CASE OF DŽINIĆ v. CROATIA - [Polish Translation] by the Polish Prosecutor General

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

DRUGA SEKCJA

SPRAWA DŽINIĆ przeciwko CHORWACJI

(Skarga nr 38359/13)

WYROK

STRASBURG

17 maja 2016 roku

OSTATECZNY

17/08/2016

Wyrok ten stał się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji.
Może podlegać korekcie wydawniczej.

W sprawie Džinić przeciwko Chorwacji,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Druga Sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:

Julia Laffranque, Przewodnicząca,
Nebojša Vučinić,
Paul Lemmens,
Valeriu Griţco,
Ksenija Turković,
Jon Fridrik Kjølbro,
Stéphanie Mourou-Vikström, Sędziowie,
oraz Stanley Naismith, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2016 roku,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 38359/13) przeciwko Republice Chorwacji, wniesionej do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatela Chorwacji, pana Antuna Džinića („skarżący”), w dniu 3 czerwca 2013 roku.

2. Skarżący był reprezentowany przez pana D. Štivića, prawnika wykonującego zawód w Županja. Chorwacki Rząd („Rząd”) był reprezentowany przez swojego pełnomocnika, panią Š. Stažnik.

3. Skarżący twierdził, że zajęcie jego majątku w toku postępowania karnego nie było proporcjonalne w okolicznościach sprawy oraz że nie miał dostępu do skutecznego środka umożliwiającego zaskarżenie tego orzeczenia, co było sprzeczne z art. 1 Protokołu nr 1 i art. 13 Konwencji.

4. W dniu 8 listopada 2013 roku skarga została zakomunikowana Rządowi w odniesieniu do powyższych zarzutów, a pozostała część skargi została uznana za niedopuszczalną.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

5. Skarżący urodził się w 1952 roku. Jest biznesmenem mieszkającym w Županja.

6. W dniu 11 sierpnia 2000 roku Prokuratura Okręgowa w Vukovarze (Županijsko državno odvjetništvo u Vukovaru) zwróciła się do sędziego śledczego Sądu Okręgowego w Vukovarze (Županijski sud u Vukovaru) o wszczęcie śledztwa przeciwko skarżącemu, w zakresie sprawowania przez niego funkcji dyrektora firmy M., w związku z podejrzeniem popełnienia kilku przestępstw gospodarczych. Prokuratura wniosła również o zajęcie kilku nieruchomości będących własnością skarżącego po to, aby zabezpieczyć skuteczne egzekwowanie potencjalnego nakazu konfiskaty w wysokości 3.573.747,24 kun chorwackich (HRK) (w przybliżeniu 469.475 EUR).

7. Śledztwo wszczęto w dniu 21 sierpnia 2000 roku, a 6 marca 2001 roku sędzia śledczy uznał wniosek o zajęcie własności skarżącego za niedopuszczalny, ponieważ z Kodeksu postępowania karnego obowiązującego w tym czasie wynikało, że Prokuratura Okręgowa nie była upoważniona do wystąpienia z takim wnioskiem.

8. Po zakończeniu dochodzenia, w dniu 10 maja 2002 roku skarżący, wraz z trzema innymi osobami, został oskarżony przed Sądem Okręgowym w Vukovarze o przestępstwa gospodarcze, dotyczące w szczególności przywłaszczenia akcji oraz niewłaściwego użytkowania majątku i obiektów firmy M.

9. W dniu 28 maja 2007 roku Prokuratura Okręgowa w Vukovarze zmieniła oskarżenie, wycofała sześć zarzutów i postawiła skarżącemu jeden zarzut przywłaszczenia akcji oraz kilka zarzutów niewłaściwego użytkowania majątku i obiektów firmy M. Całkowita wartość korzyści majątkowych, którą skarżący rzekomo uzyskał w wyniku popełnienia przestępstwa, została ustalona na około 1.060.000 EUR.

10. Na podstawie zmienionego aktu oskarżenia, w dniu 8 kwietnia 2008 roku Sąd Okręgowy w Vukovarze uznał skarżącego za winnego zarzucanych mu czynów dotyczących przywłaszczenia akcji firmy oraz uniewinnił w zakresie pozostałych zarzutów. Skarżący został skazany na trzy lata i sześć miesięcy pozbawienia wolności oraz konfiskatę korzyści majątkowych w wysokości 6.169.977,35 kun chorwackich (HRK) (w przybliżeniu 850.000 EUR), uzyskanych przypuszczalnie w wyniku popełnienia przestępstwa, z powodu którego skarżący został uznany za winnego.

11. W wyniku apelacji skarżącego i Prokuratury Okręgowej w Vukovarze od tego wyroku, w dniu 18 października 2011 roku Sąd Najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske) uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

12. W prowadzonym ponownie postępowaniu oraz po wejściu w życie w 2010 roku ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa (zob. paragraf 36 poniżej), w dniu 27 czerwca 2012 roku Prokuratura Okręgowa w Vukovarze zażądała od Sądu Okręgowego w Vukovarze zajęcia kilku nieruchomości skarżącego (dziesięciu działek, dwóch domów oraz nieruchomości komercyjnej) w celu zabezpieczenia skutecznego wyegzekwowania potencjalnego nakazu konfiskaty w wysokości w przybliżeniu 1.060.000 EUR.

13. Na poparcie swojego żądania Prokuratura Okręgowa w Vukovarze przedłożyła dokumenty z rejestru gruntów poświadczające prawo własności skarżącego do nieruchomości, o zajęcie których wnioskowano. Nie wskazano oszacowanej wartości nieruchomości oraz nie odniesiono się do ich możliwej wartości. Jednakże, z informacji przedłożonych przez Rząd wynika, że wartość kilku nieruchomości będących przedmiotem postępowania oszacowano na podstawie materiału dostępnego w aktach sprawy oraz ich szacowanej wartości w momencie zakupu w 1997 roku (w całości określonej w przybliżeniu na 440.000 EUR). Natomiast wartość pozostałej części nieruchomości została oszacowana przez Prokuraturę Okręgową w Vukovarze na podstawie informacji dostępnych w rejestrze gruntów, chociaż zapisy te nie zawierały wiadomości o wartości nieruchomości.

14. W dniu 27 czerwca 2012 roku Sąd Okręgowy w Vukovarze w składzie jednoosobowym zezwolił na zajęcie nieruchomości skarżącego wymienionych we wniosku Prokuratury Okręgowej w Vukovarze w celu zabezpieczenia skutecznego wyegzekwowania potencjalnego nakazu konfiskaty w wysokości w przybliżeniu 1.060.000 EUR. W uzasadnieniu orzeczenia nie odniesiono się do proporcjonalności rzekomo uzyskanych korzyści majątkowych oraz wartości obciążonych nieruchomości.

15. Na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego w Vukovarze, zajęcie nieruchomości skarżącego zostało wpisane do rejestru gruntów.

16. Skarżący zaskarżył orzeczenie Sądu Okręgowego w Vukovarze do Sądu Najwyższego, który w dniu 5 września 2012 roku uchylił to orzeczenie oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania na tej podstawie, że orzeczenie zostało wydane przez niewłaściwie obsadzony skład sądu – jednoosobowo zamiast w składzie trzyosobowym.

17. W dniu 17 października 2012 roku skarżący wnioskował do Sądu Okręgowego w Vukovarze o usunięcie uchylonego nakazu zajęcia z rejestru gruntów. Skarżący podkreślał, że zaciągnął kredyt zabezpieczony hipoteką na nieruchomościach, oraz że nie uzyska prolongaty spłaty kredytu z powodu obciążenia nieruchomości, co w konsekwencji spowoduje jego bankructwo oraz zniszczenie prowadzonej przez niego działalności. Na poparcie swojego wniosku przedłożył korespondencję elektroniczną, w której bank zwracał się z prośbą o wyjaśnienie, kiedy nakaz zajęcia zostanie zniesiony, ponieważ wpływa on na zarządzanie jego kredytem.

