miesiąca pozbawienia wolności. Decydując się na skazanie skarżącego, sąd pierwszej instancji oparł się na zeznaniach obu ofiar. Sąd odebrał również zeznania od dwóch innych świadków i wziął pod uwagę oświadczenia wspólnika skarżącego i jego matki. Powołał się również na dwie opinie biegłych psychologów. Wyjaśnienia skarżącego zostały podsumowane w wyroku, a następnie zauważono, że wycofał swoje przyznanie się do winy przed rozprawą. Skarżący zarzucił, że starał się przedstawić sądowi pisemne oświadczenie o powodach, dla których przyznał się do winy, a mianowicie, chciał być przeniesiony do więzienia Matīsa. Jednak mając wybór, że albo jego oświadczenie zostanie odczytane na rozprawie i dopuszczone jako dowód, albo w ogóle nie zostanie dopuszczone jako dowód, wybrał tę drugą opcję, ponieważ nie chciał ujawnić swojej dawnej współpracy z policją na forum publicznym.

26. W dniu 5 grudnia 2006 roku Sąd Najwyższy odrzucił apelację skarżącego od wyroku sądu pierwszej instancji, zgadzając się z uzasadnieniem sądu niższej instancji. W odniesieniu do przyznania się do winy sąd odwoławczy zauważył, że skarżący złożył sprzeczne wyjaśnienia co do tego, dlaczego zostało ono złożone. W szczególności, raz miał wyjaśnić, że zrobił to, aby zapewnić sobie przeniesienie do innego więzienia, podczas gdy w liście do prezesa sądu pierwszej instancji miał podnieść, że przyznał się, bo był w takim stanie psychicznym, że nie pojmował, co się dzieje. Biorąc pod uwagę różne wyjaśnienia, sąd odwoławczy postanowił nie dać im wiary.

27. Dnia 1 lutego 2007 Senat Sądu Najwyższego odmówił przyjęcia odwołania skarżącego w zakresie kwestii prawnych, ponieważ orzeczono, że nie uzasadnił swojego odwołania wskazaniem znaczącego naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

28. W dniu 16 lipca 2007 roku skarżący zwrócił się do Senatu Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania w jego sprawie ze względu na naruszenie prawa procesowego i Konwencji, które rzekomo zostały dokonane w czasie pierwotnego postępowania. Niniejszy wniosek został odrzucony w dniu 10 sierpnia 2007 roku, ponieważ wnioski o wznowienie postępowania mogą być sporządzone wyłącznie przez prokuratora lub profesjonalnego pełnomocnika działającego w imieniu skazanego. Dla wniosków o wznowienie postępowania nie była przewidziana żadna państwowa pomoc prawna.

29. Skarżący uzyskał ostatecznie zastępstwo prawne, a w dniu 14 marca 2008 roku Senat rozpatrzył jego wniosek o wznowienie postępowania
i odrzucił go co do meritum.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA ORAZ MATERIAŁY RADY EUROPY

A. Właściwe dokumenty Rady Europy

30. Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (zwany dalej “CPT”) opracował standardy dotyczące traktowania osób pozbawionych wolności. Poniżej jego standardy dotyczące przemocy więziennej (dokument nr CPT/Inf/E (2002) 1, Rev. 2009, pkt 27):

“Obowiązek pieczy nad osadzonymi spoczywający na strażnikach obejmuje odpowiedzialność za ich ochronę przed innymi współosadzonymi, którzy mogą wyrządzić im krzywdę. W istocie incydenty z użyciem przemocy wśród osadzonych są zjawiskiem regularnym we wszystkich systemach penitencjarnych; łączą się one z szeroką gamą zachowań, od subtelnych form dokuczania do jawnego zastraszania i poważnych ataków fizycznych.

Opanowanie zjawiska przemocy wśród osadzonych wymaga, aby personel penitencjarny był w stanie korzystać z przysługującej mu władzy i wykonywać zadania nadzorcze w odpowiedni sposób. Personel penitencjarny musi zachować czujność na sygnały budzące niepokój, a także być gotowy i właściwie wyszkolony, aby w razie konieczności interweniować. W tym kontekście decydującym czynnikiem jest obecność pozytywnych relacji pomiędzy personelem a osadzonymi, w oparciu o zapewnienie osadzonym bezpieczeństwa i opieki, co w dużym stopniu zależy od posiadania przez personel właściwych umiejętności komunikacji międzyludzkiej. Ponadto władze zakładu karnego muszą być gotowe do pełnego poparcia personelu, gdy korzysta on ze swojej władzy. Sytuacja może także wymagać zastosowania specyficznych środków bezpieczeństwa (włącznie ze skutecznymi procedurami przeszukań); jednakże tego typu środki mogą stanowić jedynie dopełnienie opisanych wyżej założeń. Ponadto system penitencjarny musi się także zajmować właściwą klasyfikacją i rozmieszczeniem osadzonych.

Szczególnie wysokie ryzyko napaści ze strony współosadzonych ponoszą osoby podejrzane lub skazane za przestępstwa seksualne. Zapobieganie tego typu zjawiskom jest zawsze trudnym wyzwaniem. Często stosowanym rozwiązaniem jest oddzielenie takich osadzonych od reszty populacji zakładu karnego. Jednakże ta kategoria osadzonych może ponieść duże koszty ich – względnego – bezpieczeństwa z uwagi na ograniczenie programów zajęciowych w porównaniu do osadzonych poddanych zwykłemu reżimowi więziennemu. Innym rozwiązaniem jest rozproszenie osób podejrzanych lub skazanych za przestępstwa seksualne po całym zakładzie karnym. W takim przypadku należy zagwarantować niezbędne warunki dla właściwej integracji tych osadzonych w zwykłym reżimie; w szczególności personel penitencjarny musi być gotowy do stanowczego reagowania na wszelkie przejawy wrogości lub prześladowań. Trzecim przykładem rozwiązania w tym zakresie jest przeniesienie osadzonych do innego zakładu karnego przy jednoczesnym podjęciu środków w celu ukrycia charakteru popełnionych przez nich przestępstw. Każde z powyższych rozwiązań ma swoje wady i zalety, a Komitet nie dąży do promowania określonego z nich, dyskredytując pozostałe. W rzeczywistości decyzja co do sposobu poradzenia sobie z omawianym problemem zależy głównie od konkretnych okoliczności każdego przypadku.”

