CASE OF GENNER v. AUSTRIA - [Polish Translation] by the Polish Prosecutor General

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Translation already published on the official websites of the Polish National Prosecutor’s Office and the Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Prokuratury Krajowej i Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

CZWARTA SEKCJA

SPRAWA GENNER PRZECIWKO AUSTRII

(Skarga nr 55495/08)

WYROK

STRASBURG

12 stycznia 2016 r.

OSTATECZNY

06/06/2016

Ten wyrok stał się ostateczny na podstawie art. 44 ust. 2 Konwencji.
Może podlegać korektom redakcyjnym.

W sprawie Genner przeciwko Austrii,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:

András Sajó, Przewodniczący,
Vincent A. De Gaetano,
Nona Tsotsoria,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Krzysztof Wojtyczek,
Egidijus Kūris,
Gabriele Kucsko-Stadlmayer, sędziowie,
oraz Fatoş Aracı, Zastępca Kanclerza Sekcji,

Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2015 r.,

Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 55495/08) wniesionej przeciwko Republice Austrii do Trybunału zgodnie z art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencji”) przez obywatela Austrii, p. Michaela Gennera („skarżącego”), dnia 7 listopada 2008 r.

2. Skarżący był reprezentowany przez p. W.L. Weh’a, prawnika praktykującego w Bregenz. Rząd Austriacki („Rząd”) był reprezentowany przez swojego pełnomocnika, ambasadora H. Tichy’ego, Dyrektora Departamentu Prawnego Federalnego Ministerstwa Spraw Europejskich i Międzynarodowych.

3. Skarżący utrzymywał, że jego skazanie za zniesławienie stanowiło naruszenie jego praw chronionych na podstawie art. 10 Konwencji.

4. Dnia 4 września 2013 r. skarga dotycząca rzekomego naruszenia art. 10 została zakomunikowana Rządowi a pozostała część skargi została uznana za niedopuszczalną.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

5. Skarżący urodził się w 1948 r. i mieszka w Wiedniu.

6. W czasie opisywanych wydarzeń skarżący pracował dla stowarzyszenia „Asyl in Not”, które oferuje prawne i socjalne wsparcie dla uchodźców i osób ubiegających się o azyl.

7. W 2005 r. zostały sporządzone i przyjęte przez Parlament liczne poprawki do przepisów dotyczących statusu cudzoziemców i osób ubiegających się o azyl oraz odpowiednich postępowań (Fremdenrechtspaket 2005). Poprawki weszły w życie 1 stycznia 2006 r.

8. Dnia 31 grudnia 2006 r. Federalny Minister Spraw Wewnętrznych, L.P., zmarła nagle w wieku 55 lat, na tętniaka.

9. Dnia 1 stycznia 2007 r. skarżący opublikował na stronie internetowej stowarzyszenia wypowiedź zatytułowaną „Jedna mniej. Co będzie teraz?” (“Eine weniger. Was kommt danach?”). Dalej autor pisał: „Dobra wiadomość na Nowy Rok: L.P., Minister tortur i deportacji, nie żyje.” (“Die gute Meldung zum Jahresbeginn: L.P., Bundesministerin für Folter und Deportation, ist tot”). Po odniesieniach do konkretnych historii osób ubiegających się o azyl padło stwierdzenie, że „pani P. była przestępcą w białym kołnierzyku, jakich wielu w potwornej historii tego kraju: ogarnięta kompletną znieczulicą, obojętna na skutki wprowadzonych przez nią praw i regulacji, uległe narzędzie biurokracji skażonej rasizmem. Żaden porządny człowiek nie roni za nią łez.” (“L.P. war eine Schreibtischtäterin, wie es viele gab in der grausamen Geschichte dieses Landes; völlig abgestumpft, gleichgültig gegen die Folgen ihrer Gesetze und Erlässe, ein willfähiges Werkzeug einer rassistisch verseuchten Beamtenschaft. Kein anständiger Mensch weint ihr eine Träne nach.”). Skarżący zakończył wypowiedź stwierdzeniem, że jego celem na Nowy Rok jest walka o to, aby nowym ministrem został ktoś, kto naprawiłby szkody wyrządzone przez L.P., tak aby Austria znów była krajem otwartym w stosunku do osób ubiegających się o azyl oraz miejscem, gdzie prawa człowieka są respektowane.

10. G.P., mąż zmarłej Minister, wniósł prywatny akt oskarżenia (Privatanklage) o zniesławienie przeciwko skarżącemu i stowarzyszeniu.

