© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Supreme Administrative Court] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Supreme Administrative Court for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
WIELKA IZBA
SPRAWA F.G. przeciwko SZWECJI
(Skarga nr 43611/11)
WYROK
[wyciąg]
STRASBURG
23 marca 2016 r.
Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie F.G. przeciwko Szwecji,
Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba w składzie:
Guido Raimondi, Przewodniczący,
Dean Spielmann,
András Sajó,
Josep Casadevall,
Ineta Ziemele,
Elisabeth Steiner,
George Nicolaou,
Ledi Bianku,
Vincent A. De Gaetano,
Julia Laffranque,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Linos-Alexandre Sicilianos,
Helena Jäderblom,
Aleš Pejchal,
Krzysztof Wojtyczek,
Dmitry Dedov,
Robert Spano, sędziowie
oraz Johan Callewaert, Zastępca Kanclerza Wielkiej Izby,
obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2014 r. oraz 7 stycznia 2016 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w ostatniej z wymienionych dat:
POSTĘPOWANIE
[Paragrafy 1-9 wyroku pominięto]
FAKTY
[Paragrafy 10 - 58 wyroku pominięte i zastąpione tłumaczeniem poniższego streszczenia przygotowanego przez Kancelarię Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Streszczenie stanu faktycznego[1]:
Skarżący, obywatel irański, złożył w Szwecji wniosek o udzielenie azylu, uzasadniając to tym, że współpracował ze znanymi przeciwnikami irańskiego reżimu i był aresztowany i przetrzymywany przez władze co najmniej trzykrotnie w latach 2007–2009, w szczególności w związku z prowadzoną przez siebie działalnością w zakresie publikacji w Internecie. Skarżący stwierdził, że został zmuszony do ucieczki po tym, jak wyszło na jaw, że przeszukano lokal, w którym prowadził działalność i przechowywał materiały zawierające politycznie wrażliwe treści, w następstwie czego zniknęły pewne dokumenty. Po przyjeździe do Szwecji skarżący przeszedł na chrześcijaństwo, co – jak twierdził – naraziło go na ryzyko poddania karze śmierci za apostazję po powrocie do Iranu. Jego wniosek o udzielenie azylu został oddalony przez władze szwedzkie, które wydały wobec niego decyzję o wydaleniu. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r. Izba Trybunału orzekła czterema głosami do trzech, że wykonanie decyzji o wydaleniu wydanej wobec skarżącego nie prowadziłoby do naruszenia art. 2 ani art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Konwencji). Stwierdziła, że nie uzyskano żadnych informacji wskazujących na to, że działalność polityczna i zaangażowanie polityczne skarżącego nie miały jedynie pobocznego charakteru. Jeśli chodzi o przejście skarżącego na chrześcijaństwo, wyraźnie oświadczył on przed władzami krajowymi, że nie chce powoływać się na swoją przynależność religijną jako przesłankę do udzielenia azylu, ponieważ uznał to za sprawę prywatną i nic nie wskazywało na to, że władze irańskie były świadome jego nawrócenia. Podsumowując, skarżący nie uzasadnił realnego i konkretnego ryzyka zakazanego traktowania w przypadku wydalenia go do Iranu.]
PRAWO
I. UWAGI WSTĘPNE
A. Rząd
59. Podczas rozprawy w dniu 3 grudnia 2014 r. Rząd wskazał, że w interesie stron postępowania leży wydanie przez Trybunał wyroku przed dniem 8 czerwca 2015 r., ponieważ zgodnie z rozdziałem 12 art. 22 szwedzkiej ustawy o cudzoziemcach tego dnia sporna decyzja o wydaleniu by wygasła.
60. W swoich dalszych uwagach z dnia 23 czerwca 2015 r. Rząd wezwał Wielką Izbę do skreślenia tej sprawy z listy spraw zgodnie, na przykład, z wyrokiem w sprawie P.Z. i Inni przeciwko Szwecji ((skreślenie), nr 68194/10, §§ 14‑17, 18 grudnia 2012 r.).
61. Rząd zwrócił uwagę, że decyzja o wydaleniu nie jest już wykonalna, że skarżącego nie można na jej podstawie wydalić ze Szwecji oraz że po złożeniu nowego wniosku o udzielenie azylu zostanie mu przyznane prawo do pełnego rozpatrzenia przedmiotu sprawy w ramach zwykłej procedury. W związku z tym, uwzględniając art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji, Rząd stwierdził, że dalsze rozpatrywanie skargi nie jest już uzasadnione i że nie istnieją szczególne okoliczności dotyczące poszanowania praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej Protokołów, które wymagają dalszego rozpatrywania sprawy (art. 37 ust. 1 in fine).
62. Jeżeli Wielka Izba nie skreśli sprawy z listy spraw, Rząd stwierdził, że należy uznać ją za niedopuszczalną, ponieważ skarżący nie może powoływać się na swój status ofiary, w rozumieniu art. 34 Konwencji, decyzji o wydaleniu, która nie jest wykonalna. Skarga jest zatem niezgodna ratione personae z postanowieniami Konwencji w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a i należy uznać ją za niedopuszczalną zgodnie z art. 35 ust. 4.
63. W każdym razie, ponieważ skarżący może teraz złożyć nowy wniosek o udzielenie azylu, który zostanie rozpatrzony co do przedmiotu przez wszystkie właściwe władze, nie wyczerpał on krajowych środków odwoławczych. Tytułem żądania ewentualnego Rząd stwierdził zatem, że niniejsza skarga powinna zostać uznana za niedopuszczalną ze względu na brak wyczerpania krajowych środków odwoławczych na podstawie art. 35 ust. 1 i 4 Konwencji.
B. Skarżący
64. Skarżący stwierdził, że pragnie podtrzymać skargę i zwrócił się do Trybunału o rozpatrzenie skargi co do przedmiotu. Jeżeli Trybunał zaprzestanie rozpatrywania jego sprawy, skarżący będzie musiał ponownie złożyć wniosek o udzielenie azylu. W takim przypadku zamierza on powołać się na swoje przejście na chrześcijaństwo jako jedną z przesłanek do udzielenia azylu.
65. Zdaniem skarżącego „sprawy” przed Wielką Izbą nie można uznać za rozstrzygniętą w rozumieniu art. 37 ust. 1 lit. b z uwagi na wygaśnięcie w dniu 8 czerwca 2015 r. ważności decyzji o wydaleniu wydanej wobec skarżącego. Zwrócił on uwagę, że władze szwedzkie nie udzieliły mu azylu ani zezwolenia na pobyt w Szwecji, w przeciwieństwie na przykład do skarżących w sprawie M.E. przeciwko Szwecji ((skreślenie) [WI], nr 71398/12, 8 kwietnia 2015 r.) i W.H. przeciwko Szwecji ((skreślenie) [WI], nr 49341/10, 8 kwietnia 2015 r.). Nie można zatem wysunąć wniosku, że nie grozi mu już wydalenie.
66. Nie można również stwierdzić, że dalsze rozpatrywanie skargi dla celów art. 37 ust. 1 lit. c nie jest już uzasadnione.
67. W każdym razie sprawa porusza poważne kwestie o zasadniczym znaczeniu, a zatem poszanowanie praw człowieka wymaga dalszego jej rozpatrywania przez Wielką Izbę.
68. Skarżący wskazał, że przy skreślaniu spraw, między innymi Atayeva i Burman przeciwko Szwecji ((skreślenie), nr 17471/11, 31 października 2013 r.); P.Z. i Inni przeciwko Szwecji (op. cit.) oraz B.Z. przeciwko Szwecji ((skreślenie), nr 74352/11, 18 grudnia 2012 r.) na mocy art. 37 ust. 1 lit. c, Trybunał nie wydał wyroku na szczeblu Izby.
69. Jednakże w niniejszej sprawie Izba wydała wyrok, sprawa została przekazana Wielkiej Izbie i odbyła się rozprawa. Na każdym z tych etapów Rząd stanowczo sprzeciwiał się zarzutom skarżącego, a Izba orzekła przeciwko niemu. Skreślenie skargi postawiłoby zatem skarżącego w bardzo niekorzystnej sytuacji.
70. Skarżący podnosi ponadto, że w postępowaniu azylowym wystąpiły nieprawidłowości. Jeżeli Wielka Izba nie wypowie się na temat tych domniemanych nieprawidłowości, istnieje wyraźne ryzyko, że poprzednie decyzje, w tym wyrok Izby, zostaną bezkrytycznie uznane przez władze krajowe i sądy krajowe za wolne od nieprawidłowości. W każdym razie sytuacja ta stawia skarżącego w zasadniczo niekorzystnej sytuacji, zmuszając go do ponownego ubiegania się o azyl w kontekście szeregu potencjalnie błędnych decyzji co do ryzyka, na jakie jest narażony w związku z powrotem do Iranu. Poddanie go takiemu postępowaniu jest zdaniem skarżącego nieuzasadnione, gdy Wielka Izba ma możliwość wypowiedzenia się w przedmiocie tych domniemanych nieprawidłowości w chwili obecnej i jest tak bliska rozstrzygnięcia sprawy.
71. Wreszcie zwrócił on uwagę, że strony i osoby trzecie zadały sobie wiele trudu w związku z przygotowaniem i przedstawieniem szczegółowych stanowisk w tej sprawie, a Wielka Izba zadała sobie trud i poniosła koszty związane ze zorganizowaniem rozprawy w tej sprawie. Ten koszt i wysiłek zostałyby zmarnowane, gdyby sprawę skreślono na tym etapie. Byłoby to nieuzasadnione.
C. Ocena Trybunału
72. Art. 37 ust. 1 Konwencji stanowi:
„1. Trybunał może w każdej fazie postępowania zdecydować o skreśleniu skargi z listy spraw, jeżeli okoliczności prowadzą do wniosku, że:
a) skarżący nie podtrzymuje swej skargi lub
b) spór został już rozstrzygnięty, lub
c) z jakiejkolwiek innej przyczyny ustalonej przez Trybunał nie jest uzasadnione dalsze rozpatrywanie skargi.
Jednakże Trybunał kontynuuje rozpatrywanie skargi, jeśli wymaga tego poszanowanie praw człowieka w rozumieniu niniejszej konwencji i jej protokołów”.
73. Trybunał zauważa, że zgodnie ze swoim ugruntowanym orzecznictwem, w sprawach dotyczących wydalenia skarżącego z pozwanego państwa, po tym jak uzyskał on zezwolenie na pobyt i nie jest zagrożony wydaleniem z tego państwa, Trybunał uznaje, że sprawa została rozstrzygnięta w rozumieniu art. 37 ust. 1 lit. b Konwencji i skreśla ją z listy spraw, niezależnie od tego, czy skarżący wyrazi na to zgodę (zob. między innymi M.E. przeciwko Szwecji, op. cit., § 32; H przeciwko Norwegii (dec.), nr 51666/13, 17 lutego 2015 r.; I.A. przeciwko Niderlandom (dec.), nr 76660/12, 27 maja 2014 r.; O.G.O. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (dec.), nr 13950/12, 18 lutego 2014 r.; Isman przeciwko Szwajcarii (dec.), nr 23604/11, 21 stycznia 2014 r.; M.A. przeciwko Szwecji (dec.), nr 28361/12, 19 listopada 2013 r.; A.G. przeciwko Szwecji (dec.), nr 22107/08, 6 grudnia 2011 r. oraz Sarwari przeciwko Austrii (dec.), nr 21662/10, 3 listopada 2011 r.). Powodem ku temu jest fakt, że Trybunał konsekwentnie podchodził do tej kwestii jako potencjalnego naruszenia Konwencji, uznając, że groźba naruszenia jest usunięta z uwagi na decyzję przyznającą skarżącemu prawo pobytu w danym pozwanym państwie (zob. M. E. przeciwko Szwecji, op. cit., § 33).