18. W dniu 18 października 2012 roku pełnomocnik skarżącego otrzymał wezwanie z Sądu Okręgowego w Vukovarze do stawienia się w dniu 30 października 2012 roku przed składem orzekającym złożonym z trzech sędziów, bez podania dokładnego powodu wezwania. Zostało również zaznaczone, że posiedzenie sądu może odbyć się pod nieobecność obrony.

19. W dniu 30 października 2012 roku skład orzekający złożony z trzech sędziów Sądu Okręgowego w Vukovarze rozpatrzył wniosek Prokuratury Okręgowej w Vukovarze o zajęcie nieruchomości skarżącego. Tego samego dnia, sąd w pełni zaakceptował wniosek i orzekł w przedmiocie obciążenia nieruchomości skarżącego wskazanych we wniosku Prokuratury Okręgowej w Vukovarze (zob. paragraf 12 powyżej) przez zakaz ich zbywania lub obciążania. Właściwa część orzeczenia brzmi:

„Dokumenty z rejestru gruntów...wskazują, że oskarżony Antun Džinić jest właścicielem wymienionych powyżej nieruchomości.

Na mocy art. 11 § 1(A) w związku z art. 31 § 2 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa (Dziennik Urzędowy nr 145/2010), a także w świetle art. 12 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa, niniejszy skład orzekający uznaje, że istnieje domniemanie niebezpieczeństwa, iż roszczenie Republiki Chorwacji w odniesieniu do konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa może nie być egzekwowalne lub byłoby utrudnione bez nakazu zastosowania środków ograniczających.

Na mocy art. 82 Kodeksu karnego nikt nie może zatrzymać korzyści pochodzących z przestępstwa.

W akcie oskarżenia Prokuratury Okręgowej w Vukovarze ...oskarżonemu Antunowi Džinićowi postawiono zarzut, w związku z punktem 4 (a), (b) i (c), nabycia dla siebie korzyści majątkowej w wysokości 1.800.857,74 kun chorwackich (HRK).

...

Przedmiotowe postępowanie dotyczy kwestii ... konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa na mocy art. 11 § 1(A) w związku z art. 31 § 2 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa. W świetle powyższego, nakazano wpisanie do rejestru gruntów prowadzonego przez Sąd grodzki w Županja obciążenia wymienionych nieruchomości .”.

20. Obciążenie nieruchomości skarżącego zostało wpisane do rejestru gruntów na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego w Vukovarze.

21. W dniu 12 listopada 2012 roku skarżący złożył zażalenie do Sądu Najwyższego, kwestionując postanowienie Sądu Okręgowego w Vukovarze nakazujące zajęcie jego własności. Podniósł w szczególności, że wartość obciążonej własności, według jego szacunków, wynosiła ponad 20.000.000 kun chorwackich (HRK) (w przybliżeniu 2.600.000 EUR), a więc znacząco przewyższała rzekomo uzyskane korzyści majątkowe w związku z popełnieniem przestępstwa będącego przedmiotem postępowania. Skarżący podkreślił również, że uzasadnione było, by Sąd Okręgowy w Vukovarze dokonał przynamniej ogólnego oszacowania wartości obciążonych nieruchomości oraz rzekomych korzyści majątkowych pozyskanych w wyniku popełnienia przestępstwa. W związku z tym, skarżący podniósł, że nie przeprowadzając takiej oceny, Sąd Okręgowy w Vukovarze nałożył nadmierny ciężar na jego prawo do własności.

22. W dniu 27 grudnia 2012 roku Sąd Najwyższy oddalił zażalenie skarżącego. W odniesieniu do szczegółowych zarzutów skarżącego podnoszących brak proporcjonalności nałożonych środków, Sąd Najwyższy zauważył:

„Sąd Najwyższy zauważa, że zasada proporcjonalności nie została naruszona, ponieważ Antun Džinić jest oskarżony o uzyskanie korzyści majątkowych w wysokości 1.800.857,74 kun chorwackich (HRK), a wartość obciążonych nieruchomości nie uzasadnia [jego] argumentu, iż wartość obciążonych nieruchomości wymienionych w normatywnej części zaskarżonego postanowienia znacząco przekracza [możliwe] roszczenia”.

23. W dniu 18 lutego 2013 roku skarżący złożył skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (Ustavni sud Republike Hrvatske), kwestionując orzeczenia sądów niższej instancji dotyczące zajęcia jego nieruchomości. Powołał się na Konwencję oraz orzecznictwo Trybunału, utrzymując, że orzeczenie w sprawie zajęcia jego własności było nieproporcjonalne.

24. W dniu 20 lutego 2013 roku skarżący wnioskował do Sądu Okręgowego w Vukovarze o zniesienie lub ponowną ocenę nakazu zajęcia. Twierdził, że istniały inne mniej restrykcyjne środki zabezpieczenia wykonania potencjalnego nakazu konfiskaty oraz utrzymywał, iż nie zarzucano, że zajęte nieruchomości zostały uzyskane w wyniku popełnienia przestępstwa. Nalegał również, aby Sąd Okręgowy w Vukovarze dokonał oszacowania zajętej własności, aby ograniczyć zasięg obciążenia do wartości rzekomo uzyskanych korzyści majątkowych. Skarżący utrzymywał także, że wartość zajętych nieruchomości znacząco przekraczała rzekomo uzyskane korzyści majątkowe, co zagrażało prawidłowemu funkcjonowaniu jego przedsiębiorstwa.

25. W dniu 25 kwietnia 2013 roku Trybunał Konstytucyjny uznał skargę konstytucyjną skarżącego z dnia 18 lutego 2013 roku (zob. paragraf 23 powyżej) za niedopuszczalną, ponieważ orzeczenia sądów niższej instancji nie dotyczyły rozstrzygnięcia co do istoty któregokolwiek z praw lub obowiązków skarżącego lub jakiegokolwiek oskarżenia o przestępstwo przeciwko niemu.

26. W dniu 9 lipca 2013 roku skład orzekający złożony z trzech sędziów Sadu Okręgowego w Vukovarze oddalił wniosek skarżącego w sprawie zniesienia lub ponownej oceny nakazu zajęcia (zob. paragraf 24 powyżej). Właściwa część orzeczenia brzmi:

„Wnioski o zniesienie obciążenia oraz o jego zmianę są bezpodstawne.

Z ostatecznego aktu oskarżenia Prokuratury Okręgowej w Vukovarze wynika ... że istnieje uzasadnione podejrzenie, iż oskarżony Antun Džinić, w związku z popełnieniem przestępstw wymienionych w punktach 4 (a), (b) i (c) [oskarżenia], uzyskał korzyści majątkowe w łącznej kwocie 1.800.857 kun chorwackich (HRK).

Ponieważ [nakaz zajęcia] opiera się, na mocy art. 12 § 1 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa, na domniemaniu, iż istnieje niebezpieczeństwo braku egzekwowalności konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa lub że jej wykonanie będzie utrudnione bez podjęcia środka ograniczającego, postanowiono jak w sentencji.”

27. W dniu 12 lipca 2013 roku skarżący zaskarżył to orzeczenie, składając zażalenie do Sądu Najwyższego. Zarzucał, że nie miał skutecznej możliwości kwestionowania nakazu zajęcia podczas rozprawy przed Sądem Okręgowym w Vukovarze, oraz że zajęcie jego własności było nieproporcjonalne, a w efekcie sprzeczne z art. 1 Protokołu nr 1. Skarżący podkreślił, że nie było jasne, na jaką kwotę domniemanych korzyści majątkowych został wydany nakaz ograniczenia. Sąd Okręgowy w Vukovarze odnosił się jedynie do jednego punktu oskarżenia, zarzucającego, że skarżący uzyskał korzyści majątkowe w wysokości 1.800.857 kun chorwackich (HRK), podczas gdy pominął inny punkt oskarżenia, w świetle którego pozyskał korzyści majątkowe w wysokości 6.169.977,35 kun chorwackich (HRK). Skarżący zatem, przypuszczając, iż całkowita kwota korzyści majątkowych, w sprawie których wydany został nakaz zajęcia, odpowiadała sumie dwóch odnotowanych kwot (w przybliżeniu 1.060.000 EUR), załączył szczegółowe oszacowanie wartości każdej obciążonej nieruchomości, przygotowane na podstawie ogólnie dostępnego portalu internetowego na temat rynkowych wartości nieruchomości w Chorwacji. W świetle powyższego oszacowania, całkowita wartość obciążonych nieruchomości odpowiadała około 9.887.084 EUR. Skarżący utrzymywał zatem, że istniała rażąca nieproporcjonalność pomiędzy rzekomymi korzyściami majątkowymi pozyskanymi w wyniku popełnienia przestępstwa określonymi w oskarżeniu a wartością obciążonych nieruchomości, w wyniku czego nałożono na niego nadmierny indywidualny ciężar.