11. Dnia 19 września 2007 r. Sąd Rejonowy w Wiedniu (Landesgericht für Strafsachen Wien) uznał skarżącego za winnego zniesławienia w odniesieniu do zacytowanych powyżej fragmentów wypowiedzi i skazał go na karę grzywny w wysokości 1200 EUR. Połowa grzywny została zawieszona na trzy lata. Sąd oddalił wniosek G.P. o uznanie odpowiedzialności stowarzyszenia za czyny swojego pracownika.

12. Sąd uznał, że przeciętny czytelnik zrozumiałby właściwe fragmenty wypowiedzi jako oznaczające, że L.P. nakazywała stosować lub tolerowała tortury w trakcie postępowań w celu wydalenia lub deportacji imigrantów oraz naruszała prawa człowieka. Zwłaszcza słowo „tortury” sugerowało celowe zadawanie fizycznego i psychicznego cierpienia. Przeciętny czytelnik umieściłby także słowo „deportacja” (Deportation) w kontekście wydarzeń historycznych z czasów narodowo-socjalistycznego reżimu, kiedy to przymusowo deportowano wydzielone grupy ludzi do gett i obozów, aby poddać ich pracy przymusowej lub eksterminacji. Kwestionowana wypowiedź sugerowała, że L.P. wykorzystywała swoją funkcję polityczną w sposób wyjątkowo nikczemny, że była obojętna na karygodne nadużywanie władzy przez urzędników w stosunku do osób ubiegających się o azyl oraz że jej działania były motywowane postawą rasistowską, sadystyczną, ksenofobiczną i narodowosocjalistyczną. Publikacja wypowiedzi spotkała się ze zdecydowaną reakcją mediów i opinii publicznej. Skarżący został skrytykowany za brak taktu i szacunku. W odpowiedzi na to, dnia 9 stycznia 2007 r. skarżący opublikował w gazecie codziennej oświadczenie, że jego wypowiedź była skierowana wyłącznie do L.P., oraz przeprosił członków jej rodziny, którzy nie byli odpowiedzialni za nieludzką politykę zmarłej Minister.

13. Sąd Rejonowy przyznał, że oskarżenie o popełnienie przestępstwa zniesławienia stało w sprzeczności z prawem do wolności wyrażania opinii zagwarantowanym przez Konwencję. Uznał, że wyrażanie przez stowarzyszenia działające na rzecz pomocy uchodźcom opinii krytycznych wobec polityków i ich projektów legislacyjnych stanowi ważny element naprawczy oraz że granice akceptowalnej krytyki były szczególnie szerokie w kontekście niniejszej sprawy. Jednakże, w opinii sądu, opublikowana wypowiedź przekraczała granice akceptowalnej krytyki. Tło legislacyjne nowelizacji ustaw ws. cudzoziemców i osób ubiegających się o azyl oraz fakt, iż krytyka miała prawo być szokująca, wciąż nie uzasadniały przedstawienia L.P. w kontekście narodowosocjalistycznym i rasistowskim oraz sugerowania, jakoby miała tolerować umyślne znęcanie się fizyczne nad osobami pozbawionymi wolności do czasu wydalenia lub „deportacji”. Takie oskarżenia wysuwane w kierunku niedawno zmarłej L.P. – łącznie z aklamacją jej śmierci i wzywaniem „porządnych” ludzi, aby nie opłakiwali jej śmierci – w wyraźny sposób przekroczyło granice akceptowalnej krytyki w społeczeństwie demokratycznym. Ponadto insynuacje wyrażone przez skarżącego nie zostały w żaden sposób potwierdzone, a on sam nie wykazał się w tym względzie dziennikarską starannością.

13. Skarżący podnosił w apelacji zarzuty co do prawa, ustaleń faktycznych i wymierzonej kary.

14. Dnia 7 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny w Wiedniu (Oberlandesgericht Wien) oddalił jego apelację. Odnosząc się do argumentacji sądu pierwszej instancji, przyznał, że słowo „deportacja” nabrało obecnie dodatkowego znaczenia odnoszącego się do „wydalenia lub usunięcia” i było używane nie tylko w kontekście reżimu narodowosocjalistycznego, ale również w kontekście przymusowego wydalenia cudzoziemców. Niemniej jednak, kontekst, w jakim słowo to zostało użyte („przestępca w białym kołnierzyku, jakich wielu w potwornej historii tego kraju”), przywodził na myśl narodowosocjalistyczną historię kraju. Dlatego, mimo że sporna wypowiedź jest politycznym sądem ocennym („political value judgment”, “politische Wertungen”), skarżący nie przedstawił żadnych dowodów dotyczących podstawy faktycznej swoich zarzutów. Skarżący twierdził ponadto, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i sądów krajowych w odniesieniu do art. 10, kwestionowana wypowiedź jest objęta wolnością wyrażania opinii. Sąd Apelacyjny stwierdził jednakże, że taka linia orzecznicza nie daje skarżącemu wolnej ręki do czynienia porównań do reżimu narodowosocjalistycznego bez jakichkolwiek podstaw w faktach na ich potwierdzenie.