74. Ponadto w niektórych sprawach, w których skarżący nie uzyskał zezwolenia na pobyt, Trybunał uznał, że dalsze rozpatrywanie sprawy na mocy art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji nie jest już uzasadnione i postanowił skreślić ją z listy spraw, ponieważ z dostępnych informacji wynikało jasno, że skarżący nie był w owej chwili i przez dłuższy czas nie byłby narażony na wydalenie i poddanie traktowaniu, co do którego zarzuca się naruszenie art. 3 Konwencji, oraz dlatego że skarżący miał możliwość zaskarżenia przyszłego wydalenia do władz krajowych, (zob. między innymi I.A. przeciwko Niderlandom, op. cit.; P.Z. i Inni przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 14–17; B.Z. przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 17‑20 oraz, mutatis mutandis, na gruncie art. 8, Atayeva i Burman przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 19–24).
75. We wszystkich przywołanych powyżej sprawach Trybunał stwierdził, że nie istniały szczególne okoliczności dotyczące poszanowania praw człowieka określonych w Konwencji i Protokołach do niej, które wymagały dalszego rozpatrywania sprawy (art. 37 ust. 1 in fine).
76. Jednakże w sprawach, o których mowa w paragrafie 74 powyżej, w których ryzyko wydalenia znika przed wydaniem decyzji w sprawie dopuszczalności skargi, Trybunał czasem uznawał tę ostatnią za niedopuszczalną, ponieważ skarżący nie mógł już uważać się za ofiarę w rozumieniu art. 34 Konwencji (zob. między innymi, Atsaev przeciwko Republice Czeskiej (dec.), nr 14021/10, 7 lipca 2015 r.; Tukhtamurodov przeciwko Rosji (dec.), nr 21762/14, 20 stycznia 2015 r.; Andreyev przeciwko Estonii (dec.), nr 42987/09, 22 stycznia 2013 r.; Etanji przeciwko Francji (dec.), nr 60411/00, 1 marca 2005 r.; Pellumbi przeciwko Francji (dec.), nr 65730/01, 18 stycznia 2005 r. oraz Vijayanathan i Pusparajah przeciwko Francji, 27 sierpnia 1992 r., § 46, Seria A nr 241‑B). Słowo „ofiara” w art. 34 Konwencji oznacza faktycznie osobę, której sporne działanie lub zaniechanie bezpośrednio dotyczy – lub wobec której istnieje ryzyko bezpośredniego oddziaływania.
77. W niniejszej sprawie Trybunał zauważa, że zgodnie z rozdziałem 12, art. 22 ustawy o cudzoziemcach decyzja o wydaleniu, która nabrała mocy prawnej w dniu 8 czerwca 2011 r., kiedy to apelacyjny sąd migracyjny odmówił udzielenia zezwolenia na wniesienie odwołania (zob. paragraf 31 powyżej), wygasła cztery lata później, tj. w dniu 8 czerwca 2015 r. Decyzja o wydaleniu uległa zatem przedawnieniu i nie może być wykonana.
78. Bezsporne jest, że skarżący może wszcząć nowe i pełne postępowanie azylowe. W takim przypadku jego roszczenia będą rozpatrywane co do przedmiotu przez Radę ds. Migracji, a w przypadku odwołania – przez sądy. Skarżący stwierdził (zob. paragraf 64 powyżej), że jeśli Trybunał zaprzestanie rozpatrywania sprawy, złoży on nowy wniosek o udzielenie azylu i powoła swoje przejście na chrześcijaństwo jako jedną z przesłanek.
79. Obecnie jednak skarżący znajduje się w sytuacji próżni prawnej. Nie udzielono mu azylu ani nie uzyskał on zezwolenia na pobyt w Szwecji, a w trakcie nowego postępowania azylowego nieuchronnie pozostanie w niepewnej sytuacji, jeśli chodzi o kwestie, na które powołuje się w niniejszej skardze na podstawie art. 2 i 3 Konwencji. W związku z tym Trybunał nie jest przekonany, że skarżący całkowicie utracił status ofiary. Niemniej jednak, zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w paragrafie 74 powyżej, Trybunał przypomina, że co do zasady dalsze rozpatrywanie skargi może nie być już uzasadnione (art. 37 ust. 1 lit. c) Konwencji).
80. Pozostaje jeszcze do ustalenia, czy w niniejszej sprawie istnieją szczególne okoliczności dotyczące poszanowania praw człowieka, określonych w Konwencji i jej Protokołach, które powodują wymóg dalszego rozpatrywania sprawy (art. 37 ust. 1 in fine).
81. Należy przypomnieć, że w dniu 2 czerwca 2014 r. sprawa została przekazana Wielkiej Izbie zgodnie z art. 43 Konwencji, który stanowi, że sprawy mogą być kierowane, jeżeli pojawia się w nich „poważne zagadnienie dotyczące interpretacji lub stosowania Konwencji lub jej Protokołów lub istotna kwestia o znaczeniu ogólnym”.
82. Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie pojawiają się istotne kwestie, w szczególności dotyczące obowiązków spoczywających na stronach postępowania azylowego. Skutki niniejszej sprawy wykraczają zatem poza szczególną sytuację skarżącego, w przeciwieństwie do większości podobnych spraw dotyczących wydalenia rozstrzygniętych przez Izbę.
83. W tym kontekście, zgodnie z art. 37 ust. 1 in fine, Trybunał stwierdza, że istnieją szczególne okoliczności dotyczące poszanowania praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej Protokołów, które wymagają kontynuacji rozpatrywania sprawy.
84. W konsekwencji Trybunał oddala wniosek Rządu o skreślenie sprawy z listy spraw.
II. ZARZUT NARUSZENIA ART. 2 I ART. 3 KONWENCJI
85. Skarżący zarzucił, że z uwagi na jego przeszłość polityczną w Iranie i przejście z islamu na chrześcijaństwo w Szwecji wydalenie go do Iranu stanowiłoby naruszenie art. 2 i 3 Konwencji. Postanowienia te mają następujące brzmienie:
Art. 2
„1. Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia, wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo, za które ustawa przewiduje taką karę.
2. Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym artykułem, jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnego koniecznego użycia siły:
a) w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą;
b) w celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem;
c) w działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania”.
Art. 3
„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.
A. Wyrok Izby
86. W wyroku z dnia 16 stycznia 2014 r., Izba stwierdziła, że wykonanie decyzji o wydaleniu wobec skarżącego nie prowadziłoby do naruszenia art. 2 ani art. 3 Konwencji. Izba rozpatrzyła te dwa postanowienia łącznie i dokonała ogólnej oceny zagrożeń związanych z przeszłością polityczną skarżącego i jego przejściem na chrześcijaństwo.
87. Odnotowała, że złożony przez skarżącego wniosek o udzielenie azylu został starannie rozpatrzony przez władze krajowe i nic nie wskazywało na to, by w postępowaniu tym brakowało skutecznych gwarancji ochrony skarżącego przed arbitralnym refoulement lub by zawierało ono inne nieprawidłowości.
88. Co się tyczy domniemanej działalności politycznej skarżącego w Iranie, Trybunał stwierdził, że nie pojawiły się żadne informacje wskazujące na to, że działalność polityczna i zaangażowanie polityczne skarżącego nie miały jedynie charakteru pobocznego. Przychylił się on również do oceny władz krajowych, zgodnie z którą twierdzenia skarżącego dotyczące jego działalności politycznej były niejasne i mało szczegółowe oraz że również przed Izbą skarżący nie przedstawił żadnego szczegółowego opisu stron internetowych, do których się odniósł, ani ich domniemanej krytycznej treści. Skarżący nie przedstawił niczego, poza własnymi oświadczeniami, co dowodziłoby istnienia tych stron internetowych. Izba wskazała również, że rodzina skarżącego w Iranie nie była atakowana z powodu jego działalności politycznej. Wreszcie, Izba zauważyła, że skarżący nie twierdził, iż kontynuował swoją działalność polityczną po przyjeździe do Szwecji.
89. Co się tyczy nawrócenia skarżącego, Izba zauważyła, że wyraźnie stwierdził on przed władzami krajowymi, że nie chce powoływać się na swoją przynależność religijną jako przesłankę do udzielenia azylu, ponieważ uważa, że jest to sprawa prywatna. W szczególności miał on możliwość podniesienia kwestii swojego nawrócenia przed sądem migracyjnym, ale nie zdecydował się na to. Stanowisko to uległo zmianie dopiero wtedy, gdy wydana wobec niego decyzja o wydaleniu stała się wykonalna. Izba zauważyła ponadto, że skarżący twierdził, iż dopiero po przyjeździe do Szwecji przeszedł na chrześcijaństwo i że traktował swoją wiarę jako kwestię prywatną. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, Izba stwierdziła, że nic nie wskazuje na to, by władze irańskie wiedziały o jego nawróceniu.
B. Stanowiska stron
1. Skarżący
90. Skarżący utrzymywał, że wykonanie wydanej wobec niego decyzji o wydaleniu stanowiłoby naruszenie art. 2 i 3 Konwencji z następujących powodów.
91. Jeśli chodzi o jego działalność polityczną w Iranie, nie wzięto należycie pod uwagę, na przykład, że był on źle traktowany podczas dwudziestodniowego pobytu w areszcie we wrześniu 2009 r., że szczegółowo opisał przesłuchanie w październiku 2009 r. przed sądem rewolucyjnym i podał nazwisko przewodniczącego składu sędziowskiego, że przedłożył oryginał wezwania do ponownego stawienia się w dniu 2 listopada 2009 r. ani że nielegalnie uciekł z kraju.
92. Skarżący stwierdził, że po powrocie będzie narażony na wysokie ryzyko, już przemieszczając się na terenie lotniska. Ryzyko to wzrosło, ponieważ władze irańskie mogą teraz zidentyfikować go na podstawie wyroku Izby, a w przyszłości będzie to możliwe również na podstawie wyroku Wielkiej Izby.
93. Skarżący nie chciał powoływać się na swoje nawrócenie w pierwotnym postępowaniu azylowym, ponieważ swoje wyznanie uważał za sprawę prywatną i dlatego, że „nie chciał wykorzystywać swojej cennej, nowo odkrytej wiary jako sposobu na kupienie sobie azylu”. Z perspektywy czasu uznał on, że nie otrzymał wówczas wystarczającej pomocy prawnej i wsparcia, które pozwoliłyby mu zrozumieć ryzyko związane ze swoim nawróceniem. Niemniej jednak formalnie jego nawrócenie było wielokrotnie wymieniane przez jego przedstawicieli jako przesłanka do udzielenia azylu w pierwotnym postępowaniu. Skarżący chętnie odpowiadał na pytania dotyczące swojego nawrócenia, ale Rada ds. Migracji stwierdziła, że nie był on pod tym względem wiarygodny, najwyraźniej dlatego, że nie należał do „Kościoła Szwecji” i ponieważ nie przedłożył aktu chrztu, a jedynie oświadczenie proboszcza swojego kościoła. Podobnie podczas rozprawy przed sądem migracyjnym skarżący twierdził, że jego nawrócenie spowodowałoby problemy z jego powrotem do Iranu.
94. Ponadto w dniu 6 lipca 2011 r., kiedy skarżący złożył wniosek o zawieszenie wykonania decyzji o wydaleniu, załączył on pismo, w którym jego zgromadzenie wyjaśniło powody, dla których skarżący nie chciał wykorzystać swojego nawrócenia w pierwotnym postępowaniu azylowym. Zgromadzenie stwierdziło również, że zagrożenie dla skarżącego wzrosło, ponieważ miał on kontakt z „reporterami lub szpiegami”, którzy przekazaliby informacje o jego nawróceniu władzom irańskim, a także dlatego, że kościół, do którego skarżący należał od 2011 r., transmitował swoje msze w Internecie (zob. paragrafy 30 i 32 powyżej).
95. Przed Wielką Izbą skarżący dodał, że ryzyko jeszcze bardziej wzrosło z powodu szczególnego charakteru jego pracy na rzecz kościoła. Stwierdził również, że po powrocie do Iranu powiedziałby rodzinie i przyjaciołom o swoim nawróceniu. Oni by tego nie zrozumieli ani nie zaakceptowali. Wyparliby się go. Nie wierzył jednak, że jego rodzina lub przyjaciele ujawniliby jego nawrócenie władzom, ponieważ go kochają.
96. W pisemnym oświadczeniu z dnia 13 września 2014 r. skierowanym do Wielkiej Izby skarżący wyjaśnił kwestię swojego nawrócenia, w jaki sposób w owym czasie manifestował swoją wiarę chrześcijańską w Szwecji i w jaki sposób zamierzał ją manifestować w Iranie, jeżeli decyzja o wydaleniu miała zostać wykonana. Zdaniem skarżącego jego nawrócenie osiągnęło taki poziom siły przekonywania, istotności, spójności i wagi, aby objąć je zakresem art. 9. Był on nominalnym muzułmaninem w Iranie, ale nie wierzył w islam. Jego ówcześni przyjaciele o tym wiedzieli. Po przyjeździe do Szwecji, któregoś zimnego wieczoru, wraz z kilkoma przyjaciółmi skarżący trafił na spotkanie i wziął w nim udział, aby napić się herbaty i rozgrzać. W ten sposób nawiązał on kontakt z pierwszym zgromadzeniem chrześcijańskim. Skarżący poszedł do domu, zdobył Biblię w języku perskim, a po rozpoczęciu czytania poczuł, że treść „trafiła prosto do jego serca”. Kontynuował chodzenie na kursy biblijne i uczestniczył w spotkaniach modlitewnych, a w styczniu 2010 r. przyjął chrzest. Prawdą było, że w marcu 2010 r. oświadczył Radzie ds. Migracji, że nie myśli o chrześcijaństwie jako o religii, ale wynikało to z jego sposobu definiowania religii jako wiary, takiej jak islam, która wymagała pośrednika, w przeciwieństwie do chrześcijaństwa, gdzie kontakt z Bogiem był bezpośredni. Skarżący przeszedł do innego kościoła, gdzie dalej brał udział w kursach biblijnych i spotkaniach modlitewnych. Gdyby został on odesłany do Iranu, czułby wewnętrzny przymus, aby okazywać otwarcie swoją miłość do Jezusa i Biblii. W idealnej sytuacji, w domu miałby prawdopodobnie książki o chrześcijaństwie i krzyż i angażowałby się w działalność kościoła domowego lub nawiązywał kontakty z innymi chrześcijanami. Starałby się także rozpowszechniać literaturę chrześcijańską w języku perskim, w szczególności w Internecie.
97. Oświadczenie skarżącego zostało poparte pisemnym oświadczeniem z dnia 15 września 2014 r. skierowanym do Wielkiej Izby przez byłego proboszcza kościoła skarżącego, w którym stwierdził on między innymi, że znał skarżącego od początku 2012 r., że był on intelektualistą w swoim podejściu do wiary chrześcijańskiej, że dobrze znał język angielski, że prowadzili ciekawe rozmowy na temat religii oraz że po około czterech latach bycia chrześcijaninem skarżący zdobył umiejętności i dojrzałość pozwalające mu prowadzić grupę na kursie biblijnym w jego kościele.
98. Skarżący podniósł wreszcie, że w postępowaniu azylowym wystąpiły nieprawidłowości, głównie dlatego, że władze szwedzkie nie uwzględniły w odpowiedni sposób zagrożeń, na jakie jest on narażony w związku ze swoim nawróceniem.
99. W szczególności utrzymywał on, że w pierwotnym postępowaniu władze nie mogły ignorować ryzyka związanego z jego nawróceniem, którego były świadome, powołując się na fakt, że nie podniósł on tego argumentu. Po pierwsze, z uwagi na fakt, że osoba fizyczna nie ma możliwości zrzeczenia się gwarancji ochrony przyznanych jej na podstawie art. 3 (zob. M.S. przeciwko Belgii, nr 50012/08, §§ 121–125, 31 stycznia 2012 r.), a po drugie, z uwagi na fakt, że nawet jeśli gwarancje ochrony na gruncie art. 3 zasadniczo mogłyby podlegać uchyleniu, skarżący nie otrzymał żadnego ostrzeżenia o potencjalnych konsekwencjach, jakie zaistniałyby, gdyby zdecydował się nie powoływać na swoje wyznanie jako przesłankę do udzielenia azylu. Władze nigdy nie zbadały, czy w niniejszej sprawie miało miejsce zrzeczenie lub, jeżeli tak było, co dokładnie obejmowało swoim zakresem.
100. Co się tyczy drugiego postępowania, w którym skarżący aktywnie starał się powołać na swoje nawrócenie, jego wniosek oddalono, ponieważ nawrócenia nie uznano za „nową okoliczność”. Jednakże władze nie zbadały, czy skarżący miał wiarygodne uzasadnienie braku powołania kwestii swojego nawrócenia na wcześniejszym etapie. Nie zwróciły również uwagi na fakt, że skarżący powołał się na nową okoliczność przejścia do nowego kościoła w nowym mieście oraz na transmisję nabożeństwa przez Internet, podczas której mógł być zauważony.
2. Rząd
101. Rząd stwierdził, że wykonanie spornej decyzji o wydaleniu nie byłoby sprzeczne z art. 2 i 3 z następujących powodów.
102. Można uznać, że działalność polityczna, w którą skarżący był zaangażowany w Iranie, odbywała się na niskim szczeblu. Wniosek ten znajdował poparcie w okoliczności, że od 2009 r. skarżący nie otrzymał żadnego nowego wezwania z sądu rewolucyjnego i że żaden z pozostałych członków rodziny skarżącego w Iranie, zgodnie z informacjami przekazanymi przez samego skarżącego, nie został poddany jakimkolwiek represjom przez władze irańskie.
103. Ponadto w pierwotnym postępowaniu azylowym skarżący wyraźnie oświadczył, że nie chciał powoływać się na swoje nawrócenie jako przesłankę do udzielenia azylu, ponieważ uznał je za sprawę prywatną. Jego wniosek o udzielenie azylu z powodów politycznych został ostatecznie oddalony w dniu 8 czerwca 2011 r., kiedy to apelacyjny sąd migracyjny odmówił udzielenia zezwolenia na wniesienie odwołania. Dopiero w dniu 6 lipca 2011 r. skarżący wyraził obawę przed prześladowaniami z powodu swojego nawrócenia, pomimo faktu, że nawrócił się w grudniu 2009 r., i pomimo intensywnych kontaktów z innymi nawróconymi Irańczykami i szwedzkim zgromadzeniem, do którego należy, za pośrednictwem których musiał uzyskać informacje na temat podejścia państwa irańskiego do nawróconych. Skarżący nie wyjaśnił, dlaczego obawa przed prześladowaniami powstała tuż po tym, jak decyzja o wydaleniu stała się ostateczna i niepodlegająca odwołaniu, co zdaniem Rządu uzasadniało poddanie dokładnej analizie wiarygodności jego stanowiska w tym względzie. W postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania nawrócenie skarżącego nie stanowiło nowej okoliczności, na którą nie można było powoływać się wcześniej, ani też skarżący nie przedstawił wiarygodnego uzasadnienia braku powołania tej kwestii na wcześniejszym etapie, zgodnie z warunkami określonymi w rozdziale 12 art. 18 i 19 ustawy o cudzoziemcach w celu ponownego rozpatrzenia sprawy.
104. W odniesieniu do procedury stosowanej w sprawach azylowych Rząd szwedzki stwierdził, że zasadniczo władze szwedzkie postępowały zgodnie z podręcznikiem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ i jego Wytycznymi w sprawie ochrony międzynarodowej w odniesieniu do wniosków o nadanie statusu uchodźcy uzasadnionych obawą przed prześladowaniem ze względu na wyznanie i dokonały indywidualnej oceny tego, czy cudzoziemiec w sposób wiarygodny wykazał, że jego przekonania sur place miały rzeczywisty charakter w tym sensie, że opierały się na rzeczywistych, osobistych przekonaniach religijnych. Ocena ta obejmowała ocenę okoliczności nawrócenia oraz tego, czy można by oczekiwać, że po powrocie do kraju pochodzenia będzie on żył jako konwertyta. Ponadto w dniu 12 listopada 2012 r. dyrektor generalny ds. prawnych szwedzkiej Rady ds. Migracji wydał „ogólne stanowisko prawne” dotyczące wyznania jako przesłanki do udzielenia azylu, w tym nawrócenia, w oparciu o wyrok apelacyjnego sądu migracyjnego (MIG 2011:29), wytyczne Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ oraz wyrok TSUE w sprawie Bundesrepublik Deutschland przeciwko Y (C-71/11) i Z (C-99/11), 5 września 2012 r. Zgodnie ze stanowiskiem prawnym należy dokładnie ocenić wiarygodność nawrócenia, aby ustalić, czy miało miejsce rzeczywiste nawrócenie. Osoba, która przeszła rzeczywistą zmianę wiary lub która ryzykowała przypisanie jej nowego wyznania religijnego i w związku z tym naraziła się na ryzyko prześladowania, nie powinna być zmuszana do ukrywania swojej wiary wyłącznie w celu uniknięcia prześladowania. Ponadto w dniu 10 czerwca 2013 r. dyrektor generalny ds. prawnych wydał „ogólne stanowisko prawne” dotyczące metodologii oceny rzetelności i wiarygodności wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w oparciu między innymi o ocenę Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ zawartą w sprawozdaniu pt. „Beyond Proof: Credibility assessment in EU Asylum Systems” z maja 2013 r.
