CASE OF ENCU AND OTHERS v. TURKEY - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

 

 

 

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

 

 

 

 

 

ENCÜ VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE

 

(Başvuru No. 56543/16 ve diğer 39 başvuru)

 

 

 

 

KARAR
 

STRAZBURG

1 Şubat 2022

 

 

 

 

 

İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.

Encü/Türkiye davasında,

Başkan

Branko Lubarda,

Hâkimler

Jovan Ilievski,

Diana Sârcu

ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (“İkinci Bölüm”),

Listesi ekli tabloda yer alan kırk Türk vatandaşının (“başvuranlar”), ekteki tabloda belirtilen tarihlerde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapmış oldukları başvuruları,

Başvurunun, Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmesine ilişkin kararı,

Davalı Hükümet tarafından sunulan görüşler ile başvuranlar tarafından bu görüşlere cevaben sunulan görüşleri,

Sözleşme’nin 36. maddesinin 2. fıkrası ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 44. maddesinin 3. fıkrası uyarınca Bölüm Başkanı’nın davaya müdahil taraf olarak katılmasına izin verdiği İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD) tarafından sunulan görüşleri,

Hükümet tarafından müdahil tarafın görüşlerine cevaben sunulan görüşleri,

Hükümetin başvurunun bir komite tarafından incelenmesine ilişkin itirazının Mahkeme tarafından reddedildiği kararı dikkate alarak,

11 Ocak 2022 tarihinde kapalı oturumda gerçekleştirilen müzakerelerin ardından söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

     Olayların meydana geldiği dönemde, başvuranlar, bir muhalefet partisi olan Halkların Demokratik Partisi (HDP) milletvekilleriydiler. Mevcut başvurular, 20 Mayıs 2016 tarihli Anayasa değişikliği ile, başvuranların iddia ettiği üzere siyasi görüşleri nedeniyle milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılması ile ilgilidir (söz konusu anayasa değişikliğine ilişkin detaylar için bk. Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) [BD], no. 14305/17, §§ 55-61, 22 Aralık 2020).     Bu değişikliğin ardından ilgililer hakkında ceza yargılamaları başlatılmış ve haklarında yürütülen ceza soruşturmaları kapsamında siyasi partilerine mensup 14 milletvekili tutuklanmıştır.     Başvuranlar, siyasi görüşlerine dayandığını iddia ettikleri milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılmasından şikâyet etmekte; bu nedenle ifade özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Bu bağlamda, Sözleşme’nin 9, 10, 11 ve 18. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler. İlgili hukuki çerçeve ve iç hukuk uygulaması Mahkemenin Kerestecioğlu Demir/Türkiye kararında (no. 68136/16, §§ 24-29, 4 Mayıs 2021) belirtilmiştir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

