AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
EREN VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE
(Başvuru no. 29936/19 ve diğer 7 başvuru
ekteki listeye bakınız)
KARAR
STRAZBURG
3 Mayıs 2022
İşbu karar kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Eren ve Diğerleri/Türkiye davasında,
Başkan,
Egidijus Kūris
Hâkimler,
Pauliine Koskelo,
Gilberto Felici,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla, Komite hâlinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm):
Ekli listede yer alan başvuranlar (“başvuranlar”) tarafından, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine çeşitli tarihlerde Mahkeme’ye yapılan başvuruları,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde, Türkiye Cumhuriyeti görevlisi olan Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türkiye Hükümetine (“Hükümet”) başvuruların tebliğ edilmesine dair kararı,
Tarafların beyanlarını,
Hükümetin başvuruların Komite tarafından incelenmesine itirazının reddedilmesine ilişkin kararı göz önünde bulundurarak;
29 Mart 2022 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,
Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
DAVA KONUSU
1. Başvurular, Tazminat Komisyonunun başvuranların adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine ilişkin tespitlerine rağmen yerel mahkeme kararlarının icra edilmemesine ilişkindir.
2. Başvuranlar, Alemdar Belediyesi ile aralarındaki iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacakları için 2006, 2007 ve 2008 yıllarında Afşin Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde yürütülen üç hukuk davası sonucunda tazminat elde etmişlerdir. Davaların ayrıntıları, ekteki tabloda yer almaktadır.
3. 3950/08 no’lu başvurudaki başvuranlar tarafından açılmış olan ilk davada hükmedilen tazminat miktarı haricinde, Afşin Asliye Hukuk Mahkemesince hükmedilen tazminatlar başvuranlara ödenmemiştir.
4. Başvuranlar, 2011 yılında farklı tarihlerde Mahkeme’ye başvurarak kendileri lehine verilen yerel mahkeme kararlarının icra edilmediği hususunda şikâyette bulunmuşlardır.
5. 2013 yılında Mahkeme, başvuranlar tarafından yapılmış olan başvuruları, 6384 sayılı Kanun kapsamında kurulan ve diğerleri arasında, yerel mahkeme kararlarının icra edilmemesi şikâyetleri açısından tazmin sağlayan Tazminat Komisyonu’na ilişkin iç hukuk yolunu tüketmemiş oldukları gerekçesiyle kabul edilemez bulmuştur.
6. Tazminat Komisyonu, 2014 yılında, yargılamaların aşırı uzunluğundan dolayı başvuranlara manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir. İlâveten, Tazminat Komisyonu, kararını Belediyeye ileterek ilgili yargı kararlarının icra edilmesini talep etmiştir.
7. Aynı yıl içinde, başvuranlar, Anayasa Mahkemesine başvurarak Tazminat Komisyonunun kararına rağmen Belediyenin ilgili yargı kararlarını icra etmediği hususunda şikâyette bulunmuşlardır.
8. Temmuz 2018 tarihinde, Anayasa Mahkemesi nezdinde yapılan başvurular hâlâ derdestken, 6384 Sayılı Kanun kapsamında kurulan Tazminat Komisyonuna, diğerlerinin yanı sıra, kararların icra edilmemesi hususundaki şikâyetlere ilişkin olan ve Anayasa Mahkemesi nezdinde derdest olan başvuruları inceleme yetkisi veren bir hüküm 6384 sayılı Kanun’a eklenmiştir.
9. Aynı yıl içinde, Anayasa Mahkemesi, başvuranların Tazminat Komisyonuna başvurmayarak iç hukuk yollarını tüketmemiş oldukları gerekçesiyle başvurularının kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
10. Belirtilmeyen bir tarihte, alacaklarının küçük bir kısmı bazı başvuranlara ödenmiştir.
MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ
BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ11. Mahkeme, başvuruların konuları bakımından benzer olduklarını göz önünde bulundurarak, bunları tek bir kararda müştereken incelemeyi uygun görmektedir.
