CASE OF GUBERINA v. CROATIA – [Polish Translation] by the Polish Supreme Administrative Court

© Naczelny Sąd Administracyjny, [Translation already published on the official website of the Polish Supreme Administrative Court] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Supreme Administrative Court for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Naczelny Sąd Administracyjny, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

DRUGA SEKCJA

SPRAWA GUBERINA przeciwko CHORWACJI

(Skarga nr 23682/13)

WYROK

[wyciąg]

STRASBURG

22 marca 2016 r.

OSTATECZNY

12/09/2016

Niniejszy wyrok stał się ostateczny na warunkach określonych
w art. 44 ust. 2 Konwencji. Wyrok może podlegać korekcie wydawniczej.

W sprawie Guberina przeciwko Chorwacji,

Europejski Trybunał Praw Człowieka (Druga Sekcja), zasiadając jako Izba w składzie:

Işıl Karakaş, Przewodnicząca,
Nebojša Vučinić,
Paul Lemmens,
Valeriu Griţco,
Ksenija Turković,
Jon Fridrik Kjølbro,
Georges Ravarani, sędziowie,
oraz Stanley Naismith, Kanclerz Sekcji,

obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2016 r.,

wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w wymienionej wyżej dacie:

POSTĘPOWANIE

[Paragrafy 1-5 wyroku pominięto]

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

[Paragrafy 6-42 wyroku pominięte i zastąpione tłumaczeniem poniższego streszczenia przygotowanego przez Kancelarię Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Streszczenie stanu faktycznego[1]: Skarżący mieszkał razem i opiekował się swoim ciężko niepełnosprawnym dzieckiem. W celu zapewnienia dziecku lepszych i bardziej dostosowanych warunków mieszkaniowych, skarżący sprzedał mieszkanie rodziny na trzecim piętrze, które nie miało dostępu do windy, i kupił dom. Ubiegał się następnie o ulgę podatkową z tytułu kupna domu, ale jego wniosek został oddalony na tej podstawie, że jego poprzednie mieszkanie spełniało potrzeby rodziny.

W postępowaniu na podstawie Konwencji skarżący skarżył się, że sposób, w jaki zastosowano ustawodawstwo podatkowe do jego sytuacji, stanowił dyskryminację opartą na niepełnosprawności jego dziecka.]

PRAWO

I. ZARZUT NARUSZENIA ART. 1 PROTOKOŁU NR 1 ROZPATRYWANEGO SAMODZIELNIE ORAZ W ZWIĄZKU Z ART. 14 KONWENCJI

43. Skarżący wniósł skargę na okoliczność dyskryminacji przejawiającej się niesprawiedliwym stosowaniem krajowych przepisów podatkowych. Powołał się przy tym na art. 14 Konwencji i art. 1 Protokołu nr 1, które brzmią następująco:

Art. 14

„Korzystanie z praw i wolności wymienionych w niniejszej Konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn”.

Art. 1 Protokołu nr 1

„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego.

Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa Państwa do wydawania takich ustaw, jakie uzna za konieczne dla uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zapewnienia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych”.

A. Dopuszczalność

1. Stanowiska stron

44. Rząd stwierdził, że skarżący nie podniósł zarzutów dotyczących dyskryminacji podczas postępowania przed organami administracyjnymi, które to postępowanie dotyczyło przyjęcia decyzji w sprawie jego wniosku o zwolnienie z podatku. W szczególności nie powoływał się na przepisy ustawy o zapobieganiu dyskryminacji w swojej skardze na decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji ani nie podniósł tej kwestii w postępowaniu administracyjnym przed wyższym sądem administracyjnym. Ponadto skarżący mógł wszcząć odrębne postępowania cywilne o zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie ustawy o zapobieganiu dyskryminacji, jednak nie skorzystał z tej możliwości. Nie wykorzystał zatem skutecznych krajowych środków odwoławczych w związku z zarzutami dyskryminacji. Rząd przyznał, że Trybunał Konstytucyjny nie uznał skargi konstytucyjnej skarżącego za niedopuszczalną z powodu niewyczerpania środków odwoławczych, jednak uznał – bez dalszego wyjaśniania tej kwestii – że przepis o wyczerpaniu środków odwoławczych w rozumieniu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym ma inny zakres i znaczenie niż zasada wyczerpania środków odwoławczych w rozumieniu Konwencji. Rząd zauważył również, że skarżący w swojej skardze konstytucyjnej nie przywołał konkretnego przepisu Konstytucji gwarantującego prawo własności.

45. Skarżący stwierdził, że w odpowiedni sposób wyczerpał środki odwoławcze przed organami administracyjnymi i Trybunałem Konstytucyjnym. W szczególności zarzuty na szczeblu krajowym dotyczące domniemanej dyskryminacji za sprawą niesprawiedliwego zastosowania przepisów podatkowych nie były na tyle odmienne, by konieczne było odrębne rozpatrzenie zarzutu dotyczącego dyskryminacji i zarzutu dotyczącego własności. W związku z powyższym poprzez właściwe wyczerpanie administracyjnych środków odwoławczych nie miał obowiązku korzystać z innego środka odwoławczego na podstawie ustawy o zapobieganiu dyskryminacji mającego ten sam cel, ponieważ z ugruntowanego orzecznictwa Trybunału wynika, że w przypadku kilku potencjalnie skutecznych środków odwoławczych skarżący ma obowiązek wykorzystać tylko jeden z nich. Trybunał Konstytucyjny nie uznał w każdym razie skargi konstytucyjnej skarżącego za niedopuszczalną z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych, co sugerowało, że skarżący w sposób właściwy wyczerpał stosowne środki odwoławcze przed organami administracyjnymi. Skarżący podkreślił również, że odpowiednio podniósł swoje zarzuty przed Trybunałem Konstytucyjnym, składając skargę dotyczącą – co do istoty – dyskryminacyjnego naruszenia jego praw własności w związku z niesprawiedliwym zastosowaniem przepisów podatkowych.

2. Ocena Trybunału

46. Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 35 ust. 1 Konwencji może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniu wszystkich krajowych środków odwoławczych. Państwa są zwolnione z odpowiedzialności za swoje działania przed organem międzynarodowym, zanim nie będą miały okazji uporządkować spraw w ramach własnego porządku prawnego, a osoby chcące powołać się na nadzorczą właściwość Trybunału w drodze skargi przeciwko państwu mają w związku z tym obowiązek skorzystania w pierwszej kolejności ze środków odwoławczych przewidzianych w krajowym porządku prawnym. Obowiązek wyczerpania krajowych środków odwoławczych wymaga zatem od skarżącego zwykłego skorzystania ze środków odwoławczych dostępnych i wystarczających w odniesieniu do jego roszczeń wnoszonych na mocy Konwencji. Istnienie wspomnianych krajowych środków odwoławczych musi być dostatecznie pewne nie tylko w teorii, ale i w praktyce, a w przeciwnym razie nie będą one charakteryzować się wymaganą dostępnością i skutecznością (zob. Vučković i Inni przeciwko Serbii (zastrzeżenie wstępne) [WI] nr 17153/11 i 29 innych, §§ 70–71, 25 marca 2014 r. oraz Gherghina przeciwko Rumunii (dec.) [WI], nr 42219/07, § 85, 9 lipca 2015 r.).