İLK GÖRÜŞLER     Mahkeme öncelikle, 56834/16 ve 62418/16 no.lu başvuruların başvuranları Mehmet Mir Dengir Fırat ve Kadri Yıldırım’ın vefat ettiğini kaydetmektedir.     Mehmet Mir Dengir Fırat’ın vefatı sonrasında hiç kimse, başvuruyu ilgili adına devam ettirme talebinde bulunmamıştır. Bu nedenle Mahkeme, anılan başvuranın muhtemel varislerinin, Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının a) bendi anlamında başvuruyu takip etme niyetinde olmadıkları kanaatine varmaktadır. Dolayısıyla, 56834/16 no.lu başvurunun kayıttan düşürülmesi uygundur.     62418/16 no.lu başvurunun başvuranı Kadri Yıldırım’ın vefatına ilişkin olarak, Hükümet, anılan başvuranın eşinin davayı sürdürme hakkına sahip olmadığını ileri sürmektedir.     Başvuru yaptıktan sonra hayatını kaybeden bir başvuranın başvurusu, başvuruyu takip etmek istemeleri halinde ve yeterli bir menfaate sahip olmaları şartıyla, ilgilinin mirasçıları veya yakın ailesi tarafından takip edilebilmektedir. Somut olayda, müteveffanın eşi Canan Yıldırım davayı takip etme isteğini belirtmiştir. Mahkeme, mevcut davaların konusunu ve sahip olduğu unsurların tamamını dikkate alarak, Canan Yıldırım’ın başvuran Kadri Yıldırım yerine davayı sürdürmesini kabul etmektedir (Ergezen/Türkiye, no. 73359/10, § 30, 8 Nisan 2014).BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ     Mahkeme, başvuruların konularının benzerliğini göz önünde bulundurarak, başvuruları tek bir karar altında birlikte incelemeyi uygun görmektedir.SÖZLEŞME’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA     Başvuranlar, iddia ettiklerine göre siyasi görüşleri nedeniyle milletvekili dokunulmazlıklarının kaldırılmasından şikâyet etmektedirler. Mahkeme, güncel içtihatları ve başvuranlar tarafından sunulan şikâyetin niteliği bakımından, somut olayda ileri sürülen hususların, Sözleşme’nin yalnızca 10. maddesi açısından bir inceleme gerektirebileceği kanaatindedir (Kerestecioğlu Demir/Türkiye, no. 68136/16, § 31, 4 Mayıs 2021). Hükümet, Sözleşme’nin 34. maddesinin kişilere, sadece Sözleşme’ye aykırı olduğu kanaatine vardıkları için bir mevzuat hakkında soyut olarak (in abstracto) şikâyet etme imkânı tanımadığını iddia etmektedir. Bunun aksinin kabul edilmesi, Sözleşme’ye aykırı şekilde halk davasının (actio popularis) kabul edilmesi anlamına gelecektir. Hükümet, somut olayda başvuranların, 20 Mayıs 2016 tarihli Anayasa değişikliğinin Sözleşme’nin 10. maddesi ile güvence altına alınan haklarını ne şekilde etkilediğini hiçbir şekilde göstermediklerini ileri sürmektedir. Sonuç olarak Hükümet, ilgililerin söz konusu hükmün ihlal edilmesinden mağdur olduklarını ileri süremeyecekleri kanaatindedir. Hükümet ayrıca, başvuranların iç hukuk yollarını tüketmedikleri kanaatine varmaktadır. Bu bağlamda Hükümet, başvuranların Mahkemeye bireysel olarak başvurmadan önce, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmaları gerektiğine dair Mahkeme içtihatlarını ileri sürmektedir. Son olarak Hükümet, HDP’nin, 2016 yılının Haziran ayında, başvuranların da aralarında bulunduğu elli beş HDP milletvekili adına, Parlamentolararası Birlik Parlamenterlerin İnsan Hakları Komisyonuna bir şikâyet sunduğunu belirtmektedir. Hükümet dolayısıyla, başvuranların şikâyetlerini, Sözleşme’nin 35. maddesinin 2. fıkrasının b) bendi anlamında, uluslararası diğer bir soruşturma veya çözüm merciine sundukları kanaatindedir. Mahkeme, Hükümet tarafından ileri sürülen benzer itirazları yakın zamanda incelediğini ve bunları reddettiğini hatırlatmaktadır (yukarıda anılan Kerestecioğlu Demir kararı, §§ 36-40, §§ 47-52 ve §§ 55-56). Mahkeme, mevcut davada, bu içtihadını bertaraf etmek için herhangi bir sebep görmemektedir. Dolayısıyla, Hükümet tarafından ileri sürülen itirazları reddetmekte ve başvuruların kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir. Hükümet, başvuranların ifade özgürlüğü hakkını kullanmalarına herhangi bir müdahalede bulunulmadığını ileri sürmektedir. Bu nedenle, şayet bir müdahale varsa, bu müdahale kanunla öngörülmüştür, birçok meşru amaç izlemiştir ve demokratik bir toplumda gerekliydi. Mahkeme, 20 Mayıs 2016 tarihli Anayasa değişikliğinin öngörülebilirliğine ilişkin yerleşik içtihadını hatırlatmaktadır (Selahattin Demirtaş/Türkiye (no. 2) ([BD], no. 14305/17, §§ 264-270, 22 Aralık 2020 ve yukarıda anılan Kerestecioğlu Demir kararı, §§ 66-72). Mahkemenin bu kararlardaki gerekçesi ve vardığı sonuç, milletvekilliği statüleriyle bağlantılı dokunulmazlıklarını kaldıran aynı Anayasa değişikliğinden etkilenen başvuranlar açısından da geçerlidir. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvuranların, maddi ve/veya manevi zarar ve masraf ve giderler bağlamında sundukları talepler ekteki listede yer almaktadır. Hükümet, Mahkemeyi, aşırı ve dayanaktan yoksun olduklarını değerlendirdiği bu talepleri reddetmeye davet etmektedir. Mahkeme, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zararlar arasında herhangi bir nedensellik bağı görmemektedir. Dolayısıyla Mahkeme, bu bağlamda sunulan talepleri reddetmektedir. Buna karşın Mahkeme, başvuranların her birine, bu miktar üzerinden ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi tazminat olarak 5.000 avro (EUR) ödenmesine karar vermektedir (yukarıda anılan Kerestecioğlu Demir kararı, § 76). Mahkeme, elinde bulunan belgeleri ve içtihatlarını dikkate alarak, başvuranların her birine, ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, bütün masraflar bağlamında 500 EUR ödenmesinin makul olduğuna karar vermektedir. Mahkeme, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi faizlerine uyguladığı faiz oranına üç puan eklenerek elde edilecek oranın uygulanmasının uygun olduğu sonucuna varmaktadır.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