SÖZLEŞME’NİN 6 § 1 VE SÖZLEŞME’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİn İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA12. Başvuranlar, kendileri lehine verilen yerel mahkeme kararlarının icra edilmemesinden şikâyet etmişlerdir. Başvuranlar, açıkça veya özü itibarıyla, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine dayanmışlardır.
13. Hükümet, Anayasa Mahkemesinin başvuranların başvurularını iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez bulmasının ardından, başvuranların, 6384 sayılı Kanun ile kurulan Tazminat Komisyonuna başvurmayarak iç hukuk yollarını tüketmemiş olmaları nedeniyle başvuruların kabul edilemez olduğunu ileri sürmüştür.
14. Mahkeme, başvuranların, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunmadan önce hâlihazırda Tazminat Komisyonuna başvurmuş olduklarını gözlemlemektedir. Fakat Tazminat Komisyonunun tespitlerine rağmen, Afşin Asliye Hukuk Mahkemesinin başvuranlara tazminat ödenmesine hükmettiği kararları hâlâ tam anlamıyla icra edilmemiştir.
15. Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen ve kendi içtihadını göz önünde bulunduran (bk. Hornsby/Yunanistan, no. 18357/91, Karar ve Hükümler Derlemesi 1997‑II), Mahkeme, başvuruların kabul edilemez olduğuna ilişkin herhangi bir gerekçenin olmadığına ve yetkili makamların, başvuranlar lehine verilen kararları tam anlamıyla ve zamanında icra etmek için gerekli tüm çabayı göstermediğine karar vermiştir.
16. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI17. Başvuranların her biri, yerel mahkemeler tarafından hükmedilen tazminat miktarlarının ödenmemesinden dolayı mahrum bırakıldıkları potansiyel mali faydalar karşılığında maddi tazminat olarak 50.000 Avro talep etmiştir.
18. Manevi tazminata ilişkin olarak ise, başvuranların her biri, yerel mahkeme kararlarına dayanan borçların ödenmemesi nedeniyle stres ve sıkıntıya maruz kaldıklarını ileri sürerek 50.000 Avro talep etmiştir.
19. İlâveten, başvuranlar, masraf ve giderler ve avukatlık ücretleri karşılığında 220.000 Avro talep etmişlerdir.
20. Hükümet, Mahkeme’nin Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesine ilişkin ihlal bulup Sözleşme’nin 41. maddesi kapsamında başvuranların adil tazmin taleplerine ilişkin karar vermediği ya da 41. maddenin uygulanması hususunu saklı tuttuğu başvurularda Tazminat Komisyonunun, adil tazmin talepleri hakkında karar verme yetkisine sahip olduğu gerekçesiyle Mahkeme’den âdil tazminata ilişkin hükümde bulunmamasını talep etmiştir.
21. Mahkeme, davalı Hükümetin, başvuranlar tarafından İcra Müdürlüklerinde başlatılan icra takibini kapatarak, ekli tabloda yer alan yerel mahkeme kararlarının, idare tarafından tam anlamıyla icra edilmesini sağlaması gerektiği kanaatine varmıştır (Vlaho/Bosna Hersek [Komite], no.15676/20, 10 Aralık 2020).
22. Mahkeme, ayrıca, başvuranların, yalnızca bir ihlalin tespitiyle yeterince tazmin edilemeyecek derecede manevi zarara uğramış olmaları gerektiği kanaatindedir. Sonuç olarak, davanın kendine özgü koşullarını, özellikle başvuranlara hâlihazırda tazminat ödenmesine hükmedildiğini (bk. yukarıda 10. paragraf) göz önünde bulundurarak ve hakkaniyet temelinde değerlendirme yaparak Mahkeme, manevi zarar olarak başvuranların her birine 2.000 avro ödenmesine hükmetmiştir.
