© Çeviren, Okan TAŞDELEN, AİHM Eski B Hukukçusu, AYM ve AİHM’e Başvuru Danışmanı, @O_TSDLN, Nisan 2025. [Daha önce Patreon’da “https://www.patreon.com/posts/126385532” yayımlanmıştır] Bu çeviriyi yayımlama izni, HUDOC’a konulması için verilmiştir. Çevirmene atıfta bulunmak kaydıyla alıntılanabilir.
© Translated by Okan TAŞDELEN, Former B Lawyer of the ECHR, Adviser on Applications to the CC and the ECHR, @O_TSDLN, April 2025. [Already published on Patreon “https://www.patreon.com/posts/126385532”] Permission to re-publish this translation has been granted for the purpose of its inclusion in HUDOC. It may be reproduced with a reference to the translator.
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
HAYK GRIGORYAN/ERMENİSTAN[1]
(Başvuru No. 9796/17)
03 Nisan 2025
GİRİŞ
Dava, bir sivile polislerin iddia edilen saldırısını kaydederken başvurucunun gazetecilik faaliyetinin engellendiği iddiasını ilgilendirmektedir (par. 1).
OLAYLAR
17 Temmuz 2016 tarihinde bir grup silahlı kişi Erivan’daki Polis Devriye Hizmetleri Birliğine saldırmış, polisleri rehin almış ve bazı siyasi taleplerde bulunmuştur. Polis binasının ele geçirilmesiyle bağlantılı olarak 17 ilâ 30 Temmuz tarihlerinde Ermenistan’ın başkentinde gösteriler yapılmıştır (par. 5).
19 Temmuz 2016 tarihinde Erivan civarında bir gösteri gerçekleşmiş; gösteri, bir aşamadan sonra şiddete dönüşmüştür. Serbest gazeteci olan başvurucu, kamerasıyla olayları takip etmektedir (par. 8).
Başvurucunun üzerinde basın kartı bulunmamaktadır. Polisin havaya ateş etmesiyle göstericilerin çoğunun dağıldığı esnada başvurucu, yerdeki bir sivil kişinin etrafındaki üç polisi kaydetmek üzere onlara yaklaşmıştır. Polisler başvurucuyu tutmuş, ona vurmuş ve kamerasına el koymuştur. Oradaki başka bir gazeteci, birkaç defa polislere başvurucunun gazeteci olduğu söylemiş ve gitmesine izin verilmesini istemiştir. Kamera, kıdemli bir polis görevlisinin araya girmesiyle bir süre sonra geri verilmiştir (par. 9).
Başvurucu aynı gün vücudunun çeşitli yerlerindeki ağrı ve dudağındaki kanama şikâyetleriyle hastaneye gitmiştir. Başvurucunun üst dudağında yırtılma tespit edilmiştir (par. 11),
Olaya ilişkin soruşturma başlatılmıştır ve soruşturma halen devam etmektedir (par. 13-33).
HUKUK
I. SÖZLEŞME’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvurucu, 19 Temmuz 2016 tarihinde gazetecilik faaliyetlerini yerine getirirken polis görevlilerinin ona saldırdığını, cep telefonu ve kamerasını aldığını, kamerası daha sonradan geri verilmiş olsa bile o gün yaptığı kayıtların silinmiş olduğunu iddia etmiştir (par. 40).
Kabul EdilebilirlikHükûmet başvurucunun şikâyetinin iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmesi gerektiğini savunmuştur (par. 41).
Mahkeme, ciddi suçlar teşkil eden eylemlerin bir kişinin fiziksel ve ruhsal bütünlüğüne yönelik olması halinde; ancak etkili ceza hukuku mekanizmalarının yeterli korumayı sağlayabileceğini ve caydırıcı unsur görevi görebileceğini yinelemektedir (bkz. Identoba ve Diğerleri/Gürcistan, No. 73235/12, § 86, 12 May 2015) (par. 48).
Hükûmetin en son beyanlarının sunulduğu tarihte başvurucunun şikayetlerine ilişkin soruşturma yedi yıldır sürmektedir. Bununla birlikte hızı da belirli bir olayın kendine özgü şartlarında giderim usulünün fiilen etkili olup olmadığı açısından ilgili olabilir. Yetkililer 23 Temmuz 2016 tarihinde soruşturma açmış ve sonrasında başvurucuyu ve iş arkadaşını dinlemiş olmakla birlikte; başvurucuya yapılan iddia edilen saldırıya katılmış ilk polis memuru soruşturmadan beş yıldan daha fazla bir süre sonra dinlenilmiştir (par. 51).