105. W niniejszej sprawie skarżący nie chciał jednak powołać się na swoje nawrócenie w pierwotnym postępowaniu azylowym. Warto jednak zauważyć, że przez prawie pięćdziesiąt lat był on muzułmaninem w Iranie i przeszedł na chrześcijaństwo sur place wkrótce po przyjeździe do Szwecji. Kwestia wiarygodności wymagała zatem szczególnej uwagi. Podobnie jak sąd migracyjny i Rada ds. Migracji w postępowaniu przed sądem migracyjnym, Rząd nie zakwestionował faktu, że skarżący formalnie przeszedł na chrześcijaństwo w Szwecji czy został ochrzczony w dniu 31 stycznia 2010 r., lecz wskazał, że ponieważ skarżący wyraźnie stwierdził, iż uważał swoje nawrócenie za sprawę prywatną, na którą nie chciał się powoływać jako przesłankę do ubiegania się o azyl, żadne z władz krajowych nie zbadały autentyczności jego nawrócenia ani tego, jaką praktykę religijną uznawał on za niezbędną dla zachowania swojej tożsamości religijnej.
106. Jeśli chodzi o ogólne ryzyko, na jakie narażeni są konwertyci w Iranie, Rząd wskazał na różne międzynarodowe doniesienia i stwierdził, że chrześcijanie mogą mieszkać w Iranie i praktykować swoją religię w sferze prywatnej lub wspólnie z innymi osobami tego samego wyznania. Skarżący stale utrzymywał, że jego wiara jest sprawą prywatną i działał zgodnie z tym przekonaniem. Ponadto podczas przesłuchania przed Radą ds. Migracji w marcu 2010 r. stwierdził on, że nie uważa chrześcijaństwa za religię. W związku z tym Rząd uznał za nieuzasadnione twierdzenie, że po powrocie do Iranu skarżący zaangażowałby się w praktykę religijną, która narażałaby go na realne ryzyko prześladowania.
3. Uwagi stron trzecich
107. Organizacje takie jak European Centre for Law and Justice [Europejskie Centrum na Rzecz Prawa i Sprawiedliwości], Alliance Defending Freedom [Alians na Rzecz Ochrony Wolności], wspierana przez kampanię Jubilee, Centrum AIRE, ECRE, Międzynarodowa Komisja Prawników oraz Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ stwierdziły między innymi, że chrześcijańscy konwertyci są jedną z najbardziej prześladowanych mniejszości religijnych w Iranie. Reżim islamski wprowadził systematyczne mechanizmy mające na celu identyfikację wszystkich członków społeczeństwa, którzy przeszli z islamu na chrześcijaństwo. Mechanizmy te sprawiły, że istnieje coraz większe prawdopodobieństwo zidentyfikowania przez Rząd chrześcijańskiego konwertyty w Iranie, nawet jeśli praktykuje on w tajemnicy. W przypadku zidentyfikowania przez Rząd irański chrześcijańscy konwertyci często doznają, co najmniej, znacznych szkód lub ingerencji w swoje życie poprzez pozbawienie wolności, napaści i ciągłe nękanie, a w najgorszym przypadku osoba taka może być narażona na złe traktowanie w najcięższej postaci i śmierć.
108. Organizacje utrzymywały również, że w kontekście oceny ryzyka w następstwie wydalenia, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, wymagana jest ocena ex nunc w pełnym zakresie. Pominięcie faktu, że okoliczności mogły z czasem ulec zmianie, nadałoby prawom skarżącego charakter teoretyczny i iluzoryczny. Ocena powinna uwzględniać obowiązujące prawo UE i prawo uchodźcze. W związku z tym strony te zwróciły się do Trybunału o uznanie, że w świetle wyroku TSUE w sprawie Bundesrepublik Deutschland przeciwko Y (C-71/11) i Z (C-99/11), 5 września 2012 r., nie można było oczekiwać, że skarżący będzie ukrywał swoje wyznanie w celu uniknięcia prześladowania objętego zakresem art. 3 Konwencji. Przymusowe, narzucone sobie ukrywanie nawrócenia religijnego jako bezpośredni, przewidywalny skutek wykonania wydalenia osób do krajów, w których stanęłyby one w obliczu realnego ryzyka kary śmierci jako apostaci, pociągałoby za sobą realne ryzyko psychicznego, psychologicznego cierpienia, wpisującego się w zakres art. 3 Konwencji. Ponadto, zgodnie z prawem uchodźczym, wymóg narzucania sobie przymusu tłumienia podstawowego aspektu własnej tożsamości, takiego jak wyznanie, orientacja seksualna czy przekonania polityczne, uznano za sprzeczny z podstawowymi założeniami konwencji w sprawie uchodźców.
109. W odniesieniu do aspektu proceduralnego, Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ wskazało, że zgodnie z postanowieniami Konwencji z 1951 r., do kompetencji państwa należało ustalenie wszystkich istotnych faktów w celu identyfikacji i uznania uchodźców, którzy mają prawo do ochrony na mocy Konwencji. W związku z tym ustalenie, czy skarżący żywił uzasadnioną obawę przed prześladowaniem lub był narażony na ryzyko wystąpienia innej poważnej krzywdy, opierało się na faktach, które miały istotne znaczenie dla wniosku o udzielenie azylu, w tym na przykład na faktach, które skarżący przedstawił, ale wnioskował o ich pominięcie ze względu na ich prywatny charakter lub w sytuacji gdy skarżący uznał je za nieistotne. Do organu rozpatrującego wniosek należało ostatecznie ustalenie, które fakty są istotne i ważne dla ogólnej oceny. W odniesieniu do ciężaru dowodu spoczywał on zasadniczo na osobie ubiegającej się o poszanowanie praw. Jednakże ze względu na specyfikę sytuacji uchodźców i ich sytuację bezbronności mogą oni nie być w stanie dostarczyć istotnych informacji. W związku z tym wspólny obowiązek ustalenia i oceny wszystkich istotnych faktów spoczywał na skarżącym i badającym. Wypełniając ten wspólny obowiązek, badający mogą w niektórych przypadkach być zmuszeni do wykorzystania wszelkich dostępnych im środków w celu zebrania niezbędnych dowodów na poparcie wniosku.
C. Ocena Trybunału
1. Wprowadzenie
110. Na wstępie Trybunał zauważa, że w kontekście wydalenia, gdy istnieją istotne podstawy, aby sądzić, że w przypadku wydalenia danej osoby istniałoby realne ryzyko kary śmierci, tortur lub nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania w kraju przeznaczenia, zarówno art. 2, jak i 3 implikują, że Układające się Państwo nie może wydalić takiej osoby. Trybunał rozpatrzy więc też wspomniane dwa artykuły łącznie (zob. między innymi, mutatis mutandis, Mocanu i Inni przeciwko Rumunii [WI], nr 10865/09, 45886/07 i 32431/08, § 314, ETPCz 2014 (fragmenty); T.A. przeciwko Szwecji, nr 48866/10, § 37, 19 grudnia 2013 r.; K.A.B. przeciwko Szwecji, nr 886/11, § 67, 5 września 2013 r.; Kaboulov przeciwko Ukrainie, nr 41015/04, § 99, 19 listopada 2009 r. oraz F.H. przeciwko Szwecji, nr 32621/06, § 72, 20 stycznia 2009 r.).
2. Ogólne zasady dotyczące oceny wniosków o udzielenie azylu na podstawie art. 2 i 3 Konwencji
a) Ocena ryzyka
111. Trybunał przypomina, że Układające się Państwa mają prawo, w ramach dobrze ugruntowanego prawa międzynarodowego i z zastrzeżeniem swoich zobowiązań wynikających z traktatów, w tym Konwencji, do kontrolowania wjazdu, pobytu i wydalenia cudzoziemców (zob. przykładowo, Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom [WI], nr 27765/09, § 113, ETPCz 2012; Üner przeciwko Niderlandom [WI], nr 46410/99, § 54, ETPCz 2006-XII; Abdulaziz, Cabales i Balkandali przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 28 maja 1985 r., § 67, Seria A nr 94 oraz Boujlifa przeciwko Francji, 21 października 1997 r., § 42, Zbiór Wyroków i Decyzji 1997‑VI). Wydalenie cudzoziemca przez Układające się Państwo może jednak prowadzić do sytuacji objętej zakresem art. 3, a tym samym pociągnąć za sobą odpowiedzialność tego państwa na mocy Konwencji, w przypadku gdy wykazano istotne podstawy, aby sądzić, że dana osoba, jeśli zostanie wydalona, stanęłaby w obliczu rzeczywistego ryzyka traktowania niezgodnego z art. 3 w kraju przeznaczenia. W tych okolicznościach z art. 3 wynika obowiązek powstrzymania się od wydalenia takiej osoby do tego kraju (zob. między innymi Saadi przeciwko Włochom [WI], nr 37201/06, §§ 124–125, ETPCz 2008).
112. Ocena, czy istnieją istotne podstawy, aby sądzić, że skarżący stoi w obliczu takiego realnego ryzyka, nieuchronnie wymaga, aby Trybunał zbadał warunki w kraju przeznaczenia w świetle norm określonych w art. 3 Konwencji (zob. Mamatkulov i Askarov przeciwko Turcji [WI], nr 46827/99 i 46951/99, § 67, ETPCz 2005-I). Normy te przewidują, że niewłaściwe traktowanie, którego skarżący rzekomo doświadczyłby w przypadku wydalenia, musi osiągnąć minimalny poziom dotkliwości, jeżeli ma ono być objęte zakresem art. 3. Ocena tego poziomu jest względna, w zależności od wszystkich okoliczności sprawy (zob. Hilal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 45276/99, § 60, ETPCz 2001-II).
113. Ocena istnienia realnego ryzyka musi być koniecznie rygorystyczna (zob. Chahal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 15 listopada 1996 r., § 96, Zbiór Wyroków i Decyzji 1996-V oraz Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 128). Skarżący jest zasadniczo zobowiązany do przedstawienia dowodów mogących wykazać, że istnieją istotne podstawy, aby przypuszczać, iż w przypadku gdyby sporny środek miał zostać zastosowany, skarżący byłby narażony na realne ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3 (zob. na przykład Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 129 oraz N. przeciwko Finlandii, nr 38885/02, § 167, 26 lipca 2005 r.). W tym względzie Trybunał uznaje, że ze względu na szczególną sytuację, w jakiej często znajdują się osoby ubiegające się o azyl, w wielu przypadkach konieczne jest, aby wątpliwości przy ocenie wiarygodności ich oświadczeń i dokumentów przedłożonych na ich poparcie rozstrzygać na korzyść tych osób. Jednakże w przypadku przedstawienia informacji, które dają poważne powody do zakwestionowania prawdziwości stanowiska osoby ubiegającej się o azyl, osoba ta musi przedstawić zadowalające wyjaśnienie domniemanych rozbieżności (zob. między innymi N. przeciwko Szwecji, nr 23505/09, 20 lipca 2010 r.; Hakizimana przeciwko Szwecji (dec.), nr 37913/05, 27 marca 2008 r. oraz Collins i Akaziebie przeciwko Szwecji (dec.), nr 23944/05, 8 marca 2007 r.).
