© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 198
Lipiec 2016 r.
Jeronovičs p. Łotwie [Wielka Izba] - skarga nr 44898/10
Wyrok z 5.07.2016 r. [Wielka Izba]
Art. 37
Art. 37 ust. 1
Skreślenie skarg
Trwający obowiązek po stronie Pozwanego Państwa przeprowadzenia śledztwa w odniesieniu do skarg na podstawie art. 3 Konwencji nawet po decyzji Trybunału o skreśleniu skargi z listy po przedłożeniu przez rząd deklaracji jednostronnej
Art. 3
Skuteczne śledztwo
Odmowa wznowienia postępowania karnego, w stosunku do którego rząd przedłożył deklarację jednostronną w postępowaniu przed Trybunałem: naruszenie
Fakty – W 1998 r. skarżący wszczął postępowanie karne dotyczącego rzekomego złego traktowania go przez funkcjonariuszy policji. Postępowanie to zostało ostatecznie umorzone. W 2001 r. skarżący złożył skargę (nr 547/02) do Europejskiego Trybunału, skarżąc się, między innymi, na złe traktowanie oraz brak skutecznego śledztwa. W odniesieniu do tej skargi rząd przedłożył deklarację jednostronną, uznając naruszenie art. 3 i przyznając skarżącemu odszkodowanie. W dniu 10 lutego 2009 r. skarga została w rezultacie skreślona z listy skarg w zakresie, w jakim dotyczyła ona zarzutów objętych deklaracją jednostronną. W 2010 r. władze odmówiły uwzględnienia wniosku skarżącego o wznowienie postępowania karnego.
W obecnej skardze do Europejskiego Trybunału skarżący zarzucił, że pomimo uznania przez rząd naruszenia jego praw na gruncie art. 3 Konwencji, władze państwowe nie przeprowadziły odpowiedniego śledztwa w sprawie złego traktowania go przez funkcjonariuszy policji.
W dniu 3 lutego 2015 r. Izba Trybunału zrzekła się właściwości na rzecz Wielkiej Izby.
Prawo – art. 3
(a) Orzecznictwo i praktyka Trybunału ws. deklaracji jednostronnych – Przy podejmowaniu decyzji, czy skarga lub jej część powinna być skreślona z listy na podstawie art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji w oparciu o deklarację jednostronną, pod uwagę powinny być brane następujące względy: (i) charakter podniesionych zarzutów, charakter i zakres środków podjętych przez rząd w kontekście wykonywania wyroków Trybunału w poprzednich takich sprawach oraz wpływ tych środków na obecną sprawę; (ii) charakter ustępstw uczynionych w deklaracji jednostronnej, w szczególności uznanie naruszenia Konwencji oraz wypłata odpowiedniego odszkodowania za to naruszenie; (iii) istnienie właściwego lub „jasnego oraz szerokiego” orzecznictwa w tym zakresie, to jest, innymi słowy, czy kwestie, które są podniesione, są podobne do kwestii już rozstrzygniętych przez Trybunał w poprzednich sprawach; a także (iv) sposób, w jaki rząd zamierza zapewnić zadośćuczynienie skarżącemu, oraz czy umożliwia to usunięcie skutków zarzucanego naruszenia. Jeśli Trybunał jest upewniony co do powyższych kwestii, bada, czy uzasadnione jest dalsze rozpatrywanie skargi lub jej właściwej części, i czy poszanowanie praw człowieka nie wymaga dalszego jej rozpatrywania. Jeśli warunki te są spełnione, podejmuje decyzję o skreśleniu skargi lub jej części z listy spraw.
Nawet po zaakceptowaniu deklaracji jednostronnej i decyzji o skreśleniu skargi (lub jej części) z listy spraw, Trybunał zastrzega sobie prawo ponownego przywrócenia skargi (lub jej części) na listę spraw. Przy wykonywaniu tego uprawnienia Trybunał przeprowadza dogłębne badanie zakresu i zasięgu różnych zobowiązań zawartych w deklaracji jednostronnej, zaakceptowanych w decyzji o skreśleniu, i przewiduje możliwość sprawdzenia spełnienia przez rząd tych zobowiązań. Deklaracja jednostronna rządu może zatem być poddana dwukrotnej kontroli Trybunału. Po pierwsze, przed podjęciem decyzji o skreśleniu skargi z listy spraw Trybunał bada charakter ustępstw zawartych w deklaracji jednostronnej, adekwatność odszkodowania oraz czy poszanowanie praw człowieka wymaga dalszego rozpatrywania skargi zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami. Po drugie, po decyzji o skreśleniu Trybunał może być wezwany do przeprowadzenia nadzoru nad wdrażaniem przez rząd jego zobowiązań i do zbadania, czy zachodzą „wyjątkowe okoliczności”, które uzasadniają ponowne wpisanie skargi (lub jej części) na listę spraw. Przy nadzorowaniu wykonania przez rząd zobowiązań Trybunał jest uprawniony do interpretowania warunków zarówno deklaracji jednostronnej jak i swojej decyzji o skreśleniu.
(b) Przedmiot skargi – W decyzji o skreśleniu Trybunał nie wskazał wyraźnie rządowi, czy w dalszym ciągu jest on zobowiązany do przeprowadzenia skutecznego śledztwa, czy też obowiązek ten wygasł na skutek uznania naruszenia i zapłaty odszkodowania. Trybunał musiał zatem zbadać, czy obowiązek taki może wynikać ze zobowiązań rządu zawartych w jego deklaracji jednostronnej oraz z decyzji Trybunału w sprawie skreślenia skargi skarżącego, lub czy przedmiotowa odmowa ujawnia brak wypełnienia obowiązku proceduralnego, który w dalszym ciągu istnieje po decyzji o skreśleniu.
Trybunał nie znalazł żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby uzasadnić ponowne wpisanie na listę części skargi nr 547/02 skreślonej w dniu 10 lutego 2009 r. Jednakże uznał za szczególnie istotną wzmiankę zawartą w jego decyzji z 2009 r. na temat faktu, że skarżący zachowuje możliwość korzystania z „innych dostępnych środków w celu uzyskania zadośćuczynienia” jako warunku wstępnego dla decyzji Trybunału o skreśleniu właściwej części skargi z jego listy spraw. Takiej możliwości musi odpowiadać obowiązek po stronie pozwanego rządu zapewnienia środka w formie procedury śledztwa w sprawie złego traktowania skarżącego przez funkcjonariuszy Państwa. Wypłata odszkodowania nie może wystarczyć, mając na względzie obowiązek Państwa na gruncie art. 3 przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie umyślnego złego traktowania przez funkcjonariuszy Państwa. Procedura deklaracji jednostronnej ma charakter wyjątkowy i nie ma na celu obejścia sprzeciwu skarżącego wobec polubownego załatwienia sprawy ani też umożliwienia rządowi uniknięcia odpowiedzialności za naruszenia najpoważniejszych praw podstawowych zawartych w Konwencji. A zatem, poprzez wypłacenie odszkodowania i uznanie naruszenia różnych postanowień Konwencji pozwane Państwo nie wywiązało się z trwającego obowiązku proceduralnego nałożonego na nie na podstawie art. 3 Konwencji.
Na gruncie prawa krajowego skarżący mógł wnioskować o wznowienie śledztwa w przypadku ujawnienia nowych okoliczności i skorzystał z tej możliwości. Jego wniosek został jednak oddalony na tej podstawie, że deklaracja jednostronna rządu nie stanowi nowej ujawnionej okoliczności dla celów wspomnianego prawa krajowego. Chociaż Konwencja co od zasady nie gwarantuje prawa do wznowienia zakończonej sprawy, tym niemniej Trybunał może skontrolować, czy sposób, w jaki władze łotewskie rozpatrzyły wniosek skarżącego, wywołał skutki niezgodne z ich trwającym obowiązkiem przeprowadzenia skutecznego śledztwa. W tym względzie, Trybunał stwierdził, że krajowe przeszkody prawne nie mogą zwolnić Państwa ze spełnienia takiego obowiązku. W przeciwnym razie władze mogłyby ograniczyć swą reakcję na przypadki umyślnego złego traktowania przez funkcjonariuszy Państwa do zaledwie wypłacenia odszkodowania, nie podejmując jednocześnie wystarczających działań w celu ścigania i karania osób odpowiedzialnych. Umożliwiłoby to w niektórych przypadkach w istocie bezkarne dokonywanie nadużyć ze strony funkcjonariuszy Państwa wobec osób podlegających ich kontroli i sprawiłoby, że ogólny prawny zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania stałby się w praktyce nieskuteczny, pomimo jego fundamentalnego znaczenia. Wynika z tego, że skarżący nie uzyskał skutecznego śledztwa wymaganego przez art. 3 Konwencji.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (dziesięcioma głosami do siedmiu).
Art. 41: 4.000 euro z tytułu szkody niemajątkowej.
(Zobacz również Gäfgen p. Niemcom [Wielka Izba], skarga nr 22978/05, 1 czerwca 2010 r., Nota informacyjna nr 131; Tahsin Acar p. Turcji (zastrzeżenia wstępne) [Wielka Izba], skarga nr 26307/95, 6 maja 2003 r., Nota informacyjna nr 53; Žarković i Inni p. Chorwacji (decyzja), skarga nr 75187/12, 9 czerwca 2015 r., Nota informacyjna nr 187; oraz Aleksentseva i Inni p. Rosji, skarga nr 75025/01 i inne, decyzje z 4 września 2003 r. i 23 marca 2006 r. oraz wyrok z 17 stycznia 2008 r.).
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
Full & Egal Universal Law Academy