56834/16 no.lu başvurunun kayıttan düşürülmesine;Başvuruların birleştirilmesine;Başvuruların kabul edilebilir olduğuna;Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine; 

a)    Davalı Devletin, üç ay içerisinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere,

Başvuranların her birine, ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi tazminat olarak 5.000 EUR (beş bin avro) ödemesine;Başvuranların her birine, başvuran tarafından ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, masraf ve giderler için 500 EUR (beş yüz avro) ödemesine;

b)    Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu tutara Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine

karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 1 Şubat 2022 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

 

   Hasan Bakırcı               Branko Lubarda

Yazı İşleri Müdür Yardımcısı             Başkan  

 

EK

 

 

No.

Başvuru No.

Davanın adı

Başvuru tarihi

Başvuran

Doğum Tarihi

İkamet yeri

Temsilci

Talep edilen adil tazmin

Talep edilen masraf ve giderler

1

56543/16

Encu/Türkiye

21.09.2016

Ferhat ENCÜ

05.08.1985

Kocaeli

Özlem ZINGIL

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

9.900 EUR

2

56544/16

Irmak/Türkiye

30.09.2016

Selma IRMAK

08.03.1971

Kocaeli

Erhan ÜRKÜT

Maddi tazminat olarak 119.200 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

15.200 EUR

3

56834/16

Fırat/Türkiye

19.09.2016

Mehmet Mir Dengir FIRAT

08.08.1943

Ankara

Hayri HAKÖVER

 

 

4

58991/16

Kürkçü//Türkiye

19.09.2016

Ertuğrul KÜRKÇÜ

05.05.1948

İstanbul

Mustafa Bayram MISIR

Maddi tazminat olarak 50.000 EUR

Manevi tazminat olarak 50.000 EUR

24.190 EUR

5

59332/16

Baluken//Türkiye

20.09.2016

İdris BALUKEN

02.07.1976

Ankara

Reyhan YALÇINDAĞ BAYDEMİR

Maddi tazminat olarak 101.200 EUR

Manevi tazminat olarak 100.000 EUR

10.300 EUR

6

59983/16

Özsoy//Türkiye

28.09.2016

Hişyar ÖZSOY

26.06.1977

Ankara

Ömer Faruk HÜLAKÜ

Maddi tazminat olarak 2.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

8.100 EUR

7

59991/16

Toğrul//Türkiye

29.09.2016

Mahmut TOĞRUL

02.04.1967

Gaziantep

Ömer Faruk HÜLAKÜ

Maddi tazminat olarak 15.000 EUR

Manevi tazminat olarak 15.000 EUR

6.400 EUR

8

61293/16

Baydemir//Türkiye

30.09.2016

Osman BAYDEMİR

06.06.1971

Diyarbakır

Reyhan YALÇINDAĞ BAYDEMİR

Maddi tazminat olarak 5.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

8.400 EUR

9

61302/16

Önlü/ Türkiye

30.09.2016

Alican ÖNLÜ

27.12.1967

Tunceli

Cihan AYDIN

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

7.200 EUR

10

61308/16

Demirel/Türkiye

26.09.2016

Çağlar DEMİREL

29.07.1969

Kocaeli

Reyhan YALÇINDAĞ BAYDEMİR

Maddi tazminat olarak 10.605 EUR

Manevi tazminat olarak 25.000 EUR

9.500 EUR

11

61316/16

Aydoğan/Türkiye

23.09.2016

Nursel AYDOĞAN

17.11.1958

İstanbul

Sinem COŞKUN

Maddi tazminat olarak 80.000 EUR

Manevi tazminat olarak 50.000 EUR

14.200 EUR

12

61351/16

Acar Başaran/Türkiye

01.10.2016

Ayşe ACAR BAŞARAN

02.10.1985

Batman

Mustafa YILDIZ

Maddi tazminat olarak 6.200 EUR

Manevi tazminat olarak 25.000 EUR

6.200 EUR

13

61417/16

Akdoğan/Türkiye

30.09.2016

Nihat AKDOĞAN

09.03.1980

İstanbul

Kerem ALTIPARMAK

Maddi tazminat olarak 150.000 EUR

Manevi tazminat olarak 110.000 EUR

8.000 EUR

14

61440/16

Bilgen/Türkiye

30.09.2016

Ayhan BİLGEN

28.01.1971

İstanbul

Atiye ARIKAN

Maddi tazminat olarak 50.000 EUR

Manevi tazminat olarak 70.000 EUR

11.200 EUR

15

61450/16

Yiğitalp/Türkiye

29.09.2016

Sibel YİĞİTALP

01.02.1971

Diyarbakır

Cihan AYDIN

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

7.700 EUR

16

61461/16

Sarıyıldız/Türkiye

01.10.2016

Faysal SARIYILDIZ

10.04.1975

Ankara

Burhanettin BEŞER

Maddi tazminat olarak 30.000 EUR

Manevi tazminat olarak 30.000 EUR

17.200 EUR

17

61468/16

Botan/Türkiye

05.10.2016

Lezgin BOTAN

20.02.1972

Van

Kerem ALTIPARMAK

Maddi tazminat olarak 150.000 EUR

Manevi tazminat olarak 110.000 EUR

8.000 EUR

18

61480/16

Öcalan c. Turquie

10.10.2016

Dilek ÖCALAN

03.10.1987

Ankara

Gülay KOCA ÖZTÜRKOĞLU

Maddi tazminat olarak 30.000 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