28. W dniu 17 października 2013 roku Sąd Najwyższy, działający jako sąd odwoławczy, oddalił zażalenie skarżącego, wskazując, co następuje:

„Te same zarzuty były podniesione przeciwko orzeczeniu z dnia 30 października 2012 roku ... i wówczas wskazano wnoszącemu odwołanie, iż zasada proporcjonalności nie została naruszona ... Poprzez teoretyczną ocenę wartości nieruchomości wskazaną w zażaleniu, wnoszący nie zdołał podważyć ustaleń sądu pierwszej instancji.

Argument wnoszącego odwołanie, iż z zaskarżonego orzeczenia nie wynika jasno, którą kwotę korzyści majątkowych rzekomo uzyskał, jest bezpodstawny.

Sąd pierwszej instancji stwierdził w zaskarżonym orzeczeniu, że oskarżony uzyskał korzyści majątkowe w wysokości 1.800.857 kun chorwackich (HRK), o których mowa w punkcie 4 aktu oskarżenia, ale nie wskazał kwoty określonej w punkcie 1 oskarżenia w wysokości 6.169.977,35 kun chorwackich (HRK), będącej w świetle okoliczności sprawy, bezsporną. W związku z tym, nie ma wątpliwości, że [nakaz zajęcia] został wydany w odniesieniu do całkowitej kwoty korzyści majątkowych, jak to zostało wyjaśnione w pierwszym orzeczeniu, na mocy którego został zarządzony środek.”

29. Skarżący zaskarżył to orzeczenie do Trybunału Konstytucyjnego, który w dniu 7 lutego 2014 roku stwierdził niedopuszczalność skargi, powtarzając swoje wcześniejsze uzasadnienie (zob. paragraf 25 powyżej).

30. Na ostatniej rozprawie w toku postępowania karnego przed Sądem Okręgowym w Vukovarze w dniu 8 lipca 2014 roku, skarżący ponownie wnioskował o zniesienie nakazu zajęcia.

31. W dniu 11 lipca 2014 roku Sąd Okręgowy w Vukovarze uznał skarżącego winnym zarzucanego mu czynu niewłaściwego wykorzystania aktywów firmy M. oraz obiektów, przez co rzekomo uzyskał korzyści majątkowe w wysokości 1.800.857,74 kun chorwackich (HRK) (w przybliżeniu 240.000 EUR), oraz uniewinnił od zarzutów przywłaszczenia udziałów firmy, a także jednego zarzucanego przypadku niewłaściwego użytkowania majątku i obiektów firmy M. Skarżący został skazany na dwa lata pozbawienia wolności oraz konfiskatę w wysokości 1.800.857,74 kun chorwackich (HRK). Sprawa jest na etapie postępowania odwoławczego przed Sądem Najwyższym.

32. Tego samego dnia Sąd Okręgowy w Vukovarze oddalił wniosek skarżącego o zniesienie nakazu zajęcia wydanego podczas rozprawy w dniu 8 lipca 2014 roku (zob. paragraf 30 powyżej). Wniosek uznano za nieuzasadniony na tej podstawie, iż zajęcie własności mogło utrzymywać się przez sześćdziesiąt dni po właściwych procedurach związanych z prawomocnością wyroku. Jako że wyrok nie stał się ostateczny, Sąd Okręgowy w Vukovarze stwierdził, iż nie było podstaw do zniesienia nakazu zajęcia.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA

A. Właściwe prawo krajowe

1. Konstytucja

33. Właściwe przepisy Konstytucji Republiki Chorwacji (Ustav Republike Hrvatske, Dziennik Urzędowy nr 56/1990, 135/1997, 8/1998, 113/2000, 124/2000, 28/2001, 41/2001, 55/2001, 76/2010, 85/2010 i 5/2014) brzmią następująco:

Art. 48

„Gwarantuje się prawo własności ...“.

2. Kodeks karny

34. Właściwe przepisy Kodeksu karnego (Kazneni zakon, Dziennik Urzędowy nr 110/1997, 27/1998, 50/2000, 129/2000, 51/2001, 111/2003, 190/2003, 105/2004, 84/2005, 71/2006, 110/2007 i 152/2008), przewidywały:

Konfiskata korzyści podchodzących z przestępstwa
Art. 82

„(1) Nikt nie może zatrzymać korzyści pochodzących z przestępstwa. Korzyści [pochodzące z przestępstwa] będą konfiskowane orzeczeniem sądu stwierdzającym, że zostało popełnione przestępstwo.

...”.

3. Kodeks postępowania karnego

35. Właściwe przepisy Kodeksu postępowania karnego (Zakon o kaznenom postupku, Dziennik Urzędowy nr 110/1997, 27/1998, 58/1999, 112/1999, 58/2002 i 62/2003) przewidywały:

Art. 20

„...

(2) Sąd okręgowy w składzie trzech sędziów jest właściwy do rozpoznawania spraw jako sąd drugiej instancji oraz wydaje [inne] orzeczenia poza rozprawą główną.”.

4. Ustawa o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa

36. Właściwe części ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa (Zakon o postupku oduzimanja imovinske koristi ostvarene kaznenim djelom i prekršajem, Dziennik Urzędowy nr 145/2010), który wszedł w życie dnia 1 stycznia 2011 roku, przewidują:

Art. 1

„...

(2) Inne przepisy dotyczące identyfikacji, ograniczenia i egzekwowania nakazów konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstw lub wykroczeń stosuje się, o ile niniejsza ustawa nie stanowi inaczej.”

Art. 3

„Terminy użyte w tej ustawie mają następujące znaczenie:

...

7. Prokurator jest właściwym Prokuratorem Okręgowym...

...

8. wnioskującym ... jest prokurator, ...”

Art. 11

„(1) W celu zabezpieczenia możliwej konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa, wnioskujący jest uprawniony, aby przed lub po wszczęciu postępowania karnego ..., wnioskować o jakikolwiek środek ograniczający, który pozwala na osiągnięcie zamierzonego celu, a w szczególności:

a) zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości ... wraz z wpisem zakazu do rejestru gruntów...”

Art. 12

„(1) W postępowaniu dotyczącym środka ograniczającego w odniesieniu do powyższej ustawy domniemywa się, że istnieje zagrożenie, iż roszczenie Republiki Chorwacji w związku z konfiskatą korzyści uzyskanych z popełnionego przestępstwa nie byłoby wykonalne lub pojawiłyby się problemy, gdyby nie zastosowano w/w środka.

(2) Ograniczenie może zostać nałożone, zanim oskarżony miał możliwość udzielenia odpowiedzi na wniosek.”

Art. 15

„...

(2) Środek ograniczający musi być zniesiony lub zastąpiony przez inny środek przed upływem terminu, na który został zarządzony ... jeżeli sąd, na podstawie wniosku oskarżonego, stwierdza, że [ograniczenie] nie jest dalej koniecznie lub, że [ten sam cel] może zostać osiągnięty poprzez zastosowanie innego środka ograniczającego, oraz jeśli oskarżony bądź osoba trzecia zapewni kaucję gwarancyjną. Kaucja ta będzie zawsze w gotówce lub wyjątkowo może polegać na dostarczeniu przedmiotów lub praw, które, w ocenie sądu, mogą być szybko spieniężone.”

