CASE OF GÜL AND OTHERS v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

GÜL VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE

(Başvuru no. 48635/20 ve 8 diğer başvuru – ekteki listeye bakınız)

KARAR

STRAZBURG

3 Nisan 2025

İşbu karar kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Gül ve Diğerleri/Türkiye davasında,

Başkan,

Gediminas Sagatys,
  Hâkimler,
  Stéphane Pisani,
  Juha Lavapuro

ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nın katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

13 Mart 2025 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,

Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

USUL

1.  Türkiye aleyhine açılan bu davanın temelinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (“Mahkeme”) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca ekli tabloda belirtilen farklı tarihlerde yapılan başvurular bulunmaktadır.

2.  Başvurular Türk Hükümetine (“Hükümet”) tebliğ edilmiştir.

OLAYLAR

3.  Başvuranların listesi ve başvurulara ilişkin ayrıntılı bilgiler ekli tabloda yer almaktadır.

4.  Başvuranlar, bir terör örgütü lehine propaganda yapma suçundan mahkûm edilmişlerdir. Yargılamayı yürüten mahkemeler, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231 § 5 maddesi uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (bu hükmün lafzı için bk. Durukan ve Birol / Türkiye, no. 14879/20 ve 13440/21, § 23, 3 Ekim 2023) ve başvuranların beş yıllık denetim süresine tâbi tutulmasına karar vermiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

5.  Mahkeme, başvuruları konu bakımından benzer olmaları sebebiyle tek bir karar kapsamında birleştirerek incelemeyi uygun görmektedir.

6.  Başvuranlar, bir terör örgütü lehine propaganda yapma suçundan dolayı başlatılan ceza yargılamalarına ilişkin şikâyette bulunmuşlardır. Başvuranlar, açıkça veya özü itibarıyla, Sözleşme’nin 10. maddesine dayanmışlardır.

7.  Hükümet, Çakıcı (19 Ekim 2020 tarih ve 48936/20 numaralı başvuru) ve Güngörmüş’ün (16 Kasım 2020 tarih ve 53008/20 numaralı başvuru) Anayasa Mahkemesinin verdiği kabul edilemezlik kararının başvuranlara tebliğinden itibaren hesaplanan altı aylık süre sınırı dolduktan sonra başvuru yaptıklarını ileri sürmüştür. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi kararlarının, söz konusu başvuranlara sırasıyla 21 Nisan ve 17 Mayıs 2020 tarihlerinde tebliğ edildiğini kaydetmektedir. Dolayısıyla Mahkeme, nezdinde yapılan söz konusu başvuruların altı ay süre sınırı içerisinde yapıldığı sonucuna varmıştır.

8.  Tüm başvuruların kabul edilebilirliğine ilişkin olarak Hükümet, başvuranların ifade veya eylemlerinin PKK/KCK terör örgütünü övdüğünü ve/veya faaliyetlerini yücelttiğini ve dolayısıyla terör eylemlerini meşrulaştırdığını veya desteklediğini ileri sürmüştür. Bu doğrultuda, Hükümet, söz konusu bireysel başvuruların 17. maddenin amaçları bakımından Sözleşme’nin lafzı ve ruhuna aykırı olduğunu ve bu nedenle başvuranları Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamında güvence altına alınan korumadan mahrum bıraktığını değerlendirmiştir. Bu gerekçeyle, başvuruların konu bakımından Sözleşme hükümleriyle bağdaşmadığını ileri sürmüştür. Hükümet ayrıca önemli bir zararın söz konusu olmadığını belirtmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla herhangi bir yükümlülük veya kısıtlama getirilmediğini ileri sürmüştür. Hükümet, denetim süresi sona erdikten sonra mahkûmiyet ve ilgili tüm sonuçların ortadan kalkacağını iddia etmiştir.