9.600 EUR

19

61763/16

Pir/ Türkiye

22.09.2016

Ziya PİR

28.02.1970

Ankara

Reyhan YALÇINDAĞ BAYDEMİR

Maddi tazminat olarak 5.000 EUR

Manevi tazminat olarak 50.000 EUR

7.003 EUR

20

61774/16

Yüksekdağ Şenoğlu/Türkiye

30.09.2016

Figen YÜKSEKDAĞ ŞENOĞLU

09.11.1971

Kocaeli

Reyhan YALÇINDAĞ BAYDEMİR

Maddi tazminat olarak 100.000 EUR

Manevi tazminat olarak 100.000 EUR

10.918,35 EUR

21

61785/16

Selahattin Demirtaş/Türkiye

30.09.2016

Selahattin DEMİRTAŞ

10.04.1973

Edirne

Mahsuni KARAMAN

Manevi tazminat olarak 55.000 EUR

59.800 EUR

22

61792/16

İrmez/Türkiye

27.09.2016

Aycan İRMEZ

02.02.1985

Şırnak

Şeyma ÜRPER GÖKÇE

Maddi tazminat olarak 90.000 EUR

Manevi tazminat olarak 90.000 EUR

8.290 EUR

23

61794/16

Adıyaman/Türkiye

30.09.2016

Mehmet Emin ADIYAMAN

25.05.1961

Iğdır

Cemil ADIYAMAN

Maddi tazminat olarak 15.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

5.500 EUR

24

62412/16

Taşdemir/Türkiye

28.09.2016

Dirayet TAŞDEMİR

18.04.1982

Siirt

Şilan AYDIN ÜZGEÇ

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

6.800 EUR

25

62413/16

Yıldırım/Türkiye

29.09.2016

Gülser YILDIRIM

01.01.1963

Kocaeli

Erdal KUZU

Maddi tazminat olarak 100.000 EUR

Manevi tazminat olarak 100.000 EUR

8.900 EUR

26

62415/16

Kaya/ Türkiye

07.10.2016

Hüda KAYA

09.10.1960

İstanbul

Aydın MOLLAOĞLU

Maddi tazminat olarak 5.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

9.200 EUR

27

62416/16

Behçet Yıldırım/Türkiye

03.10.2016

Behçet YILDIRIM

10.05.1959

Adıyaman

Zeynel FIRAT

Maddi tazminat olarak 15.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

4.800 EUR

28

62417/16

Taşçıer/Türkiye

07.10.2016

İmam TAŞÇIER

01.01.1959

Ankara

Mehmet Emin AKTAR

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

6.130 EUR

29

62418/16

Kadri Yıldırım/Türkiye

03.10.2016

Kadri YILDIRIM

05.02.1959

Ankara

Mehmet Emin AKTAR

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

6.600 EUR

30

62419/16

Birlik/Türkiye

01.10.2016

Leyla BİRLİK

03.03.1974

Şırnak

Resul TEMUR

Manevi tazminat olarak 30.000 EUR

34.600 EUR

31

62420/16

Tan/Türkiye

04.10.2016

Altan TAN

11.09.1958

Ankara

Kenan MAÇOĞLU

Maddi tazminat olarak 50.000 EUR

Manevi tazminat olarak 50.000 EUR

7.600 EUR

32

62421/16

Uca/Türkiye

06.10.2016

Feleknas UCA

17.09.1976

Diyarbakır

Ferhat KILINÇ

Maddi tazminat olarak 5.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

9.602,55 EUR

33

62423/16

Öztürk/Türkiye

05.10.2016

Berdan ÖZTÜRK

01.05.1980

Ağrı

Ali ARTUK

Maddi tazminat olarak 10.000 EUR

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

7.800 EUR

34

62424/16

Sancar/Türkiye

03.10.2016

Mithat SANCAR

01.01.1963

Ankara

Aydın ERDOĞAN

Manevi tazminat olarak 20.000 EUR

6.700 EUR

35

62425/16

Hezer Öztürk/Türkiye

05.10.2016

Tuğba HEZER ÖZTÜRK

04.10.1989

Ankara

Murat ALBAYRAK

Maddi tazminat olarak 45.000 EUR

Manevi tazminat olarak 55.000 EUR

6.500 EUR

36

64604/16

Danış Beştaş/Türkiye

13.10.2016

Meral DANIŞ BEŞTAŞ

05.04.1967

İstanbul

Mesut BEŞTAŞ

Maddi tazminat olarak 25.000 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

38.000 EUR

37

64608/16

Nadir Yıldırım/Türkiye

10.11.2016

Nadir YILDIRIM

01.04.1981

Ankara

Mehdi ÖZDEMİR

Maddi tazminat olarak 25.000 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

31.000 EUR

38

64613/16

Ahmet Yıldırım/Türkiye

13.10.2016

Ahmet YILDIRIM

24.07.1972

Ankara

Mesut BEŞTAŞ

Maddi tazminat olarak 25.000 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

35.000 EUR

39

65391/16

Buldan/Türkiye

18.10.2016

Pervin BULDAN

06.11.1967

İstanbul

Eren KESKİN

Maddi tazminat olarak 25.000 EUR

Manevi tazminat olarak 40.000 EUR

8.300 EUR

40

78918/16

Önder/Türkiye

07.12.2016

Sırrı Süreyya ÖNDER

07.07.1962

Ankara

Kenan MAÇOĞLU

Maddi tazminat olarak 50.000 EUR

Manevi tazminat olarak 50.000 EUR

8.800 EUR

 

Full & Egal Universal Law Academy