15. Orzeczenie to zostało doręczone prawnikowi skarżącego w dniu 3 czerwca 2008 r.

 16. Dnia 7 listopada 2008 r. skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania karnego (“Erneuerung des Strafverfahrens”) na mocy art. 363a Kodeksu postępowania karnego w celu przeprowadzenia postępowania na nowo i uchylenia wyroku skazującego.

17. Dnia 14 października 2009 r. Sąd Najwyższy oddalił wniosek. Wskazał, że niewątpliwie szerokie granice akceptowalnej krytyki w dyskusji politycznej nie obejmują wygłaszania przesadnych sądów ocennych bez jakichkolwiek podstaw w faktach. Nawet wypowiedzi wygłaszane w ramach zaciekłego konfliktu politycznego muszą spełniać warunki przynajmniej minimum przyzwoitości i umiaru. W omawianym przypadku Sąd Najwyższy stwierdził, że ocena dokonana przez sądy słusznie doprowadziła do wniosku, że rozpatrywany tekst uzasadnia ograniczenie prawa skarżącego do wolności wyrażania opinii. Sąd ocenny sugerujący przestępcze zachowanie ze strony L.P. nie miał żadnej podstawy w faktach. Sądy prawidłowo oceniły powagę interesu publicznego w dyskusji w sprawie migracji i polityki azylowej. Niestety, wypowiedź skarżącego nic nie wniosła do owej dyskusji, jako że była nastawiona na zniesławienie i zdyskredytowanie zmarłej Minister. Sąd zwrócił również uwagę na to, że w świetle obraźliwych wypowiedzi i wygłoszenia ich krótko po śmierci L.P. nałożona sankcja jest odpowiednia, a nawet łagodna.

18. Orzeczenie Sądu Najwyższego zostało doręczone obrońcy skarżącego w dniu 10 listopada 2009 r.

II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE

19. Art. 111 Kodeksu karnego (Strafgesetzbuch) następująco definiuje zniesławienie:

„1. Biorąc pod uwagę, jak może być to postrzegane przez osobę trzecią, każdy, kto oskarża inną osobę w taki sposób, że twierdzi, że osoba ta ma wątpliwą reputację lub że zachowuje się niehonorowo lub niemoralnie, oraz czyni to w taki sposób, by uczynić tę osobę godną pogardy lub poniżyć ją w oczach opinii publicznej, podlega karze nieprzekraczającej sześciu miesięcy pozbawienia wolności albo karze grzywny (...).

3. Osoba wygłaszająca twierdzenie nie zostanie ukarana, jeżeli zostanie udowodnione, że jest ono prawdziwe. W odniesieniu do przestępstwa opisanego w ust. 1, osoba taka nie podlega odpowiedzialności również wtedy, gdy wykazane zostaną okoliczności, które dawały jej wystarczające powody do przyjęcia, że twierdzenie było prawdziwe. (...)”.

20. Art. 117 (5) Kodeksu karnego (Strafgesetzbuch), obowiązujący do 1 stycznia 2010 r., stanowił:

„W przypadku popełnienia przestępstwa z art. 111, 113 lub 115 niniejszego Kodeksu karnego przeciwko osobie zmarłej lub zaginionej, jej małżonek, brat, siostra lub bliski krewny jest upoważniony do wysunięcia oskarżenia.”.

PRAWO

ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 10 KONWENCJI

21. Skarżący zarzucił, że wyroki austriackich sądów naruszyły jego prawo do wolności wyrażania opinii. Odwoływał się do art. 10 Konwencji, który brzmi:

„1. Każdy ma prawo do wolności wyrażania opinii. Prawo to obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe ...

2. Korzystanie z tych wolności pociągających za sobą obowiązki i odpowiedzialność może podlegać takim wymogom formalnym, warunkom, ograniczeniom i sankcjom, jakie są przewidziane przez ustawę i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym w interesie bezpieczeństwa państwowego, integralności terytorialnej lub bezpieczeństwa publicznego ze względu na konieczność zapobieżenia zakłóceniu porządku lub przestępstwu, z uwagi na ochronę zdrowia i moralności, ochronę dobrego imienia i praw innych osób oraz ze względu na zapobieżenie ujawnieniu informacji poufnych lub na zagwarantowanie powagi i bezstronności władzy sądowej.”.