47. Na podstawie art. 35 ust. 1 wymagane jest też, aby skargi, które mają zostać następnie złożone w Strasburgu, zostały przedstawione właściwemu organowi krajowemu, przynajmniej co do istoty i zgodnie z wymogami formalnymi oraz z poszanowaniem terminów określonych w prawie krajowym, jak również aby zostały wcześniej wykorzystane wszelkie środki proceduralne mogące zapobiec naruszeniu Konwencji (zob. Vučković i Inni, op. cit., § 72).

48. Tym niemniej w sytuacji, gdy istnieje kilka krajowych środków odwoławczych, z których może skorzystać dana osoba, ma ona możliwość wyboru środka, który odnosi się do zasadniczego roszczenia. Innymi słowy, w sytuacji korzystania z jednego środka odwoławczego, nie jest konieczne korzystanie z innego środka odwoławczego o zasadniczo jednakowym celu (zob. T.W. przeciwko Malcie [WI], nr 25644/94, § 34, 29 kwietnia 1999 r.; Moreira Barbosa przeciwko Portugalii (dec.), nr 65681/01, ETPCz 2004-V oraz Jeličić przeciwko Bośni i Hercegowinie (dec.), nr 41183/02, 15 listopada 2005 r.; jak również Jasinskis przeciwko Łotwie, nr 45744/08, § 50, 21 grudnia 2010 r.).

49. Trybunał odnotowuje na początku, że nie zachodzi między stronami spór co do tego, że ustawa o zapobieganiu dyskryminacji przewiduje dwa alternatywne sposoby dążenia przez osobę do ochrony przed dyskryminacją. W szczególności dana osoba może złożyć skargę dotyczącą dyskryminacji w postępowaniu odnoszącym się do głównego przedmiotu sporu bądź może zdecydować się na odrębne postępowanie cywilne, o którym mowa w art. 17 ustawy (zob. paragrafy 26–27 powyżej).

50. W niniejszej sprawie skarżący twierdził podczas postępowania administracyjnego, że właściwe organy skarbowe, rozstrzygając kwestię zwolnienia z podatku w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, nie potraktowały jego sytuacji w sposób odmienny z uwagi na niepełnosprawność jego dziecka i potrzeby jego rodziny. Jednakże wyższy sąd administracyjny uznał te argumenty za nieistotne i odmówił wydania orzeczenia z takim skutkiem (zob. paragrafy 15–16 powyżej). Trybunał stwierdza, że skarżący, co do istoty, podniósł w postępowaniu administracyjnym kwestię dyskryminacji dotyczącą jego praw własności (por. Glor przeciwko Szwajcarii, nr 13444/04, § 55, ETPCz 2009). Dla spełnienia wymogów art. 35 ust. 1 Konwencji skarżący nie miał zatem obowiązku korzystania z innego środka odwoławczego przewidzianego ustawą o przeciwdziałaniu dyskryminacji o zasadniczo tożsamym celu (zob. paragraf 48 powyżej).

51. Trybunał uznaje w każdym razie, że Trybunał Konstytucyjny nie uznał skargi konstytucyjnej skarżącego za niedopuszczalną ze względu na niewyczerpanie przewidzianych prawem środków odwoławczych, jak czynił to w innych przypadkach skarg dotyczących dyskryminacji, w których skarżący nie wyczerpali w sposób właściwy środków odwoławczych przed krajowymi organami niższej instancji (zob. paragrafy 29–30 powyżej). W związku z powyższym Trybunał nie ma powodu, aby powątpiewać, że skarżący w sposób właściwy skorzystał ze środków odwoławczych przed organami administracyjnymi i sądowymi (zob. Vladimir Romanov przeciwko Rosji, nr 41461/02, § 52, 24 lipca 2008 r.; Bjedov przeciwko Chorwacji, nr 42150/09, § 48, 29 maj 2012 r. oraz Zrilić przeciwko Chorwacji, nr 46726/11, § 49, 3 października 2013 r).

52. Jeżeli chodzi o argument Rządu, iż skarżący nie wskazał w swojej skardze konstytucyjnej w precyzyjny sposób przepisu Konstytucji gwarantującego prawo do własności, Trybunał zauważa, że skarżący wyraźnie powołał się na art. 14 Konstytucji, gwarantujący ochronę przed dyskryminacją, i złożył skargę dotyczącą dyskryminacji przejawiającej się rzekomo niesprawiedliwym zastosowaniem odpowiednich przepisów podatkowych (zob. paragraf 17 powyżej). Wnosząc wprost skargę dotyczącą dyskryminacji, która materialnie odnosiła się do praw własności, skarżący dał Trybunałowi Konstytucyjnemu możliwość, jaka zasadniczo ma przysługiwać Układającym się Państwom na podstawie art. 35 ust. 1 Konwencji, a jaką jest naprawienie zarzucanych naruszeń (zob. między innymi Gäfgen przeciwko Niemcom [WI], nr 22978/05, §§ 144–146, ETPCz 2010; Lelas przeciwko Chorwacji, nr 55555/08, § 51, 20 maja 2010 r.; Karapanagiotou i Inni przeciwko Grecji, nr 1571/08, § 29, 28 października 2010 r.; Bjedov, op. cit., § 48; Tarbuk przeciwko Chorwacji, nr 31360/10, § 32, 11 grudnia 2012 r. oraz Jaćimović przeciwko Chorwacji, nr 22688/09, §§ 40–41, 31 października 2013 r.).

53. Trybunał odrzuca zatem sprzeciw Rządu. Zauważa również, że skargi skarżącego nie są w sposób oczywisty nieuzasadnione w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Ponadto odnotowuje, że nie są one też niedopuszczalne na żadnym innym gruncie. Należy je zatem uznać za dopuszczalne.

B. Przedmiot skargi

1. Stanowiska stron

a) Skarżący

54. Skarżący stwierdził, że organy krajowe ustaliły jego odpowiedzialność podatkową na podstawie nieprecyzyjnego i niedającego się przewidzieć przepisu oraz bez odpowiedniej oceny konkretnych okoliczności jego przypadku. Ponadto nie dokonały oceny proporcjonalności ingerencji w przysługujące mu prawa własności. Skarżący uznał zatem, że odmowa udzielenia mu zwolnienia z podatku spowodowała nałożenie na niego nadmiernego obciążenia indywidualnego, wbrew art. 1 Protokołu nr 1. Chociaż skarżący zgodził się, że organy krajowe dysponują szerokim marginesem oceny w kwestiach podatkowych, zauważył, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Trybunału ich swoboda uznania nie może być wykonywana w sposób sprzeczny z art. 14 Konwencji.