Art. 16

„1) Ograniczenie może być nałożone na okres maksymalnie sześćdziesięciu dni po tym, jak sąd poinformuje oskarżonego, że wyrok ... stał się ostateczny.

...”

Art. 17

„(1) Republika Chorwacji ponosi odpowiedzialność za szkodę związaną z zastosowaniem środka ograniczającego mającego na celu zabezpieczenie konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa.

...

(3) Oskarżony może wszcząć postępowanie cywilne o odszkodowanie przed właściwym sądem w ciągu roku od wydania ostatecznego wyroku, na mocy którego został uniewinniony lub zarzuty zostały oddalone...W sprawie w odniesieniu do paragrafu 1 tego artykułu, oskarżony może wszcząć postępowanie cywilne w terminie trzydziestu dni po tym, jak dowiedział się o odrzuceniu przez Prokuraturę Okręgową jego/jej wniosku o polubowne załatwienie sprawy...”.

B. Właściwa praktyka

37. W swoich orzeczeniach, nr Kž-290/2012-3 i Kž-289/2012-3 z dnia 5 czerwca 2012 roku, Sąd Najwyższy uznał, że na wniosek oskarżonego o zastosowanie mniej surowego środka zabezpieczającego egzekucję potencjalnego nakazu konfiskaty, właściwy sąd miał za zadanie zbadać, czy istniała taka możliwość. Sąd podkreślił także, że kaucja gwarancyjna, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa, nie może zostać nałożona łącznie ze środkiem ograniczającym.

III. WŁAŚCIWE DOKUMENTY MIĘDZYNARODOWE

A. Organizacja Narodów Zjednoczonych

1. Konwencja przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej

38. Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (A/RES/55/25) we właściwej części stanowi, co następuje:

Art. 2

„Dla celów niniejszej Konwencji:

...

(d) „mienie” oznacza wszelkiego rodzaju dobra, zarówno materialne, jak i niematerialne, ruchome i nieruchome, a także dokumenty oraz instrumenty prawne stanowiące o istnieniu tytułu własności lub uprawnień do tych dóbr;

(e) „dochody z przestępstwa” oznaczają każde mienie pochodzące lub uzyskane, w sposób bezpośredni lub pośredni, z popełnienia przestępstwa;

(f) „zakaz obrotu” lub „zajęcie” oznacza czasowy zakaz transferu, zamiany, rozporządzania mieniem oraz przemieszczania go lub czasowe objęcie nadzoru lub kontroli nad mieniem na podstawie nakazu wydanego przez sąd lub inny właściwy organ;

(g) „konfiskata”, co obejmuje również przepadek mienia w sytuacji, gdzie ma to zastosowanie, oznacza trwałe pozbawienie mienia na mocy nakazu sądu lub innego właściwego organu;

...”

Art. 12

„1. Państwa-Strony w najszerszym możliwym zakresie przyjmą w prawie wewnętrznym środki, jakie okażą się konieczne dla umożliwienia konfiskaty:

(a) dochodów uzyskanych z przestępstw objętych zakresem niniejszej konwencji lub mienia, którego wartość odpowiada wartości takich dochodów;

...”.

2. Konwencja przeciwko korupcji

39. Właściwa część Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji (A/58/422) brzmi następująco:

Art. 31

„1. Każde Państwo-Strona podejmie, w największym możliwym zakresie dozwolonym przez swój wewnętrzny system prawny, środki, jakie mogą być konieczne w celu umożliwienia konfiskaty:

(a) dochodów pochodzących z przestępstw ustanowionych zgodnie z niniejszą Konwencją lub mienia wartości odpowiadającej wysokości takich dochodów;

...”.

B. Rada Europy

40. Właściwe przepisy Konwencji o praniu, ujawnianiu, zajmowaniu i konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa (CETS Nr 141) stanowią:

Art. 2 – Środki konfiskaty

„1. Każda Strona podejmuje środki ustawodawcze i inne, konieczne dla umożliwienia jej konfiskowania narzędzi i dochodów lub mienia, którego wartość odpowiada takim dochodom.

2. Każda Strona może, w chwili podpisywania lub składania dokumentu ratyfikacyjnego, przyjęcia, zatwierdzenia lub przystąpienia, przez oświadczenie skierowane do Sekretarza Generalnego Rady Europy, oświadczyć, że ustęp 1 niniejszego artykułu stosuje się tylko do przestępstw lub rodzajów przestępstw wymienionych w tym oświadczeniu.“

Art. 3 – Środki śledcze i środki tymczasowe

„Każda Strona podejmuje środki ustawodawcze i inne, konieczne dla umożliwienia jej identyfikacji oraz odszukania mienia podlegającego konfiskacie zgodnie z artykułem 2 ustęp 1 oraz zapobieżenia wszelkim transakcjom, transferowi lub rozporządzaniu takim mieniem.”.

C. Unia Europejska

41. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 roku w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej we właściwej części stanowi, co następuje:

Art. 7
Zabezpieczenie

„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu umożliwienia zabezpieczenia mienia w celu ewentualnej późniejszej konfiskaty. Środki takie, o których zastosowaniu decyduje właściwy organ, obejmują pilne działanie, które w razie konieczności należy podjąć w celu zabezpieczenia mienia.

...”

Art. 8
Środki zabezpieczające

„1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia osobom, w odniesieniu do których stosuje się środki przewidziane w niniejszej dyrektywie, prawa do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia oraz do rzetelnego procesu sądowego w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących im praw.

2. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by jak najszybciej po wykonaniu nakazu zabezpieczenia powiadomić o nim osobę, której nakaz ten dotyczy. W powiadomieniu należy uzasadnić, przynajmniej pokrótce, wydanie takiego nakazu. Jeżeli jest to konieczne dla właściwego przebiegu postępowania karnego, właściwe organy mogą opóźnić powiadomienie o nakazie zabezpieczenia mienia osoby, której nakaz ten dotyczy.

3. Nakaz zabezpieczenia mienia obowiązuje tylko przez okres konieczny do zabezpieczenia mienia ze względu na możliwość późniejszej konfiskaty.

4. Państwa członkowskie zapewniają osobie, której mienia dotyczy nakaz zabezpieczenia, skuteczną możliwość zaskarżenia go przed sądem zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym. Procedury takie mogą przewidywać, że w przypadku, gdy wstępny nakaz zabezpieczenia mienia został wydany przez właściwy organ inny niż organ sądowy, nakaz taki musi najpierw zostać przedłożony organowi sądowemu w celu jego zatwierdzenia lub kontroli, zanim będzie mógł zostać zaskarżony przed sądem.

5. Zabezpieczone mienie, które nie ulega późniejszej konfiskacie, jest niezwłocznie zwracane. Warunki lub zasady proceduralne regulujące zwrot takiego mienia określane są przez prawo krajowe.

6. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy nakaz konfiskaty zawierał uzasadnienie oraz by o takim nakazie powiadamiać osobę, której on dotyczy. Państwa członkowskie zapewniają osobie, w odniesieniu do której nakazano konfiskatę, możliwość zaskarżenia nakazu konfiskaty przed sądem.

...

8. W postępowaniu, o którym mowa w art. 5, osobie, której dotyczy konfiskata, musi przysługiwać rzeczywista możliwość zakwestionowania okoliczności sprawy, w tym konkretnych faktów i dostępnych dowodów, na podstawie których, dane mienie uznano za mienie pochodzące z działalności przestępczej.

...”.

PRAWO

I. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 1 PROTOKOŁU NR 1 ROZPATRYWANE SAMODZIELNIE I W ZWIĄZKU Z ART. 13 KONWENCJI

42. Skarżący zarzucał, iż zajęcie jego własności nie było proporcjonalne do okoliczności sprawy, a także wyrażał niezadowolenie z powodu braku dostępu do skutecznego środka zaskarżenia tego orzeczenia. Powoływał się na art. 13 Konwencji oraz art. 1 Protokołu nr 1, brzmiących następująco:

Art. 13

„Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe.”

Art. 1 Protokołu nr 1

„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba, że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa Państwa do wydawania takich ustaw, jakie uzna za konieczne dla uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zapewnienia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych.”.

A. Dopuszczalność

1. Argumenty stron

43. Rząd podniósł, że skarżący nie wyczerpał krajowych środków odwoławczych zważywszy, że nie stawił się przed składem orzekającym złożonym z trzech sędziów Sądu Okręgowego Vukovarze, który postanowił o zajęciu mienia w dniu 30 października 2012 roku. W opinii Rządu, skarżący miał możliwość udziału w postępowaniu przed składem orzekającym złożonym z trzem sędziów. Pozwoliłoby to na skuteczne zakwestionowanie wniosku o zajęcie jego własności wydanego przez Prokuraturę Okręgową w Vukovarze. Niemniej jednak, w związku z tym, że skarżący nie pojawił się, Sąd Okręgowy w Vukovarze nie miał powodu, aby nie zaakceptować tego wniosku i nie wydać nakazu zajęcia jego własności.

44. Skarżący twierdził, że wyczerpał wszystkie dostępne krajowe środki odwoławcze w toku postępowania w związku z zajęciem jego własności. W szczególności podkreślił, iż skład orzekający złożony z trzech sędziów, na który powoływał się Rząd, nigdy nie przekazał mu wniosku o wydanie nakazu zajęcia. Wskazał też, że postępowanie przed składem orzekającym złożonym z trzech sędziów nie zapewniło odpowiednich gwarancji procesowych, ponieważ postępowanie przed takim składem orzekającym miało formę posiedzenia sądu a nie rozprawy, podczas której można byłoby przeprowadzić skuteczne badanie właściwych dowodów.

2. Ocena Trybunału

45. Trybunał podkreśla, że w związku z treścią art. 35 ust. 1 Konwencji, może zajmować się skargą dopiero po wyczerpaniu wszystkich krajowych środków odwoławczych. Celem art. 35 jest zapewnienie Układającym się Państwom możliwości zapobiegania lub naprawienia zarzucanych im naruszeń, przed przekazaniem ich do Trybunału (zob., np. Mifsud przeciwko Francji (dec.) [WI], nr 57220/00, § 15, ETPCz 2002-VIII). Obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych nakłada na skarżących obowiązek wykorzystania środków, które są skuteczne, wystarczające i dostępne w odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia Konwencji. Aby środek był skuteczny, musi bezpośrednio rozstrzygać w przedmiocie zaskarżonego stanu rzeczy (zob. Balogh przeciwko Węgrom, nr 47940/99, § 30, 20 lipca 2004 roku).

46. Zasada wyczerpania krajowych środków odwoławczych musi być stosowana z uwzględnieniem pewnego stopnia elastyczności i bez nadmiernego formalizmu. Jednocześnie, wymaga to, co do zasady, by skargi wnoszone później na szczeblu międzynarodowym były najpierw podniesione przed władzami krajowymi, przynajmniej co do istoty oraz zgodnie z formalnymi wymogami prawa krajowego (zob. Azinas przeciwko Cyprowi [WI], nr 56679/00, § 38, ETPCz2004-III; Melnik przeciwko Ukrainie, nr 72286/01, § 67, 28 marca 2006 roku; Hummatov przeciwko Azerbejdżanowi, nr 9852/03 i 13413/04, § 91, 29 listopada 2007 roku; oraz Dvořáček i Dvořáčková przeciwko Słowacji, nr 30754/04, § 54, 28 lipca 2009 roku).

47. Niemniej jednak, w przypadku istnienia kilku krajowych środków odwoławczych, które mogą zrealizować cel danej osoby, jest ona uprawniona do wyboru środka, który wyraża istotę jego skargi. Innymi słowy, po zastosowaniu środka odwoławczego nie jest wymagane użycie innego, który ma zasadniczo ten sam cel (zob. T.W. przeciwko Malcie [WI], nr 25644/94, § 34, 29 kwietnia 1999 roku; Moreira Barbosa przeciwko Portugalii (dec.), nr 65681/01, ETPCz2004-V; oraz Jeličić przeciwko Bośnii Hercegowinie (dec.), nr 41183/02, 15 listopada 2005 roku; oraz Jasinskis przeciwko Litwie, nr 45744/08, § 50, 21 grudnia 2010 roku).

48. Trybunał zauważa, iż po początkowym zajęciu własności skarżącego na mocy orzeczenia Sądu Okręgowego w Vukovarze z dnia 30 października 2012 roku (zob. paragraf 19 powyżej), skarżący, zaskarżając je, właściwie wykorzystał wszystkie krajowe środki odwoławcze. W szczególności, złożył zażalenie do Sądu Najwyższego (zob. paragraf 21 powyżej) oraz skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego (zob. paragraf 23 powyżej). Ponadto, podczas postępowania skarżący wielokrotnie wnioskował do Sądu Okręgowego w Vukovarze o zniesienie lub ponowną ocenę nakazu zajęcia. Argumentował w szczególności, że przedmiotowy środek nieproporcjonalnie wpłynął na jego prawo własności (zob. paragrafy 24 i 30 powyżej). Trybunał zauważa również, że następnie skarżący należycie dążył do realizacji wszystkich dostępnych krajowych środków odwoławczych, w tym skargi konstytucyjnej przeciwko orzeczeniom oddalającym jego wniosek (zob. paragrafy 27 i 29 powyżej).

49. W tych okolicznościach, Trybunał uznaje, że skarżący wystarczająco dokładnie poinformował władze krajowe o swojej sytuacji oraz umożliwił im dokonanie odpowiedniej oceny tego, czy zajęcie jego własności było uzasadnione i proporcjonalne do okoliczności (por. Dervishi przeciwko Chorwacji, nr 67341/10, §§ 116-117, 25 września 2012 roku).

50. W związku z tym, Trybunał uznaje, że skarżący wypełnił obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych, oraz że sprzeciw Rządu musi zostać odrzucony. Zauważa również, że skargi skarżącego nie są w sposób oczywisty nieuzasadnione w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Stwierdza ponadto, że nie są niedopuszczalne z żadnych innych przyczyn. Muszą zatem zostać uznane za dopuszczalne.

B. Przedmiot skargi

1. Argumenty stron

(a) Skarżący

51. Skarżący podnosił, że nie było żadnych wątpliwości, iż nastąpiła ingerencja w jego prawo własności poprzez zajęcie nieruchomości. Utrzymywał, że ingerencja nie była zgodna z prawem i była sprzeczna z zasadą pewności prawnej. Skarżący twierdził również, że ingerencja w omawianej sprawie nałożyła na niego nadmierny indywidualny ciężar. Wskazał w szczególności, że wartość zajętej własności była rażąco nieproporcjonalna do rzekomych korzyści majątkowych pozyskanych w wyniku popełnienia przestępstwa, będących przedmiotem postępowania.

52. W opinii skarżącego, wynikało to z tego, że nigdy nie dokonano właściwej wyceny wartości obciążanych nieruchomości. W związku z tym skarżący podkreślił, że nawet gdyby przyjąć stanowisko rządu co do sposobu, w jaki wartość nieruchomości została oceniona przez biuro Prokuratora Okręgowego w Vukovarze, to ewentualne oszacowanie wykazywało w rzeczywistości szereg braków. W szczególności, akta sprawy zawierały jedynie informacje dotyczące różnic pomiędzy wartością zakupu a wartością księgową nieruchomości w odniesieniu do umów kupna z 1997 roku, tzn. piętnaście lat przed złożeniem wniosku o zajęcie nieruchomości. W związku z tym, nie było możliwe dokonanie wyceny wartości nieruchomości na takiej podstawienie. W każdym jednak razie, jakiekolwiek ewentualne oszacowanie dotyczyło jedynie niektórych nieruchomości, podczas gdy pozostałe nieruchomości objęte nakazem obciążenia pozostawały bez właściwego określenia ich wartości.