31. W swoim sprawozdaniu z wizyty na Łotwie w 2002 roku CPT wyraził poważne zaniepokojenie częstym występowaniem przemocy więziennej w więzieniu w Daugavpils (punkt 69). W tym względzie należy powtórzyć, że władze więzienne mają obowiązek podjęcia aktywnych środków w celu zapobiegania takiej przemocy (punkt 71).

32. Podobne obawy zostały wyrażone po wizycie CPT na Łotwie w 2004 roku. W sprawozdaniu po raz kolejny wyrażono zaniepokojenie częstotliwością i nasileniem skarg w sprawie przemocy więziennej w więzieniu w Daugavpils (punkt 43). Władze łotewskie były wielokrotnie wzywane “do podjęcia specjalnych środków ostrożności w celu ochrony ... narażonych więźniów przed wszystkimi formami przemocy” i “do opracowania strategii z myślą o rozwiązywaniu problemu przemocy między osadzonymi”.

33. Pomimo że CPT nie odwiedził więzienie w Daugavgrīva podczas swojej wizyty na Łotwie w 2011 roku, w sprawozdaniu z tej wizyty wezwano władze łotewskie “do opracowania kompleksowej strategii w celu rozwiązania problemu przemocy więziennej” (punkt 55).

34. W odpowiedzi na sprawozdanie CPT z wizyty w 2011 roku Rząd przedstawił szereg gwarancji w celu zapobiegania przemocy więziennej, wskazując, że służby bezpieczeństwa w więzieniach “w niektórych przypadkach wnioskowały [do Administracji Więziennej] o przeniesienie osadzonego do innego więzienia ze względów bezpieczeństwa”. Przy podejmowaniu decyzji o umieszczeniu więźniów w poszczególnych jednostkach penitencjarnych, właściwe władze uwzględniają, między innymi, charakter popełnionych przestępstw i “psychologiczną zgodność więźniów”.

35. Odnośna część Rekomendacji Rec (2005) 9 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich w sprawie ochrony świadków i osób współpracujących z wymiarem sprawiedliwości stanowi, co następuje.

“II. Zasady Ogólne

... 2. Przy jednoczesnym poszanowaniu prawa do obrony, ochrona świadków, osób współpracujących z wymiarem sprawiedliwości i ich bliskich powinna być w miarę potrzeby organizowana przed, w trakcie i po procesie.

3. Zastraszanie świadków, osób współpracujących z wymiarem sprawiedliwości i ich bliskich powinno, w miarę potrzeby, być karane zarówno jako odrębne przestępstwo lub też w ramach przestępstwa przy użyciu nielegalnych gróźb”.

B. Właściwe prawo krajowe

1. Rozmieszczenie więźniów

36. W chwili aresztowania skarżącego rozmieszczenie osób, które zostały zatrzymane, ale nie skazane, było uregulowane Rozporządzeniem Gabinetu Ministrów nr 211 (2003), zatytułowanym “Zasady ładu wewnętrznego w jednostkach penitencjarnych” (Ministru kabineta noteikumi Nr. 211 “Izmeklēšanas cietumu iekšējās kārtības noteikumi”), które pozostawały w mocy do dnia 1 kwietnia 2006 roku. Paragraf 19 przewidywał, że zatrzymane osoby należy umieścić w celach, a decyzje, kiedy i czy należy je przenieść, winny uwzględniać bezpieczeństwo wewnętrzne, charakter przestępstwa, na podstawie którego nastąpiło zatrzymanie, osobiste cechy i czynniki psychologiczne.

37. Od dnia 20 kwietnia 2006 roku rozmieszczenie zatrzymanych jest uregulowane w ustawie o Procedurze Zatrzymania (Apcietinājumā turēšanas kārtības likums), sekcja 11 (4) i (5), stanowiącej, że osoby zatrzymane powinny być osadzane oddzielnie od skazanych, a pracownicy i byli pracownicy niektórych instytucji, których pełną listę załączono (Administracja Więzienna i inne), jak również ich współmałżonkowie i najbliższa rodzina powinni być osadzeni oddzielnie od innych więźniów.

38. W dniu 18 lipca 2006 roku ustawa o Procedurze Zatrzymania została zmieniona. Do wersji w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 października 2006 roku (kiedy to skarżący został przeniesiony do więzienia Matīsa) została dodana nowa sekcja 11 (6), która przewidywała, że zatrzymani po raz pierwszy powinni być osadzeni oddzielnie od innych. Ten sam paragraf przewidywał również, że “zatrzymani są umieszczani w celach z uwzględnieniem bezpieczeństwa wewnętrznego, jak również (w miarę możliwości) [ich] cech indywidualnych i czynników psychologicznych”.

39. Zalecenie Administracji Więziennej nr 114 z dnia 6 sierpnia 2004 roku “W sprawie rozmieszczania skazanych w instytucjach pozbawienia wolności” (Ieslodzījuma vietu pārvaldes 2004. gada 6. augusta rīkojums Nr. 114 “Par notiesāto izvietošanas kārtību brīvības atņemšanas iestādēs”) stanowiło, że wśród kategorii osób skazanych, które mogą być osadzone w więzieniu Matīsa po tym, jak ich skazanie stanie się prawomocne, można wyróżnić następujące: osoby skazane wymagające specjalnej izolacji na mocy ustawy o Działaniach Operacyjnych (paragraf 3.7) oraz, w szczególnych przypadkach, na podstawie decyzji wydziału bezpieczeństwa Administracji Więziennej, skazani po raz pierwszy, których zbrodnie nie były popełnione przy użyciu przemocy fizycznej ani nie polegały na rozpowszechnianiu substancji odurzających.

2. Kodeks Postępowania Administracyjnego

40. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Administratīvā procesa likums) wszedł w życie dnia 1 lutego 2004 roku. Zapewnia, między innymi, prawo do zaskarżania aktów administracyjnych (administratīvais akts) oraz działań władz publicznych (faktiskā rīcība) przed sądami administracyjnymi.

41. W danym czasie sekcja 1 (3) Kodeksu Postępowania Administracyjnego definiowała akt administracyjny jako

“decyzję ... [która] znacząco ingeruje w prawa człowieka osoby szczególnie podporządkowanej [īpaši pakļauta] władzy publicznej. Wewnętrzna decyzja organu władzy publicznej, która dotyczy wyłącznie tego organu [lub] osoby szczególnie podporządkowanej nie stanowi aktu administracyjnego. Nie są aktami administracyjnymi również decyzje wydane w toku procedury karnej”.