55. Skarżący zauważył, że powodem odrzucenia wniosku o zwolnienie z opodatkowania był fakt, iż zgodnie z dokonaną przez organy krajowe wykładnią art. 11 (9.5) ustawy o przenoszeniu nieruchomości należący do niego lokal mieszkalny był odpowiedni dla potrzeb mieszkaniowych jego rodziny pod względem powierzchni (art. 11 (9.3) ustawy o przenoszeniu nieruchomości) i innych wymogów infrastrukturalnych. Inne warunki, takie jak wartość uprzednio posiadanej nieruchomości (art. 11 (9.6) ustawy o przenoszeniu nieruchomości), nie miały wpływu na ocenę sprawy przez organy krajowe. Sugerowało to, że w przypadku takim jak przypadek skarżącego, a więc gdy dana osoba posiada już nieruchomość, odpowiednie przepisy przewidują ocenę adekwatności uprzednio posiadanej nieruchomości, która to ocena ma stanowić główny element decyzji w odpowiedzi na wniosek o zwolnienie z podatku przy zakupie nowej nieruchomości odpowiedniej do zamieszkania. Tym niemniej w ocenie skarżącego organy krajowe nie dokonały odpowiedniej oceny okoliczności występujących w jego sprawie, a zatem w sposób oczywisty pozbawiły go odpowiednich środków proceduralnych służących ochronie jego praw.

56. Skarżący zauważył również, że nie dążył do uzyskania preferencyjnego statusu, a jedynie zwrócił się do organów o zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku ze względu na okoliczności jego sprawy. Dla skarżącego było rzeczą oczywistą, że nie dąży do zwolnienia z opodatkowania w celu bezpodstawnego wzbogacenia się, ponieważ sprzedał swój stary lokal mieszkalny w celu nabycia mniejszej nieruchomości dostosowanej do potrzeb jego rodziny w związku z niepełnosprawnością jego syna.

57. Skarżący argumentował również, że dostępność, będąca fundamentalną cechą miejsca zamieszkania, zalicza się do podstawowej infrastruktury, która powinna być zapewniana wszystkim na równi. Z tego względu jakakolwiek różnica w traktowaniu w tym zakresie oznaczałaby dyskryminację. Ponadto w świetle zasady racjonalnych usprawnień decyzje organów krajowych, które nie dostosowały definicji stosowanych w odniesieniu do szczególnych potrzeb osób niepełnosprawnych, sugerowały pośrednią dyskryminację lub dyskryminację poprzez niepotraktowanie w sposób odmienny osób, których sytuacja jest w istotny sposób różna.

58. W ocenie skarżącego podstawą dyskryminacji była niepełnosprawność i związane z nią potrzeby jego syna, które zostały zignorowane przez właściwe organy krajowe. W szczególności dokonana przez organy ocena podstawowych wymagań infrastrukturalnych dla stosownego lokalu mieszkalnego została przeprowadzona z uwzględnieniem potrzeb osób w pełni sprawnych, natomiast zignorowano fakt, iż dla osoby niepełnosprawnej winda stanowi fundamentalną i nieodzowną cechą mieszkania odpowiadającą na potrzebę łatwego i nieutrudnionego dostępu. Organy postąpiły zatem wobec niego w sposób dyskryminujący poprzez niedokonanie wykładni pojęcia „nieruchomości zaspokajającej potrzeby mieszkaniowe rodziny” w sposób uwzględniający dostępność danej nieruchomości. W ocenie skarżącego to dyskryminujące traktowanie nie ma rozsądnego uzasadnienia, szczególnie z uwagi na fakt, iż problem z dostępnością utrudniał synowi opuszczanie mieszkania, ograniczając tym samym wszystkie jego pozostałe prawa, takie jak prawo do odpowiedniej opieki zdrowotnej, edukacji i rozwoju osobistego. W rezultacie miało to wpływ na całą rodzinę, która musiała radzić sobie z problemem dostępności oraz ponosić istotne koszty finansowe związane z niepełnosprawnością syna.

b) Rząd

59. Rząd zgodził się, że doszło do ingerencji w prawa własności skarżącego, jednak uznał, że ingerencja była zgodna z prawem, dążyła do realizacji uprawnionego celu zabezpieczenia finansów publicznych oraz była proporcjonalna. W szczególności Rząd podkreślił, że państwo dysponuje szerokim marginesem oceny w sprawach podatkowych, a władze krajowe są najbardziej kompetentne do dokonania oceny poszczególnych przypadków. W sprawie skarżącego organy krajowe uwzględniły w sposób dostateczny jego sytuację osobistą, jednak uznały, że nie może zostać wyłączony z opodatkowania, ponieważ nie spełnia wymogów przewidzianych odpowiednimi przepisami krajowymi.

60. W szczególności Rząd stwierdził, że art. 11 ustawy o przenoszeniu nieruchomości w sposób jasny określa, że zwolnienie z podatku może być udzielone tylko wówczas, gdy warunki przewidziane tym przepisem są spełnione łącznie. W przedmiotowej sprawie skarżący nie spełnił dwóch warunków. Po pierwsze, mieszkanie, które posiadał w chwili zakupu domu, obiektywnie spełniało wymogi odpowiedniego zakwaterowania dla niego i jego rodziny. Było wyposażone w podstawową infrastrukturę i spełniało wymogi sanitarne oraz techniczne, natomiast organy podatkowe nie mają swobody uznania przy ocenie pojęcia „potrzeb mieszkaniowych”. W ocenie Rządu organy podatkowe nie dysponowały odpowiednimi narzędziami ani kompetencjami, aby w sposób obiektywny ocenić szereg konkretnych potrzeb mieszkaniowych osób ubiegających się o zwolnienie z podatku. W przedmiocie drugiego warunku Rząd stwierdził, że skarżący nie spełnił kryterium wartości, jako że posiadał mieszkanie o znacznej wartości. Z tego względu fakt, iż budynek nie był wyposażony w windę, nie miał znaczenia. W rzeczywistości intencją odpowiednich przepisów krajowych było zapewnienie zwolnienia z podatku w celu wsparcia osób, które kupują swoją pierwszą nieruchomość, w szczególności osób nieposiadających nieruchomości o znacznej wartości. W przedmiotowej sprawie władze krajowe działały w ramach marginesu oceny i uznały w związku z tym, że skarżący nie potrzebował tego rodzaju pomocy finansowej, co doprowadziło do oddalenia jego wniosku o zwolnienie z podatku. W ocenie Rządu nie doszło zatem do nałożenia na skarżącego nadmiernego obciążenia.

61. Rząd argumentował również, że nie doszło do dyskryminującego traktowania skarżącego w związku z niepełnosprawnością dziecka, ponieważ przyczyną oddalenia wniosku o zwolnienie z podatku była jego sytuacja finansowa. Miało to obiektywne i rozsądne uzasadnienie, ponieważ państwo dążyło do ochrony finansowej osób znajdujących się w gorszej sytuacji. Skarżący nie należał do tej kategorii osób, ponieważ posiadał odpowiednie mieszkanie.