53. Z drugiej strony, skarżący twierdził, że wycena wartości zajętej nieruchomości, którą dostarczył w toku postępowania karnego, została przygotowana na podstawie ogólnie dostępnego portalu internetowego i jako taka odpowiadała wartości rynkowej w tym czasie. W związku z tym, skarżący stwierdził, że bez przygotowania przez właściwe władze takiej wyceny ich orzeczenie w sprawie zajęcia jego własności było nieproporcjonalne i sprzeczne z art. 1 Protokołu nr 1. W konsekwencji, zagroziło to jego działalności gospodarczej, ponieważ obciążone nieruchomości były jedyną wartościową własnością należącą do niego, dzięki której mógł prowadzić tego typu działalność. W szczególności, skarżący wyjaśnił, że jego działalność gospodarcza była związana z rolnictwem i w związku z tym szczególne znaczenie miało dla niego swobodne dysponowanie nieruchomościami (głównie działkami), aby móc, np. zaciągnąć kredyt zabezpieczony hipoteką na tych nieruchomościach.

54. Skarżący zarzucił także szereg uchybień proceduralnych w sposobie, w jaki krajowe sądy badały jego skargi. Wskazał w szczególności, że nie dostarczono mu wniosku Prokuratury Okręgowej w Vukovarze w sprawie wydania nakazu zajęcia, aby mógł wypowiedzieć się na ten temat przed wydaniem postanowienia. Ponadto, jego możliwości skorzystania z prawnych środków odwoławczych były ograniczone, ponieważ nie mógł złożyć odwołania w zakresie kwestii prawnych przeciwko nakazowi zajęcia, a Trybunał Konstytucyjny uznał skargi konstytucyjne za niedopuszczalne. Istniało również domniemanie istnienia obawy, że ewentualna konfiskata będzie niemożliwa lub trudna, którego w istocie nie mógł skutecznie obalić. Ponadto, skarżący wskazał, że wnioski stron w sprawie zajęcia własności nie zostały rozpatrzone podczas rozprawy i uznał, że istnienie możliwości zażalenia nie stanowiło wystarczającej gwarancji proceduralnej. Ostatecznie, skarżący podkreślił, że chociaż istniała w prawie możliwość uzyskania odszkodowania za szkody związane z niewłaściwym zajęciem własności, z orzecznictwa krajowych sądów wynika, że w praktyce nie było to możliwe.

(b) Rząd

55. Rząd przyznał, że doszło do ingerencji w prawo własności skarżącego, ale uznał, że ingerencja ta była zgodna z prawem i jej celem było zabezpieczenie płatności publicznych należności i kar, a mianowicie wyegzekwowania ewentualnych nakazów konfiskat przeciwko skarżącemu. Rząd stwierdził także, że zajęcie nieruchomości skarżącego nie wpłynęło nieproporcjonalnie na jego prawa i nie nałożyło na niego nadmiernego indywidualnego ciężaru.

56. W związku z tym, Rząd wskazał, że skarżący został postawiony w stan oskarżenia w postępowaniu karnym pod zarzutem popełnienia przestępstwa gospodarczego, w wyniku którego rzekomo uzyskał korzyści majątkowe o łącznej wysokości około 1.000.000 EUR. W opinii Rządu, jedyną możliwością zabezpieczenia wykonania nakazu konfiskaty przeciwko skarżącemu było wydanie nakazu zajęcia jego nieruchomości. Gdyby tego nie dokonano, skarżący mógłby przenieść swoją własność na inne osoby i w efekcie uniemożliwiłby jakąkolwiek możliwość konfiskaty.

57. Ponadto, zważywszy na wysokość domniemanych korzyści majątkowych pozyskanych przez skarżącego konieczne było zajęcie jego własności o istotnej wartości. Dokładna wartość zajętych nieruchomości oraz proporcjonalność takiego środka była oceniania kilkukrotnie przez władze krajowe. W szczególności, pierwsza ocena została wykonana przez Prokuraturę Okręgową w Vukovarze na podstawie ustaleń dotyczących własności skarżącego. Następnie, kilka razy oceny dokonał Sąd Okręgowy w Vukovarze oraz Sąd Najwyższy, który uznał, na podstawie właściwego materiału dowodowego dostępnego w aktach sprawy, iż zaskarżony środek był konieczny i proporcjonalny do zaistniałych okoliczności. W związku z tym, zważywszy że tylko właściwa część zajętej własności byłaby w późniejszym czasie objęta konfiskatą, gdyby taki nakaz stał się ostateczny, a także biorąc pod uwagę, że jedynym ograniczeniem nałożonym na korzystanie z nieruchomości skarżącego był brak możliwości użycia jej w celu uzyskania kredytu lub jej sprzedaży, Rząd stwierdził, że skarżącego nie zobowiązano do poniesienia nadmiernego i nieproporcjonalnego ciężaru.

58. W końcu, Rząd podkreślił, że skarżący posiadał możliwość skorzystania z kilku skutecznych środków odwoławczych, odnoszących się do zajęcia jego własności w postępowaniach karnych będących przedmiotem tej sprawy. W szczególności, mógł odwołać się do Sądu Najwyższego od orzeczenia w sprawie zajęcia nieruchomości. Miał również możliwość złożenia wniosku do Sądu Okręgowego w Vukovarze o ponowną ocenę nakazu zajęcia oraz zaskarżenia każdego orzeczenia w tej sprawie poprzez złożenie dalszych zażaleń do Sądu Najwyższego. W końcu, Rząd wskazał, że skarżący miał możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie ustawy o konfiskacie dochodów pochodzących z przestępstwa za możliwe szkody wyrządzone zajęciem jego własności.

2. Ocena Trybunału

(a) Czy miała miejsce ingerencja w prawo własności skarżącego

59. Strony pozostają zgodne co do faktu, że skarżący był w świetle prawa właścicielem nieruchomości będących przedmiotem obciążenia w ramach postępowania karnego prowadzonego przeciwko niemu pod zarzutem popełnienia przestępstwa gospodarczego. W związku z tym, nie ma wątpliwości, że nieruchomości stanowiące przedmiot sprawy były jego „mieniem”. Nie jest również kwestionowane, że zajęcie własności skarżącego poprzez zakazanie zbywania lub obciążania stanowiło ingerencję w prawo skarżącego do poszanowania jego mienia. W związku z tym art. 1 Protokołu nr 1 ma zastosowanie.

60. Trybunał podkreśla, że zajęcie własności w ramach postępowania sądowego zwykle odnosi się do uregulowania sposobu korzystania z własności, które wchodzi w zakres drugiego paragrafu art. 1 Protokołu nr 1 (zob. między innymi, Raimondo przeciwko Włochom, 22 lutego 1994 roku, § 27, Series A nr 281‑A; Andrews przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (dec.), nr 49584/99, 26 września 2002 roku; Adamczyk przeciwko Polsce (dec.), nr 28551/04, 7 listopada 2006 roku; Simonjan-Heikinheino przeciwko Finlandii (dec.), nr 6321/03, 2 września 2008 roku; oraz JGK Statyba Ltd i Guselnikovas przeciwko Litwie, nr 3330/12, § 117, 5 listopada 2013 roku).

61. W istocie, zajęcie nieruchomości skarżącego nie miało na celu pozbawienia go tego mienia, ale wprowadziło tymczasowe ograniczenie na korzystanie z niego poprzez zakaz zbywania lub obciążania, które, w okolicznościach, gdy zarządzanie nieruchomościami wiązało się z legalną działalnością skarżącego, w sposób nieunikniony wpłynęło również na możliwość jego działalności gospodarczej (zob. JGK Statyba Ltd i Guselnikovas, cyt. powyżej, § 129; oraz paragraf 17 powyżej). Trybunał uznaje również za istotne, że zajęcie nieruchomości skarżącego zostało zastosowane jako środek tymczasowy mający na celu zabezpieczenie skutecznego egzekwowania potencjalnego nakazu konfiskaty nałożonego w wyniku postępowania karnego w związku z korzyściami pozyskanymi z przestępstwa (zob., np., Rafig Aliyev przeciwko Azerbejdżanowi, nr 45875/06, § 118, 6 grudnia 2011 roku).