42. Na podstawie sekcji 92 Kodeksu Postępowania Administracyjnego każdy ma prawo do otrzymania odpowiedniego odszkodowania z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej, wyrządzonej przez akt administracyjny. Zgodnie z paragrafem 93 tej samej ustawy, roszczenie o odszkodowanie może zostać złożone albo do sądu administracyjnego wraz z wnioskiem o uznanie aktu administracyjnego za bezprawny, albo do właściwego organu władzy publicznej po wyroku wydanym w takim postępowaniu.

43. Ponadto rozdział 22 Kodeksu Postępowania Administracyjnego przewiduje możliwość stosowania środków tymczasowych. W brzmieniu obowiązującym w czasie właściwym dla niniejszej sprawy, sekcja 195 tej ustawy przewidywała możliwość zastosowania środków tymczasowych, jeśli istniał “powód, by uznać, że wprowadzenie w życie decyzji sądu może być trudne lub niemożliwe”. W danym czasie sekcja 197 nie określała żadnego terminu na rozpatrzenie wniosku o zastosowanie środków tymczasowych.

3. Orzecznictwo sądów administracyjnych

44. W dniu 7 listopada 2007 roku Senat Sądu Najwyższego wydał decyzję (nr SKA-576/2007), w której w paragrafie 19 wyraźnie stwierdzono, że

“Odmowa Administracji Więziennej na przeniesienie wnioskodawcy do [innego] więzienia ... nie jest ... aktem administracyjnym. Jest to wewnętrzna decyzja organu władzy publicznej ... Jako wewnętrzna decyzja nie może być przedmiotem kontroli w postępowaniu administracyjnym, chyba że znacząco narusza prawa człowieka osoby szczególnie podporządkowanej władzy publicznej”.

45. W dniu 19 grudnia 2010 roku Senat został ponownie wezwany do zbadania, czy decyzja Administracji Więziennej o odmowie przeniesienia osadzonego do innego więzienia może być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych (decyzja nr SKA-267/2010). W paragrafie 7 tej decyzji Senat stwierdził, że w przypadku, gdy odmowa przeniesienia osadzonego znacząco ingeruje w jego prawa człowieka, należy ją uznać za akt administracyjny.

PRAWO

I. ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 3 KONWENCJI

46. Skarżący zarzucił, że nie był w stanie uzyskać przeniesienia do więzienia Matīsa, do którego był upoważniony przez prawo, a także że w rezultacie stał się obiektem przemocy, upokorzenia oraz cierpienia fizycznego i psychicznego w więzieniu w Daugavpils. Zaskarżył również brak skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu w tym zakresie. Powołał się na Artykuły 3 i 13 Konwencji. Jednak Trybunał uznaje za właściwe, aby rozpatrzyć niniejsze zarzuty jedynie na podstawie Artykułu 3. Niniejszy artykuł stanowi, co następuje:

“Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.”

47. Trybunał zbada dwa aspekty skargi skarżącego. Po pierwsze, jego zarzut, że był źle traktowany przez współosadzonych w więzieniu w Daugavpils, a po drugie domniemane naruszenie Artykułu 3 ze względu na opóźnienie w zarządzeniu jego przeniesienia do więzienia Matīsa i rzekomy brak dostępności skutecznego środka odwoławczego w tym zakresie.

A. Złe traktowanie w Daugavpils

Dopuszczalność

48. Rząd argumentował, że żądanie skarżącego jest niedopuszczalne, ponieważ nie wyczerpał środków krajowych; w szczególności nie zaskarżył rzekomego złego traktowania do prokuratury. Alternatywnie Rząd stwierdził, że zarzut skarżącego jest oczywiście bezzasadny, ponieważ nie przedstawił żadnemu organowi krajowemu ani Trybunałowi spójnego i szczegółowego dowodu na okoliczność złego traktowania.

49. Skarżący utrzymywał, że został napadnięty przez innych więźniów.

50. Trybunał nie musi rozstrzygać, czy skarżący zaskarżył rzekome znęcanie się nad nim do jakiegokolwiek organu krajowego lub czy skarga do prokuratury rzeczywiście może być uznana za skuteczny środek krajowy, ponieważ zarzut ten jest w każdym razie oczywiście bezzasadny.

51. Odwołując się do orzecznictwa w zakresie ciężaru dowodu oraz standardu dowodu w sprawach dotyczących Artykułu 3 (zestawionych przykładowo w sprawie Igars przeciwko Łotwie (dec.), nr 11682/03, §§ 64-67, 5 lutego 2013 ), Trybunał zauważa, że skarżący nie przedstawił żadnych szczegółów rzekomego złego traktowania (takich jak kiedy, gdzie, przez kogo i w jaki sposób był źle traktowany), jak również nie przedstawił żadnych dowodów na to, że poniósł jakiekolwiek urazy (zobacz, w przeciwieństwie do niniejszego, J.L. przeciwko Łotwie, nr 23893/06, §§ 71-75, 17 kwietnia 2012). Niniejsze całkowicie kontrastuje przykładowo ze szczegółowym opisem złego traktowania, jakiego doświadczył ze strony innych osadzonych w więzieniu w Daugavpils, które skarżący przedstawił Prokuratorowi Generalnemu (zobacz punkt 16 powyżej). Trybunał bierze pod uwagę, że skarżący miałby możliwość, aby zaskarżyć rzekome złe traktowanie. Mógłby to zrobić na przykład podczas rozmowy z prokuratorem w dniu 17 stycznia 2006 roku (zobacz punkt 10 powyżej). Skarżący nie utrzymywał, że wniósł jakąś skargę, a z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, że to zrobił. Wobec tego, w przeciwieństwie do wyżej wspomnianej sprawy J.L. przeciwko Łotwie, Trybunał nie dysponuje żadnymi bezpośrednimi informacjami o jakichkolwiek urazach, rzekomo poniesionych przez skarżącego, ani nie zna żadnych okoliczności faktycznych, z których takie wnioski mogłyby wynikać.

52. Co się zaś tyczy leczenia stomatologicznego, otrzymanego przez skarżącego (zobacz punkt 22 powyżej), Trybunał stwierdza, że nic w aktach sprawy (w tym twierdzenia skarżącego) nie rodzi jakichkolwiek uzasadnionych wątpliwości wobec wniosku Administracji Więziennej (zobacz punkt 23 powyżej), że przyczyną utraty zębów przez skarżącego było przewlekłe zapalenie przyzębia skarżącego, a nie jakiekolwiek akty przemocy.

53. Wynika stąd, że skarga jest oczywiście bezzasadna i musi być odrzucona zgodnie z Artykułem 35 §§ 3 (a) i 4 Konwencji.

B. Brak zapewnienia skarżącemu bezpieczeństwa

1. Zastosowanie Artykułów 34 and 37 § 1 (b) Konwencji

54. Rząd argumentował, że skarżący nie mógł lub już nie może twierdzić, że jest ofiarą naruszenia Artykułu 3 Konwencji, albo, alternatywnie, że sprawa została pomyślnie rozwiązana na szczeblu krajowym.

55. W odniesieniu do rzekomej utraty statusu ofiary Rząd podkreślił, że niniejsza skarga została złożona do Trybunału dopiero w dniu 20 lutego 2007 roku, czyli prawie cztery miesiące po przeniesieniu skarżącego do więzienia Matīsa. Rząd powołał się na decyzję Trybunału w sprawie Pančenko przeciwko Łotwie ((dec.), nr 40772/98, 28 października 1999 roku).

56. Skarżący nie przedstawił żadnych uwag w tym zakresie.

57. Trybunał zauważa, że miał okazję wyjaśnić zakres orzeczenia w wyżej przywołanej sprawie Pančenko i wytłumaczył, że uregulowanie sytuacji danej osoby jest samo w sobie wystarczającym środkiem tylko w wyjątkowych przypadkach, takich jak te dotyczące wydalenia lub ekstradycji cudzoziemców (zobacz, na przykład, Kurić i inni przeciwko Słowenii [WI], nr 26828/06, § 261, ECHR 2012 (fragmenty) oraz Gebremedhin [Gaberamadhien] przeciwko Francji (dec.), nr 25389/05, § 36, 10 październik 2006). W kontekście niemal wszystkich innych spraw Trybunał podtrzymał tradycyjny pogląd, że status “ofiary” przyznany skarżącemu może zależeć w stosownych przypadkach również od poziomu przyznanego odszkodowania na szczeblu krajowym lub przynajmniej od możliwości dochodzenia i uzyskania odszkodowania za poniesione szkody, uwzględniając okoliczności, które są zaskarżane przed Trybunałem (zobacz sprawa Kurić, przywołana powyżej, § 262, z dalszymi odniesieniami).

58. W okolicznościach niniejszej sprawy, zakładając nawet, że przeniesienie skarżącego do więzienia Matīsa było dorozumianym zezwoleniem wskazującym na potrzebę zmiany sytuacji skarżącego, Rząd nie przedstawił żadnych wyjaśnień w odniesieniu do odszkodowania za cierpienia, których według skarżącego doświadczył on podczas okresu, w którym nie miał (jeszcze) zagwarantowanego bezpieczeństwa. Dlatego argument Rządu o utracie statusu ofiary nie może zostać uwzględniony w niniejszej sprawie.

59. Alternatywnie, Rząd zwrócił się do Trybunału o skreślenie skargi z listy spraw zgodnie z Artykułem 37 § 1 (b) Konwencji. Rząd powołał się w tym kontekście na fakt, że w dniu 26 października 2006 roku, to jest przed tym, jak skarżący wniósł skargę do Trybunału, został przeniesiony do więzienia Matīsa, a zatem zaskarżona sytuacja przestała istnieć, a kwestia, która doprowadziła do skargi skarżącego dotyczącej Artykułu 3 została w ten sposób rozwiązana.

60. Skarżący nie przedstawił żadnych uwag w tym zakresie.

61. Trybunał zauważa, że rozpatrzył już podobny argument podniesiony przez Rząd w innej sprawie (Melnītis przeciwko Łotwie, nr 30779/05, §§ 31-38, 28 lutego 2012). Jak w sprawie Melnītis, Trybunał zgadza się z Rządem, że sytuacja zaskarżona przez skarżącego nie ma już miejsca. Jednakże, biorąc pod uwagę swoje rozważania dotyczące statusu ofiary przyznanego skarżącemu (zobacz punkt 58 powyżej), Trybunał nie jest w stanie zgodzić się z Rządem, że sytuacja skarżącego została rozwiązana.

62. Dlatego też Trybunał odrzuca wniosek Rządu o skreślenie skargi z listy na podstawie Artykułu 37 § 1 (b) Konwencji.

2. Dopuszczalność

a. Twierdzenia stron

63. Rząd twierdził, że skarżący nie wyczerpał środków krajowych. W szczególności mógł zakarżyć odmowę Administracji Więziennej w sprawie przeniesienia go do więzienia Matīsa albo do Ministerstwa Sprawiedliwości, albo do sądów administracyjnych.

64. Jeśli chodzi o pierwszą z wymienionych alternatyw Rząd wyjaśnił, że Administracja Więzienna podlega Ministerstwu Sprawiedliwości, a ministerstwo ma prawo kontrolować decyzje podejmowane przez Administrację Więzienną lub zarządzać wydanie decyzji w razie nieusprawiedliwionego braku działania.

65. Aby potwierdzić alternatywny argument, że sądy administracyjne byłby właściwe w zakresie odpowiedniego usunięcia braków zarzucanych przez skarżącego, Rząd powołał się na kilka orzeczeń Senatu Sądu Najwyższego.

66. Rząd przywołał decyzję z dnia 7 marca 2008 roku (nr SKA-310/2008), w której Senat nie zgodził się z uzasadnieniem wskazanym przez Rejonowy Sąd Administracyjny w odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi, która został wniesiona do sądu pierwszej instancji w dniu 11 lipca 2007 roku na decyzję Administracji Więziennej w sprawie przeniesienia wnioskodawcy do innego więzienia, w którym nie musiałby obawiać się o swoje bezpieczeństwo. W swojej decyzji Senat uznał, że co do zasady takie decyzje są przedmiotem odwołania do sądów administracyjnych jako akty administracyjne, jeżeli wnioskodawcy są w stanie udowodnić, że wspomniane decyzje znacząco ingerowały w ich fundamentalne prawa, co nastąpiłoby w przypadku, gdyby wnioskodawca był w stanie wykazać, że decyzja o przeniesieniu może wpłynąć lub wpłynęła na jego życie lub zdrowie. Następnie Senat odmówił przyjęcia skargi do rozpatrzenia, ponieważ stwierdzono, że okoliczności konkretnego przypadku nie ujawniły możliwości ingerencji w życie lub zdrowie wnioskodawcy.

67. Rząd powołał się dalej na decyzję Senatu z dnia 23 maja 2006 roku (nr SKA-300/2006), w której Senat uznał, że działania (faktiskā rīcība) władz więziennych, które znacząco ingerują w fundamentalne prawa więźniów, są co do zasady przedmiotem kontroli ze strony sądów administracyjnych.

68. W świetle tych decyzji, a także biorąc pod uwagę, że Kodeks Postępowania Administracyjnego przewidywał możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułu szkody majątkowej i niemajątkowej (zobacz punkt 42 powyżej), jak również że sądy administracyjne mają obowiązek przeprowadzenia obiektywnego rozpoznania sprawy oraz mogą opierać się na sprawozdaniach sporządzonych przez krajowe i międzynarodowe organizacje praw człowieka, Rząd argumentował, że odwoływanie się do sądów administracyjnych stanowiło skuteczny środek.

69. Skarżący stwierdził, że prawidłowo skierował swoje skargi do Ministerstwa Sprawiedliwości. W związku z tym powołał się na pismo wysłane przez wspomniane ministerstwo do Pełnomocnika Rządu w dniu 11 marca 2011 roku, w którym stwierdzono, że właściwą drogą do zaskarżenia odmowy przeniesienia więźnia do innego więzienia, która była wewnętrzną decyzją organu władzy publicznej, a ponadto nie naruszała znacząco praw człowieka danej osoby podporządkowanej, była skarga do Ministerstwa Sprawiedliwości. W tym samym piśmie zauważono również, że Ministerstwo Sprawiedliwości rozpatrzyło dwie skargi skarżącego (z dnia 13 i 16 sierpnia 2007; zobacz także punkt 21 powyżej).

70. Ponadto skarżący odwołał się do pisma, jakie otrzymał od sędziego Sądu Najwyższego w dniu 17 sierpnia 2006 roku, w którym poinformowano, że właściwym organem do podejmowania decyzji w sprawach związanych z rozmieszczaniem więźniów jest Administracja Więzienna (zobacz punkt 18 powyżej). Skarżący uznał zatem, że nie otrzymał żadnej informacji o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

b. Ocena Trybunału

71. Trybunał wielokrotnie orzekał, że w kwestii wyczerpania środków krajowych obowiązuje rozkład ciężaru dowodu. To na Rządzie, który podnosi zarzut niewyczerpania środków krajowych, ciąży obowiązek przekonania Trybunału, że środek jest skuteczny, dostępny w teorii i praktyce w danym czasie, to znaczy, że jest on dostępny, zdolny do zapewnienia zadośćuczynienia w stosunku do zarzutów skarżącego i oferuje rozsądne szanse powodzenia. Jednakże gdy wymóg ten zostanie spełniony, to na skarżącego przejdzie obowiązek wykazania, że środek przedstawiony przez Rząd w rzeczywistości został zastosowany lub z jakiegoś powodu jest niewystarczający i nieskuteczny w szczególnych okolicznościach sprawy lub istnieją szczególne okoliczności zwalniające go z tego wymogu (zobacz Melnītis, przywołany powyżej, § 46, z dalszymi odniesieniami).

72. Trybunał odnotowuje argument skarżącego, że nigdy nie został poinformowany o możliwości odwołania się do sądów administracyjnych od odmowy Administracji Więziennej w sprawie przeniesienia. Rzeczywiście wydaje się, że sędzia Sądu Najwyższego wskazał w piśmie do skarżącego, że to Administracja Więzienna sprawuje najwyższą władzę w kwestii przeniesienia więźniów. Ponadto wydaje się, że jeszcze w 2011 roku Ministerstwo Sprawiedliwości (instytucja, która na Łotwie jest odpowiedzialna, między innymi, za zapewnienie funkcjonowania systemu sądownictwa) było zdania, że skargi dotyczące odmowy przeniesienia więźniów były wyłączone z kognicji sądu administracyjnego (zobacz punkt 69 powyżej).

73. Jednakże nawet przy założeniu, że teoretycznie sądy administracyjne były dostępne dla skarżącego, Trybunał zauważa, że orzecznictwo tych sądów ujawnia istnienie znacznej niepewności co do podejścia, które należy przyjąć w związku z rozpatrywaniem kwestii przenoszenia więźniów. Na wstępie nie wydaje się, aby Rząd stwierdził, a sądy krajowe kiedykolwiek uznały, że decyzje dotyczące przenoszenia więźniów są działaniem organów władz publicznych. Dlatego też decyzja Senatu w sprawie nr SKA-300/2006 nie ma oczywistego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z drugiej strony wydaje się, że opinia sądów administracyjnych, przynajmniej w danym czasie, była niespójna odnośnie tego, czy zarządzenie przeniesienia więźnia do innego więzienia (lub odmowa zarządzenia takiego przeniesienia) stanowi akt administracyjny, wewnętrzną decyzję organu władzy publicznej lub nawet decyzję w toku procedury karnej. Kolejna wątpliwość dotyczy kwestii, czy wewnętrzna decyzja organu władzy publicznej lub decyzja wydana w toku procedury karnej, w razie uznania za znacząco ingerującą w prawa człowieka danej osoby, może być przedmiotem kontroli w sądach administracyjnych. Wreszcie, jak już orzekł Trybunał w wyżej przywołanej sprawie Melnītis (§ 51), nie jest pewne, które skargi przejdą test „znaczącej ingerencji”, opracowany przez sądy administracyjne, aby móc przyjąć je do rozpatrzenia (zobacz również punkt 44 i 45 powyżej) oraz czy ten test jest podobny lub taki sam jak test „minimalnego poziomu dolegliwości”, opracowany przez Trybunał w odniesieniu do Artykułu 3 Konwencji.

74. Trybunał jest zdania, że przynajmniej w danym czasie orzecznictwo sądów administracyjnych w sprawie przenoszenia więźniów było tak niejasne, że od skarżącego, nawet gdyby miał zapewniony pełny i nieograniczony dostęp do wszystkich istotnych orzeczeń sądów administracyjnych, nie można było racjonalnie oczekiwać, że przewidzi, że skarga na odmowę Administracji Więziennej w sprawie jego przeniesienia do więzienia Matīsa może być przyjęta do rozpatrzenia, a ostatecznie może doprowadzić do przyznania odszkodowania. Trybunał stwierdza zatem, że odwołanie się do sądów administracyjnych w danym czasie, w konkretnej sytuacji skarżącego, nie było dostępnym dla niego środkiem.