114. Ocena musi koncentrować się na przewidywalnych skutkach wydalenia skarżącego do kraju przeznaczenia, w świetle ogólnej sytuacji w tym kraju oraz osobistych okoliczności skarżącego (zob. Vilvarajah i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 30 października 1991 r., § 108, Seria A nr 215). W związku z tym, w sytuacji, gdy ma to znaczenie, Trybunał weźmie pod uwagę, czy w kraju przeznaczenia istnieje ogólna sytuacja przemocy (zob. Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 8319/07 i 11449/07, § 216, 28 czerwca 2011 r.).
115. Jeżeli skarżący nie został jeszcze wydalony, punktem w czasie istotnym dla oceny musi być moment rozpatrywania sprawy przez Trybunał (zob. Chahal, op. cit., § 86). Ocena ex nunc w pełnym zakresie jest wymagana wtedy, gdy konieczne jest uwzględnienie informacji, które wyszły na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji przez władze krajowe (zob. przykładowo Maslov przeciwko Austrii [WI], nr 1638/03, §§ 87–95, ETPCz 2008 oraz Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 215). Taka sytuacja ma zwykle miejsce, gdy, podobnie jak w niniejszej sprawie, wydalenie jest opóźnione z powodu wskazania przez Trybunał środka tymczasowego na podstawie Reguły 39 Regulaminu Trybunału. Ponieważ charakter odpowiedzialności Układających się Państw na podstawie art. 3 w sprawach tego rodzaju polega na narażeniu osoby na ryzyko złego traktowania, istnienie ryzyka należy oceniać przede wszystkim w odniesieniu do tych faktów, które były znane lub powinny być znane Układającemu się Państwu w chwili wydalenia. Ocena musi koncentrować się na przewidywalnych skutkach wydalenia skarżącego do kraju przeznaczenia w świetle ogólnej sytuacji w tym państwie oraz osobistych okoliczności skarżącego (zob. przykładowo Salah Sheekh przeciwko Niderlandom, nr 1948/04, § 136, 11 stycznia 2007 r. oraz Vilvarajah i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., §§ 107 i 108).
116. Do Trybunału należy zbadanie w sprawie o wydalenie, czy we wszystkich okolicznościach rozpatrywanej sprawy wykazano istotne podstawy, aby sądzić, że dana osoba w przypadku wydalenia stanęłaby w obliczu ryzyka traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji. W przypadku stwierdzenia istnienia takiego ryzyka wydalenie skarżącego stanowiłoby w sposób konieczny naruszenie art. 3, niezależnie od tego, czy ryzyko to wynikałoby z ogólnej sytuacji przemocy, cech osobistych skarżącego czy obu tych czynników łącznie. Oczywiste jest jednak, że nie każda ogólna sytuacja przemocy może spowodować takie zagrożenie. Wręcz przeciwnie, Trybunał wyjaśnił, że ogólna sytuacja przemocy byłaby wystarczająco poważna, aby stworzyć takie ryzyko tylko „w najbardziej skrajnych przypadkach”, w których istniałoby realne ryzyko złego traktowania przez sam fakt, że dana osoba narażona jest na taką przemoc po powrocie (zob. Sufi i Elmi, op. cit., §§ 216 i 218. Zob. także między innymi L.M. i Inni przeciwko Rosji, nr 40081/14, 40088/14 i 40127/14, § 108, 15 października 2015 r. oraz Mamazhonov przeciwko Rosji, nr 17239/13, §§ 132‑133, 23 października 2014 r.).
b) Charakter analizy Trybunału
117. W sprawach dotyczących wydalenia osób ubiegających się o azyl Trybunał sam nie bada wniosków o udzielenie azylu ani nie sprawdza, w jaki sposób państwa wywiązują się ze swoich zobowiązań wynikających z Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Głównym problemem, na którym skupia się Trybunał jest to, czy istnieją skuteczne gwarancje chroniące skarżącego przed arbitralnym refoulement, zarówno bezpośrednim, jak i pośrednim, do kraju, z którego uciekł. Na mocy art. 1 Konwencji główna odpowiedzialność za wprowadzenie w życie i egzekwowanie gwarantowanych praw i wolności spoczywa na władzach krajowych. Mechanizm wnoszenia skarg do Trybunału ma zatem charakter uzupełniający w stosunku do krajowych systemów ochrony praw człowieka. Ten uzupełniający charakter znajduje wyraz w art. 13 i 35 ust. 1 Konwencji (zob. M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji [WI], nr 30696/09, §§ 286‑287, ETPCz 2011). Jednakże Trybunał musi być przekonany, że ocena dokonana przez władze Układającego się Państwa jest odpowiednia i w wystarczającym stopniu poparta materiałami ze źródeł krajowych, jak również materiałami pochodzącymi z innych wiarygodnych i obiektywnych źródeł, takich jak na przykład inne Układające się Państwa lub państwa trzecie, agencje Organizacji Narodów Zjednoczonych i renomowane organizacje pozarządowe (zob. między innymi NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 25904/07, § 119, 17 lipca 2008 r.).
118. Ponadto w przypadku, gdy przeprowadzono postępowania krajowe, nie jest zadaniem Trybunału zastępowanie oceny stanu faktycznego dokonanej przez sądy krajowe własną oceną i zasadniczo do tych sądów należy ocena materiału dowodowego, który został im przedstawiony (zob. między innymi Giuliani i Gaggio przeciwko Włochom [WI], nr 23458/02, §§ 179–80, 24 marca 2011 r.; Nizomkhon Dzhurayev przeciwko Rosji, nr 31890/11, § 113, 3 października 2013 r. oraz Savriddin Dzhurayev przeciwko Rosji, nr 71386/10, § 155, ETPCz 2013 (fragmenty). Zasadniczo władze krajowe są najbardziej właściwe, by ocenić nie tylko stan faktyczny, lecz przede wszystkim wiarygodność świadków, ponieważ to one miały okazję zobaczyć, wysłuchać i ocenić zachowanie danej osoby (zob. przykładowo R.C. przeciwko Szwecji, nr 41827/07, § 52, 9 marca 2010 r.).
c) Obowiązki proceduralne przy badaniu wniosków o udzielenie azylu
119. W kontekście wydalenia Trybunał wielokrotnie określał obowiązki spoczywające na państwach w zakresie proceduralnego aspektu art. 2 i 3 Konwencji (zob. między innymi Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom, op. cit., § 198; M.E. przeciwko Danii, nr 58363/10, § 51, 8 lipca 2014 r. oraz Sufi i Elmi, op. cit., § 214).
120. Jeżeli chodzi o ciężar dowodu, Trybunał ustalił w sprawie Saadi przeciwko Włochom (op. cit., §§ 129–32; zob. również między innymi Ouabour przeciwko Belgii, nr 26417/10, § 65, 2 czerwca 2015 r. oraz Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 8139/09, § 261, ETPCz 2012 (fragmenty)), że co do zasady to skarżący ma obowiązek przedstawienia dowodów mogących wykazać, że istnieją istotne podstawy, aby sądzić, że gdyby środek, którego dotyczy skarga, został wdrożony, skarżący byłby narażony na realne ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3; oraz że w przypadkach, w których przedstawiono takie dowody, do Rządu należało rozwianie wszelkich podniesionych przez niego wątpliwości (ibid., § 129). W celu ustalenia, czy istnieje ryzyko złego traktowania, Trybunał musi zbadać przewidywalne skutki wysłania skarżącego do kraju przeznaczenia, biorąc pod uwagę ogólną sytuację w tym kraju i osobiste okoliczności skarżącego (ibid., § 130). Jeżeli dostępne źródła opisują ogólną sytuację, szczegółowe zarzuty skarżącego w konkretnej sprawie wymagają potwierdzenia innymi dowodami (ibid., § 131). W przypadkach, w których skarżący twierdzi, że jest członkiem grupy systematycznie narażonej na praktykę złego traktowania, Trybunał uważa, że ochrona przewidziana w art. 3 Konwencji wchodzi w grę, jeżeli skarżący wykaże, w razie potrzeby na podstawie wyżej wymienionych źródeł, że istnieją poważne powody, aby sądzić, że dana praktyka i przynależność skarżącego do danej grupy rzeczywiście mają miejsce (ibid., § 132).
121. W odniesieniu do procedur azylowych Trybunał zauważa, że art. 4 ust. 1 dyrektywy kwalifikacyjnej (zob. paragraf 48 powyżej) stanowi, że państwa członkowskie mogą nałożyć na wnioskodawcę obowiązek jak najszybszego przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a punkt 67 podręcznika Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ (zob. paragraf 53 powyżej) stanowi, co następuje:
„Do organu rozpatrującego wniosek, badającego stan faktyczny sprawy, należy ustalenie przyczyny lub powodów prześladowania, którego się obawiano, oraz podjęcie decyzji, czy w tym zakresie spełniona jest definicja zawarta w Konwencji z 1951 r. Oczywiste jest, że przyczyny prześladowania w ramach tych różnych kryteriów często się pokrywają. Zazwyczaj w odniesieniu do jednej osoby występuje więcej niż jeden element – na przykład przeciwnik polityczny należący do grupy wyznaniowej lub narodowej, albo do obu tych grup – a połączenie takich powodów w przypadku tej osoby może mieć znaczenie dla oceny jej uzasadnionej obawy”.
122. Trybunał zauważa również, że Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ w swoich uwagach jako strona trzecia (zob. paragraf 109 powyżej) podniosło, że chociaż ciężar dowodu spoczywa zasadniczo na osobie ubiegającej się o poszanowanie praw, to wnioskodawca i organ rozpatrujący wniosek mają wspólny obowiązek ustalenia i oceny wszystkich istotnych faktów; że wypełniając ten wspólny obowiązek, organy rozpatrujące wniosek mogą w niektórych przypadkach być zmuszone do wykorzystania wszystkich dostępnych im środków w celu przedstawienia niezbędnych dowodów na poparcie wniosku.
123. W odniesieniu do działalności sur place Trybunał uznał, że na ogół bardzo trudno jest ocenić, czy dana osoba jest rzeczywiście zainteresowana daną działalnością, niezależnie od tego, czy jest to sprawa polityczna czy religia, czy też osoba zaangażowała się w nią jedynie w celu stworzenia przesłanek po ucieczce (zob. przykładowo A.A. przeciwko Szwajcarii, nr 58802/12, § 41, 7 stycznia 2014 r.). Ten tok rozumowania jest zgodny z Wytycznymi Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ w sprawie ochrony międzynarodowej w odniesieniu do wniosków o nadanie statusu uchodźcy uzasadnionych obawą przed prześladowaniem ze względu na wyznanie z dnia 28 kwietnia 2004 r., które przewidują, że „szczególne obawy co do wiarygodności pojawiają się zazwyczaj w odniesieniu do wniosków sur place oraz że konieczne będzie przeprowadzenie wnikliwej i dogłębnej analizy okoliczności i autentyczności nawrócenia [...]”. Tak zwane działania „służące własnym celom” nie wzbudzają uzasadnionej obawy przed prześladowaniami na gruncie Konwencji w państwie pochodzenia osoby ubiegającej się o azyl, jeżeli oportunistyczny charakter takich działań będzie widoczny dla wszystkich, w tym dla władz w owym państwie, a poważne negatywne konsekwencje nie powstaną, gdyby dana osoba została wydalona” (zob. paragraf 52 powyżej). Zobacz również w tym względzie na przykład orzeczenie Trybunału w sprawie Ali Muradi i Selma Alieva przeciwko Szwecji ((dec.), nr 11243/13, §§ 44–45, 25 czerwca 2013 r.).
124. Ponadto Trybunał zauważa, że w odniesieniu do ustalenia kwalifikowalności do ochrony międzynarodowej w pierwszej instancji TSUE w wyroku (A, B, C przeciwko Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, op. cit.) stwierdził między innymi, że art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/83 i art. 13 ust. 3 lit. a dyrektywy 2005/85 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by właściwe organy krajowe w ramach tej oceny stwierdziły, że oświadczenia osoby ubiegającej się o azyl nie były wiarygodne jedynie dlatego, że wnioskodawca nie powołał deklarowanej orientacji seksualnej jako przesłanki do udzielenia azylu przy pierwszej okazji (zob. paragraf 51 powyżej).
125. Do osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową w Układającym Państwie należy co do zasady jak najszybsze złożenie wniosku o udzielenie azylu wraz z uzasadnieniem i dowodami mogącymi dowieść, że istnieją istotne podstawy by sądzić, iż wydalenie jej do kraju pochodzenia pociągałoby za sobą realne i konkretne ryzyko narażenia na zagrożenie życia w sytuacji, o której mowa w art. 2, lub traktowanie stanowiące naruszenie art. 3.
126. Jednakże w odniesieniu do wniosków o udzielenie azylu opartych na powszechnie znanym ryzyku ogólnym, jeżeli informacje o takim ryzyku można łatwo potwierdzić w oparciu o wiele różnych źródeł, obowiązki spoczywające na państwach na mocy art. 2 i 3 Konwencji w sprawach o wydalenie przewidują, że władze przeprowadzają z urzędu ocenę tego ryzyka (zob. na przykład Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom [WI], op. cit., §§ 131–133 oraz M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji [WI], op. cit., § 366).
127. Natomiast w odniesieniu do wniosków o udzielenie azylu opartych na indywidualnym ryzyku osoba ubiegająca się o azyl musi powołać się na to ryzyko i je uzasadnić. W związku z tym, jeżeli wnioskodawca nie powołuje się na konkretną indywidualną przesłankę do udzielenia azylu lub nie ujawnia jej, celowo powstrzymując się od podniesienia jej, bez względu na to, czy chodzi o przekonania religijne lub polityczne, orientację seksualną czy inne przyczyny, nie można oczekiwać, że dane państwo samo odkryje tę przesłankę. Jednakże biorąc pod uwagę bezwzględny charakter praw zagwarantowanych na mocy art. 2 i 3 Konwencji oraz uwzględniając sytuację bezbronności, w jakiej często znajdują się osoby ubiegające się o azyl, jeżeli Układające się Państwo jest informowane o faktach dotyczących konkretnej osoby, które mogłyby narazić ją na ryzyko złego traktowania z naruszeniem wspomnianych postanowień po powrocie do danego kraju, obowiązki ciążące na państwach na mocy art. 2 i 3 Konwencji wiążą się z tym, że władze dokonują oceny tego ryzyka z urzędu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których władze krajowe poinformowano o fakcie, że istnieje prawdopodobieństwo, iż osoba ubiegająca się o azyl jest członkiem grupy osób systematycznie narażonych na praktyki polegające na złym traktowaniu i istnieją poważne powody, aby wierzyć w istnienie danej praktyki i przynależność takiej osoby do danej grupy (zob. paragraf 120 powyżej).
3. Zastosowanie tych zasad w niniejszej sprawie
128. Stosując powyższe zasady do niniejszej sprawy, Trybunał uznaje za właściwe rozdzielenie rozpatrywania sprawy na dwie części: po pierwsze, działalność polityczną skarżącego w Iranie i po drugie, jego przejście na chrześcijaństwo w Szwecji.
a) Działalność polityczna skarżącego
i. Ogólna sytuacja w Iranie
129. Skarżący nie twierdził, że ogólne okoliczności zaistniałe w Iranie same w sobie czynią jego powrót do tego kraju niemożliwym. Ponadto Trybunał zauważa, że ogólna sytuacja przemocy sama w sobie zwykle nie pociąga ze sobą naruszenia art. 3 w przypadku wydalenia do danego kraju (zob. H.L.R. przeciwko Francji, 29 kwietnia 1997 r., § 41, Zbiór Wyroków i Orzeczeń 1997‑III). Trybunał nigdy jednak nie wykluczał możliwości, że ogólna sytuacja przemocy w państwie przeznaczenia może być na tyle intensywna, że każdy przypadek wydalenia do owego państwa stanowiłby koniecznie naruszenie art. 3 Konwencji. Niemniej jednak Trybunał przyjąłby takie podejście jedynie w najbardziej skrajnych przypadkach powszechnie stosowanej przemocy, gdzie istnieje realne ryzyko złego traktowania tylko dlatego, że dana osoba będzie narażona na taką przemoc w tym kraju (zob. Sufi i Elmi, op. cit., § 218 oraz NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 115).
130. W niniejszej sprawie, mając świadomość doniesień o poważnych naruszeniach praw człowieka w Iranie (zob. paragrafy 55–58 powyżej), Trybunał nie stwierdza, by były one na tyle poważne, aby same w sobie wykazywały, że gdyby skarżący został wydalony do tego kraju, doszłoby do naruszenia Konwencji (zob. także S.F. i Inni przeciwko Szwecji, nr 52077/10, § 64, 15 maja 2012 r.). W związku z tym Trybunał przystąpi do ustalenia, czy sytuacja osobista skarżącego jest taka, że jego powrót do Iranu byłby sprzeczny z art. 2 i 3 Konwencji.
ii. Szczególne okoliczności sytuacji skarżącego
131. Trybunał zauważa, że skarżący złożył zeznania w obecności swojego obrońcy i tłumacza podczas dwugodzinnego przesłuchania przed Radą ds. Migracji w dniu 24 marca 2010 r. oraz przed sądem migracyjnym w dniu 16 lutego 2011 r. Przedmiot sprawy został rozpatrzony przez dwa organy, a apelacyjny sąd migracyjny odmówił udzielenia zezwolenia na wniesienie odwołania.
132. Z dokumentów wynika, że zarówno Rada ds. Migracji, jak i sąd migracyjny wzięły pod uwagę, że od 2007 r. skarżący pracował z osobami powiązanymi z różnymi uniwersytetami, które znane były ze swoich poglądów przeciwnych reżimowi. Skarżący zajmował się głównie tworzeniem i publikowaniem stron internetowych. Jego komputer został zabrany z pomieszczeń służbowych podczas jego pobytu w więzieniu na przełomie września i października 2009 r. Krytyczny wobec reżimu materiał był przechowywany na komputerze skarżącego. Chociaż nie skrytykował on osobiście reżimu, prezydenta Ahmadineżada ani najwyższych rangą przywódców, skarżący odwiedził niektóre strony internetowe i otrzymał animacje pocztą elektroniczną. W związku z tym, zdaniem skarżącego, istniały wystarczające dowody na to, że był on przeciwnikiem systemu. Były to zasadniczo te same materiały, które w 2007 r. miał on na swoim komputerze. Władze krajowe stwierdziły, że informacje dotyczące działalności politycznej skarżącego były niejasne i mało szczegółowe. Ponadto nie wskazał on ani nie uzasadnił istnienia jakichkolwiek stron internetowych rzekomo przez niego stworzonych w ciągu dwóch lat. Władze za godny uwagi uznały również fakt, że skarżący miał możliwość dalszego publikowania materiałów krytycznych wobec reżimu od 2007 r. do wyborów w 2009 r., skoro władze irańskie wiedziały o jego działalności w 2007 r.
133. Władze krajowe uwzględniły również fakt, że w kwietniu 2007 r. skarżący został zatrzymany na 24 godziny.
134. Nie kwestionowały one faktu, że na dzień przed wyborami w dniu 12 czerwca 2009 r. skarżących i jego przyjaciół aresztowano, przesłuchano i zatrzymano w lokalu wyborczym na całą noc.
135. Za bezsprzeczną uznały one również okoliczność, że skarżący uczestniczył w demonstracji i został zatrzymany oraz ponownie uwięziony we wrześniu 2009 r. na dwadzieścia dni i był źle traktowany, a także że postawiono go przed sądem rewolucyjnym w październiku 2009 r., który go zwolnił.
136. Władze krajowe wzięły ponadto pod uwagę fakt, że skarżący złożył oryginał wezwania do stawienia się w dniu 2 listopada 2009 r. przed sądem rewolucyjnym. Stwierdziły one jednak, że wezwanie nie może samo w sobie uzasadnić potrzeby ochrony. Było to jedynie wezwanie do stawiennictwa i nie podano w nim powodów, dla których skarżący musiał się tam stawić.
137. Dokonując ogólnej oceny, władze krajowe stwierdziły, że działalność polityczną prowadzoną przez skarżącego w Iranie można było uznać za prowadzoną na niskim szczeblu, co znalazło potwierdzenie w fakcie, że od 2009 r. skarżący nie otrzymał żadnych nowych wezwań z sądu rewolucyjnego i że żaden z członków jego rodziny pozostających w Iranie nie został poddany represjom przez władze irańskie.
138. W tych okolicznościach Trybunał nie jest przekonany o prawdziwości twierdzenia skarżącego, zgodnie z którym władze szwedzkie nie uwzględniły należycie kwestii złego traktowania, jakiego skarżący doświadczył w trakcie dwudziestodniowego aresztowania we wrześniu 2009 r., jego szczegółowego opisu rozprawy przed sądem rewolucyjnym w październiku 2009 r. ani faktu, że przedłożył on oryginalne wezwanie do ponownego stawienia się w dniu 2 listopada 2009 r.
139. W niniejszej sprawie nie ma również dowodów na to, że szwedzkie władze podczas ogólnej oceny ryzyka nie uwzględniły należycie ryzyka zatrzymania w porcie lotniczym, na jakie narażony jest skarżący.
140. Trybunał uznaje, że nie można również stwierdzić, iż postępowanie toczące się przed władzami szwedzkimi było nieodpowiednie i niedostatecznie poparte materiałem ze źródeł krajowych lub materiałami pochodzącymi z innych wiarygodnych i obiektywnych źródeł.
141. Ponadto, co się tyczy oceny ryzyka, nie ma dowodów na poparcie zarzutu, że władze szwedzkie błędnie uznały, iż skarżący nie był prominentnym działaczem lub przeciwnikiem politycznym. Sprawa różni się zatem od, między innymi, sprawy S.F. i Inni przeciwko Szwecji (op. cit.), w której skarżący był zaangażowany w szeroko zakrojoną działalność polityczną i został objęty obserwacją przez reżim irański; K.K. przeciwko Francji (nr 18913/11, 10 października 2013 r.), w której skarżący był byłym członkiem irańskich służb wywiadowczych, oraz R.C. przeciwko Szwecji (op. cit.), która dotyczyła między innymi ryzyka zatrzymania w porcie lotniczym po powrocie.
