© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Hassan gegn Bretlandi
Dómur frá 16. september 2014
Mál nr. 29750/09
5. gr. Réttur til frelsis og mannhelgi
Frelsissvipting. Lögsaga. Yfirráðasvæði. Hernaðaraðgerðir. Mannúðarlög.
1. Málsatvik
Í kjölfar innrásarinnar í Írak árið 2003 hóf breski herinn að leita að háttsettum meðlimum Bath flokksins og handtaka þá. Kærandi, sem var einn af meðlimum flokksins, fór í felur til þess að komast hjá handtöku, en lét bróðir sinn Tarek um að líta eftir húsi sínu í Umm Qasr. Að morgni 23. apríl 2003 réðst bresk hersveit til inngöngu í húsið í leit að kæranda. Tarek var handtekinn í húsinu, vopnaður hríðskotabyssu. Hann var fluttur í fangabúðir Bandaríkjahers, Camp Bucca, grunaður um að hafa tengsl við hryðjuverkastarfsemi. Eftir að hafa verið yfirheyrður bæði af breskum og bandarískum hermönnum var ekki talið að ógn stafaði af honum, og var hann því látinn laus 2. maí 2003. Hann fannst látinn í byrjun september 2003 í 700 km fjarlægð frá þeim stað sem honum hafði verið sleppt. Lík hans bar með sér að hann hefði þurft að þola pyndingar og hafi verið tekinn af lífi. Kærandi höfðaði mál vegna dauða bróður síns fyrir breskum dómstóli árið 2007, en máli hans var vísað frá dómi þar sem talið var að Camp Bucca hafi verið herstöð undir stjórn bandaríkjahers en ekki breska hersins.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi taldi að handtaka og meðferð bróður hans í Írak hafi brotið gegn 5. gr. sáttmálans þar sem handtakan hafi verið ólögmæt og byggst á geðþóttaákvörðun. Þá hefði bróðir hans ekki fengið tækifæri til þess að bera handtökuna undir dómstól eða annað yfirvald. Kærandi taldi einnig að bresk yfirvöld hafi brugðist skyldum sínum skv. 2. gr. og 3. gr. sáttmálans með því að láta undir höfuð leggjast að rannsaka dauða bróður hans og hvort hann hafi mátt sæta pyndingum fyrir dauða sinn.
Niðurstaða
Um 2. gr. og 3. gr.: Dómstóllinn taldi að engin sönnunargögn bentu til þess að Tarek hafi hlotið illa meðferð í haldi breskra yfirvalda. Þá væru heldur ekki fyrir hendi sönnunargögn um að dauða hans mætti rekja á einhvern hátt til handtöku hans og yfirheyrslu í Camp Bucca fangabúðunum. Því ættu 2. gr. og 3. gr. sáttmálans ekki við í þessu tilviki.
Um 5. gr.: Dómstóllinn tók fyrst til athugunar hvort málið teldist falla undir breska lögsögu og þar með undir lögsögu dómstólsins. Hann tók fram að Tarek hafi verið í haldi breskra hermanna og þeir hafi haft ákvörðunarvald yfir örlögum hans. Því yrði að telja að mál hans félli undir breska lögsögu. Dómstóllinn hafnaði rökum breska ríkisins um að reglur um lögsögu ættu ekki við í tilvikum þar sem ríki væri í hernaðaraðgerðum í landi sem það hefði ekki hernumið og að alþjóðleg mannúðarlög giltu eingöngu í slíkum tilvikum. Dómstóllinn taldi að sú skoðun væri ekki í samræmi við fyrri fordæmi dómstólsins og dóma Alþjóðadómstólsins um að bæði alþjóðlegir mannréttindasáttmálar og alþjóðleg mannúðarlög teldust gild á sama tíma. Dómstóllinn taldi að Tarek hafi verið í umráðum breska hersins þann tíma sem hann var vistaður í Camp Bucca, þó að fangabúðirnar hafi verið undir beinni stjórn bandaríska hersins. Hann hafi því verið undir breskri lögsögu allt frá handtöku hans þar til að honum var sleppt 2. maí 2003 og því félli mál hans undir lögsögu dómstólsins.