Başvurucunun başvuru yaptığı tarihte, hızlılığı ve durağanlığı da dahil olmak üzere soruşturmanın etkililiği hakkında çıkarımda bulunmak için çok erken olduğu doğrudur. Bununla birlikte Mahkemenin başvuruların kabul edilebilirlik değerlendirmesi, yapılmalarından itibaren olan ilgili gelişmeler göz ardı edilerek gerçekleştirilemez. Başvurusunu yapmasının sonrası da dahil olmak üzere başvurucunun devam eden soruşturmayla iş birliği yapmak suretiyle özenle hareket ettiği kadarıyla Mahkeme, başvurusunun vaktinden erken olduğu gerekçesiyle şimdi reddedilmesi gerektiğini kabul edemez (karşılaştırma için bkz. Shmorgunov ve Diğerleri/Ukrayna, No. 15367/14 ve 13 diğer başvuru, § 302, 21 Ocak 2021). Bu bakımdan Mahkeme, bir şikâyeti incelerken, başvurunun yapılmasından sonra meydana gelen fakat başvurunun kapsadıklarıyla doğrudan ilgili olguları dikkate alabileceğine istikrarlı bir şekilde hükmetmiştir (bkz. yukarıda anılan karar; Merabishvili/Gürcistan [BD], No. 72508/13, §§ 249-251, 28 Kasım 2017) (par. 53).
Mahkeme yukarıdakilerin ışığında, Hükûmetin itirazını reddetmektedir (par. 55).
EsasKamu makamlarının gazetecilerin işlerini yapmalarını engelleyen ya da görevlerini yerine getirmelerini olumsuz etkileyen tedbirleri, 10. madde altında meselelere yol açabilecektir (bkz. Pentikäinen/Finlandiya [BD], No. 11882/10, § 83, AİHM 2015; Najafli/Azerbaycan, No. 2594/07, § 68, 02 Ekim 2012) (par. 60).
Başvurucunun üzerinde herhangi bir basın kartı bulunmamakla birlikte; sunulan video kaydından onun ve iş arkadaşının başvurucunun gazeteci olduğunu polislere bildirdiği gözükmektedir. Polis görevlileri, basın kartının yokluğunda başvurucunun gazeteci olup olmadığını kesin bir şekilde bilemiyor olsalar dahi; kayda alıyor olmasının bilgi alma ve yayma hakkının kullanılmasını içeren bir faaliyet olduğu polislere en azından aşikardı (par. 61).
Polis görevlileri yalnızca onu tutmamış ve çekiştirmemiş; en azından biri ona saldırmıştır da. Hem başvurucu hem de iş arkadaşı polise başvurucunun gazeteci olduğunu söylemesine rağmen ve yinelenen kameranın geri verilmesi taleplerine karşın; polis görevlileri ancak bir zaman geçtikten ve kıdemli bir polis görevlisi müdahil olduktan sonra bunu yapıştır. Bu şartlar altında Mahkeme, polis görevlilerin eylemlerinin başvurucunun gazetecilik çalışmasını etkili şekilde sekteye uğrattığı ve engellediği ve böylelikle ifade özgürlüğü hakkına müdahale anlamına geldiği sonucuna varmaktadır (par. 62).
Bu koşullarda Mahkeme, polis görevlilerinin kameradaki video kayıtlarını silip silmediğini ya da cep telefonuna el koyup koymadığını tespit etmeyi gerekli görmemektedir çünkü bahsi geçen mülahazalar, kamera kaydına aldığı esnada başvurucuya yapılan saldırının ve kamerasına el konulmasının bilgi alma ve yayma hakkının kullanımını ciddi biçimde engellediği sonucuna varmaya yeterlidir (karşılaştırma için bkz. Mammadov ve Abbasov/Azerbaycan, No. 1172/12, § 62, 08 Temmuz 2021) (par. 63).
Müdahalenin haklı kılınıp kılınmadığı bakımından ise başvurucuyu yakalayan veya kamerasını alan polisler, eylemleri için makul herhangi bir gerekçe öne sürmemiştir. Başvurucunun ne silahlı olduğu ne de şiddette bulunduğu tartışmasızdır. Bir sivile yönelik saldırı olarak algıladığı şeyi kameraya almaktaydı. Bu itibarla polislerin onun bir tehdit oluşturduğuna ya da yakalanmasının veya sürüklenmesinin veya kamerasının alınmasının gerekli olduğunu düşündürebilecek herhangi bir tutuma girişmemiştir. Hükûmet, polislerin bir gazeteciye saldırmasına veya kamerasını almasına ilişkin hiçbir açıklama sunmamış ve böyle bir eylem için ulusal hukuktaki yasal bir temelden bahsetmemiştir (par. 64).
Yukarıdakileri dikkate alan Mahkeme, başvurucunun 10. madde haklarına yapılan müdahalenin yasal olduğunu ve meşru bir amaç güttüğünü Hükûmetin ortaya koyamadığını tespit etmektedir. Müdahale bu nedenle, 10/2 madde anlamında “demokratik bir toplumda gerekli” görülemez (par. 65).
Dolayısıyla, Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlali söz konusudur (par. 66).
II. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
Mahkeme, manevi zararlara ilişkin olarak başvurucuya 4.500 avro vermektedir (par. 70).
Başvurucu, temsilcileriyle yapılan herhangi bir sözleşmeyi ya da Mahkeme önündeki temsilinden dolayı onlara ödeme yapma yükümlülüğü altından olduğuna dair diğer bir kanıt sunmamıştır. Mahkeme bu itibarla, masraf ve giderlere ilişkin olarak herhangi bir miktar vermemektedir (karşılaştırma için bkz. Dareskizb Ltd/Ermenistan, No. 61737/08, § 100, 21 Eylül 2021) (par. 73).
[1] Resmi dildeki karar için bkz. “https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=001-242528”