© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Foreign Affairs] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 203
Styczeń 2017 r.
Hutchinson p. Zjednoczonemu Królestwu [Wielka Izba]
– skarga nr 57592/08
Wyrok z 17.01.2017 r. [Wielka Izba]
Art. 3
Poniżające karanie
Nieludzkie karanie
Utrzymywanie pozbawienia wolności w ramach kary dożywotniego pozbawienia wolności po wyjaśnieniu uprawnień Sekretarza Stanu do zarządzenia zwolnienia: brak naruszenia
Fakty – W sprawie Vinter i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że prawo krajowe dotyczące perspektyw zwolnienia osób odbywających karę dożywotniego pozbawienia wolności w Anglii i Walii było niejasne. Chociaż art. 30 ustawy karnej (ws. kar) z 1997 r. przyznawał Sekretarzowi Stanu uprawnienie do zwolnienia jakiegokolwiek więźnia, w tym odbywającego karę dożywotniego pozbawienia wolności, rozdział 12 Podręcznika ws. kar o nieokreślonej długości (tzw. „Lifer Manual”)* przewidywał, że zwolnienie może być zarządzone tylko, jeśli więzień jest terminalnie chory lub fizycznie niepełnosprawny. Były to warunki bardzo restrykcyjne i w opinii Trybunału nie dawały „perspektywy zwolnienia” wymaganej przez orzecznictwo Trybunału, by kara dożywotniego pozbawienia wolności mogła być uzna za podlegającą możliwości skrócenia na potrzeby art. 3 Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności].
Następnie, Sąd Apelacyjny Anglii i Walii rozważył prawo angielskie w świetle wyroku w sprawie Vinter i Inni. W sprawie McLoughlin** orzekł, że Podręcznik ws. kar o nieokreślonej długości nie może ograniczyć obowiązku Sekretarza Stanu rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla zwolnienia „ze względów współczucia” oraz że termin ten, który powinien być interpretowany w sposób zgodny z art. 3, nie jest ograniczony jedynie do względów wyrażonych w Podręczniku ws. kar o nieokreślonej długości, ale ma szersze znaczenie, które może być wyjaśniane w poszczególnych sprawach. Ponadto, decyzja Sekretarza Stanu musi zawierać uzasadnienie i podlega kontroli sądowej. W opinii Sądu Apelacyjnego, prawo Anglii i Walii zapewnia zatem osobom odbywającym karę pozbawienia wolności możliwość zwolnienia w wyjątkowych okolicznościach.
Skarżący w obecnej sprawie został skazany we wrześniu 1984 r. za kwalifikowaną kradzież z włamaniem, gwałt oraz trzy zarzuty umyślnego zabójstwa i skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności z zalecanym minimalnym okresem (tariff) 18 lat. W grudniu 1994 r. Sekretarz Stanu poinformował skarżącego, że postanowił zastosować dożywotni okres pozbawienia wolności. Po wejściu w życie ustawy o wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych z 2003 r. skarżący wnioskował o przeprowadzenie ponownej oceny minimalnego okresu jego kary pozbawienia wolności. W maju 2008 r. Wysoki Trybunał (High Court) orzekł, że zważywszy na powagę przestępstw brak jest powodów do odstąpienia od decyzji Sekretarza Stanu. Apelacja skarżącego została oddalona przez Sąd Apelacyjny w październiku 2008 r. W skardze do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarżący zarzucał, że nie ma żadnej perspektywy zwolnienia z kary dożywotniego pozbawienia wolności, co narusza art. 3 Konwencji.
Wyrokiem z dnia 3 lutego 2015 r. (zobacz Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 182) Izba Trybunału orzekła sześcioma głosami do jednego, że nie doszło do naruszenia art. 3. W dniu 1 czerwca 2015 r. sprawa została przekazana na wniosek skarżącego do Wielkiej Izby.