62. Rząd podkreślił ponadto, że państwo jako strona Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych wdrożyło szereg pozytywnych środków mających na celu zapewnienie dostępności dla osób niepełnosprawnych, a nieomal 70% budynków publicznych w Zagrzebiu zostało odpowiednio przystosowanych. Co więcej, podczas ostatniej wizyty na Chorwacji Specjalny Sprawozdawca ONZ ds. Osób Niepełnosprawnych pochwalił starania tego państwa. W szczególności w odniesieniu do zwolnień z podatku określonych w ustawie o przenoszeniu nieruchomości Rząd podkreślił, że pozytywne środki wdrażane przez państwo były skierowane przede wszystkim do osób w niekorzystnej sytuacji finansowej i nie mogły służyć spełnieniu potrzeb wszystkich grup szczególnie wrażliwych. Tym niemniej państwo wprowadziło różne ulgi podatkowe dla osób niepełnosprawnych związane, przykładowo, z opodatkowaniem dochodu i usług zdrowotnych. Ponadto, dostosowując swą działalność do odpowiednich norm międzynarodowych, państwo przyjęło krajową strategię na rzecz zabezpieczenia równości szans osób niepełnosprawnych na lata 2007–2015 i aktywnie wdrażało różne środki na szczeblu krajowym i lokalnym w celu spełnienia potrzeb osób niepełnosprawnych.

c) Interwencja strony trzeciej

63. Interweniujące strony trzecie stwierdziły, że Trybunał przy ocenie spełnienia przez państwo przewidzianych Konwencją zobowiązań dotyczących osób niepełnosprawnych powinien mieć na uwadze odpowiednie normy Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności te dotyczące pojęcia dostępności, niedyskryminacji oraz racjonalnych usprawnień. Podkreśliły nierozerwalne powiązanie między dostępnością a racjonalnymi usprawnieniami, które to oba wymogi w ostatecznym rozrachunku mają zapewnić skuteczną możliwość korzystania z praw i wykonywania praw przez takie osoby na równi z innymi osobami. Między dwoma pojęciami istnieje jednak różnica, ponieważ ogólny wymóg dostępności powinien być spełniony z założeniem potrzeb w zakresie dostępności osób niepełnosprawnych, natomiast racjonalne usprawnienie obejmuje szczególne środki dla konkretnej osoby niepełnosprawnej, które muszą być niezwłocznie wprowadzone.

64. Interweniujące strony trzecie zwróciły ponadto uwagę, że międzynarodowe prawo dotyczące praw człowieka przewiduje obecnie zakaz dyskryminacji przez powiązanie, co dotyczy przypadków dyskryminacji osoby nie na podstawie jej własnych cech, ale jej relacji z inną osobą o odpowiedniej cesze. Zasada ta ugruntowała się w kilku jurysdykcjach Europy i zawarto ją również w chorwackiej ustawie o zapobieganiu dyskryminacji. Ponadto międzynarodowe mechanizmy praw człowieka w coraz większym stopniu wymagają pozytywnego działania państwa w celu zapewnienia dostępu do mieszkań osobom niepełnosprawnym. Krajowe jurysdykcje, w szczególności w Unii Europejskiej, rozpoczęły wdrażanie odpowiednich środków, do których należą ulgi lub zwolnienia podatkowe.

65. Interweniujące strony trzecie argumentowały również, że osoby niepełnosprawne muszą być w stanie wykonywać swoje prawa bez dyskryminacji. Co więcej, zamieszkiwanie w miejscu niespełniającym warunków dostępności wpływa negatywnie na uczestnictwo w życiu społeczności i prowadzi do izolacji oraz segregacji osób niepełnosprawnych i ich rodzin. W szczególności strony podkreśliły, że niezapewnienie racjonalnych usprawnień stanowi dyskryminację ze względu na niepełnosprawność.

2. Ocena Trybunału

a) Ogólne zasady

66. Trybunał zauważa, że centralnym zagadnieniem skargi wniesionej przez skarżącego jest rzekomo dyskryminacyjne traktowanie go przy stosowaniu odpowiednich przepisów podatkowych wbrew art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1. Trybunał odniesie się zatem do skargi w tym zakresie na podstawie odpowiednich zasad wynikających z orzecznictwa na podstawie art. 14 Konwencji.

67. Trybunał wielokrotnie orzekał, że art. 14 stanowi uzupełnienie pozostałych materialnych postanowień Konwencji i jej protokołów. Nie funkcjonuje niezależnie, ponieważ ma skutek wyłącznie w związku z „korzystaniem z praw i wolności” w nich zabezpieczonych. Chociaż stosowanie art. 14 nie zakłada naruszenia tych postanowień – i w tym zakresie jest on autonomiczny – nie może być stosowany, jeżeli okoliczności faktyczne danej sprawy nie podlegają zakresowi co najmniej jednego z nich. Zakaz dyskryminacji zapisany w art. 14 wykracza zatem poza korzystanie z praw i wolności, których gwarantowanie wymagane jest od każdego państwa Konwencją i Protokołem. Ma zastosowanie również do tych praw dodatkowych, które wchodzą w ogólny zakres dowolnego z artykułów Konwencji, który to zakres państwo dobrowolnie postanowiło przewidzieć (zob. między innymi E.B. przeciwko Francji [WI], nr 43546/02, §§ 47–48, 22 stycznia 2008 r., oraz Carson i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 42184/05, § 63, ETPCz 2010).

68. Trybunał orzekł w swoim orzecznictwie, że za dyskryminację w rozumieniu art. 14 można uznać jedynie różnice w traktowaniu oparte na dających się rozpoznać cechach lub statusie (zob. Eweida i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 48420/10, § 86, 15 stycznia 2013 r.).

69. Ogólnie rzecz biorąc, aby zaistniał problem związany z art. 14, musi dojść do różnicy w traktowaniu osób w analogicznej lub w istotny sposób podobnej sytuacji (zob. X i Inni przeciwko Austrii [WI], nr 19010/07, § 98, 19 lutego 2013 r.). Tym niemniej nie każda różnica w traktowaniu będzie stanowić naruszenie art. 14. Różnica w traktowaniu ma charakter dyskryminacyjny, jeżeli nie istnieje żadne obiektywne i rozsądne uzasadnienie; innymi słowy, jeżeli różnica ta nie stanowi dążenia do realizacji uprawnionego celu lub jeżeli nie istnieje rozsądny stosunek proporcjonalności między zastosowanymi środkami a celem, do którego mają one prowadzić (zob. Fabris przeciwko Francji [WI], nr 16574/08, § 56, ETPCz 2013 (fragmenty); Weller przeciwko Węgrom, nr 44399/05, § 27, 31 marca 2009 r. oraz Topčić-Rosenberg przeciwko Chorwacji, nr 19391/11, § 36, 14 listopada 2013 r.).

70. Ponadto w art. 14 nie zakazano Układającym się Stronom różnego traktowania grup w celu naprawienia „faktycznych nierówności” między nimi. W rzeczywistości prawo do niedyskryminacji w korzystaniu z praw gwarantowanych Konwencją jest naruszone również wówczas, gdy państwa bez obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia nie traktują w odmienny sposób osób, których sytuacja jest w istotny sposób różna (zob. Thlimmenos przeciwko Grecji [WI], nr 34369/97, § 44, ETPCz 2000‑IV; Stec i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 65731/01 i 65900/01, § 51, ETPCz 2006‑VI oraz Sejdić i Finci przeciwko Bośni i Hercegowinie [WI], nr 27996/06 i 34836/06, § 44, ETPCz 2009).