22. Rząd kwestionował ten argument.

A. Dopuszczalność

23. Trybunał odnotowuje, że skarga nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Stwierdza ponadto, że nie jest ona niedopuszczalna z jakichkolwiek innych powodów, dlatego też zostaje uznana za dopuszczalną.

B. Przedmiot skargi

24. Trybunał odnotowuje, że kwestią bezsporną dla obu stron jest fakt, że wyrok Sądu Rejonowego w Wiedniu z 19 września 2007 r., podtrzymany przez Sąd Apelacyjny, stanowił ingerencję w prawo do wolności wyrażania opinii skarżącego zagwarantowane przez art. 10 ust. 1 Konwencji.

25. Ingerencja stanowi naruszenie art. 10 Konwencji, chyba że jest ona „przewidziana przez ustawę”, dąży do realizacji przynajmniej jednego uprawnionego celu, o których mowa w ust. 2, oraz jest „niezbędna w społeczeństwie demokratycznym” do osiągnięcia takiego celu lub celów.

1. Stanowiska stron

26. Rząd oświadczył, że przedmiotowa ingerencja była zgodna z prawem, dążyła do realizacji uprawnionego celu oraz była niezbędna w społeczeństwie demokratycznym. Wyroki austriackich sądów również dążyły do realizacji uprawnionego celu, mianowicie ochrony praw i dobrego imienia innych osób. Ponadto ingerencja była proporcjonalna do celu, jaki miała odnieść, a przytoczone uzasadnienie było właściwe i wystarczające. Wyrok skazujący zapadł w oparciu o art. 111 w związku z art. 117 (5) Kodeksu karnego.

27. W odniesieniu do kwestii niezbędności ingerencji, Rząd stwierdził, że w sprawach wymagających wyważenia poszczególnych interesów na gruncie art. 8 i 10 Konwencji, sądom krajowym przysługuje pewien margines oceny. W przedmiotowej sprawie sądy krajowe zakwalifikowały kwestionowane stwierdzenia jako sąd ocenny niepoparty w wystarczającym stopniu faktami. Uznając tak, sądy krajowe zinterpretowały treść kwestionowanego stwierdzenia w jego ogólnym kontekście. Wzięły również pod uwagę fakt, że granice akceptowalnej krytyki były wytyczone szerzej w stosunku do polityków oraz, że skarżący działał z intencją wniesienia swojego wkładu do debaty ogólnej o sprawie dotyczącej interesu publicznego, mianowicie o prawach i ochronie osób ubiegających się o azyl i rozwoju prawa w tej dziedzinie. Rozpatrzyły one również ostatnie wydarzenia i zmiany w austriackich przepisach dotyczących azylu i cudzoziemców powołane przez skarżącego na poparcie swoich twierdzeń oraz starannie zważyły argumenty skarżącego. Ponadto wzięły pod uwagę słownictwo, jakiego użył skarżący, oraz fakt, że wypowiedź została opublikowana natychmiast po śmierci Minister. W związku z powyższym uznały, że kwestionowane fragmenty stanowią nieuzasadniony atak personalny na zmarłą Minister. W końcu, nałożona sankcja była łagodna, jako że nałożona została na niego jedynie grzywna w wysokości 1200 EUR, wykonanie której zawieszono na okres próby.

28. Zdaniem skarżącego ingerencja nie była zgodna z prawem ani nie dążyła do realizacji uprawnionego celu. Zmarłej minister nie interesowała już realizacja kariery politycznej, a interesy jej żyjącego męża były innej natury, jako że nie był on politykiem i nie chciał rozpoczynać takowej kariery. Treść wypowiedzi skarżącego nie dotyczyła zasadniczo samej zmarłej Minister, a raczej polityki, za którą była odpowiedzialna. Zostało to wyraźnie zaznaczone poprzez odniesienie do biurokracji skażonej rasizmem. Ten sąd ocenny miał podstawę w faktach, a konkretnie – w stale pogarszającej się sytuacji obcokrajowców i osób ubiegających się o azyl w Austrii. Zdaniem skarżącego zmarła Minister reprezentowała ekstremistyczne stanowisko w austriackim społeczeństwie, zwłaszcza w oczach osób walczących o prawa człowieka, jako że łączyła w sobie okrucieństwo z jowialnością i czarem, jak często bywało w przypadku Austriaków, którzy popełniali zbrodnie wojenne podczas II wojny światowej. Społeczeństwo austriackie uważnie obserwowało toczące się postępowanie karne przeciwko skarżącemu z pełną świadomością tego, że skarżący wykazał się poświęceniem i troską w słusznej sprawie. Nawet jeżeli wypowiedź mogłaby być sformułowana w sposób bardziej ostrożny, skarżący nie przekroczył granic uprawnionej krytyki politycznej.

2. Ocena Trybunału

(a) Zasady ustanowione przez orzecznictwo Trybunału

29. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału, test niezbędności w społeczeństwie demokratycznym wymaga od Trybunału określenia, czy ingerencja będąca przedmiotem skargi odpowiadała na „pilną potrzebę społeczną”, czy była proporcjonalna do realizowanego uprawnionego celu oraz czy powody przedstawione przez władze krajowe do jej uzasadnienia były właściwe i wystarczające (zob. The Sunday Times przeciwko Wielkiej Brytanii (nr 1), 26 kwietnia 1979 r., § 62, Seria A nr 30; Editions Plon przeciwko Francji, nr 58148/00, § 42, ETPCz 2004‑IV; Standard Verlags GmbH przeciwko Austrii (nr 2), nr 21277/05 § 44, 4 czerwca 2009 r.). Przy ocenie, czy potrzeba istnieje oraz jakie środki powinny zostać przyjęte, aby zająć się nią, władzom krajowym pozostawiono pewien margines oceny.

30. Trybunał podtrzymuje, że w sprawach wolności wyrażania opinii, jego zadaniem w wykonywaniu jurysdykcji nadzorczej nie jest zastępowanie kompetentnych władz krajowych, a raczej weryfikacja, na mocy art. 10, decyzji wydanych przez nie w zgodzie z przysługującym im uprawnieniem do oceny. Trybunał przyjrzy się ingerencji będącej przedmiotem skargi w świetle całości sprawy i określi, czy powody, przytoczone przez władze krajowe dla jej uzasadnienia, są „właściwe i wystarczające” oraz czy była ona „proporcjonalna do uprawnionego celu, jaki miała realizować”. W tym celu, Trybunał musi upewnić się, że władze krajowe zastosowały normy zgodnie z zasadami zawartymi w art. 10, a ponadto, że opierały się na akceptowalnej ocenie istotnych faktów (zob., m. in., Cojocaru przeciwko Rumunii, nr 32104/06, § 21, 10 lutego 2015 r.).

31. Nie ma wątpliwości, że art. 10 ust. 2 umożliwia ochronę dobrego imienia innych osób, to znaczy – wszystkich osób, ale w takich przypadkach ochrona taka musi być wyważona względem interesu otwartej dyskusji w sprawach politycznych (zob. Lingens przeciwko Austrii, 8 lipca 1986 r., § 42, Seria A nr 103). Prawo do ochrony dobrego imienia jest prawem chronionym przez art. 8 Konwencji jako część prawa do poszanowania życia prywatnego. Atak na dobre imię osoby musi osiągnąć pewien stopień powagi oraz powodować uszczerbek dla osobistego korzystania z prawa do ochrony życia prywatnego (zob. A. przeciwko Norwegii, nr 28070/06, § 64, 9 kwietnia 2009 r.; Axel Springer AG przeciwko Niemcom [WI], nr 39954/08, § 83, 7 lutego 2012 r.). W związku z tym, władze krajowe są postawione przed trudnym zadaniem wyważenia dwóch sprzecznych wartości, a mianowicie prawa do wolności wyrażania opinii i prawa do poszanowania dobrego imienia (Braun przeciwko Polsce, nr 30162/10, § 44, 4 listopada 2014 r.).

32. Margines oceny pozostawiony władzom krajowym w określeniu, czy takowa „potrzeba” istnieje i jakie środki powinny być przyjęte, aby zająć się nią, nie jest nieograniczony, ale jest on powiązany z europejskim nadzorem sprawowanym przez Trybunał, którego zadaniem jest wydanie ostatecznego orzeczenia, czy ograniczenie jest zgodne z prawem do wolności wyrażania opinii chronionym przez art. 10. Tam, gdzie władze krajowe przeprowadziły proces wyważenia [praw] w zgodzie z kryteriami ustanowionymi przez orzecznictwo Trybunału, Trybunał potrzebowałby istotnych powodów, by zastąpić osąd sądów krajowych swoją własną opinią (zob. Von Hannover p Niemcom (nr 2) [WI], nr 40660/08 i 60641/08, § 107, ETPCz 2012 r.).

33. Trybunał miał już okazję określić właściwe zasady, którymi powinien się kierować, dokonując swej oceny w tym obszarze (zob. Von Hannover (nr 2), cytowany wyżej, §§ 109-13, i Axel Springer AG przeciwko Niemcom [WI], nr 39954/08, § 90-95, 7 lutego 2012 r.). Tak zdefiniowane istotne kryteria to: wkład do debaty dotyczącej interesu publicznego, kwestia, na ile znana publicznie jest osoba dotknięta [wypowiedzią], temat wiadomości, wcześniejsze postępowanie osoby zainteresowanej, treść, forma i konsekwencje publikacji oraz, w stosownych przypadkach, okoliczności wygłoszenia wypowiedzi (zob. Print Zeitungsverlag GmbH przeciwko Austrii, nr 26547/07, § 33, 10 października 2013 r., i mutatis mutandis Couderc i Hachette Filipacchi Associés przeciwko Francji [WI], nr 40454/07, § 93, 10 listopada 2015 r.).

34. Odpowiednie postępowanie wobec zmarłych z szacunku dla uczuć ich bliskich wchodzi w zakres art. 8 (zob. z dodatkowymi odniesieniami Hadri-Vionnet przeciwko Szwajcarii, nr 55525/00, § 51, 14 lutego 2008 r., Editions Plon przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 46 i Putistin przeciwko Ukrainie, nr 16882/03, § 33, 21 listopada 2013 r.). Z drugiej strony, na gruncie art. 10 ust. 2 Konwencji niewielka jest możliwość ograniczania prawa do wolności wyrażania opinii w obszarze wypowiedzi i debat politycznych – gdzie prawo do wolności słowa jest sprawą najwyższej wagi – lub w sprawach interesu publicznego (Brasilier przeciwko Francji, nr 71343/01, § 41, 11 kwietnia 2006 r.). Dlatego też, granice akceptowalnej krytyki są wyznaczone szerzej w odniesieniu do polityków niż wobec osób prywatnych. W przeciwieństwie do tych ostatnich, ci pierwsi w sposób nieunikniony i świadomy poddają każde swe słowo i czyn ścisłej kontroli zarówno dziennikarzy jak i ogółu społeczeństwa, a co za tym idzie muszą wykazywać większy stopień tolerancji (zob. Lindon, Otchakovsky-Laurens i July przeciwko Francji [WI], nr 21279/02 i 36448/02, § 46, ETPCz 2007‑IV; zob. Couderc i Hachette Filipacchi Associés przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 117).

35. Niemniej jednak Trybunał uznał również, że pomimo natężenia politycznych sporów uzasadnione jest dążenie do zapewnienia, by przynajmniej w minimalnym stopniu poszanowane były zasady umiaru i przyzwoitości, zwłaszcza że dobre imię polityka, nawet kontrowersyjnego, musi korzystać z ochrony zapewnionej przez Konwencję (Lindon, Otchakovsky-Laurens i July przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 57). Ponadto należy jasno rozróżnić między krytyką a obelgą. Jeśli jedynym celem konkretnej formy wyrazu jest obraza osoby, odpowiednia kara, zasadniczo, nie stanowi naruszenia art. 10 Konwencji (mutatis mutandis Kincses przeciwko Węgrom, nr 66232/10, § 33, 27 stycznia 2015 r.).

36. Trybunał w swoim orzecznictwie rozróżnia pomiędzy stwierdzeniem faktu a sądem ocennym. Zakwalifikowanie wypowiedzi jako stwierdzenia faktu lub sądu ocennego jest sprawą, która wchodzi w zakres marginesu oceny przede wszystkim władz krajowych, a w szczególności sądów krajowych (zob. Prager i Oberschlick przeciwko Austrii, 26 kwietnia 1995 r., § 36, Seria A nr 313), aczkolwiek Trybunał może zmienić tę kwalifikację zgodnie ze swoją rolą nadzorczą (zob. Kharmalov przeciwko Rosji, nr 27447/07, § 31, 8 października 2015 r.; Pinto Pinheiro Marques przeciwko Portugalii, nr 26671/09, § 43, 22 stycznia 2015 r.).