Prawo – Art. 3: W orzeczeniu w sprawie McLoughlin Sąd Apelacyjny wyraźnie odpowiedział na krytykę płynącą z wyroku w sprawie Vinter. Potwierdził ustawowy obowiązek Sekretarza Stanu wykonywania uprawnienia do zwolnienia w sposób zgodny z art. 3 Konwencji i wyjaśnił, że Podręcznik ws. kar o nieokreślonej długości nie może ograniczać obowiązku Sekretarza Stanu rozważenia wszystkich istotnych dla zwolnienia okoliczności lub zawężać jego swobody uznania poprzez uwzględnianie jedynie kwestii wymienionych w Podręczniku ws. kar o nieokreślonej długości. Sąd Apelacyjny wyjaśnił zatem treść właściwego prawa krajowego, rozwiązując problem rozbieżności, która została zidentyfikowana w sprawie Vinter.
Po ustaleniu, że niejasności prawa krajowego zidentyfikowane w sprawie Vinter zostały rozwiane, Wielka Izba przystąpiła do rozważania, czy – w świetle swego charakteru, zakresu, warunków i kryteriów, a także ram czasowych – procedura ponownej oceny kar dożywotniego pozbawienia wolności w Anglii i Walii spełnia wymogi art. 3.
(i) Charakter ponownej oceny – Trybunał nie widział powodów do odejścia od swego wcześniejszego orzecznictwa, w świetle którego fakt, że władza wykonawcza (a nie sądowa) dokonuje ponownej oceny kary, sam w sobie nie jest sprzeczny z wymogami art. 3. W tym względzie odnotował, że Sekretarz Stanu jest zobowiązany wykonywać uprawnienie do zwolnienia w sposób zgodny z prawami konwencyjnymi, że powinien mieć na względzie właściwe orzecznictwo Trybunału i przedstawić uzasadnienie każdej decyzji. Ponadto, decyzje Sekretarza Stanu podlegają kontroli sądów krajowych, a Rząd oświadczył, że taka kontrola nie jest ograniczona do kwestii formalnych lub proceduralnych, ale obejmuje również badanie meritum sprawy.
(ii) Zakres ponownej oceny – Sąd Apelacyjny dokonał kluczowego doprecyzowania w sprawie McLoughlin, że „wyjątkowe okoliczności”, o których mowa w art. 30, nie mogą z prawnego punktu widzenia zostać ograniczone jedynie do sytuacji końca życia, jak to przewidziano w Podręczniku w sprawie kar o nieokreślonej długości, ale muszą obejmować wszystkie wyjątkowe okoliczności istotne dla zwolnienia ze względów współczucia. Chociaż Sąd Apelacyjny powstrzymał się od dalszego doprecyzowania znaczenia zwrotu „wyjątkowe okoliczności” w tym kontekście bądź od wypracowania kryteriów, przypomniał wcześniejsze orzecznictwo krajowe przewidujące, że należy uwzględnić wyjątkowy postęp osiągnięty przez więźnia w czasie osadzenia. Jest zatem oczywiste, że wyjątkowy postęp w kierunku resocjalizacji wchodzi w zakres znaczeniowy terminologii ustawowej. Podobnie, zawężające podejście nadane wyrażeniu „względy współczucia” w Podręczniku ws. kar o nieokreślonej długości zostało poprawione wyrokiem Sądu Apelacyjnego, który potwierdził, że nie jest ono ograniczone do względów humanitarnych, ale ma szersze znaczenie, tak by było ono zgodne z art. 3.
(iii) Kryteria i warunki ponownej oceny – Trybunał potwierdził ponownie, że istotną kwestią jest, czy osoby odbywające karę dożywotniego pozbawienia wolności w systemie krajowym mogą wiedzieć, co muszą zrobić, by być uwzględnione do zwolnienia, i pod jakimi warunkami może zostać przeprowadzona ponowna ocena kary. W tym względzie, można uznać, że system krajowy zapewnia wystarczający stopień szczegółowości i precyzji, ponieważ, po pierwsze, wykonywanie uprawnienia z art. 30 powinno się kierować całym właściwym orzecznictwem Trybunału, zarówno obecnym, jak i przyszłym, a także, po drugie, ponieważ konkretne znaczenie terminów używanych w art. 30 będzie w dalszym ciągu rozwijane w praktyce. W tym kontekście, obowiązek uzasadnienia każdej swej decyzji przez Sekretarza Stanu, podlegający kontroli sądowej, stanowi gwarancję spójnego i przejrzystego wykonywania uprawnienia do zwolnienia.