71. Trybunał orzekł również, że ogólną politykę lub środek o nieproporcjonalnie szkodliwych skutkach dla konkretnej grupy można uznać za dyskryminacyjne niezależnie od tego, że nie są konkretnie ukierunkowane na daną grupę, a dyskryminacja potencjalnie stojąca w sprzeczności z Konwencją może wynikać z sytuacji faktycznej (zob. D.H. i Inni przeciwko Republice Czeskiej [WI], nr 57325/00, § 175, ETPCz 2007‑IV oraz Kurić i Inni przeciwko Słowenii [WI], nr 26828/06, § 388, ETPCz 2012 (fragmenty)). Dzieje się tak jednak tylko wówczas, gdy taka polityka lub środek nie mają „obiektywnego i rozsądnego” uzasadnienia, to znaczy jeżeli nie realizują „uprawnionego celu” lub jeżeli nie istnieje „rozsądny stosunek proporcjonalności” między zastosowanymi środkami a celem, któremu mają one służyć (zob. S.A.S. przeciwko Francji [WI], nr 43835/11, § 161, ETPCz 2014 (fragmenty)).

72. Układające się Strony dysponują pewnym marginesem oceny w ustalaniu, czy i w jakim zakresie różnice w podobnych skądinąd sytuacjach uzasadniają zróżnicowane traktowanie. Zakres marginesu oceny będzie różnił się zależnie od okoliczności, przedmiotu i kontekstu. To samo dotyczy konieczności traktowania grup w odmienny sposób w celu naprawienia „faktycznych nierówności między nimi” (zob. Stummer przeciwko Austrii [WI], nr 37452/02, § 88, ETPCz 2011).

73. Z jednej strony szeroki margines na ogół przysługuje państwu w świetle Konwencji w odniesieniu, na przykład, do ogólnych środków strategii gospodarczej lub społecznej (zob. Hämäläinen przeciwko Finlandii [WI], nr 37359/09, § 109, ETPCz 2014). Obejmuje to również środki w dziedzinie opodatkowania. Tym niemniej wszelkie tego rodzaju środki należy wdrożyć w sposób niedyskryminacyjny i muszą one spełniać wymogi proporcjonalności (zob. R.Sz. przeciwko Węgrom, nr 41838/11, § 54, 2 lipca 2013 r.). Z drugiej strony, jeżeli ograniczenie praw podstawowych ma zastosowanie do grupy szczególnie wrażliwej, która w przeszłości doznała znaczącej dyskryminacji, wówczas margines oceny państwa jest zasadniczo węższy i państwo musi mieć bardzo istotne przyczyny, aby wprowadzić ograniczenia. Przyczyną takiego podejścia, które kwestionuje pewne klasyfikacje per se, jest to, że grupy takie miały w przeszłości do czynienia z uprzedzeniami o trwałych konsekwencjach, co prowadziło do ich wykluczenia społecznego. Tego rodzaju uprzedzenia mogą obejmować stereotypowość w przepisach, która uniemożliwia zindywidualizowaną ocenę możliwości i potrzeb takich grup. Trybunał określił już szereg takich grup szczególnie wrażliwych, które są odmiennie traktowane ze względu na swoje cechy lub status, w tym niepełnosprawność (zob. Glor, op. cit., § 84; Alajos Kiss przeciwko Węgrom, nr 38832/06, § 42, 20 maja 2010 r. oraz Kiyutin przeciwko Rosji, nr 2700/10, § 63, ETPCz 2011). Ponadto w odniesieniu do wszystkich działań dotyczących dzieci niepełnosprawnych nadrzędnym aspektem, który należy brać pod uwagę, musi być dobro dziecka (zob. paragraf 34 powyżej; art. 7 ust. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych). W każdym razie niezależnie od zakresu marginesu oceny przysługującego państwu ostateczna decyzja co do przestrzegania wymogów Konwencji należy do Trybunału (zob. między innymi Konstantin Markin przeciwko Rosji [WI], nr 30078/06, § 126, ETPCz 2012 (fragmenty)).

74. Wreszcie jeżeli chodzi o ciężar dowodu w związku z art. 14 Konwencji, Trybunał orzekł, że, gdy skarżący wykazał różnicę w traktowaniu, Rząd ma wykazać, że jest ona uzasadniona (zob. D.H. i Inni, op. cit., § 177; Kurić i Inni, op. cit., § 389; Vallianatos i Inni przeciwko Grecji [WI], nr 29381/09 i 32684/09, § 85, ETPCz 2013 (fragmenty)).

b) Zastosowanie tych zasad w niniejszej sprawie

(i) Czy okoliczności faktyczne leżące u podstaw skargi są objęte zakresem art. 1 Protokołu nr 1

75. Trybunał zauważa, iż nie zachodzi między stronami spór co do tego, iż okoliczności przedmiotowej sprawy dotyczącej opodatkowania podlegają zakresowi art. 1 Protokołu nr 1, co sprawia, że znajduje zastosowanie art. 14 Konwencji. Trybunał nie widzi powodu, aby orzekać inaczej (zob. przykładowo Burden przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 13378/05, § 59, ETPCz 2008).

(ii) Czy niepełnosprawność dziecka skarżącego sprawiła, że sytuacja skarżącego wchodzi w zakres pojęcia „innych przyczyn” zastosowanego w art. 14 Konwencji

76. Trybunał orzekł już, że stan zdrowia osoby, w tym niepełnosprawność i różne uszczerbki na zdrowiu, wchodzą w zakres pojęcia „innych przyczyn” zawartego w treści art. 14 Konwencji (zob. Glor, op. cit., § 80; Kiyutin, op. cit., § 57 oraz I.B. przeciwko Grecji, nr 552/10, § 73, ETPCz 2013).

77. Niniejsza sprawa dotyczy sytuacji, w której skarżący nie zarzuca dyskryminacyjnego traktowania w związku z własną niepełnosprawnością, ale raczej rzekomo niekorzystne traktowanie go w związku z niepełnosprawnością jego dziecka, z którym mieszka i nad którym sprawuje opiekę. Innymi słowy, w niniejszej sprawie pojawia się pytanie, w jakim stopniu skarżący, który sam nie należy do grupy znajdującej się w niekorzystnej sytuacji, doznaje mniej korzystnego traktowania ze względów związanych z niepełnosprawnością jego dziecka (zob. paragrafy 41–42 powyżej).

78. W związku z tym Trybunał przypomina, że słowa „inne przyczyny”, ogólnie rzecz biorąc, mają w orzecznictwie szerokie znaczenie (zob. Carson i Inni, op. cit., § 70), a ich wykładnia nie ogranicza się do cech, które mają charakter osobisty w znaczeniu, iż są wrodzone lub nieodłączone (zob. Clift przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 7205/07, §§ 56–59, 13 lipca 2010 r.). Przykładowo problem dyskryminacji pojawił się w sprawach, w których status skarżących, służący rzekomo jako podstawa dyskryminacyjnego traktowania, był ustalony w związku z ich sytuacją rodzinną, taką jak miejsce pobytu dzieci (zob. Efe przeciwko Austrii, nr 9134/06, § 48, 8 stycznia 2013 r.). Wynika z tego, że art. 14 Konwencji – w świetle celu i charakteru praw, których zabezpieczeniu ma służyć – obejmuje również przypadki, w których dana osoba jest traktowania mniej korzystnie ze względu na status lub podlegające ochronie cechy innej osoby.