37. We wcześniejszych sprawach Trybunał podkreślał, że prawdziwość sądu ocennego nie poddaje się udowodnieniu. Wymóg udowodnienia prawdziwości sądu ocennego jest niemożliwy do spełnienia i sam w sobie stanowi naruszenie prawa do wolności poglądów, które jest zasadniczą częścią prawa zagwarantowanego przez art. 10. Jednakże, nawet jeżeli wypowiedź stanowi sąd ocenny, musi istnieć dostateczna podstawa faktyczna na jego poparcie, w przeciwnym razie będzie ona przesadna (Jerozolima przeciwko Austrii, nr 26958/95, § 43, ETPCz 2001‑II). Tak jak zostało to zauważone przez Trybunał w poprzednich sprawach, różnica polega na zakresie dowodu, który musi zostać ustalony (zob. Scharsach i News Verlagsgesellschaft przeciwko Austrii, nr 39394/98, § 40, ETPCz 2003‑XI).

38. W odniesieniu do sądów ocennych, które zostały uznane za zniesławiające przez sądy krajowe, Trybunał oceniał ustalenia sądów krajowych w odniesieniu do pytania, czy język użyty w twierdzeniu był przesadny czy obiektywny, czy ujawniony został zamiar zniesławienia lub stygmatyzacji przeciwnika oraz czy wypowiedź opierała się na wystarczających podstawach faktycznych (zob. Lindon, Otchakovsky‑Laurens i July przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 56-57 i Kincses przeciwko Węgrom, cytowany wyżej, § 33). Trybunał uważa ponadto, że użycie terminu „nazista” nie uzasadnia automatycznie skazania za zniesławienie ze względu na szczególne piętno z nim związane (zob. Scharsach i News Verlagsgesellschaft przeciwko Austrii, nr 39394/98, § 43, ETPCz 2003‑XI, w odniesieniu do terminu „neofaszysta” zob. Karman przeciwko Rosji, nr 29372/02, § 39, 14 grudnia 2006 r.)

(b) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie

39. Trybunał odnotowuje, że ingerencja w prawo skarżącego do wolności wyrażania opinii była oparta na art. 111 i 117 (5) Kodeksu karnego. Regulacja ta została sformułowana z wystarczającą precyzją, aby umożliwić obywatelowi regulowanie swojego zachowania, skarżący nie przedstawił żadnego rozsądnego argumentu przeciwko temu założeniu. Zgodnie z tym, ingerencja zostaje uznana za „przewidzianą przez ustawę”.

40. Trybunał ponadto zgadza się z Rządem, że ingerencja dążyła do realizacji uprawnionego celu ochrony „dobrego imienia lub praw innych osób”, a mianowicie L.P. oraz bliskich członków jej rodziny – a zwłaszcza jej męża – co stanowi uprawniony cel w znaczeniu określonym w art. 10 ust. 2 (zob., Editions Plon przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 34).

41. Trybunał, tak jak i strony, uważa, że wypowiedź skarżącego dotyczyła kwestii interesu publicznego i może być postrzegana jako wkład do debaty politycznej dotyczącej interesu publicznego, a konkretnie sytuacji osób ubiegających się o azyl i obcokrajowców zgodnie z nową ustawą o Policji Imigracyjnej z 2005 r. (Fremdenpolizeigesetz 2005 r.) i ustawą o azylu z 2005 r. (Asylgesetz 2005 r.). Zamiar ten został zilustrowany poprzez przytoczenie konkretnych historii osób ubiegających się o azyl.

42. Trybunał zauważa, że sądy krajowe zakwalifikowały kwestionowaną wypowiedź jako sąd ocenny. Trybunał będzie procedował przy założeniu, że kwalifikacja ta jest prawidłowa.

43. Jest też kwestią bezsporną, że L.P. jako była Federalna Minister Spraw Wewnętrznych była osobą publiczną i pozostawała w pamięci ludzi w czasie publikacji kwestionowanej wypowiedzi. Komunikat prasowy został wydany dzień po jej niespodziewanej śmierci, co zwiększyło siłę oddziaływania użytego słownictwa. Wypowiedź skarżącego została opublikowana bezpośrednio w okresie żałoby rodziny Minister i mogła ona znacznie zaszkodzić wizerunkowi zmarłej (zob. Lindon, Otchakovsky-Laurens i July przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 46).

44. Trybunał twierdzi, że wybrany termin opublikowania wypowiedzi jest istotną okolicznością w przypadku analizowanej sprawy i dlatego musi zostać wzięty pod uwagę przy wyważeniu sprzecznych ze sobą praw z art. 8 i 10. Wypowiedź wyrażała satysfakcję z powodu nagłej śmierci L.P., wygłoszoną przez skarżącego już dzień po tym wydarzeniu. Obrażanie osoby w dzień po jej śmierci przeczy elementarnej przyzwoitości i szacunkowi dla ludzi (zob. Editions Plon przeciwko Francji, cytowany wyżej, § 47; zob. też Leroy przeciwko Francji, nr 36109/03, § 45, 2 października 2008 r.) i stanowi atak na istotę dóbr osobistych.

