AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
HAYATİ ÇELEBİ VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE KARARI
(Başvuru no. 582/05)
KARAR
(Gözden geçirme)
STRAZBURG
24 Ocak 2017
İşbu karar, Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirlenen şartlara göre kesinleşecek olup, bazı şekli değişikliklere tâbi tutulabilir.
Hayati Çelebi ve diğerleri/Türkiye davasında,
Başkan
András Sajó,
Yargıçlar
Işıl Karakaş,
Nebojša Vučinić,
Paul Lemmens,
Egidijus Kūris,
Robert Spano,
Jon Fridrik Kjølbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Stanley Naismith’in katılımıyla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm) Daire olarak toplanarak; 5 Ocak 2017 tarihinde gerçekleştirilen müzakerelerin ardından, aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (582/05 no.lu) davanın temelinde; Hayati Çelebi, Gürsel Arıca, Nilsel İlter, Tunç Öz, Ayşe Meltem Kısakürek, Şebnem Saffet Kısakürek, Selmin Kısakürek, Pınar Tamer, Fatma Füsun Hepdinç, Nejat Çömlekoğlu, Melek Çömlekoğlu, Mustafa Dovan, Yaşar Özcan, Batı Özcan, Nazmiye Turan, Mehmet Kazım Esin, Nihal Esin, Seda Akbaba, Osman Nuri Sünter ve Mahçure Özbakır isimlerinde yirmi Türk vatandaşının (‘‘başvuranlar’’), 12 Ekim 2004 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (‘‘Sözleşme’’) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvuru bulunmaktadır.
2. Mahkeme; 9 Şubat 2016 tarihli bir kararla, benzer durumda bulunan kişilerin taleplerinin esası hakkında bir inceleme elde etmelerine rağmen, Yargıtay İçtihadında açık çelişkilerin bulunmasının ve söz konusu yüksek mahkeme bünyesindeki uygulamanın uyumlaştırılmasının sağlanması amacıyla oluşturulan mekanizmadaki eksikliklerin, başvuranlar tarafından müteahhitler hakkında açılan tazminat davasının kabul edilemez olduğuna karar verilmesine yol açması nedeniyle, Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine karar vermiştir. Öte yandan Mahkeme; Nejat Çömlekoğlu’nun mirasçılarına (Melek Çömlekoğlu, Hatice Ferda Çömlekoğlu ve Fatih M. Çömlekoğlu ) müştereken 4.500 avro ve diğer on dokuz başvuranın her birine münferiden, manevi tazminat bağlamında 4.500 avro ödenmesine (yani toplamda 90.000 avro) karar vermiştir.
3. Hayati Çelebi’nin mirasçılarının ve Mahçure Özbakır’ın temsilcisi; 8 Haziran 2016 tarihinde, söz konusu iki başvuranın sırasıyla 1 Nisan 2010 ve 7 Ağustos 2015 tarihlerinde hayatını kaybettiği hususunda Mahkemeyi bilgilendirmiştir. Sonuç olarak temsilci; Mahkeme İçtüzüğü’nün 80. maddesi bağlamında kararın gözden geçirilmesi talebinde bulunmuştur.
4. Mahkeme; 27 Eylül 2016 tarihinde, kararın gözden geçirilmesi talebini incelemiş ve olası değerlendirmelerini sunması için Hükümet’e üç hafta süre verilmesine karar vermiştir. Bu bilgiler, 24 Ekim 2016 tarihinde Mahkeme’ye iletilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME
GÖZDEN GEÇİRİLME HAKKINDA
5. Başvuranların temsilcisi, söz konusu kararın kabul edilmesinden önce, Mahçure Özbakır ve Hayati Çelebi’nin hayatlarını kaybetmeleri nedeniyle, yerine getirilemeyen 9 Şubat 2016 tarihli kararın gözden geçirilmesi talebinde bulunmuştur. Fatih Mehmet Çömlekoğlu (3 Şubat 1961 doğumlu, Nejat ve Melek’in oğlu) ve Hatice Ferda Çömlekoğlu (23 Aralık 1963 doğumlu Nejat ve Melek’in kızı) Mahçure Özbakır’ın mirasçılarıdır. Fatma Çelebi (3 Mart 1939 doğumlu, Ahmet ve Nuriye’nin kızı), Münire Hülya Kıshalı (11 Ağustos 1957 doğumlu,), Ahmet Şevki Çelebi (20 Mayıs 1959 doğumlu, Hayati ve Fatma’nın kızı) ve Nazlı Elif Gökdemir (26 Temmuz 1992 doğumlu, Rubil ve Safiye Melda); Hayati Çelebi’nin mirasçılarıdır.