75. W odniesieniu do twierdzenia Rządu, że skarżący powinien wystąpić do Ministerstwa Sprawiedliwości, Trybunał zauważa, że skarżący istotnie złożył kilka skarg do Ministerstwa Sprawiedliwości, w tym jedną, która najwyraźniej dotyczyła przenoszenia go między celami w nieokreślonym więzieniu (patrz punkt 21 powyżej). Ponieważ Trybunałowi nie została dostarczona kopia odpowiedzi najwidoczniej udzielonej przez to ministerstwo, nie może nie uznać, że Rządowi nie udało się rzucić więcej światła na skuteczność lub jej brak w odniesieniu do skargi do Ministerstwa Sprawiedliwości.

76. Trybunał stwierdza zatem, że sprzeciw Rządu dotyczący braku wyczerpania środków krajowych musi zostać oddalony. Ponadto uważa, w świetle argumentów stron, że zarzut skarżącego podnosi poważne kwestie faktyczne i prawne wynikające z Konwencji, których ustalenie wymaga zbadania meritum sprawy. Trybunał stwierdza zatem, że skarga nie jest oczywiście bezzasadna w rozumieniu Artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Nie zostały również ustalone żadne inne podstawy do stwierdzenia jej niedopuszczalności.

3. Meritum

a. Twierdzenia stron

77. Na wstępie Rząd przyznał, że osoby podejrzane lub skazane za przestępstwa seksualne i osoby współpracujące z organami ścigania są narażone na podwyższone ryzyko przemocy więziennej. Z tego powodu w większości przypadków więźniowie należący do jednej z tych kategorii są osadzeni w oddzieleniu od ogólnej populacji więziennej, choć czasami były podejmowane starania, by zintegrować ich ze zwykłymi więźniami. Tylko w niektórych przypadkach, gdy wymagały tego okoliczności konkretnej sprawy, zdarzało się, że konieczne było przeniesienie tych więźniów do innego więzienia, aby zataić ich dawną współpracę z policją lub charakter przestępstwa, o które byli podejrzani lub za które zostali skazani.

78. Rząd uznał „uporczywe wnioski” skarżącego w sprawie przeniesienia do więzienia Matīsa za nieuzasadnione. Rząd argumentował, że przeniesienie do więzienia Matīsa nie było jedynym środkiem do zapewnienia bezpieczeństwa potencjalnie narażonemu na niebezpieczeństwo więźniowi, a przeniesienie do więzienia Matīsa w żadnym wypadku nie dawało absolutnej gwarancji bezpieczeństwa. W konkretnym przypadku skarżącego Rząd sugerował, że jego izolacja od osadzonych w więzieniu w Daugavpils, którzy byli świadomi jego dawnej współpracy z policją w Balvi, mogła być zapewniona poprzez przeniesienie go do dowolnego więzienia, znajdującego się „wystarczająco daleko” od Balvi i Daugavpils.

79. W każdym razie nie było żadnych „obiektywnych powodów” dla przeniesienia skarżącego do więzienia Matīsa, ponieważ administracja więzienia w Daugavpils nie została poinformowana ani o poprzedniej współpracy skarżącego z policją, ani o niebezpieczeństwie przemocy więziennej wobec niego. Ponadto Rząd uznał, że wniosek skarżącego o przeniesienie do jednostki, w której więźniowie są zaangażowani w utrzymanie porządku (patrz punkt 9 powyżej) potwierdzało fakt, że nie bał się pozostawać w kontakcie z innymi więźniami.

80. Skarżący twierdził, że w więzieniu w Daugavpils nie zapewniono mu bezpieczeństwa. Zwrócił uwagę, że w celu zminimalizowania ryzyka stania się ofiarą przemocy, odmówił podejmowania ćwiczeń na świeżym powietrzu przez ponad siedem miesięcy.

b. Ocena Trybunału

81. Na wstępie Trybunał zauważa, że strony są zgodne co do tego, że więźniowie podejrzani lub skazani za przestępstwa seksualne i więźniowie, którzy wcześniej współpracowali z organami ścigania, są szczególnie narażeni na przemoc więzienną w łotewskich jednostkach penitencjarnych. Związek między oskarżeniem o przestępstwa seksualne a ryzykiem przemocy między więźniami został również potwierdzony przez CPT (zobacz punkt 30 powyżej). W takich okolicznościach należy stwierdzić, że każdy dzień, który skarżący musiał spędzić z ogólną populacją więzienną, jedynie podwyższał ryzyko przemocy wobec niego, ponieważ znajomość charakteru stawianych mu zarzutów i jego dawnych powiązań z policją rozpowszechniała sie wśród coraz większej i większej liczby więźniów. Trybunał nie może również pominąć faktu, że CPT wielokrotnie wyrażał szczególne zaniepokojenie przemocą między osadzonymi w więzieniu w Daugavpils (zobacz punkt 31 i 32 powyżej) oraz ogólnie w łotewskich więzieniach (zobacz punkt 33 powyżej). W związku z tym Trybunał jest zdania, że można przyznać rację sugestii Rządu, że przeniesienie skarżącego do więzienia Matīsa nie było jedynym możliwym sposobem rozwiązania jego sytuacji w zakresie, w jakim zagrożenie przemocą było powodowane charakterem stawianych mu zarutów karnych. Trybunał ma większe trudności z zaakceptowaniem twierdzenia Rządu, że przeniesienie skarżącego do innego więzienia niż Matīsa byłoby skutecznym sposobem wyeliminowania zagrożeń wynikających z jego poprzedniej współpracy z policją. Rząd Łotwy jest wyraźnie świadomy problemów, jakim stawiają czoła więźniowie, którzy pracowali dla organów ścigania, a także ich krewni. Rozwiązaniem wybranym przez Rząd było umieszczenie takich więźniów w specjalnym skrzydle więzienia Matīsa (zobacz punkt 37 i 39 powyżej).

82. Jednakże Trybunał nie może nie zauważyć, że władze krajowe nie tylko odrzuciły to, co Rząd scharakteryzował jako „natarczywe wnioski (wniosek)” skarżącego w sprawie przeniesienia do więzienia Matīsa, ale wydaje się, że uznały, że skargi skarżącego nie wymagały żadnej reakcji, w tym tej zaproponowanej przez Rząd, czyli przeniesienia go do innego więzienia. Trybunał zbada teraz, czy organy słusznie doszły do takiego wniosku.