142. Wreszcie, w odniesieniu do zarzutu podniesionego przez skarżącego przed Wielką Izbą, jakoby władze irańskie mogły zidentyfikować go na podstawie wyroku Izby i będą mogły to uczynić w przyszłości na podstawie wyroku Wielkiej Izby, Trybunał przypomniał, że skarżącemu zapewniono anonimowość, gdy w październiku 2011 r. został uwzględniony jego wniosek o wskazanie zgodnie z regułą 39 oraz że na podstawie materiału dowodowego przedstawionego przed Trybunałem nie istnieją mocne przesłanki wskazujące na istnienie ryzyka identyfikacji (zob., z drugiej strony, S.F. i Inni przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 67–70 oraz NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 143).
143. W związku z powyższym art. 2 i 3 Konwencji nie zostałyby naruszone z powodu politycznej przeszłości skarżącego w Iranie, gdyby miał on zostać wydalony do tego kraju.
b) Nawrócenie skarżącego
144. W niniejszej sprawie władze szwedzkie stanęły w obliczu kwestii nawrócenia sur place. W pierwszej kolejności władze musiały ocenić, czy nawrócenie skarżącego miało rzeczywisty charakter i czy można mu przypisać określony poziom siły przekonywania, istotności, spójności i wagi (zob. między innymi S.A.S. przeciwko Francji [WI], nr 43835/11, § 55, 1 lipca 2014 r.; Eweida i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 48420/10, 59842/10, 51671/10 oraz 36516/10, § 81, ETPCz 2013 oraz Bayatyan przeciwko Armenii [WI], nr 23459/03, § 110, ETPCz 2011) przed dokonaniem oceny, czy po powrocie do Iranu skarżący byłby narażony na traktowanie niezgodne z art. 2 i 3 Konwencji.
145. Trybunał zauważa, że według Rządu szwedzkiego (zob. paragraf 104 powyżej), w sprawach azylowych władze szwedzkie postępują zgodnie z podręcznikiem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ i jego Wytycznymi w sprawie ochrony międzynarodowej w odniesieniu do wniosków o nadanie statusu uchodźcy uzasadnionych obawą przed prześladowaniem ze względu na wyznanie i dokonują indywidualnej oceny tego, czy cudzoziemiec w sposób wiarygodny wykazał, że jego przekonania sur place miały rzeczywisty charakter w tym sensie, że opierały się na rzeczywistych, osobistych przekonaniach religijnych. Ocena ta obejmuje ocenę okoliczności nawrócenia oraz tego, czy można oczekiwać, że po powrocie do kraju pochodzenia wnioskodawca będzie żył jako konwertyta. Ponadto w dniu 12 listopada 2012 r. dyrektor generalny ds. prawnych szwedzkiej Rady ds. Migracji wydał „ogólne stanowisko prawne” (zob. paragraf 46 powyżej) dotyczące wyznania jako przesłanki do udzielenia azylu, w tym nawrócenia, w oparciu o wyrok apelacyjnego sądu migracyjnego (MIG 2011:29), wytyczne Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ oraz wyrok TSUE w sprawie Bundesrepublik Deutschland przeciwko Y (C-71/11) i Z (C-99/11), 5 września 2012 r. Zgodnie ze stanowiskiem prawnym należy dokładnie ocenić wiarygodność nawrócenia, aby ustalić, czy miało miejsce rzeczywiste nawrócenie. Osoba, która przeszła rzeczywistą zmianę wiary lub która ryzykuje przypisanie jej nowego wyznania religijnego i w związku z tym naraża się na ryzyko prześladowania, nie powinna być zmuszana do ukrywania swojej wiary wyłącznie w celu uniknięcia prześladowania. Ponadto w dniu 10 czerwca 2013 r. dyrektor generalny ds. prawnych wydał „ogólne stanowisko prawne” (zob. paragraf 47 powyżej) dotyczące metodologii oceny rzetelności i wiarygodności wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w oparciu między innymi o ocenę Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców ONZ zawartą w sprawozdaniu pt. „Beyond Proof: Credibility assessment in EU Asylum Systems” z maja 2013 r.
146. W pierwotnym postępowaniu azylowym przed Radą ds. Migracji skarżący nie chciał powoływać się na swoje nawrócenie. Rada ds. Migracji odniosła się do tej kwestii, ale skarżący wyjaśnił, że swoje wyznanie uważał za sprawę prywatną i „nie chciał wykorzystywać swojej cennej, nowo odkrytej wiary jako sposobu na kupienie sobie azylu”. Z perspektywy czasu uznał on, że nie otrzymał wówczas wystarczającej pomocy prawnej i wsparcia, które pozwoliłyby mu zrozumieć ryzyko związane z jego nawróceniem.
147. Trybunał zauważa, że skarżący niemal całe życie spędził w Iranie, dobrze mówił po angielsku (zob. paragraf 97 powyżej) i miał doświadczenie w zakresie komputerów, stron internetowych i Internetu. Był także krytykiem reżimu. Trudno jest zatem przyjąć, że nie dowiedziałby się o ryzyku, na jakie narażeni są konwertyci w Iranie, sam lub za pośrednictwem zgromadzenia w kościele, w którym został ochrzczony wkrótce po przyjeździe do Szwecji, czy przez proboszcza, który przekazał mu oświadczenie z dnia 15 marca 2010 r., które miało zostać przekazane Radzie ds. Migracji. Trybunał nie jest również przekonany co do tego, że skarżącemu nie udzielono wystarczającego doradztwa prawnego i wsparcia, aby mógł on zrozumieć ryzyko związane z jego nawróceniem. Trybunał zwraca uwagę, że skarżący nigdy nie podniósł zarzutów w odniesieniu do tych kwestii w postępowaniu krajowym. Ponadto w trakcie przesłuchania przed Radą ds. Migracji w dniu 24 marca 2010 r. urzędnik nawet przerwał posiedzenie, tak aby skarżący mógł omówić tę konkretną sprawę ze swoim obrońcą. Skarżący stwierdził, że jego nawrócenie jest sprawą prywatną, ale nie wydaje się, aby uważał to za przeszkodę uniemożliwiającą mu wypowiedzenie się na temat swojego wyznania (zob. paragraf 13 powyżej). Ponadto w swoim odwołaniu do sądu migracyjnego skarżący powołał swoje nawrócenie jako przesłankę do udzielenia azylu i przedłożył świadectwo chrztu z dnia 31 stycznia 2010 r., wyjaśniając, że powodem, dla którego początkowo nie chciał powoływać się na swoje nawrócenie było to, że nie chciał trywializować swoich przekonań. Ponadto, choć przed sądem migracyjnym w dniu 16 lutego 2011 r., skarżący stwierdził ponownie, że nie chce powoływać się na swoje nawrócenie jako przesłankę do udzielenia azylu, stwierdził on jednocześnie, że „oczywiście przysporzyłoby [mu] to jednak problemów po powrocie”.
148. Co się tyczy władz szwedzkich, w dniu 24 marca 2010 r. dowiedziały się one, że zaistniała kwestia nawrócenia skarżącego sur place, gdy Rada ds. Migracji przeprowadziła przesłuchanie z udziałem skarżącego w obecności jego obrońcy i tłumacza ustnego. W szczególności, Rada dowiedziała się o tym fakcie, ponieważ skarżący przekazał oświadczenie z dnia 15 marca 2010 r. od proboszcza swojego zgromadzenia potwierdzające, że skarżący był członkiem zgromadzenia od grudnia 2009 r. i został ochrzczony. W związku z tym urzędnik Rady ds. Migracji aktywnie pytał skarżącego o jego nawrócenie i zachęcał skarżącego i jego obrońcę do omówienia tej kwestii, a następnie dowiedział się, że skarżący nie chciałby powoływać się na nawrócenie jako przesłankę do udzielenia azylu (zob. paragraf 13 powyżej).
149. W dniu 29 kwietnia 2010 r. Rada ds. Migracji odrzuciła wniosek skarżącego o udzielenie azylu. Jeśli chodzi o przejście skarżącego na chrześcijaństwo, Rada ds. Migracji stwierdziła, że zaświadczenie proboszcza zgromadzenia może być uznane jedynie za apel do Rady ds. Migracji o udzielenie skarżącemu azylu. Rada zauważyła, że skarżący nie chciał początkowo powoływać swojego nawrócenia jako przesłanki do udzielenia azylu i że stwierdził, iż jego nowa wiara jest sprawą prywatną. Rada doszła do wniosku, że dążenie do praktykowania wiary w sferze prywatnej nie jest wiarygodnym powodem, aby sądzić, że byłby narażony na ryzyko prześladowania po powrocie, i że nie wykazał, iż z tego powodu potrzebuje ochrony w Szwecji.
150. W związku z tym, mimo że skarżący nie chciał powołać się na swoje nawrócenie, Rada ds. Migracji dokonała jednak pewnej oceny ryzyka, na jakie mógłby być on narażony po powrocie do Iranu.
151. W swoim odwołaniu do sądu migracyjnego skarżący powołał kwestię swojego nawrócenia i wyjaśnił, dlaczego wcześniej nie chciał tego zrobić.
152. W trakcie rozprawy przed sądem migracyjnym skarżący postanowił nie powoływać się na swoje nawrócenie jako przesłankę do udzielenia azylu, lecz dodał, że „oczywiście przysporzyłoby [mu] to jednak problemów po powrocie”. Wysłuchano również opinii Rady ds. Migracji. Rada nie zakwestionowała okoliczności, że skarżący w tamtym czasie wyznawał wiarę chrześcijańską, ale nie uznała, że fakt ten sam w sobie był wystarczający do uznania skarżącego za osobę potrzebującą ochrony. Rada odniosła się do wytycznych operacyjnych brytyjskiego ministerstwa spraw wewnętrznych ze stycznia 2009 r.
153. Jednakże, sąd migracyjny nie rozpatrzył w sposób bardziej szczegółowy kwestii nawrócenia skarżącego, sposobu, w jaki manifestował on wówczas swoją wiarę chrześcijańską w Szwecji, jak zamierzał ją manifestować w Iranie w przypadku wykonania decyzji o wydaleniu, czy też „problemów”, jakie nawrócenie może spowodować po powrocie skarżącego. W decyzji z dnia 9 marca 2011 r. oddalającej odwołanie sąd migracyjny stwierdził, że skarżący nie opierał się już na swoich przekonaniach religijnych jako podstawie prześladowania. W związku z tym sąd migracyjny nie dokonał oceny ryzyka, na jakie skarżący może być narażony w wyniku nawrócenia po powrocie do Iranu.
154. We wniosku o zezwolenie na wniesienie odwołania do apelacyjnego sądu migracyjnego skarżący twierdził, że powołał się na swoje nawrócenie przed sądem migracyjnym. Ponadto utrzymywał, że zwiększyła się jego obawa, że władze irańskie dowiedziały się o jego nawróceniu. Twierdzenia te uznano za niewystarczające do uwzględnienia odwołania, w związku z czym apelacyjny sąd migracyjny oddalił wniosek skarżącego w tym względzie w dniu 8 czerwca 2011 r., po czym decyzja o wydaleniu stała się wykonalna.
155. W dniu 6 lipca 2011 r. skarżący wniósł o zawieszenie wykonania decyzji o wydaleniu do Rady ds. Migracji. Powołał kwestię swojego nawrócenia. Jego wniosek został oddalony przez Radę ds. Migracji i sąd migracyjny, który uznał, że nawrócenie nie może być uznane za „nową okoliczność”, która uzasadniałaby ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W dniu 17 listopada 2011 r. apelacyjny sąd migracyjny odmówił wydania zezwolenia na wniesienie odwołania.