6. Hükümet, Malhous/Çek Cumhuriyeti ((kabul edilebilirlik hakkında karar) [BD], No. 33071/96, AİHM 2000‑XII) Hristozov ve diğerleri/Bulgaristan (No. 47039/11 ve 358/12, AİHM 2012 (özetler)) davalarına atıfta bulunmakta ve somut olayda murisin de cujus hayatını kaybetmesi hususunda; Mahkeme’yi bilgilendirmeden önce yaklaşık iki yıl bekleyen iki başvuranın davanın kendi adlarına yürütülmesi için ihtiyatlı davrandıklarının değerlendirilemeyeceği kanaatine varmaktadır. Her durumda Hükümet; Mahkeme’nin genel menfaat konularını dikkate alarak, başvurunun incelemesine devam edilmesini haklı kılacak bir koşulun varlığını gösteren herhangi bir durum bulunmadığı kanaatine varmaktadır.
7. Mahkeme; mevcut durumu, örneğin gözden geçirme kararı olan Lutz/Fransa (gözden geçirme) (No. 49531/99, 25 Kasım 2003) kararına konu edilen durumdan ayrı tutmaya imkân sağlayan hiçbir unsurun bulunmadığını tespit etmektedir.
8. Mahkeme; ilgili kısımların aşağıda belirtildiği şekliyle, İçtüzüğü’nün 80. maddesi uyarınca, 9 Şubat 2016 tarihli kararın gözden geçirilmesi kanaatine varmaktadır.
"Taraflardan biri, niteliği gereği son karar üzerinde belirleyici bir etkisi olan ve kararın tefhim edildiği tarihte Mahkeme tarafından bilinmeyen ve kendisi tarafından da bilinmesi mümkün olmayan bir olayın varlığını öğrendiği takdirde, (...) Mahkemeden kararın düzeltilmesini talep edebilir.
(...)"
9. Sonuç olarak Mahkeme; Mahçure Özbakır’ın mirasçıları olan Fatih Mehmet Çömlekoğlu ve Hatice Ferda Çömlekoğlu’na müştereken manevi tazminat olarak söz konusu ilgiliye daha önce uygun görülen miktarın yani 4.500 avronun ve Hayati Çelebi’nin mirasçıları Fatma Çelebi, Münire Hülya Kıshalı, Ahmet Şevki Çelebi ve Nazlı Elif Gökdemir’e müştereken söz konusu ilgiliye daha önce uygun görülen miktarın yani 4.500 avronun ödenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.
10. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklenerek elde edilecek oranın uygun olduğu sonucuna varmaktadır.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. Sözleşme’nin 41. maddesinin uygulanmasıyla ilgili olarak, 9 Şubat 2016 tarihli kararın gözden geçirilmesi talebinin kabulüne;
Sonuç olarak;
2.
a) Davalı Devletin, Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrasına uygun olarak kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, başvuranlara, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden yeni Türk lirasına çevrilmek ve her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi tazminat olarak aşağıdaki miktarların ödenmesine:
i. müştereken Mahçure Özbakır’ın mirasçıları Fatih Mehmet Çömlekoğlu ve Hatice Ferda Çömlekoğlu’na 4.500 avro (dört bin beş yüz avro);
ii. müştereken Hayati Çelebi’nin mirasçıları Fatma Çelebi, Münire Hülya Kıshalı, Ahmet Şevki Çelebi ve Nazlı Elif Gökdemir’e 4.500 avro (dört bin beş yüz avro);
b) Söz konusu miktarlara, belirtilen sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
karar vermiştir.
İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş; İçtüzüğün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca 24 Ocak 2017 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Stanley NaismithAndrás Sajó
Yazı İşleri MüdürüBaşkan
Full & Egal Universal Law Academy