62. Mając na względzie stwierdzenie, że środek taki wchodzi w zakres drugiego paragrafu art. 1 Protokołu nr 1, Trybunał musi ustalić, czy był on zgodny z prawem i „interesem ogólnym”, a także, czy istniał rozsądny stosunek proporcjonalności pomiędzy zastosowanymi środkami a zamierzonym celem (zob., np., JGK Statyba Ltd i Guselnikovas, cyt. powyżej, § 118).

(b) Czy ingerencja była przewidziana ustawą

63. Trybunał zauważa, że zajęcie nieruchomości skarżącego w ramach postępowania karnego toczącego się przeciwko niemu opierało się na art. 11 ustawy o konfiskacie korzyści pochodzących z przestępstwa, która dopuszcza możliwość obciążenia nieruchomości przez zakazanie jej zbywania lub obciążania w celu zabezpieczenia możliwości konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa (zob. paragraf 36 powyżej).

64. W związku z tym, Trybunał odnotował, że zajęcie nieruchomości należącej do skarżącego w przedmiotowej sprawie było zgodne z prawem.

(c) Czy ingerencja dążyła do realizacji uprawnionego celu

65. Trybunał uznał już, że zastosowanie środków tymczasowych w ramach postępowania sądowego, mających na celu uprzedzenie możliwej konfiskaty własności, było w „ogólnym interesie” społeczeństwa (zob., np., Borzhonov przeciwko Rosji, nr 18274/04, § 58, 22 stycznia 2009 roku, oraz cyt. orzecznictwo; i East West Alliance Limited przeciwko Ukrainie, nr 19336/04, § 187, 23 stycznia 2014 roku).

66. W związku z tym, Trybunał akceptuje, że rozpatrywana ingerencja dążyła do realizacji uprawnionego celu.

(d) Proporcjonalność ingerencji

67. Nawet, jeżeli doszło do ingerencji zgodnie z warunkami przewidzianymi przez ustawę oraz w interesie ogółu, musi zachodzić ponadto rozsądny stosunek proporcjonalności pomiędzy zastosowanymi środkami a zamierzonym celem, który ma zostać osiągnięty za pomocą wszelkich środków zastosowanych przez Państwo, w tym środków zmierzających do uregulowania sposobu korzystania z własności indywidualnej. Wymóg ten wyrażony jest poprzez sformułowanie „sprawiedliwej równowagi”, która musi być osiągnięta pomiędzy wymaganiami ogólnego interesu społeczności a potrzebą ochrony podstawowych praw jednostki (zob., np., Hutten-Czapska przeciwko Polsce [WI], nr 35014/97, § 167, ETPCz 2006‑VIII; Depalle przeciwko Francji [WI], nr 34044/02, § 83, ETPCz 2010; i Herrmann przeciwko Niemcom [WI], nr 9300/07, § 74, 26 czerwca 2012 roku; zob. także Borzhonov, cyt. powyżej, § 59).

68. W szczególności, podczas gdy zajęcie własności skarżącego samo w sobie nie podlega krytyce, mając zwłaszcza na względzie margines oceny dopuszczony na podstawie drugiego paragrafu art. 1 Protokołu, niesie ono za sobą ryzyko nałożenia na niego nadmiernego ciężaru w zakresie jego zdolności do rozporządzania własnością i z tego względu muszą być zapewnione niezbędne gwarancje proceduralne, tak aby działanie systemu i jego wpływ na prawo własności skarżącego nie były arbitralne ani nieprzewidywalne. Ponadto, Trybunał powtarza, że podczas gdy jakiekolwiek zajęcie czy konfiskata powoduje szkodę, rzeczywiście poniesiona szkoda nie powinna być dalej idąca niż ta, która jest nieunikniona, jeżeli ma być zgodna z art. 1 Protokołu nr 1 (zob. Borzhonov, cyt. powyżej, §§ 60-61).

69. W związku z tym, oceniając zgodność z art. 1 Protokołu nr 1, Trybunał musi dokonać całościowej analizy różnych interesów wchodzących w grę, pamiętając, że celem Konwencji jest zapewnienie praw, które są „praktyczne i skuteczne”. Trybunał musi skupić się na zbadaniu realiów sytuacji będącej przedmiotem zaskarżenia, pomijając pozory (zob. JGK Statyba Ltd i Guselnikovas, cyt. powyżej, § 128).

70. W rozpatrywanej sprawie Trybunał zauważa, że po zmianie aktu oskarżenia wobec skarżącego w 2007 roku był on podejrzany o pozyskanie korzyści majątkowych w wyniku popełnienia przestępstwa w rozpatrywanej sprawie w łącznej kwocie około 1.060.000 EUR (zob. paragraf 9 powyżej). W związku z tym, działanie Prokuratury Okręgowej w Vukovarze dążącej do zajęcia nieruchomości skarżącego w celu zabezpieczenia skutecznego egzekwowania potencjalnego nakazu konfiskaty samo w sobie nie zasługuje na krytykę. Niemniej jednak, ponieważ zastosowanie takiego środka niesie za sobą ryzyko nałożenia na skarżącego nadmiernego ciężaru, nie zwalnia to właściwych sądów z ustalenia, czy warunki zajęcia własności skarżącego zostały rzeczywiście spełnione oraz czy jego charakter i zakres były proporcjonalne w tych okolicznościach, i wskazania uzasadnienia w tym względzie (zob. paragrafy 67-68 powyżej; oraz, mutatis mutandis, JGK Statyba Ltd i Guselnikovas, cyt. powyżej, § 136).

71. W związku z tym, Trybunał stwierdza, że wraz z wnioskiem o zajęcie własności skarżącego Prokuratura Okręgowa w Vukovarze przedstawiła jedynie dokumenty z rejestru gruntów poświadczające prawo własności skarżącego do nieruchomości, w odniesieniu do których wniesiono o ograniczenie. Nie przedstawiono innych istotnych dowodów dotyczących wartości nieruchomości, ponadto wniosek nie zawierał żadnych odniesień do tej kwestii lub do kwestii proporcjonalności zaskarżonego środka w tym zakresie (zob. paragraf 13 powyżej).

72. Ponadto, nawet przy założeniu, że Prokuratura Okręgowa w Vukovarze złożyła swój wniosek na podstawie materiału zasugerowanego przez Rząd (zob. paragraf 13 powyżej), Trybunał zauważa, iż Rząd nie kwestionował twierdzenia skarżącego, że materiał dotyczący wartości własności istniał jedynie w odniesieniu do części zajętych nieruchomości i był datowany na rok 1997.

73. Niemniej jednak, Trybunał zauważa, że pomimo braku jakichkolwiek jasnych wskazań co do wartości nieruchomości wymienionych we wniosku o zajęcie nieruchomości skarżącego, Sąd Okręgowy w Vukovarze całkowicie zaakceptował powyższy wniosek i zarządził zajęcie wszystkich nieruchomości w nim wymienionych. Tym samym, sąd nie dokonał oceny proporcjonalności pomiędzy wartością obciążanej własności a domniemaną korzyścią majątkową pozyskaną bezpośrednio lub pośrednio przez skarżącego (zob. paragraf 19 powyżej).

74. Podczas gdy Trybunał może zaakceptować, iż możliwe są przypadki, gdy zajęcie własności w toku postępowania karnego mogło być początkowo zarządzone na podstawie tymczasowej oceny proporcjonalności między wartością zajętych nieruchomości a domniemaną korzyścią majątkową uzyskaną przez podejrzanego lub oskarżonego, ponieważ brak szybkiej reakcji mógł uniemożliwić zastosowanie takiego środka, to jednak zauważa, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nic nie usprawiedliwia całkowitego braku odniesienia się do tej kwestii przez Sąd Okręgowy w Vukovarze.

75. Ponadto, niezależnie od całkowitego braku oceny proporcjonalności w orzeczeniu Sądu Okręgowego w Vukovarze oraz wyraźnej skargi skarżącego w tym zakresie, Sąd Najwyższy nie naprawił tego zaniechania poprzez dokonanie odpowiedniej oceny proporcjonalności zaskarżonego środka, a jedynie zauważył, że zasada ta nie została naruszona (zob. paragrafy 21 i 22 powyżej), podczas gdy Trybunał Konstytucyjny na wstępie odmówił zajęcia się tą kwestią (zob. paragrafy 23i 25 powyżej).