(iv) Ramy czasowe – W sprawie Vinter wyrażone zostały obawy odnośnie do braku określenia ram czasowych – więzień nie powinien być zobowiązany do czekania, aż odbędzie nieokreśloną liczbę lat kary, zanim może podnieść zarzut na podstawie art. 3 – ale nie można stwierdzić, że następstwa takiej sytuacji dla więźnia skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności mogły już wystąpić w odniesieniu do skarżącego. Procedura ponownej oceny na podstawie art. 30 może być w każdym czasie zainicjowana przez osadzonego, a skarżący nie twierdził, że uniemożliwiono mu lub powstrzymywano go od złożenia w dowolnym czasie wniosku do Sekretarza Stanu o rozważenie jego zwolnienia.
***
Konkludując, rozstrzygnięcie w sprawie McLoughlin pozwoliło rozproszyć niejasności zidentyfikowane w sprawie Vinter wynikające z rozbieżności w ramach systemu krajowego między mającą zastosowanie ustawą a opublikowanym dokumentem urzędowym dotyczącym stosowanej polityki. Ponadto, Sąd Apelacyjny wyjaśnił zakres oraz podstawy ponownej oceny kary oraz sposób jej przeprowadzania przez Sekretarza Stanu, a także jego obowiązek zwolnienia osoby odbywającej karę dożywotniego pozbawienia wolności, gdy dalsze pozbawienie wolności nie może być już uzasadnione uprawnionymi względami penologicznymi. Dalsze uszczegółowienie okoliczności, w których osoba odbywająca karę dożywotniego pozbawienia wolności może się ubiegać o zwolnienie z odwołaniem do uprawnionych względów penologicznych uzasadniających pozbawienie wolności, może nastąpić poprzez praktykę krajową. Ustawowy obowiązek sądów krajowych uwzględnienia orzecznictwa na gruncie art. 3 w formie, w jakiej może się ono rozwinąć w przyszłości, stanowi dodatkową istotną gwarancję.
W świetle powyższego, kara dożywotniego pozbawienia wolności może być obecnie uznana za podlegającą możliwości skrócenia, zgodnie z art. 3 Konwencji. ***
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (czternastoma głosami do trzech).
(Zobacz również Kafkaris p. Cyprowi [Wielka Izba], nr 21906/04, 12 lutego 2008 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 105; Vinter i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [Wielka Izba], nr 66069/09 et al., 9 lipca 2013 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 165[1]; oraz Murray p. Holandii [Wielka Izba], nr 10511/10, 25 kwietnia 2016 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 195; a także, bardziej ogólnie, Zestawienie tematyczne pt. Kara dożywotniego pozbawienia wolności)
* Wydany jako Zarządzenie Służby Więziennej nr 4700.
** R v. Newell; R v. McLoughlin [2014] EWCA Crim 188.
*** Ponieważ oświadczenia stron były ograniczone do kwestii, czy w świetle orzeczenia w sprawie McLoughlin, sytuacja skarżącego w odniesieniu do jego kary dożywotniego pozbawienia wolności pozostaje w zgodzie z wymogami art. 3 określonymi w sprawie Vinter, Trybunał nie badał, czy miało miejsce naruszenie art. 3 w okresie pozbawienia wolności skarżącego przed orzeczeniem w sprawie McLoughlin. Odnotował jednakże, okoliczności że faktyczne obu spraw nie różniły się.
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Zobacz również tłumaczenie na język polski wyroku ws. Vinter i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu [przyp. tłum.]
Full & Egal Universal Law Academy