79. Trybunał uznaje zatem, że rzekome dyskryminacyjne traktowanie skarżącego ze względu na niepełnosprawność jego dziecka, z którym łączą go ścisłe relacje i nad którym sprawuje opiekę, jest formą dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność objętą art. 14 Konwencji.

(iii) Czy zaszła różnica w traktowaniu osób znajdujących się w istotny sposób podobnej sytuacji lub nie potraktowano odmiennie osób znajdujących się w istotny sposób różnej sytuacji

80. Trybunał zauważa ponadto, że skarżący zarzucał dyskryminacyjne traktowanie w stosowaniu przepisów podatkowych dotyczących nieruchomości w porównaniu z innymi osobami nabywającymi nieruchomość w celu zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych w okolicznościach, gdy posiadane przez nie nieruchomości nie zaspokajają potrzeb mieszkaniowych ich rodziny. W szczególności skarżący zauważył, że sprzedając mieszkanie usytuowane na trzecim piętrze bloku mieszkalnego w Zagrzebiu i przeprowadzając się do domu w Samoborze, po raz pierwszy od czasu narodzin niepełnosprawnego dziecka stworzył warunki mieszkaniowe dostosowane do jego sytuacji rodzinnej. Ma to konkretnie związek z faktem, iż blok mieszkalny, w którym znajdowało się mieszkanie, nie był wyposażony w windę, co w miarę dojrzewania syna coraz bardziej utrudniało skarżącemu i jego rodzinie opuszczanie z nim mieszkania w celu odbycia wizyty lekarskiej, zabrania syna na fizjoterapię oraz do przedszkola lub szkoły oraz zaspokojenie innych potrzeb społecznych (zob. paragraf 10 powyżej).

81. Trybunał zauważa, że nie zachodzi między stronami spór co do tego, że syn skarżącego jest osobą mocno i pod różnymi względami niepełnosprawną oraz wymaga pełnowymiarowej opieki i uwagi. Wniosek taki płynie również ze sprawozdania opieki społecznej, która uznała go za osobę w pełni niepełnosprawną (zob. paragraf 9 powyżej). Pytanie brzmi zatem, czy mieszkanie skarżącego można było uznać za lokal spełniający potrzeby mieszkaniowe rodziny skarżącego po narodzinach niepełnosprawnego dziecka.

82. W ocenie Trybunału nie ulega wątpliwości, że mieszkanie skarżącego w Zagrzebiu, które nabył trzy lata przed narodzinami syna, usytuowane na trzecim piętrze bloku mieszkalnego bez windy, w poważny sposób wpływało negatywnie na mobilność jego syna, a w rezultacie zagrażało jego rozwojowi osobistemu i zdolności osiągnięcia pełni potencjału, w dużym stopniu utrudniając mu pełne uczestnictwo w życiu społeczności oraz aktywnościach edukacyjnych, kulturalnych i społecznych dostępnych dla dzieci. Brak windy musiał wpływać negatywnie na jakość życia rodziny skarżącego, w szczególności jego syna. Sytuację tę można porównać do sytuacji osoby w pełni sprawnej, która mieszka w mieszkaniu na trzecim piętrze budynku mieszkalnego bez odpowiedniego dostępu lub z ograniczonym dostępem do niezbędnej infrastruktury publicznej.

83. Trybunał uznaje zatem, że dążąc do zmiany rzeczonego mieszkania poprzez zakup domu dostosowanego do potrzeb jego rodziny, skarżący był w sytuacji porównywalnej z sytuacją innej osoby zmieniającej mieszkanie lub dom poprzez zakup innej nieruchomości wyposażonej – posługując się sformułowaniem z odpowiedniego przepisu krajowego prawa podatkowego – w wymaganą podstawową infrastrukturę i dostosowania techniczne (zob. paragraf 24 powyżej). Jego sytuacja jest jednakowoż inna pod względem znaczenia pojęcia „wymogów w zakresie podstawowej infrastruktury”, które ze względu na niepełnosprawność syna oraz odpowiednie krajowe i międzynarodowe normy w tym zakresie (zob. paragrafy 25 i 34–42 powyżej) oznaczają wymóg dostępu do udogodnień takich jak – w tym przypadku – winda.

84. Tym niemniej Trybunał zauważa, że urząd podatkowy w Samoborze uznał, że ze względu na powierzchnię mieszkania, które skarżący posiadał w Zagrzebiu, oraz istnienie infrastruktury, takiej jak energia elektryczna, woda i dostęp do usług komunalnych, nie można stwierdzić, aby skarżący nie posiadał mieszkania spełniającego potrzeby jego rodziny. W związku z powyższym skarżącemu odmówiono zwolnienia z podatku od nabycia nieruchomości spełniającej potrzeby mieszkaniowe jego rodziny, odrzucając argumenty skarżącego dotyczące szczególnych potrzeb jego rodziny wynikających z niepełnosprawności jego dziecka (zob. paragrafy 11–12 powyżej).

85. Decyzję tę podtrzymało ministerstwo i wyższy sąd administracyjny, zauważając, że nie można stwierdzić, aby dokonując zakupu domu, skarżący dokonał zakupu nieruchomości, która spełnia jego potrzeby mieszkaniowe, mając na uwadze, że – według nich – posiadane przez niego mieszkanie spełniało wymogi w zakresie podstawowej infrastruktury. Ponownie, jak miało to miejsce podczas rozpatrywania sprawy przez urząd podatkowy w Samoborze, nie uwzględniono szczególnych potrzeb rodziny skarżącego wynikających z niepełnosprawności dziecka. Co więcej, wyższy sąd administracyjny oddalił argumenty w tym zakresie jako nieistotne dla sprawy (zob. paragrafy 15–16 powyżej). Trybunał Konstytucyjny również odmówił rozpatrzenia tej kwestii (zob. paragraf 18 powyżej).

86. W świetle powyższych rozważań Trybunał uznaje, że nie ulega wątpliwości, iż właściwe organy krajowe nie uwzględniły specyfiki okoliczności faktycznych sytuacji skarżącego co do zagadnienia wymagań w zakresie podstawowej infrastruktury i dostosowań technicznych niezbędnych dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych jego rodziny. Organy krajowe przyjęły nadmiernie restrykcyjne stanowisko dotyczące konkretnej sprawy skarżącego poprzez nieuwzględnienie szczególnych potrzeb skarżącego i jego rodziny przy stosowaniu warunku dotyczącego „wymogów w zakresie podstawowej infrastruktury” w tym konkretnym przypadku, w przeciwieństwie do innych spraw, w których aspekty takie jak powierzchnia mieszkania czy dostęp do energii elektrycznej, wody i innych usług komunalnych, mogły sugerować odpowiednie i dostateczne spełnienie wymogów w zakresie podstawowej infrastruktury.