Dómstóllinn tók fram að gera verði skýran greinarmun á handtöku á friðartímum og handtöku í stríði. Handtaka í stríði, sem félli undir ákvæði Genfarsáttmálans, félli ekki innan þeirra tilvika sem teldust réttlætanleg frelsissvipting skv. a-f lið 1. mgr. 5. gr. mannréttindasáttmálans. Breska ríkið bar ekki fyrir sig ákvæði 15. gr. sáttmálans um skerðingu réttinda á hættutímum og því taldi dómstóllinn að ríkið gæti ekki, á þeim grundvelli, skotið sér undan þeim skyldum sem 5. gr. legði á herðar þess. Breska ríkið taldi að á stríðstímum yrði að túlka ákvæði 5. gr. sáttmálans til samræmis við ákvæði alþjóðlegra mannúðarlaga þannig að það legði ekki eins ríkar skyldur á aðildarríkin í slíkum aðstæðum. Dómstóllinn tók fram að við túlkun ákvæða mannréttindasáttmálans yrði að líta til 31. gr. Vínarsáttmálans sem fjallar um túlkun alþjóðasamninga. Dómstóllinn taldi að ekkert samkomulag væri milli aðildarríkja sáttmálans um hvernig 5. gr. hans skyldi túlkuð, en þó yrði að líta til þess hvernig aðildarríki hans hefðu túlkað hana í framkvæmd. Ekki yrði séð að aðildarríkin hafi í framkvæmd reynt að skjóta sér undan skyldum 5. gr. sáttmálans á stríðstímum með því að vísa til Genfarsáttmálans. Þó yrði samkvæmt 31. gr. Vínarsáttmálans að túlka ákvæði sáttmálans til samræmis við aðra alþjóðasamninga, þ. á m. alþjóðleg mannúðarlög, óháð því hvort ríki hafi borið því við að 15. gr. sáttmálans ætti við í málinu.
Dómstóllinn tók fram að ákvæði sáttmálans héldu fyllilega gildi sínu á stríðstímum, þó ljóst væri að þau ætti að túlka til samræmis við ákvæði mannúðarlaga í slíkum tilvikum. Því ætti eins og kostur er hverju sinni að taka mið af ákvæðum a-f liða 1. mgr. 5. gr. sáttmálans þegar menn væru handteknir á stríðstímum skv. ákvæðum Genfarsáttmálans, en slík handtaka yrði sem slík ekki talin brjóta beint gegn ákvæðum 5. gr. sáttmálans. Þetta ætti þó aðeins við á stríðstímum og þegar handtaka manna samræmdist ákvæðum alþjóðlegra mannúðarlaga. Slík handtaka yrði alltaf að vera lögmæt samkvæmt ákvæðum mannúðarlaga til þess að teljast samræmast ákvæðum 5. gr. sáttmálans. Þá teldust handtökur vegna geðþóttaákvarðana aldrei samræmast markmiðum 5. gr. sáttmálans.
Dómstóllinn tók fram að í þessu máli hefðu breskir hermenn verið í góðri trú um að nauðsynlegt hafi verið að handtaka og yfirheyra Tarek. Sú ákvörðun hafi verið gerð í þeim tilgangi að tryggja öryggi á svæðinu. Hann hafi í kjölfarið verið yfirheyrður í tvö skipti af yfirmönnum hersins og síðan látinn laus, þar sem hann var talinn almennur borgari sem engin hætta stafaði af. Því yrði ekki annað séð en að handtaka hans og varðhald hafi verið í samræmi við ákvæði Genfarsáttmálans og að ekki hafi verið um geðþóttaákvörðun að ræða. Þá hafi hann verið látinn laus eftir nokkurra daga varðhald og því komi ekki til skoðunar hvort honum hafi staðið til boða úrræði til að bera mál sitt undir hærra sett yfirvald. Hann hafi ennfremur verið upplýstur um ástæður handtökunnar við yfirheyrslur.
Dómstóllinn taldi því að ekki hafi verið brotið gegn 5. gr. sáttmálans
Full & Egal Universal Law Academy