83. W swoim orzecznictwie Trybunał konsekwentnie stwierdzał, że wynikający z Artykułu 1 Konwencji obowiązek Wysokich Układających się Stron do zapewnienia każdemu człowiekowi podlegającemu ich jurysdykcji praw i wolności określonych w Konwencji, w tym wynikających z Artykułu 3, wymaga od Państw podjęcia środków w celu zagwarantowania, że osoby w ich jurysdykcji nie będą poddawane torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, w tym złemu traktowaniu ze strony osób prywatnych (zobacz Kovaļkovs przeciwko Łotwie (dec.), nr 35021/05, § 47, 31 stycznia 2012, z dalszymi odniesieniami). Niniejsze środki powinny zapewnić skuteczną ochronę, w szczególności, osobom zagrożonym przebywającym w więzieniu pod wyłączną kontrolą władz, a także powinny obejmować stosowne kroki, zapobiegające znęcaniu się, o którym władze wiedziały lub powinny były wiedzieć (zobacz Djurdjević przeciwko Chorwacji, nr 52442/09, § 102, 19 lipca 2011, z dalszymi odniesieniami).

84. Zakres tego obowiązku ochrony zależy od konkretnych okoliczności danej sprawy (zobacz Stasi przeciwko Francji, nr 25001/07, § 79, 20 października 2011). Trybunał w swoim orzecznictwie dotyczącym ochrony zagrożonych więźniów wyjaśnił, że władze krajowe są zobowiązane do podjejmowania wszelkich rozsądnie oczekiwanych kroków w celu zapobieżenia realnemu i bezpośredniemu ryzyku dla integralności fizycznej więźniów, o którym władze wiedziały lub powinny były wiedzieć (zobacz, wśród wielu innych orzeczeń, Pantea przeciwko Rumunii, nr 33343/96, § 190, ECHR-2003 VI (fragmenty) oraz Premininy przeciwko Rosji, nr 44973/04, § 84, 10 luty 2011). Jak już wskazał CPT (zobacz punkt 30 powyżej), władze więzienne powinny podjąć szczególne środki bezpieczeństwa, aby zaradzić problemowi przemocy więziennej. Obowiązek ten jest tym bardziej istotny w przypadku więźniów, w tym przestępców seksualnych i współpracowników policji, szczególnie narażonych na zwiększone ryzyko złego traktowania przez innych współosadzonych.

85. W odniesieniu do minimalnego poziomu dolegliwości, wymaganego do powstania odpowiedzialności władz w zakresie ochrony jednostki, podejście Trybunału ewoluowało. Początkowo Trybunał uznawał, że „samo uczucie stresu osoby osadzonej” (zobacz I.T. przeciwko Rumunii (dec.), nr 40155/02, 24 listopada 2005) oraz „sam strach przed odwetem ze strony współosadzonych w celi skarżącego” (zobacz Gołubiew przeciwko Rosji (dec.), nr 26260/02, 9 listopada 2006) nie były same w sobie wystarczające, aby uznać daną sytuację za mieszczącą się w zakresie Artykułu 3. W sytuacji, gdy strach przed odwetem był połączony z dodatkowymi elementami, Trybunał stwierdził przykładowo, że „łączny efekt przeludnienia i celowego osadzenia więźnia w celi z osobami, które mogą stanowić dla niego zagrożenie, co do zasady może rodzić problem na podstawie Artykułu 3 Konwencji” (zobacz Gorea przeciwko Mołdawii, nr 21984/05, § 47, 17 lipca 2007). W dwóch ostatnich sprawach (Rodić i inni przeciwko Bośnii i Hercegowinie, nr 22893/05, 27 maja 2008 oraz Alexandru Marius Radu przeciwko Rumunii, nr 34022/05, 21 lipca 2009) Trybunał orzekł, że „trudności, jakie znosili skarżący, w szczególności stały lęk psychiczny spowodowany groźbą przemocy fizycznej i możliwością jej zastosowania ... przekracza poziom nieuniknionych niedogodności związanych z pozbawieniem wolności”. Dlatego też stwierdzono naruszenie Artykułu 3 Konwencji.

86. Wracając do niniejszej sprawy, Trybunał zauważa, że władze państwowe były świadome, że skarżący należał do kategorii więźniów szczególnie narażonych na przemoc więzienną. Władze więzienne były wyraźnie świadome charakteru stawianych skarżącemu zarzutów i związanego z nimi ryzyka. Ponadto w ramach aparatu państwowego istniała informacja na temat dawnej współpracy skarżącego z policją (zobacz punkt 6 i 20 powyżej), jednak niniejsza informacja nie była systematycznie przekazywana między właściwymi organami. Ponadto, w przeciwieństwie do innej niedawnej sprawy przeciwko Łotwie, w której Trybunał miał okazję zastosować zasady określone powyżej (zobacz Aleksejeva przeciwko Łotwie, nr 21780/07, §§ 38-39, 3 lipca 2012), Rząd sam przyznał, że skarżący wielokrotnie wnioskował o przeniesienie do innej jednostki ze względu na zagrożenie dla życia i zdrowia w więzieniu w Daugavpils.

87. Podczas gdy Rząd przedstawił ogólne informacje dotyczące traktowania w łotewskich więzieniach więźniów w porównywalnej sytuacji do skarżącego, Trybunał nie dysponuje informacjami na temat jakichkolwiek konkretnych działań podjętych przez administrację więzienia w Daugavpils w związku z zagrożeniem skrażącego. Skarżący twierdził, a Rząd nie zakwestionował, że był często przenoszony między różnymi celami (zobacz punkt 14 powyżej). Rząd nie przedstawił żadnego przekonującego uzasadnienia tych częstych zmian. Przeniesienie więźnia z celi, w której był narażony na niebezpieczeństwo, z pewnością byłoby właściwym i, przynajmniej w krótkiej perspektywie czasu, odpowiednim środkiem. Z drugiej strony Trybunał stwierdza, że jeśli takie zmiany odbywają się często i regularnie bez wyraźnie określonych celów, to wydaje się, że jest to podejście, które jest sprzeczne z zasadami ochrony zagrożonych więźniów przed ogółem populacji więziennej, przedstawionymi przez Rząd. W każdym razie wszelkie przenoszenie narażonych więźniów powinno stanowić część starannie zaprojektowanej strategii radzenia sobie z przemocą więzienną (zobacz zalecenia CPT w punkcie 30 powyżej), której istnienia i szczegółów Rząd nie wyjaśnił.