76. Trybunał zauważa także, że w dalszym toku postępowania karnego skarżący wnioskował do sądów krajowych o ponowną ocenę zakresu ograniczenia jego własności, twierdząc, że istniała rażąca dysproporcja pomiędzy wartością zajętych nieruchomości a rzekomo uzyskaną korzyścią majątkową. W szczególności, przedstawił przed Sądem Najwyższym szczegółową ocenę wartości zajętej własności przygotowaną na podstawie ogólnie dostępnych informacji o cenach rynkowych nieruchomości w Chorwacji. W świetle tych informacji, całkowita wartość obciążonej własności skarżącego wynosiła około 9.887.084 EUR, podczas gdy w postępowaniu karnym skarżący był oskarżony był o uzyskanie nielegalnej korzyści majątkowej w łącznej kwocie około 1.060.000 EUR, co stanowiło jedną dziewiątą przypisywanej wartości zajętej własności. (zob. paragrafy 27 powyżej).

77. W tym względzie, chociaż Trybunał nie jest w stanie dywagować na temat dokładnej wartości obciążonej własności, zauważa, że zarzuty skarżącego nie były niepoważne i bezprzedmiotowe. W każdym razie, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, Trybunał uważa, że taki wniosek złożony przez skarżącego powinien skłonić Sąd Najwyższy do starannego zbadania jego twierdzeń. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę, że działalność gospodarcza skarżącego jest prawdopodobnie powiązana z możliwością swobodnego rozporządzania jego nieruchomością (zob. paragrafy 17 powyżej) oraz, że właściwa ocena wartości zajętych nieruchomości nie została nigdy wykonana (zob. paragrafy 67-69, i 71-75 powyżej).

78. Po tym stwierdzeniu Trybunał zauważa, że Sąd Najwyższy – bez dokonywania jakiejkolwiek dalszej oceny w odniesieniu do konkretnych zarzutów skarżącego dotyczących dysproporcji pomiędzy zajętymi nieruchomościami a rzekomo uzyskaną nielegalną korzyścią majątkową i bez dysponowania możliwością oparcia się na jakiejkolwiek takiej ocenie dokonanej przez Sąd Okręgowy w Vukovarze – odrzucił argumenty skarżącego jako oparte na domysłach, bez wyjaśnienia, dlaczego zignorował szczegółową wycenę wartości obciążonych nieruchomości przygotowaną przez skarżącego na podstawie ogólnie dostępnych informacji o wartościach rynkowych nieruchomości w Chorwacji (zob. paragrafy 28 powyżej).

79. Sąd Najwyższy pozwolił tym samym, by zaskarżona sytuacja trwała ponad dwa i pół roku, nie odnosząc się nigdy do konkretnych argumentów skarżącego na temat dysproporcji między wartością zajętych nieruchomości a rzekomo uzyskaną nielegalną korzyścią majątkową. W związku z tym, Trybunał za istotne uznaje zauważyć, że nie zarzucano w odniesieniu do całości zajętego mienia, jakoby zostało ono pozyskane w wyniku popełnienia przestępstwa lub było z nim powiązane. Rozpatrywane zajęcie było zastosowane raczej jako tymczasowy środek w odniesieniu do wszystkich nieruchomości skarżącego w celu zabezpieczenia egzekwowania potencjalnego nakazu konfiskaty nałożonego w wyniku postępowania karnego.

80. W tych okolicznościach, Trybunał zauważa, że zaskarżone zajęcie nieruchomości skarżącego w kontekście trwającego postępowania karnego, chociaż z zasady uprawnione i uzasadnione, zostało nałożone i utrzymane bez oceny, czy wartość zajętej własności odpowiada możliwemu roszczeniu z tytułu konfiskaty. Trybunał zatem zauważa, że zastosowanie takiego środka nie było odpowiednie, aby wykazać, że został spełniony wymóg „sprawiedliwej równowagi” wynikający z art. 1 Protokołu nr 1.

81. Powyższe względy są wystarczające, by Trybunał uznał, że w okolicznościach sprawy skarżącego nastąpiło naruszenie art. 1 Protokołu nr 1.

82. W tych okolicznościach, z uwagi na fakt, że skarga skarżącego, jakoby nie miał dostępu do skutecznych procedur umożliwiających zaskarżenie zajęcia jego własności, jest ściśle związana z kwestiami rozpatrywanymi przez Trybunał w odniesieniu do art. 1 Protokołu nr 1 (zob., np., Velikovi i Inni przeciwko Bułgarii, nr 43278/98 i inni, § 251, 15 marca 2007 roku), Trybunał uważa, że nie ma potrzeby oddzielnego badania tej samej kwestii w kontekście art. 13 Konwencji.

II. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI

83. Art. 41 Konwencji stanowi:

„Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie.”.

A. Szkoda

84. Skarżący domagał się 15.000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. Podniósł również, że niemożliwe było oszacowanie dokładnie poniesionej szkody majątkowej w tym momencie przed wydaniem ostatecznego wyroku w postępowaniu karnym toczącym się przeciwko niemu. W związku z tym, zwrócił się do Trybunału o wstrzymanie wydania orzeczenia w sprawie odszkodowania za szkodę majątkową do czasu zakończenia postępowania karnego.

85. Rząd uznał roszczenie skarżącego za bezpodstawne i nieuzasadnione.

86. Odnosząc się do deklarowanej szkody majątkowej, Trybunał uznaje, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między faktami w odniesieniu, do których stwierdził naruszenie Konwencji, a szkodą majątkową, której domagał się skarżący. W związku z tym odrzuca roszczenie skarżącego w tym zakresie.

87. Z drugiej strony, Trybunał uznaje, że skarżący musiał ponieść szkodę niemajątkową, która nie jest w wystarczający sposób zrekompensowana wyłącznie przez uznanie naruszenia. Orzekając w oparciu o zasadę słuszności, przyznaje skarżącemu 2.000 EUR tytułem słusznego zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową, plus wszelkie należne podatki, które mogą zostać nałożone od tej kwoty.

B. Koszty i wydatki

88. Skarżący domagał się również 850 EUR tytułem zwrotu kosztów i wydatków poniesionych w postępowaniach przed sądami krajowymi oraz Trybunałem.

89. Rząd uznał roszczenie skarżącego za bezpodstawne i nieuzasadnione.

90. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, skarżący jest uprawniony do otrzymania zwrotu kosztów i wydatków w takim zakresie, w jakim zostanie wykazane, że zostały one rzeczywiście poniesione, były konieczne i w rozsądnej wysokości. W niniejszej sprawie, uwzględniając posiadane dokumenty oraz powyższe kryteria, Trybunał uważa za uzasadnione przyznanie w całości żądanej kwoty pokrywającej wszystkie koszty z tego tytułu wraz z wszelkimi należnymi podatkami.

C. Odsetki za zwłokę

91. Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ, JEDNOGŁOŚNIE,

1. Stwierdza, że skarga jest dopuszczalna;

2. Uznaje, że doszło do naruszenia art.1 Protokołu nr 1 do Konwencji;

3. Uznaje, że nie ma potrzeby osobnego badania skargi na mocy art. 13 Konwencji;

4. Uznaje

(a) że pozwane Państwo winno w terminie trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust.2 Konwencji, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty, przeliczone na chorwackie kuny według kursu obowiązującego w dniu płatności:

(i) 2.000 EUR (dwa tysiące euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;

(ii) 850 EUR (osiemset pięćdziesiąt euro), plus wszelkie należne podatki obciążające skarżącego, tytułem poniesionych kosztów i wydatków;

(b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;

5. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego zadośćuczynienia.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie w dniu 17 maja 2016 roku, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

              Stanley NaismithJulia Laffranque
KanclerzPrzewodnicząca

Full & Egal Universal Law Academy