45. W odniesieniu do treści wypowiedzi skarżącego, Trybunał stwierdza, że skarżący nie omawiał tematu w sposób ogólny i głęboki, ale natychmiast przeszedł do osobistego ataku na zmarłą Minister. W pierwszej kolejności wyraził satysfakcję z powodu jej śmierci, sugerując, że żadnego porządnego człowieka ten fakt nie powinien smucić. Następnie kontynuował, porównując ją do wysoko postawionych nazistowskich oficjeli, którzy dopuszczali się okrucieństw i zbrodni wojennych podczas II wojny światowej, nazywając ją przestępcą w białym kołnierzyku (“Schreibtischtäterin”). Co prawda, w oświadczeniu opublikowanym 9 stycznia 2007 r. w gazecie „Der Standard” skarżący przeprosił rodzinę L.P. za swoją wypowiedź, ale nawet przed Trybunałem uparcie twierdził, że porównanie L.P. do nazisty było właściwe i usprawiedliwione. Trybunał stwierdza jednakże, że nawet jako sąd ocenny, tak poważne i wyjątkowo obraźliwe porównania tuż po śmierci L.P. wymagają szczególnie solidnej podstawy faktycznej. W odniesieniu do tej kwestii Trybunał stwierdza, że skarżący nie dokonał żadnego rozróżnienia pomiędzy osobą L.P. a polityką, którą, z jego punktu widzenia, reprezentowała.

46. Skarżący utrzymywał, że L.P. wykazała się haniebnymi cechami charakteru w trakcie negocjacji politycznych dotyczących kilku przepisów prawa azylowego z 2005 r., które stanowiły oczywiste naruszenie praw gwarantowanych przez Konstytucję Federalną i Konwencję. Jednakże, Trybunał zauważa, że Sąd Apelacyjny w Wiedniu starannie przeanalizował ten argument i doszedł do wniosku, że Trybunał Konstytucyjny potwierdził zgodność prawie wszystkich tych przepisów z prawami zagwarantowanymi zarówno przez Konwencję jak i Konstytucję Federalną. Skarżący twierdził ponadto, że podstawa faktyczna domniemanych motywów L.P. była widoczna w wywiadzie telewizyjnym, jakiego udzieliła po skazaniu czterech funkcjonariuszy policji, którzy zostali uznani winnymi torturowania osoby oczekującej na wydalenie. Sąd Apelacyjny w Wiedniu ocenił ten argument i stwierdził, że niechęć L.P. do przeprosin w imieniu Republiki nie wskazuje, że L.P. nakazywała lub przynajmniej tolerowała tortury. Kolejne dowody przedstawione przez skarżącego były ogólne w swej naturze i odnosiły się do całościowej sytuacji politycznej Austrii i dlatego nie były wystarczającą podstawą faktyczną dla oskarżeń wobec L.P. Wreszcie, skarżący dostarczył kopie wywiadów prasowych z szefami innych organizacji pozarządowych i artykuły prasowe w celu wykazania, że nie tylko w jego opinii sytuacja osób ubiegających się o azyl w Austrii stale się pogarszała. Po przeanalizowaniu tych dokumentów, Trybunał nie może w nich zidentyfikować podstaw faktycznych odnoszących się do domniemanych motywów L.P. zarzucanych jej przez skarżącego.

47. Wobec powyższego, Trybunał stwierdza, że uzasadnienie podane przez sąd było właściwe i wystarczające.

48. W odniesieniu do „proporcjonalności” sankcji, Trybunał stwierdza, że skarżący został obciążony grzywną 1200 EUR, a uiszczenie połowy grzywny zostało zawieszone na okres próby. Taka kwota wydaje się łagodna, biorąc pod uwagę charakter wypowiedzi skarżącego oraz okoliczności, w jakich została ona dokonana i rozpowszechniona. Z tego też względu, nałożona sankcja nie jest niewspółmierna.

49. W związku z tym nie doszło do naruszenia art. 10 Konwencji.

Z WYŻEJ WYMIENIONYCH POWODÓW, TRYBUNAŁ JEDNOMYŚLNIE,

1. Orzeka o dopuszczalności skargi;

2. Uznaje, że nie doszło do naruszenia art. 10 Konwencji.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 12 stycznia 2016 r., zgodnie z regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

Fatoş AracıAndrás Sajó
              Zastępca KanclerzaPrzewodniczący

Full & Egal Universal Law Academy