88. Trybunał odniesie się do zarzutu skarżącego w sprawie braku szczególnych środków bezpieczeństwa (zobacz punkt 84 powyżej), które pozwoliłyby mu na uzyskanie przeniesienia do więzienia Matīsa. Skarżący w szczególności skrytykował długość okresu, który upłynął, zanim jego dawna współpraca z policją została oficjalnie potwierdzona i zostało zarządzone przeniesienie go do więzienia Matīsa.

89. Rząd twierdził, że istniejący system zapewniania bezpieczeństwa informatorom policyjnym był wystarczający i odpowiadał wymaganiom Konwencji. Zdaniem Rządu jednostki, które czuły, że ich bezpieczeństwo zostało naruszone w więzieniu z powodu ich dawnej współpracy z organami ścigania, mogły zwrócić się do policji lub prokuratora generalnego o potwierdzenie, że ta współpraca miała miejsce, po czym właściwe władze powinny zapewnić izolację więźnia, na przykład poprzez przeniesienie go do więzienia Matīsa.

90. Rząd argumentował, że mimo pewnego opóźnienia ze strony policji w rozpatrzeniu wniosku skarżącego z maja 2006 roku, system zadziałał również w jego przypadku, a jego przeniesienie zostało zarządzone w dniu 5 października 2006 roku (zobacz punkt 19 i 20 powyżej).

91. Trybunał uważa, że aby krajowy mechanizm prewencji działał skutecznie, powinien on umożliwiać właściwym władzom reagowanie szczególnie szybko i w sposób proporcjonalny do dostrzeganego ryzyka, ponoszonego przez daną osobę.

92. Jak jasno wynika ze sprawy skarżącego, wniosek do organów ścigania o potwierdzenie, że miała miejsce wcześniejsza współpraca z policją, może przekształcić się w długą i mocno biurokratyczną procedurę. W znacznym stopniu przyczynił się do tego brak wystarczającej koordynacji wśród śledczych, prokuratorów i jednostek penitencjarnych w celu zapobiegania złemu traktowaniu więźniów, którzy ze względu na to, że w przeszłości byli informatorami policji, stali się szczególnie narażeni i podatni na ataki przemocy w więzieniu. Trybunał już wcześniej zidentyfikował i skrytykował brak systematycznego podejścia do radzenia sobie z trudnościami, jakie napotykają informatorów policji w łotewskich więzieniach (zobacz J.L. przeciwko Łotwie, przywołany powyżej, § 87).

93. Trybunał zbadał możliwość wnioskowania do sądów administracyjnych o zastosowanie środków tymczasowych. Oprócz problemów określonych powyżej (zobacz punkt 72 do 74), zauważa, że w danym czasie rozdział 22 Kodeksu Postępowania Administracyjnego nie nakładał żadnych ograniczeń czasowych na sądy rozpatrujące wnioski o zastosowanie środków tymczasowych (zobacz punkt 43 powyżej ). Tak więc nawet przy założeniu, że taki wniosek mógłby być uznany za dopuszczalny, termin jego rozpatrzenia został pozostawiony całkowicie w gestii sądów.

94. W związku z powyższym Trybunał nie jest w stanie stwierdzić, że regulacja prawna, obowiązująca w czasie, gdy skarżący domagał się przeniesienia do więzienia Matīsa, była skuteczna zarówno w teorii, jak i w praktyce.

95. Biorąc pod uwagę przedłużającą się obawę i strach przed bezpośrednim ryzykiem złego traktowania, jakich doświadczył skarżący w okresie dłuższym niż rok spędzony w więzieniu w Daugavpils, a także niedostępność środka krajowego, który pozwoliłoby zaradzić tej sytuacji, Trybunał dochodzi do wniosku, że doszło do naruszenia Artykułu 3 Konwencj.

II. POZOSTAŁE ZARZUTY NARUSZENIA KONWENCJI

96. Wreszcie, skarżący przedstawił różne zarzuty na podstawie Artykułów 6, 13 i 14 Konwencji. Jednakże w świetle całego materiału znajdującego się w posiadaniu Trybunału, a także w zakresie, w jakim zaskarżone kwestie pozostają w jego kompetencji, Trybunał stwierdza, że nie ujawniono żadnego naruszenia praw i wolności określonych w Konwencji lub jej Protokołach. Wynika z tego, że ta część skargi jest oczywiście bezzasadna i musi zostać odrzucona zgodnie z Artykułem 35 §§ 3 (a) i 4 Konwencji.

III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI

97. Artykuł 41 Konwencji stanowi:

“Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie niniejszej konwencji lub jej protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.”

A. Szkoda

98. Skarżący zażądał 50 000 łotweskich lati (około 71 360 euro (EUR) jako odszkodowanie z tytułu szkody niemajątkowej.

99. Rząd uznał roszczenie skarżącego za nadmierne.

100. Trybunał, orzekając na zasadzie słuszności, przyznaje skarżącemu 8 000 euro z tytułu szkody niemajątkowej.

B. Koszty i wydatki

101. Skarżący nie przedstawił żadnych roszczeń w stosunku do poniesionych kosztów i wydatków.

C. Odsetki za zwołkę

102. Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki za zwłokę były oparte na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe.

Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje skargę w części dotyczącej opóźnienia w zarządzeniu przeniesienia skarżącego do więzienia Matīsa i rzekomej niedostępności skutecznego środka odwoławczego za dopuszczalną, a pozostałą część skargi za niedopuszczalną;

2. Stwierdza, iż doszło do naruszenia Artykułu 3 Konwencji;

3. Stwierdza

(a) że pozwane Państwo ma zapłacić skarżącemu w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z Artykułem 44 § 2 Konwencji, kwotę 8 000 EUR (osiem tysięcy euro) wraz z wszelkimi podatkami, jakie mogą podlegać naliczeniu, z tytułu szkody niemajątkowej;

(b) że po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty, winny zostać naliczone od powyższych kwot odsetki zwykłe według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe;

4. Oddala pozostałą część żądania skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i notyfikowano na piśmie
w dniu 29 października 2013 roku, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

              Françoise Elens-PassosDavid Thór Björgvinsson
KanclerzPrzewodniczący

 

Full & Egal Universal Law Academy