87. Należy ustalić, czy traktowanie skarżącego w taki sam sposób jak innego nabywcy nieruchomości miało obiektywne i rozsądne uzasadnienie (zob. paragrafy 70 i 74 powyżej).

(iv) Czy istniało obiektywne i rozsądne uzasadnienie

88. Uzasadniając decyzje organów krajowych, Rząd przytaczał dwa argumenty. Po pierwsze, stwierdził, że odpowiednie przepisy krajowe zawierają obiektywne kryteria decydujące o spełnieniu wymogów w zakresie podstawowej infrastruktury odnoszącej się do adekwatnego miejsca zamieszkania, co sprawia, że administracyjne organy podatkowe nie mają możliwości dokonywania wykładni w poszczególnych przypadkach, a po drugie, że skarżący – ze względu na swoją sytuację finansową – nie spełnił kryteriów finansowych uprawniających do zwolnienia z podatku.

89. Trybunał nie może oprzeć się wrażeniu, że pierwszy argument w praktyce oznacza przyznanie przez Rząd, że odpowiednie organy krajowe nie miały możliwości zapewnienia w konkretnej sprawie skarżącego rozsądnego stosunku proporcjonalności między zastosowanymi środkami a celem, do jakiego środki te miały prowadzić. Z tego względu wbrew wymogom art. 14 Konwencji Rząd nie był w stanie przedstawić obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia niedokonania naprawienia faktycznych nierówności wpisanych w sprawę skarżącego (zob. paragraf 60 powyżej).

90. Tym niemniej Trybunał, świadomy, że to organy krajowe, a w szczególności sądy, są najbardziej kompetentne do tego, by dokonywać wykładni i stosowania prawa krajowego (zob. Glor, op. cit., § 91), zauważa, że odpowiedni przepis ustawy o przenoszeniu nieruchomości jest sformułowany w sposób raczej ogólny, odwołując się jedynie do „podstawowej infrastruktury” i „wymogów w zakresie higieny i wymogów technicznych” (zob. paragraf 24 powyżej, art. 11 (9.5) ustawy o przenoszeniu nieruchomości).

91. Trybunał zauważa ponadto, że inne istotne przepisy prawa krajowego zawierają pewne wytyczne dotyczące kwestii podstawowych wymogów dostępności dla osób niepełnosprawnych. Z tego względu chociażby w rozporządzeniu dotyczącym dostępności budynków dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej możliwości poruszania się istnienie windy jest jednym z podstawowych elementów dostępności dla osób niepełnosprawnych (zob. paragraf 25 powyżej). Nie ma jednakże dowodów wskazujących na to, aby właściwe organy krajowe w niniejszej sprawie w jakikolwiek sposób uwzględniły takie uregulowania zawarte w prawie krajowym, które mogłyby stanowić uzupełnienie pojęć zastosowanych w ustawie o przenoszeniu nieruchomości.

92. Co więcej, Trybunał zauważa, że przestrzegając wymogów określonych w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, pozwane państwo zobowiązało się do uwzględniania jej odpowiednich zasad, takich jak racjonalne usprawnienia, dostępność i niestosowanie dyskryminacji wobec osób niepełnosprawnych z poszanowaniem ich pełnego i równego uczestnictwa we wszystkich aspektach życia społecznego (zob. paragrafy 34–37 powyżej) oraz że w tej dziedzinie organy krajowe, jak zapewnił Rząd, wprowadziły pewne stosowne środki (zob. paragraf 62 powyżej). W rozpatrywanej sprawie właściwe organy krajowe nie uwzględniły jednak owych międzynarodowych zobowiązań, których państwo podjęło się przestrzegać.

93. Wynika z powyższego, iż wbrew zapewnieniom Rządu, problemem w niniejszej sprawie nie jest to, że właściwe przepisy krajowe nie dają możliwości dokonania indywidualnej oceny wniosków o zwolnienie z podatku złożonych przez osoby znajdujące się w sytuacji skarżącego. Problemem w niniejszej sprawie jest raczej to, iż sposób zastosowania przepisów w praktyce nie uwzględnił dostatecznie wymogów wynikających z konkretnych aspektów sprawy skarżącego związanych z niepełnosprawnością jego dziecka, w szczególności w zakresie wykładni pojęcia „wymogów w zakresie podstawowej infrastruktury” w odniesieniu do mieszkania osoby niepełnosprawnej (por. Topčić‑Rosenberg, op. cit., §§ 40–49).

94. Ponadto zgodnie z drugim argumentem przedstawionym przez Rząd skarżący został wyłączony z grupy beneficjentów zwolnienia z podatku dotyczącego przeniesienia nieruchomości ze względu na swoją sytuację finansową, a w szczególności wartość mieszkania, które posiadał w Zagrzebiu. Rzekomą podstawą takiej decyzji był fakt, iż zwolnienie z podatku udzielane na gruncie ustawy o przenoszeniu nieruchomości ma zapewnić ochronę finansową osób znajdujących w gorszej sytuacji finansowej, podczas gdy w ocenie Rządu skarżący nie należy do takiej grupy (zob. paragraf 61 powyżej).

95. Trybunał uznaje, że – co do zasady – ochrona osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji finansowej poprzez odpowiednie środki zwolnienia z podatku mogłaby być uznana za obiektywne uzasadnienie rzekomo dyskryminacyjnego traktowania. W istocie wygląda na to, że kwestia sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o zwolnienie z podatku od przeniesienia nieruchomości miała łącznie znaczenie wraz z innymi czynnikami branymi pod uwagę przy ocenie zobowiązań podatkowych danej osoby (zob. paragraf 32 powyżej i paragraf 24 powyżej, art. 11 (9.5) i (9.6) ustawy o przenoszeniu nieruchomości).

96. Tym niemniej, jeżeli chodzi o konkretny przypadek skarżącego, Trybunał zauważa, że ze wszystkich decyzji wydanych przez właściwe organy krajowe wynika, iż powodem wyłączenia skarżącego z grupy beneficjentów zwolnienia z podatku był fakt, iż jego mieszkanie w Zagrzebiu uznano za spełniające wymogi w zakresie podstawowej infrastruktury dla potrzeb mieszkaniowych jego rodziny (zob. paragrafy 12, 14 i 16 powyżej). Na finansowy aspekt zwolnienia z podatku na gruncie ustawy o przenoszeniu nieruchomości (zob. paragraf 24 powyżej, art. 11 (9.6) ustawy o przenoszeniu nieruchomości) powołało się jedynie ministerstwo (zob. paragraf 14 powyżej). Wzmianka ta nie zawierała przy tym żadnej konkretnej oceny odpowiednich aspektów finansowych sprawy skarżącego, co było ugruntowaną praktyką organów krajowych w innych sprawach, w których powoływano się na ów przepis (zob. paragraf 33 powyżej).

97. W związku z powyższym przyjęcie argumentu Rządu w tym zakresie wymagałoby od Trybunału spekulowania na temat znaczenia sytuacji finansowej skarżącego dla jego wniosku o zwolnienie z podatku w rozumieniu odpowiednich przepisów krajowych (por. Glor, op. cit., § 90). Trybunał nie może zatem zaakceptować twierdzenia, iż przyczyną uzasadniającą kwestionowane dyskryminacyjne traktowanie skarżącego, była ochrona osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji finansowej.

98. W świetle powyższego, a w szczególności w świetle braku istotnej oceny wszystkich okoliczności sprawy przez właściwe organy krajowe, Trybunał stwierdza, że nie przedstawiono obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia nieuwzględnienia przy ocenie zobowiązań podatkowych faktycznych nierówności wpisanych w sytuację skarżącego.

99. Trybunał uznaje zatem, że doszło do naruszenia art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1.

100. Sprawia to, że zbędne staje się odrębne rozpatrywanie przez Trybunał skargi skarżącego wniesionej na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 odczytywanego odrębnie (zob. przykładowo Zeman przeciwko Austrii, nr 23960/02, § 42, 29 czerwca 2006 r.).

II. ZARZUT NARUSZENIA ART. 8 I 14 KONWENCJI

101. Skarżący zarzucał naruszenie przysługującego mu prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz swojego mieszkania w związku z niesprawiedliwym i dyskryminacyjnym stosowaniem krajowych przepisów podatkowych. Powołał się na art. 8 i 14 Konwencji.

102. Zarzuty te były kwestionowane przez Rząd.

103. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Trybunał jest zdania, że nierówne traktowanie, którego skarżący – jak twierdzi – padł ofiarą, zostało należycie uwzględnione w powyższej ocenie prowadzącej do stwierdzenia, iż doszło do naruszenia art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1. W związku z tym uznaje, że – choć skarga ta jest również dopuszczalna – nie ma podstaw dla odrębnego rozpatrywania tych samych okoliczności faktycznych w świetle art. 8 i 14 Konwencji (zob. przykładowo Mazurek przeciwko Francji, nr 34406/97, § 56, ETPCz 2000‑II oraz Efe, op. cit., § 55).

III. ZARZUT NARUSZENIA ART. 1 PROTOKOŁU NR 12

104. Skarżący zarzucał również, że podlegał dyskryminacji poprzez taki sposób zastosowania przepisów podatkowych, który nie uwzględniał różnicy między jego sytuacją a sytuacją ogólną objętą odpowiednimi przepisami dotyczącymi zwolnienia z podatku. Powołał się na art. 1 Protokołu nr 12.

105. Argument ten był kwestionowany przez Rząd.

106. Trybunał stwierdził już, że sposób zastosowania przepisów podatkowych, w którym nie dokonuje się rozróżnienia sytuacji skarżącego i sytuacji ogólnej objętej odpowiednimi przepisami dotyczącymi zwolnienia z podatku stanowi dyskryminację z naruszeniem art. 14 w związku z art. 1 Protokołu nr 1.

107. Mając na uwadze to stwierdzenie, Trybunał uważa, że nie jest rzeczą konieczną odrębne rozpatrywanie, czy w niniejszej sprawie doszło również do naruszenia art. 1 Protokołu nr 12 Konwencji (por. Sejdić i Finci, op. cit., § 51 oraz Savez crkava „Riječ života” i Inni przeciwko Chorwacji, nr 7798/08, §§ 114–115, 9 grudnia 2010 r.).

IV. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI

108. Art. 41 Konwencji stanowi:

„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.

A. Szkoda

109. Skarżący zażądał 11 010,00 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę majątkową dotyczącą kwoty podatku, jaki musiał zapłacić, jak również 10 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową.

110. Rząd uznał roszczenie skarżącego za nadmierne, bezzasadne i nieuzasadnione.

111. W kwestii zadośćuczynienia za szkodę majątkową Trybunał uznaje, mając na uwadze stwierdzenia dotyczące art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1 (zob. paragraf 99 powyżej) w przedmiocie dyskryminacji skarżącego w związku ze stosowaniem krajowych przepisów podatkowych, że nie może spekulować na temat zakresu krajowych zobowiązań podatkowych skarżącego, w szczególności w związku z pytaniem o to, czy sytuacja finansowa skarżącego uzasadniała zwolnienie z podatku (zob. paragrafy 95–97 powyżej). W związku z powyższym, nie mając możliwości dokonania oceny żądania skarżącego w zakresie zadośćuczynienia za szkodę majątkową, Trybunał powołuje się na możliwość wnioskowania przez skarżącego o wznowienie postępowania zgodnie z art. 76 ustawy o sporach administracyjnych (zob. paragraf 28 powyżej), co pozwoliłoby na ponowne rozpatrzenie roszczenia na szczeblu krajowym.

112. Z drugiej strony Trybunał uznaje, że skarżący musiał doznać szkody niematerialnej, która nie jest rekompensowana w dostateczny sposób samym stwierdzeniem naruszenia. W oparciu o zasadę słuszności przyznaje zatem skarżącemu 5 000 EUR zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową powiększonego o podatek należny od tej kwoty.

B. Koszty i wydatki

113. Skarżący domagał się również kwoty 11 652,49 EUR oraz 4 900 GBP (około 6 800 EUR) tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi i przed Trybunałem.

114. Rząd uznał roszczenie skarżącego za bezzasadne i nieuzasadnione.

115. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżącemu przysługuje prawo do zwrotu poniesionych kosztów i wydatków wówczas, kiedy wykazał, że były one rzeczywiście i koniecznie poniesione i były uzasadnione co do wysokości. W niniejszej sprawie, mając na uwadze posiadane dokumenty oraz powyższe kryteria, Trybunał uznaje za uzasadnione zasądzić kwotę 11 500 EUR na pokrycie kosztów wszelkiego rodzaju, powiększonych o należne podatki.

C. Odsetki za zwłokę

116. Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE

1. Uznaje skargę za dopuszczalną;

2. Orzeka, że doszło do naruszenia art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1;

3. Orzeka, że nie istnieje konieczność odrębnego badania skargi na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 rozpatrywanego samodzielnie;

4. Orzeka, że nie zachodzi odrębna kwestia na podstawie art. 8 rozpatrywanego samodzielnie i w związku z art. 14 Konwencji lub z art. 1 Protokołu nr 12;

5. Orzeka:

a) że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, uiścić na rzecz skarżącego następujące kwoty, przeliczone na kuny chorwackie (HRK) według kursu obowiązującego w dniu płatności:

(i) 5 000 EUR (pięć tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową;

(ii) 11 500 EUR (jedenaście tysięcy pięćset euro), plus wszelkie należne od skarżącego podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków;

b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonych powyżej kwot, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;

6. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego zadośćuczynienia.

Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie dnia 22 marca 2016 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.

              Stanley NaismithIşil Karakaş
KanclerzPrzewodnicząca

[1] Źródło: Nota informacyjna na temat orzecznictwa Trybunału nr 194, marzec 2016 (Information Note on Court’s case-law No. 194, March 2016)

Full & Egal Universal Law Academy