9.  Mahkeme, benzer itirazların hâlihazırda birçok kararında reddedildiğini (Durukan ve Birol / Türkiye, no. 14879/20 ve 13440/21, §§ 46-47, 3 Ekim 2023; Gümüş / Türkiye [Komite], no. 44984/19, § 10, 9 Temmuz 2024; ve daha fazla atıfla birlikte, Korkut / Türkiye [Komite], no. 3344/21, §§ 11-12, 24 Eylül 2024) ve somut davalarda söz konusu tespitlerden ayrılmayı gerektirecek bir durum bulunmadığını kaydetmiştir. Mahkeme, bu şikâyetlerin Sözleşme’nin 35 § 3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını veya başka herhangi bir gerekçeyle de kabul edilemez olmadığını değerlendirmektedir. Dolayısıyla, şikâyetlerin kabul edilebilir olduğu beyan edilmelidir.

10.  Mahkeme, yerleşik içtihadına göre, 10 maddenin 2. fıkrasının yalnızca lehte kabul edilen veya zararsız veya önemsiz görülen “bilgi” veya “fikirler” için değil, aynı zamanda rahatsız edici, incitici veya şok edici bilgiler için de geçerli olduğunu yinelemektedir (bk. genellikle Sürek ve Özdemir / Türkiye [BD], no. 23927/94 ve 24277/94, § 57, 8 Temmuz 1999). Mevcut başvurularda, Mahkeme, başvuranların, cenaze esnasında slogan atmaktan veya PKK ve/veya alt gruplarını destekleyici şekilde sosyal medyada içerik paylaşmaktan dolayı mahkûm edildiklerini kaydeder. Türkiye aleyhine verilen birçok kararda Mahkeme, yerel mahkemelerin, ihtilaf konusu eylem veya ifadelerin, içerikleri, yapıldıkları bağlam ve davaların koşullarındaki potansiyel etkileri göz önünde bulundurularak zarar verme kapasiteleri dikkate alındığında, şiddet kullanımına, silahlı direnişe veya ayaklanmaya teşvik içerip içermedikleri veya nefret söylemi teşkil edip etmedikleri konusunda yeterli ve ilgili gerekçeleri sunmadıkları ve bağlamı içerisinde ele almadıkları gerekçesiyle benzer koşullarda 10. maddenin ihlal edildiğine karar vermiştir (bk. diğerleri arasında Gül ve Diğerleri / Türkiye, no. 4870/02, §§ 41-44, 8 Haziran 2010; Yavuz ve Yaylalı / Türkiye, no. 12606/11, §§ 42-55, 17 Aralık 2013; Özer / Türkiye (no. 3), no. 69270/12, 11 Şubat 2020; Üçdağ / Türkiye, no. 23314/19, 31 Ağustos 2021). İlâveten, yukarıda anılan Durukan ve Birol kararında Mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını öngören Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin, kamu makamları tarafından Sözleşme kapsamında güvence altına alınan haklara yönelik keyfi müdahaleleri önlemek için gerekli korumayı sağlamadığına karar vermiştir (§§ 66 ve 67).

11.  Mevcut davalarda kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen Mahkeme, yerel mahkemelerin değerlendirmesinde benzer önemli eksiklikler tespit etmiştir. Mahkeme, ulusal makamların, ilgili olayları kabul edilebilir bir şekilde değerlendirmedikleri ve buna dayanarak Sözleşme’nin 10. maddesinde yer alan ilkelerle uyumlu standartlar uygulamadıkları kanısındadır.

12.  Dolayısıyla bu şikâyetler kabul edilebilir niteliktedir ve Sözleşme’nin 10. maddesine yönelik ihlal teşkil etmektedir.

13.  Mahkeme, elindeki belgeleri ve içtihadını (bk. özellikle, yukarıda anılan Özer (no.3) § 45) dikkate alarak, ekli tabloda belirtilen miktarlara hükmedilmesini makul görmektedir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

(a) Davalı Devlet tarafından üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin ulusal para birimine çevrilmek üzere başvuranlara ekli tabloda belirtilen miktarların ödenmesine; ve

(b)  Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktarlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

İşbu karar İngilizce tanzim edilmiş olup; Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 3 Nisan 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

 Viktoriya Maradudina Gediminas Sagatys
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Başkan

                                          EK

Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamındaki şikâyetlere ilişkin başvuru listesi

(terör örgütü lehine propaganda yapma suçundan başlatılan ceza yargılamaları)

[1] Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere

[2] Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere