AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
GÜLMEZ VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 27499/20 ve 6 diğer başvuru – ekteki listeye bakınız)
KARAR
STRAZBURG
16 Ocak 2025
İşbu karar, kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Gülmez ve Diğerleri / Türkiye davasında,
Başkan
Davor Derenčinović,
Hâkimler
Gediminas Sagatys,
Stéphane Pisani
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nın katılımıyla Komite hâlinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
5 Aralık 2024 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,
Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye aleyhine açılan bu davanın temelinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (“Mahkeme”) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca ekli tabloda belirtilen farklı tarihlerde yapılan başvurular bulunmaktadır.
2. Başvurular Türk Hükümetine tebliğ edilmiştir.
OLAYLAR
3. Başvuranların listesi ve başvurulara ilişkin ayrıntılar ekteki tabloda yer almaktadır.
4. Başvuranlar, yazılarına ceza infaz kurumu idaresi tarafından el konulmasından şikâyetçi olmuşlardır.
HUKUK
BAŞVURULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ5. Mahkeme, başvuruları konu bakımından benzer olmaları sebebiyle tek bir karar kapsamında birleştirerek incelemeyi uygun görmektedir.
SÖZLEŞME'NİN 10 § 1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA6. Başvuranlar, yazılarına ceza infaz kurumu idaresi tarafından el konulmasından şikâyetçi olmuşlardır. Başvuranlar Sözleşme'nin 10. maddesine açıkça veya özü itibariyle dayanmışlardır.
7. Mahkeme, başvuranların yazılarına el konulmasının ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği kanaatindedir (bk. Sarıgül / Türkiye, no. 28691/05, § 43, 23 Mayıs 2017, ve Günana ve Diğerleri / Türkiye, no. 70934/10 ve 4 diğer başvuru, §§ 60-61, 20 Kasım 2018).
8. Mahkeme, Türk iç hukukunda bir tutukluya ait el yazması belgeye el konulmasını öngören herhangi bir yasal dayanak bulunmadığını hâlihazırda tespit etmiş olduğunu (bk. Günana ve Diğerleri, yukarıda anılan, § 67, ve ayrıca Murat Türk / Türkiye [Komite], no. 20686/19, § 14, 5 Nisan 2022) ve mevcut davadakine benzer hususlara ilişkin olarak ihlal bulduğunu hatırlatmıştır (Günana ve Diğerleri, yukarıda anılan, §§ 68-69 ve Murat Türk, yukarıda anılan, §§ 15-16)
9. Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen Mahkeme, bu şikâyetlerin kabul edilebilirliği ve esası hakkında farklı bir sonuca varmasını gerektirecek herhangi bir olay ya da argümana rastlamamıştır. Konuya ilişkin içtihadını göz önünde bulunduran Mahkeme, mevcut davada söz konusu müdahalenin Sözleşme’nin 10 § 2 maddesi anlamı dâhilinde “yasayla öngörülmüş” olmadığı tespitine ulaşmaktadır.
10. Dolayısıyla bu şikâyetler kabul edilebilir niteliktedir ve Sözleşme'nin 10. maddesine yönelik ihlal teşkil etmektedir.
SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI11. Mahkeme elinde bulunan belgeleri ve içtihadını dikkate alarak (bk., özellikle, Murat Türk, yukarıda alıntılanan) ihlal tespitinin başvuranların maruz kaldığı manevi zarar açısından yeterli adil tazmin teşkil ettiği kanaatindedir ve ayrıca, masraf ve giderler için bazı başvuranlara ekteki tabloda belirtilen meblağların ödenmesini uygun görmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Başvuruların birleştirilmesine; Başvuruların kabul edilebilir olduğuna; Yazılara ceza infaz kurumu idaresi tarafından el konulmasına ilişkin olarak bu başvurularda Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine; İhlal tespitinin başvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarar açısından tek başına yeterli tazminat teşkil ettiğine;(a) Davalı Devlet tarafından, 9243/21 ve 16615/21 numaralı başvurulardaki başvuranlara, üç ay içerisinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek üzere, masraf ve giderler için ekli tabloda belirtilen meblağların ödenmesine;
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, bahsedilen meblağlara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.
İşbu karar, İngilizce olarak tanzim edilmiş ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 16 Ocak 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Viktoriya Maradudina Davor Derenčinović
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Başkan
EK
Sözleşme’nin 10 § 1 maddesi kapsamındaki şikâyetleri konu alan başvuruların listesi
(Ceza İnfaz Kurumu İdaresi tarafından yazılara el konulması)
Sıra No.
Başvuru no.