156. W związku z tym, mimo świadomości, iż skarżący podczas pobytu w Szwecji przeszedł z islamu na chrześcijaństwo i z tego względu mógł należeć do grupy osób, które w zależności od różnych czynników mogły być narażone na traktowanie niezgodne z art. 2 i 3 Konwencji po powrocie do Iranu, i z uwagi na fakt, że skarżący odmówił powołania się na nawrócenie jako na przesłankę do udzielenia azylu, Rada ds. Migracji i sąd migracyjny nie przeprowadziły dokładnego badania kwestii nawrócenia, poważnego charakteru jego przekonań, sposobu manifestowania wiary chrześcijańskiej w Szwecji oraz sposobu, w jaki zamierzał ją manifestować w Iranie w przypadku wykonania decyzji o wydaleniu. Ponadto w postępowaniu o wznowienie postępowania nawrócenie nie zostało uznane za „nową okoliczność”, która uzasadniałaby ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W związku z tym władze szwedzkie nigdy nie dokonały oceny ryzyka, na jakie skarżący mógłby być narażony w związku ze swoim nawróceniem po powrocie do Iranu. Biorąc jednak pod uwagę bezwzględny charakter art. 2 i 3 Konwencji, trudno sobie wyobrazić, aby dana osoba mogła zrezygnować z ochrony zapewnionej na mocy tych postanowień. W związku z powyższym niezależnie od postępowania skarżącego właściwe organy krajowe mają zatem obowiązek z urzędu ocenić wszystkie przedstawione im informacje przed wydaniem decyzji o wydaleniu skarżącego do Iranu (zob. paragraf 127 powyżej).
157. Ponadto w postępowaniu przed Wielką Izbą skarżący przedłożył dokumenty, które nie zostały przedstawione władzom krajowym, np. jego pisemne oświadczenie z dnia 13 września 2014 r. (dotyczące jego nawrócenia, sposobu, w jaki obecnie manifestuje wiarę chrześcijańską w Szwecji i w jaki sposób zamierza ją manifestować w Iranie w przypadku wykonania decyzji o wydaleniu) oraz pisemne oświadczenie byłego proboszcza kościoła skarżącego z dnia 15 września 2014 r. (zob. paragrafy 96–97 powyżej). W świetle materiału przedstawionego Trybunałowi oraz materiału uprzednio przedłożonego przez skarżącego władzom krajowym Trybunał stwierdza, że skarżący wykazał w wystarczający sposób, że jego wniosek o udzielenie azylu na podstawie jego nawrócenia wymaga oceny przez władze krajowe. Zadaniem władz krajowych jest uwzględnienie tych materiałów, jak również wszelkich dalszych zmian dotyczących ogólnej sytuacji w Iranie oraz szczególnych okoliczności związanych z sytuacją skarżącego.
158. W związku z powyższym, gdyby skarżący został odesłany do Iranu bez oceny ex nunc konsekwencji jego nawrócenia dokonanej przez władze szwedzkie, doszłoby do naruszenia art. 2 i 3 Konwencji.
III. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
159. Art. 41 Konwencji stanowi:
„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.
A. Szkoda
160. Skarżący nie zgłosił żadnego roszczenia tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową. W związku z tym Trybunał nie przyznaje zadośćuczynienia z tego tytułu. W każdym razie Trybunał uważa, że jego ustalenia w niniejszym wyroku stanowią wystarczające słuszne zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową poniesioną przez skarżącego (zob. w tym względzie Tarakhel przeciwko Szwajcarii [WI], nr 29217/12, § 137, ETPCz 2014 (fragmenty); Beldjoudi przeciwko Francji, 26 marca 1992 r., §§ 79 i 86, Seria A nr 234-A; M. i Inni przeciwko Bułgarii, nr 41416/08, §§ 105 i 143, 26 lipca 2011 r. oraz Nizamov i Inni przeciwko Rosji, nr 22636/13, 24034/13, 24334/13 i 24528/13, § 50, 7 maja 2014 r.).
161. W postępowaniu przed Izbą skarżący domagał się zadośćuczynienia za szkodę majątkową z tytułu domniemanej utraty dochodu jako projektant stron internetowych, wynoszącego 19 000 koron szwedzkich (SEK) miesięcznie od dnia 9 marca 2011 r. do momentu udzielenia azylu.
162. Rząd utrzymywał, że roszczenie to należy oddalić, ponieważ skarżący nie wykazał ani że poniósł jakąkolwiek szkodę majątkową, ani że istnieje związek przyczynowy między stwierdzeniem naruszenia a domniemaną szkodą majątkową.
163. Trybunał przypomina, że jest on w stanie zasądzić słuszne zadośćuczynienie zgodnie z art. 41, jeżeli strata lub szkoda, na której opiera się roszczenie, została spowodowana na skutek stwierdzonego naruszenia, ale państwo nie jest zobowiązane do naprawienia szkody, która nie wystąpiła z przyczyn leżących po jego stronie (zob. Saadi przeciwko Włochom [WI], op. cit., § 186).
164. Skarżący w żaden sposób nie udowodnił utraty dochodów. Ponadto, mając na uwadze stwierdzenia Trybunału w niniejszej sprawie, że gdyby skarżący został odesłany do Iranu bez przeprowadzenia przez władze szwedzkie właściwej oceny ex nunc konsekwencji jego nawrócenia, doszłoby do naruszenia art. 2 i 3 Konwencji, Trybunał nie widzi związku przyczynowego między stwierdzonym warunkowym naruszeniem a szkodą majątkową, której naprawienia domaga się skarżący.
B. Koszty i wydatki
165. Skarżący dochodził kwoty 67 175 euro (EUR), powiększonej o wartość podatku od wartości dodanej (VAT), z tytułu kosztów i wydatków, która obejmowała następujące kwoty:
1) 1415 EUR tytułem honorariów pełnomocników związanych z postępowaniem przed Izbą, odpowiadającą kosztom 8,4 godzin pracy, według stawki godzinowej w wysokości 1205 SEK (bez VAT);
2) 42 683 EUR tytułem honorariów pełnomocników związanych z postępowaniem przed Wielką Izbą, odpowiadającą kosztom 311 godzin pracy, według stawki godzinowej w wysokości 134,05 EUR (bez VAT) oraz 7 godzin pracy, według stawki godzinowej w wysokości 136 EUR;
3) 9860 EUR tytułem zwrotu kosztów podróży i zwrotu kosztów poniesionych przez jego trzech pełnomocników w związku z udziałem w rozprawie przed Wielką Izbą, w tym rachunków hotelowych za dwie noce (1190 EUR) i opłaty za dodatkowy bagaż (235 EUR);
4) 319 EUR tytułem zwrotu kosztów związanych ze spotkaniem skarżącego ze swoim obrońcą;
5) 12 898 EUR, co odpowiada 25% podatku VAT od pozycji 2) i 3).
166. Rząd szwedzki nie zakwestionował powołanej przez skarżącego stawki godzinowej, ponieważ odpowiada ona powszechnie stosowanej w Szwecji stawce honorarium za pomoc prawną w wymiarze godzinowym, lecz uznał, że liczba godzin zafakturowanych przed Wielką Izbą jest nadmierna w stosunku do przedmiotu i złożoności sprawy. Rząd uznał, że uzasadniona byłaby kwota odpowiadająca 120 godzinom, czyli około 16 231 EUR (bez VAT). Ponadto Rząd stwierdził, że koszty podróży i wydatki z tego tytułu były nadmierne.
167. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału skarżącemu przysługuje prawo do zwrotu poniesionych kosztów i wydatków wówczas, gdy wykazał, że były one rzeczywiście i koniecznie poniesione oraz że są uzasadnione co do wysokości.
168. W odniesieniu do honorariów pełnomocników, zarówno przed Izbą, jak i Wielką Izbą, Trybunał może przyjąć żądaną przez skarżącego stawkę godzinową. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę dokumenty będące w posiadaniu Trybunału i powyższe kryteria, Trybunał uważa, że zasadne jest przyznanie kwoty 25 000 EUR z VAT zob. przykładowo Söderman przeciwko Szwecji [WI], nr 5786/08, § 125, ETPCz 2013; Tarakhel przeciwko Szwajcarii, op. cit., § 142; X i Inni przeciwko Austrii [WI], nr 19010/07, § 163, ETPCz 2013; Nada przeciwko Szwajcarii [WI], nr 10593/08, § 245, ETPCz 2012 oraz Al-Jedda przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 27021/08, § 117, ETPCz 2011).
169. Co się tyczy pozostałych kosztów i wydatków przed Wielką Izbą, Trybunał uważa, że zostały one rzeczywiście i koniecznie poniesione oraz uzasadnione co do wysokości.
170. Podsumowując, Trybunał zasądził na rzecz skarżącego kwotę 37 644 EUR z VAT tytułem poniesionych kosztów i wydatków. Suma ta obejmuje kwotę przyznaną przez Trybunał tytułem pomocy prawnej, tj. 3902 EUR. Pozostała kwota 33 742 EUR zostanie wypłacona przez pozwane państwo.
C. Odsetki za zwłokę
171. Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ
1. Oddala, szesnastoma głosami do jednego, wniosek Rządu o skreślenie spawy z listy spraw.
2. Uznaje jednogłośnie, że nie doszłoby do naruszenia art. 2 i 3 Konwencji, z powodu politycznej przeszłości skarżącego w Iranie, gdyby miał on zostać wydalony do tego kraju.
3. Uznaje jednogłośnie, że gdyby skarżący został wydalony do Iranu bez oceny ex nunc konsekwencji jego nawrócenia, przeprowadzonej przez władze szwedzkie, doszłoby do naruszenia art. 2 i 3 Konwencji.
4. Uznaje jednogłośnie:
a) że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżącego kwotę 33 742 EUR (trzydzieści trzy tysiące siedemset czterdzieści dwa euro) plus wszelkie podatki należne od skarżącego, tytułem poniesionych kosztów i wydatków, przeliczoną na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności;
b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe.
5. Oddala jednogłośnie pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego zadośćuczynienia.
Sporządzono w języku angielskim i francuskim i podano do wiadomości na rozprawie publicznej w Budynku Praw Człowieka w Strasburgu w dniu 23 marca 2016 r.
Johan CallewaertGuido Raimondi
Zastępca KanclerzaPrzewodniczący
Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału następujące opinie odrębne zostały załączone do wyroku::
a) zgodna opinia sędziego Bianku;
b) częściowo zgodna, częściowo rozbieżna opinia sędzi Jäderblom, do której przyłącza się, w odniesieniu do części 1, sędzia Spano;
c) opinia odrębna sędziego Sajó;
d) wspólna opinia odrębna sędzi Ziemele, sędziów De Gaetano, Pinto de Albuquerque i Wojtyczka.
G.R.A.
J.C.
[Opinie odrębne zostały pominięte w niniejszym tłumaczeniu]
[1] Źródło: Nota informacyjna na temat orzecznictwa Trybunału nr 194, marzec 2016 r. (Information Note. Case-law of the European Court of Human Rights No. 194, March 2016).
Full & Egal Universal Law Academy