23. Mahkemenin içtihadına göre, bir başvuran, ancak masraf ve giderlerin fiilen ve zorunlu olarak yapıldığını ve miktar olarak makul olduğunu gösterebilmesi hâlinde, bunların geri ödenmesi hakkına sahiptir. Mahkeme somut davada, elinde bulunan belgeleri ve yukarıda belirtilen kriterleri dikkate alarak, masraf ve giderler için başvuranlara müştereken 3.000 avro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Başvuruların birleştirilmesine;Başvuruların kabul edilebilir olduğuna;Başvurularda, yerel mahkeme kararlarının icra edilmemesine ilişkin olarak Sözleşme’nin 6 § 1 ve Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin söz konusu olduğuna;Davalı Devletin, ekteki tabloda belirtilen derdest yerel mahkeme kararlarının uygun yollarla ve üç ay içerisinde icra edilmesini sağlayacağına;
(a) Davalı Devlet tarafından, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere:
(i) manevi tazminat olarak, miktara yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, başvuranların her birine 2.000 avro (iki bin avro) ödenmesine;
(ii) masraf ve giderler için, başvuranlara yansıtılabilecek vergiler hariç olmak üzere, müştereken 3.000 avro (üç bin avro) ödenmesine;
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına;
Başvuranların adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddedilmesine karar vermiştir.İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup; Mahkeme İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 3 Mayıs 2022 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Hasan Bakırcı Egidijus Kūris
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan
EK
Başvuruların Listesi:
Sıra No.
Başvuru no.
Başvuru tarihi
Başvuran adı Doğum tarihi
İkamet Adresi
Afşin Asliye Hukuk Mahkemesi Kararı
Yerel Mahkemece hükmedilen tazminat
1. Dava
2. Dava
1. Dava
2. Dava
TOPLAM
1.
29936/19
30.04.2019
Fethi EREN
Karar tarihi: 05.05.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 05.06.2008 Kesinleşme tarihi: 3.11.2008
23.019,97 Türk lirası
14.014,98 Türk lirası
37.034,95 Türk lirası
18.06.1963
Kahramanmaraş
2.
30031/19
30.04.2019
Halil KILINÇ
Karar tarihi: 05.05.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 05.06.2008 Kesinleşme tarihi: 3.11.2008
11.071,29 Türk lirası
13.807,25 Türk lirası
24.878,54 Türk lirası
16.08.1972
Kahramanmaraş
3.
30041/19
30.04.2019
Ramazan GÜL
Karar tarihi: 27.03.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 10.06.2008 Kesinleşme tarihi: 6.10.2008
22.228,59 Türk lirası
23.673,10 Türk lirası
46.901,69 Türk lirası
16.01.1966
Kahramanmaraş
4.
30050/19
30.04.2019
İbrahim KILINÇ
Karar tarihi: 27.03.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 10.06.2008 Kesinleşme tarihi: 6.10.2008
22.386,03 Türk lirası
24.569,48 Türk lirası
46.955,51 Türk lirası
16.04.1970
Kahramanmaraş
5.
30077/19
30.04.2019
Ali KOCA
Karar tarihi: 27.03.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 10.06.2008 Kesinleşme tarihi: 6.10.2008
28.758,20 Türk lirası
24.696,22 Türk lirası
53.454,42 Türk lirası
6.08.1970
Kahramanmaraş
6.
30083/19
30.04.2019
Fahrettin KILINÇ
Karar tarihi: 05.05.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 05.06.2008 Kesinleşme tarihi: 3.11.2008
11.132,45 Türk lirası
13.807,25 Türk lirası
24.939,70 Türk lirası
4.07.1965
İstanbul
7.
30086/19
30.04.2019
Atilla EREN
Karar tarihi: 27.03.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 10.06.2008 Kesinleşme tarihi: 6.10.2008
15.165,95 Türk lirası
20.278,01 Türk lirası
35.443,96 Türk lirası
10.06.1978
İstanbul
8.
30090/19
30.04.2019
Necati BOLAT
Karar tarihi: 05.05.2006 Kesinleşme tarihi: 4.06.2007
Karar tarihi: 05.06.2008 Kesinleşme tarihi: 3.11.2008
17.016,86 Türk lirası
13.807,25 Türk lirası
30.824,11 Türk lirası
25.11.1971
Antalya