Başvuru tarihi
Başvuranın adı
Doğum Yılı
Avukatın adı ve görev yaptığı yer
Ceza İnfaz Kurumu İsmi
Ceza infaz kurumunun idaresi kararının tarihi ve yapılan atıf
El konulan yazının niteliği ve içeriği
Yasal dayanağı
El koyulma
El koyulma sebepleri
Masraf ve giderler açısından her başvuran için hükmedilen meblağ
(avro cinsinden)[1]
27499/20
16/06/2020
Abdurrezak GÜLMEZ
1977
Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu
08/06/2018
No. 2018/425
Anayasa Mahkemesi Kararı: 06/04/2020
Kurgu eser
5275 Sayılı kanunun 68 § 3 maddesi ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ün 91 § 3 maddesi
İnceleme için aile üyesine el yazısı metin gönderilmesi
Ele geçirilen içerik, terör ve kar amaçlı suç örgütleri üyelerinin örgütsel amaçla iletişim kurmasına neden olmakta ve terör örgütünü övmektedir.‑
-
9243/21
01/02/2021
Nizamettin ÖZTÜRK
1952
Mehmet Erbil
İstanbul
Balıkesir L Tipi Ceza İnfaz Kurumu
15/08/2016
No. 2016/1239
Anayasa Mahkemesi Kararı: 01/07/2020, tebliğ tarihi: 19/08/2020
Kurgu çalışması
5275 Sayılı kanunun 68 § 3 maddesi ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ün 91 § 3 maddesi
İnceleme için aile üyesine el yazısı metin gönderilmesi
Yasadışı örgüt üyeleri arasında iletişim
250
15810/21
09/03/2021
Hayrettin ADAK
1983
Burhaniye T Tipi Ceza İnfaz Kurumu
30/05/2019
No. 2019/52
Anayasa Mahkemesi Kararı: 09/10/2020
Kurgu çalışması
5275 Sayılı kanunun 44 § 3 (1) maddesi, 5275 Sayılı kanunun 68 § 3 maddesi, 5275 Sayılı kanunun 62 § 3 maddesi
Genel oda araması
Yasadışı bir örgütün faaliyetlerinin sergilenmesi, elle yazılan yazıların yasadışı örgüt üyelerinin eğitimi için kullanılması, mahkûmlar arasında iletişim
-
16615/21
19/03/2021
Şerafettin DEMİR
1991
Mahmut Kaçan
Van
Van Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu
10/05/2019
No. 2019/155 ve 05/08/2019
No. 2019/218
Anayasa Mahkemesi Kararı: 14/01/2021
Kişisel günlük
5275 Sayılı kanunun 44 § 3 (1) maddesi, 5275 Sayılı kanunun 62 § 3 maddesi, Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi’nin 11 (b) maddesi
Genel oda araması
Yazılarda yasaklanan kitaplardan paragraflar bulunması
250
37503/22
06/07/2022
Turan GÜNANA
1981
Kocaeli 2 No.lu F Tipi Ceza İnfaz Kurumu
24/01/2018
2018/94
Anayasa Mahkemesi Kararı: 24/05/2022
Başvuranın ceza infaz kurumunda el yazısıyla yazdığı, Kürtçe yazılmış ve “Kürdistan” kelimesinin birçok kez geçtiği not defterlerine el konulması
5275 Sayılı kanunun 44 § 3 (1) maddesi, 5275 Sayılı kanunun 62 § 3 maddesi,
5275 Sayılı kanunun 35. maddesi, Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya Ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in 8. maddesi, Ceza İnfaz Kurumları Kütüphane ve Kitaplık Yönergesi’nin 11 ve 12. maddesi
Genel oda araması
Yasadışı bir örgütün faaliyetlerinin sergilenmesi, içeriğinin övülmesi ve yasadışı bir örgütün desteklenmesi ve bilinmeyen kaynaklardan bazı bölümleri içermesi (yasaklı kitaplardan bölümleri içerebilir)
-
37526/22
28/06/2022
Gökhan GÜÇLÜ
1990
Bahar Güçlü
Ankara
Bolu F Tipi Ceza İnfaz Kurumu
27/04/2018
No. 2018/313
Anayasa Mahkemesi Kararı: 18/03/2022
2066'da Türkiye'de geçen siyasi bir hikâyeyi (bir krala karşı kurgusal bir darbe girişimini içeren) konu alan kurgu eser
5275 sayılı Kanunun 68 § 3 maddesi;
İnceleme için aile üyesine el yazısı metin gönderilmesi
Terör örgütleri lehine propagandaya neden olabilecek uygunsuz içerik
-
38129/22
20/07/2022
Mehmet Emin SIRÇA
1976
Tekirdağ F Tipi Ceza İnfaz Kurumu
08/06/2018 No. 2018/1199
Anayasa Mahkemesi Kararı: 23/02/2022, tebliğ tarihi: 30/03/2022
Şiir kitabı
5275 sayılı Kanunun 68 § 3 maddesi;
Editör kontrolü için el yazısı metnin bir başka mahkûma gönderilmesi
Terör örgütleri lehine propagandaya neden olabilecek uygunsuz içerik
-
[1] Başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere