CASE OF JERONOVIČS v. LATVIA - [Polish Translation] by the Polish Ministry of Justice

© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC

© Ministerstwo Sprawiedliwości, [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC

WIELKA IZBA

SPRAWA JERONOVIČS przeciwko ŁOTWIE

(Skarga nr 44898/10)

WYROK

STRASBURG

5 lipca 2016 r.

Ten wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej

W sprawie Jeronovičs przeciwko Łotwie,

Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba w składzie:

Guido Raimondi, Przewodniczący,
Işıl Karakaş,
Josep Casadevall,
Mirjana Lazarova Trajkovska,
Mark Villiger,
Päivi Hirvelä,
George Nicolaou,
Ledi Bianku,
Kristina Pardalos,
Paulo Pinto de Albuquerque,
André Potocki,
Paul Mahoney,
Aleš Pejchal,
Johannes Silvis,
Krzysztof Wojtyczek,
Jon Fridrik Kjølbro, sędziowie,
Jautrīte Briede, sędzia tymczasowy,
oraz Lawrence Early, radca prawny,

Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniach 1 lipca 2015 r. oraz 9 maja 2016 r.,

Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w ostatnim wspomnianym dniu:

POSTĘPOWANIE

1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 44898/10) przeciwko Republice Łotewskiej wniesionej do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej: „Konwencją”) przez obywatela Łotwy, Viktorsa Jeronovičsa (zwanego dalej: „skarżącym”) w dniu 26 lipca 2010 r.

2. Skarżący, któremu udzielono pomocy prawnej, był reprezentowany przez I. Nikucleva, prawnika praktykującego w Rydze. Rząd Łotwy (zwany dalej: „Rządem”) był reprezentowany przez swego Pełnomocnika, K. Līce, z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

3. Skarżący zarzucał, w szczególności, że odmowa prokuratora wznowienia dwóch postępowań karnych, o której mowa w jednostronnej deklaracji Rządu złożonej w związku z poprzednią skargą (nr 547/02), pozbawiła go skutecznego środka w związku z jego zarzutami naruszenia art. 3 i art. 13 Konwencji.

4. Skarga została przeniesiona do Drugiej Sekcji Trybunału (Reguła 52 § 1 Regulaminu Trybunału).

W dniu 9 października 2012 r. Izba tej Sekcji, w której skład wchodzili: Danutė Jočienè, przewodnicząca, Ineta Ziemele, Dragoljub Popović, Işıl Karakaş, Guido Raimondi, Paulo Pinto de Albuquerque oraz Helen Keller, sędziowie, a także Stanley Naismith, Kanclerz Sekcji, badała sprawę. Izba większością głosów podjęła decyzję o zakomunikowaniu pozwanemu Rządowi skarg na naruszenie art. 3 i art. 13 Konwencji w związku z brakiem skutecznego śledztwa w sprawie złego traktowania skarżącego oraz braku skutecznego środka w związku z tym, a także uznała pozostałą część skargi za niedopuszczalną.

5. Z powodu zmiany składu Sekcji Trybunału (Reguła 25 § 1 Regulaminu Trybunału), sprawa została przyznana nowo utworzonej Sekcji Czwartej (Reguła 52 § 1 Regulaminu Trybunału).

W dniu 3 lutego 2015 r. Izba tejże sekcji, w której skład weszli: Guido Raimondi, przewodniczący, Päivi Hirvelä, George Nicolaou, Ledi Bianku, Zdravka Kalaydjieva, Paul Mahoney oraz Krzysztof Wojtyczek, sędziowie, oraz Françoise Elens-Passos, Kanclerz Sekcji, zrzekli się właściwości na rzecz Wielkiej Izby. Żadna ze stron nie miała zastrzeżeń do zrzeczenia (art. 30 Konwencji oraz Reguła 72).

6. Skład Wielkiej Izby został ustalony zgodnie z postanowieniami art. 26 ust. 4 i 5 Konwencji oraz Reguły 24 Regulaminu Trybunału. Sędzia Ineta Ziemele, wybrana przez Łotwę została wyłączona ze sprawy w dniu 31 grudnia 2014 r., dlatego też Przewodniczący Wielkiej Izby w dniu 31 marca 2015 r. zaproponował Jautrīte Briede, aby zasiadała jako sędzia tymczasowy (art. 26 ust. 4 Konwencji oraz Reguła 29 § 1).

W dniu 9 maja 2016 r. Jon Fridrik Kjølbro, zastępca sędziego, zastąpił Deana Spielmanna, który nie był w stanie brać udziału w dalszej części rozpoznawania sprawy (Reguła 24 § 3).

7. Zarówno skarżący, jak i Rząd wnieśli uwagi dotyczące dopuszczalności oraz przedmiotu skargi.

8. Co więcej, interwencja strony trzeciej została złożona przez Helsińską Fundację Praw Człowieka, organizację pozarządową z siedzibą w Warszawie, w Polsce, która została dopuszczona do złożenia interwencji w procedurze pisemnej (art. 36 ust. 2 Konwencji oraz Reguła 44 § 3 Regulaminu Trybunału).

9. Przesłuchanie było publiczne i miało miejsce w Budynku Praw Człowieka, w Strasburgu, w dniu 1 lipca 2015 r. (Reguła 59 § 3).

Przed Trybunałem stawili się:

(a) ze strony Rządu

K. Līce,                `                    Pełnomocnik,
R. Rūse,                                        Obrońca,
A. Mickevičs,Doradca;

(b) ze strony skarżącego
I. Nikuļceva,Obrońca.

Trybunał wysłuchał przemówień p. Līce oraz p. Nikuļcevy.

FAKTY

I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY

10. Skarżący urodził się w 1962 r. i jest osadzony w zakładzie karnym w Daugavpils.

A. Stan faktyczny

11. W dniu 11 kwietnia 1998 r. skarżący wraz z A. Vovruško zostali aresztowani przez policję pod zarzutem popełnienia, między innymi, czynnej napaści na P.M.

12. W związku z tym zostało wszczęte postępowanie karne, podczas którego skarżący wraz ze współoskarżonym zapewniali o swej niewinności.

13. W dniu 27 września 2000 r. skarżący oraz współoskarżony zostali uznani za winnych postawionych im zarzutów oraz zostali skazani odpowiednio na dziewięć oraz dwanaście lat pozbawienia wolności przez Sąd Okręgowy w Rydze.

14. Skarżący złożył apelację podnosząc zarzuty odnoszące się do błędnej oceny prawnej i bezskutecznie ubiegał się o przepustkę, aby uczestniczyć w przesłuchaniu w sprawie jego odwołania przed Sądem Najwyższym.

15. Po zatrzymaniu i przesłuchaniu skarżącego na posterunku policji, skarżący wniósł skargę do prokuratora dotyczącą złego traktowania przez policjantów, którzy próbowali uzyskać od niego zeznania (szczegółowe informacje dotyczące podobnych zarzutów złego traktowania, postawionych przez współoskarżonego skarżącego, zob. Vovruško przeciwko Łotwie, nr 11065/02, 11 grudnia 2012 r.).

16. W rezultacie przeciwko policjantom zostało wszczęte postępowanie karne (sprawa nr 50207598) dotyczące nadużycia władzy. W dniu 19 marca 2001 r. postępowanie to zostało zakończone przez oficera śledczego (Rīgas rajona policijas pārvalde) z powodu braku wystarczających dowodów. Śledczy ustalił między innymi, że zarzuty skarżącego były niespójne, oraz stwierdził, że jego „lekkie” obrażenia mogły powstać podczas zatrzymania.

B. Skarga nr 547/02 i decyzja Trybunału z dnia 10 lutego 2009 r.

17. W dniu 8 października 2001 r. skarżący wniósł skargę (nr 547/02) do Trybunału. Stwierdził, że został naruszony art. 3 Konwencji, zarzucając, że był źle traktowany podczas postępowania przygotowawczego, a także nie przeprowadzono skutecznego dochodzenia w sprawie tych zarzutów. Zarzucił także naruszenie art. 3 (warunki osadzenia po jego skazaniu), art. 5 ust. 3 (czas trwania tymczasowego aresztowania), art. 5 ust. 5 (brak odszkodowania), art. 6 ust. 1 (odmowa przyznania mu przepustki na przesłuchanie przed Sądem Najwyższym i ogólny czas trwania postępowania karnego), a także art. 6 ust. 1 w związku z art. 13 i 14 Konwencji (brak pomocy prawnej). Skarżący wniósł też kolejną skargę na postawie art. 6 ust. 1 zarzucając, że prowadzone wobec niego postępowanie karne było nierzetelne, gdyż jego zeznania zostały uzyskane w rezultacie złego traktowania, co stanowi naruszenie art. 3.

18. W dniu 22 lutego 2007 r. Rząd otrzymał zawiadomienie o złożeniu skargi przez skarżącego, dotyczącej m.in. jego złego traktowania oraz braku skutecznego dochodzenia w sprawie wniesionych przez niego zarzutów.

19. W dniu 30 kwietnia 2008 r. Rząd wydał następującą jednostronną deklarację:

„Rząd Republiki Łotewskiej (zwany dalej: Rządem) reprezentowany przez [swego] pełnomocnika Inga Reine przyznaje, że użycie siły wobec Viktorsa Jeronovičsa (zwanego dalej: skarżącym) przez policjantów, a także skuteczność dochodzenia odnoszącego się do zarzutów skarżącego, dostęp do pomocy prawnej oraz skuteczny środek odwoławczy dla odszkodowania za szkody, długość postępowania karnego [przeciwko skarżącemu], a także brak skutecznego środka odwoławczego nie spełniły standardów określonych w art. 3, art. [5 ust. 5], art. [6 ust. 1], art. 13 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej: Konwencją). Mając tego świadomość, Rząd zobowiązuje się do podjęcia wszystkich niezbędnych środków w celu uniknięcia podobnych naruszeń w przyszłości, a także w celu zapewnienia skutecznego środka odwoławczego.

Biorąc pod uwagę, że strony nie osiągnęły w tej sprawie porozumienia, Rząd oświadcza, że dobrowolnie oferuje wypłacić skarżącemu zadośćuczynienie w wysokości 4 500 EUR ([około] 3,163 LVL). Kwota ta pokrywa odszkodowanie za szkodę i zadośćuczynienie wraz ze wszelkimi poniesionymi kosztami i wydatkami, jest wolna od podatków, które mogłyby być nałożone, mając na względzie zakończenie trwającego przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (zwanego dalej: Trybunałem) postępowania w spawie Jeronovičs przeciwko Łotwie (skarga nr 547/02).

...

Zapłata ta stanowi ostateczne rozwiązanie sprawy”.

20. W dniu 10 lutego 2009 r. Izba Trzeciej Sekcji Trybunału, do której została przeniesiona sprawa, podjęła decyzję, w której między innymi przyjęła postanowienia deklaracji Rządu i na podstawie art. 37 ust. 1 Konwencji skreśliła skargi wymienione w jednostronnej deklaracji z listy spraw. Właściwe paragrafy decyzji brzmią następująco:

„48. Trybunał przede wszystkim stwierdza, że strony nie osiągnęły porozumienia na zasadzie polubownego załatwienia sprawy. Przypomina też, że należy rozróżnić z jednej strony deklarację wydaną w kontekście ściśle poufnego polubownego rozstrzygnięcia negocjacji, a z drugiej strony deklarację – taką jak w tym przypadku – wydaną przez pozwany Rząd w sprawach publicznych i spornych przed Trybunałem. Zgodnie z art. 38 ust. 2 Konwencji oraz Regułą 62 § 2 Regulaminu Trybunału, Trybunał przyjmuje za podstawę jednostronną deklarację Rządu oraz zebrane poza ramami polubownego załatwienia sprawy obserwacje stron, nie będzie natomiast brał pod uwagę oświadczeń stron, złożonych w kontekście znajdowania możliwości polubownego załatwienia sprawy oraz powodów, dla których strony nie były w stanie zgodzić się na warunki polubownego rozstrzygnięcia (zob. Tahsin Acar przeciwko Turcji (wstępne zarzuty) [WI], nr 26307/95, § 74, ETPC 2003‑VI).

49. Trybunał odnosi się dalej do art. 37 ust. 1 Konwencji, którego właściwa część stanowi:

„1. Trybunał może w każdej fazie postępowania zdecydować o skreśleniu skargi z listy spraw, jeżeli okoliczności prowadzą do wniosku, że:

...

(c) z jakiejkolwiek innej przyczyny ustalonej przez Trybunał nie jest uzasadnione dalsze rozpatrywanie skargi.

Jednakże Trybunał kontynuuje rozpatrywanie skargi, jeśli wymaga tego poszanowanie praw człowieka w rozumieniu Konwencji i jej protokołów”.

50. Trybunał przypomina, że w pewnych okolicznościach, zgodnie z art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji, wykreślenie skargi z listy na podstawie jednostronnej deklaracji złożonej przez pozwany Rząd może być uznane za właściwe, nawet wtedy, jeśli skarżący wnosi, aby jego sprawa była nadal rozpoznawana. W każdym z przykładów to poszczególne okoliczności sprawy określają, czy jednostronna deklaracja daje wystarczającą podstawę do ustalenia, że określone w Konwencji prawa człowieka są respektowane, co nie wymaga dalszego rozpatrywania sprawy przez Trybunał (zob. Tahsin Acar, wyżej cyt., § 75; zob. też Van Houten przeciwko Holandii (wykreślona), nr 25149/03, § 33, ETPC 2005‑IX; Związek Szwedzkich Pracowników Transportu przeciwko Szwecji (wykreślona), nr 53507/99, § 24, 18 lipca 2006 r.; Kalanyos i inni przeciwko Rumunii, nr 57884/00, § 25, 26 kwietnia 2007 r.; Kladivík i Kašiar przeciwko Słowacji (dec.) (wykreślona), nr 41484/04, 28 sierpnia 2007 r.; Sulwińska przeciwko Polsce (dec.) (wykreślona), nr 28953/03, 18 września 2007 r.; Stark i inni przeciwko Finlandii (wykreślona), nr 39559/02, § 23, 9 października 2007 r.; Feldhaus przeciwko Niemcom (dec.) (wykreślona), nr 10583/02, 13 maja 2008 r.; oraz Kapitonovs przeciwko Łotwie (dec.) (wykreślona), nr 16999/02, 24 czerwca 2008 r.).

...

52. Co do złego traktowania skarżącego, które przypuszczalnie miało miejsce na posterunku policji oraz skuteczności prowadzonego śledztwa, to chociaż Trybunał do chwili obecnej nie stwierdził naruszenia art. 3 przez łotewskich policjantów w tym zakresie, to odsyła jednak do swego jasnego oraz szerokiego orzecznictwa w tym względzie (zob. m.in. Selmouni przeciwko Francji [WI], nr 25803/94, §§ 95-106, ETPC 1999‑V; Dikme przeciwko Turcji, nr 20869/92, §§ 73-104, ETPC 2000‑VIII; oraz Karaduman i inni przeciwko Turcji, nr 8810/03, §§ 64-82, 17 czerwca 2008 r.). To samo dotyczy zasad udzielania pomocy prawnej jako elementu prawa do sądu (zob. np., Aerts przeciwko Belgii, 30 lipca 1998 r., §§ 59-60, Reports of Judgments and Decisions 1998‑V; P., C. i S. przeciwko Wielkiej Brytanii, nr 56547/00, §§ 88-91, ETPC 2002‑VI; Bertuzzi przeciwko Francji, nr 36378/97, §§ 23-32, ETPC 2003‑III; oraz Staroszczyk przeciwko Polsce, nr 59519/00, §§ 127-129, 22 marca 2007 r.).

53. W niniejszej sprawie Rząd w swojej deklaracji uznał, że traktowanie, jakiemu został poddany skarżący przez policjantów na posterunku policji, sposób prowadzenia śledztwa w tym zakresie, rozpatrzenie skarg skarżącego, dotyczących odszkodowania, a w szczególności odrzucenia jego wniosków o pomoc prawną w celu osiągnięcia dostępu do procedury odszkodowania, a także długość postępowania karnego przeciwko skarżącemu naruszyły art. 3, 5 ust. 5, 6 ust. 1, 13 i 14 Konwencji. Rząd zaproponował zapłatę skarżącemu 4 500 EUR w ramach zadośćuczynienia oraz podjęcie wszelkich niezbędnych środków, aby uniknąć podobnych naruszeń w przyszłości.

54. Ze względu na charakter zobowiązań zawartych w deklaracji Rządu, Trybunał uważa, że dalsze badanie skargi nie jest uzasadnione. Decyzja ta pozostaje bez uszczerbku dla możliwości skarżącego, by mógł skorzystać z wszelkich dostępnych środków dochodzenia zadośćuczynienia. To samo odnosi się do skargi na podstawie art. 2 Protokołu nr 7, której istota jest taka sama, co skargi na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji dotyczącej długości postępowania karnego (zob. § 38 in fine). Trybunał uznaje, że z powodu poszanowania praw człowieka zagwarantowanych w Konwencji i jej Protokołach nie jest wymagane dalsze badanie tej części skargi (art. 37 ust. 1 in fine).

55. Odpowiednio, sprawa powinna zostać wykreślona z listy wtedy, gdy skarga odnosi się do paragrafów 28, 37 i 38 tej decyzji.”

21. W tej samej decyzji Trybunał uznał za dopuszczalną skargę dotyczącą warunków osadzenia skarżącego (art. 3) oraz odmowy pozwolenia skarżącemu na obecność podczas przesłuchania przed Sądem Najwyższym, a także odrzucił wszystkie pozostałe skargi, włącznie z tą dotyczącą nierzetelnego postępowania karnego w związku z dopuszczeniem dowodu uzyskanego pod przymusem (art. 6). W ostatnim punkcie Trybunał podnosi, co następuje:

„39. Powołując się na art. 6 ust. 1 i 2, art. 7 i art. 14 Konwencji, skarżący wskazał na ogólną niesprawiedliwość wyroku za napaść, rzekomo popełnioną w kwietniu 1988 r. W ramach tego podkreślił, że zeznanie zostało złożone pod przymusem oraz że sąd kilkakrotnie odrzucił jego wnioski o konfrontację. Ponadto skarżący utrzymuje, że został surowo skazany jedynie z powodu pochodzenia etnicznego i społecznego, a także z powodu jego wcześniejszych wyroków.

...

84. Trybunał, mając na uwadze wszystkie dowody będące w jego posiadaniu, a także swoją właściwość do zbadania postawionych zarzutów, stwierdza, że nie nic nie wskazuje na to, by doszło do naruszenia praw i wolności zagwarantowanych w przepisach, na które powołuje się skarżący. W szczególności Trybunał zwraca uwagę, że jego funkcją nie jest zajmowanie się błędami dotyczącymi stanu faktycznego czy też naruszeniami prawa, rzekomo popełnionymi przez sądy krajowe, chyba że naruszyły one prawa i wolności chronione Konwencją, co nie jest przedmiotem tej sprawy (zob. m.in., Khan przeciwko Wielkiej Brytanii, nr 35394/97, § 34, ETPC 2000‑V).

85. Oznacza to, że skargi te są w sposób oczywisty nieuzasadnione i muszą zostać odrzucone, zgodnie z art. 35 ust. 3 i 4 Konwencji”.

22. W dniu 1 grudnia 2009 r. Trybunał wydał wyrok w sprawie Jeronovičs przeciwko Łotwie (nr 547/02) – stwierdzając naruszenie art. 3 Konwencji (warunki osadzenia) oraz art. 6 ust. 1 (odmowa pozwolenia na uczestnictwo w przesłuchaniu przed Sądem Najwyższym) i przyznał 5 000 EUR w ramach zadośćuczynienia za krzywdy doznane z powodu naruszenia art. 3.

C. Dalsze postępowanie przed łotewskimi organami władzy służące wznowieniu postępowania karnego

23. W dniu 11 października 2010 r. skarżący skierował do prokuratury wniosek o wznowienie postępowania karnego, w którym został skazany (zob. § 13 powyżej), a także postępowania dotyczącego jego złego traktowania przez policjantów (zob. § 16 powyżej). Skarżący powołał się na jednostronną deklarację Rządu, złożoną w dniu 30 kwietnia 2008 r. oraz art. 655(3), 656(3) i 657 Kodeksu postępowania karnego (zob. § 28-31 poniżej).

24. W dniu 17 listopada 2010 r. prokurator załączył do Sądu Okręgowego w Rydze odrzucony wniosek skarżącego, ustalając, że nie istnieją żadne podstawy pozwalające na wznowienie postępowania karnego, o którym mowa w art. 655(2) Kodeksu postępowania karnego. Prokurator ustalił także, że:

„...Sprawa Jeronovičs przeciwko Łotwie (nr 547/02) zawiera jednostronną deklarację Rządu, której wnioski mogą znajdować zastosowanie tylko w odniesieniu do okoliczności oraz wydarzeń badanych w zakresie tej sprawy. Nie można wyciągnąć wniosku z wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r. wydanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, że Trybunał zbadał i ocenił wszelkie działania organów ścigania podczas dochodzenia wstępnego w postępowaniu karnym ... Odpowiednio, wnioski przyjęte w wyroku [Trybunału] z dnia 1 grudnia 2009 r. oraz z jednostronnej deklaracji Rządu wydanej w dniu 30 kwietnia 2008 r. nie mogą zostać zastosowane czy też powiązane z postępowaniem karnym...”.

25. W apelacji złożonej w dniu 9 grudnia 2010 r. skarżący stwierdził, że istniały podstawy prawne do wznowienia postępowania karnego dotyczącego jego złego traktowania, gdyż jednostronna deklaracja Rządu wyraźnie stwierdziła naruszenie art. 3 Konwencji – tj. okoliczność, która doprowadziła Trybunał do skreślenia skargi. Skarżący twierdził też, że w tamtym czasie jego sprawa była badana przez sądy krajowe i że organy sądowe były nieświadome, iż dochodzenie dotyczące złego traktowania było prowadzone z naruszeniem art. 3.

26. W ostatecznej decyzji z dnia 20 grudnia 2010 r. prokurator wyższej rangi utrzymał w mocy decyzję wydaną w dniu 17 listopada 2010 r. Prokurator stwierdził, że na podstawie art. 655(2) Kodeksu postępowania karnego tylko te postępowania karne, które zakończyły się prawomocnym wyrokiem sądu lub decyzją mogą zostać wznowione i tylko pod warunkiem, że podstawa do wniosku o wznowienie widnieje między tymi ujętymi w tym przepisie. Prokurator ustalił też, co następuje:

„Badając powyższe, ustaliłem, że konkluzja prokuratora zawarta w decyzji z dnia 17 listopada 2010 r. jest ważna i uzasadniona, co skutkuje tym, że Pana wniosek z dnia 11 października 2010 r. o wznowienie postępowania karnego w sprawach nr 06725198 i 50207598 na podstawie nowych okoliczności nie stosuje się do żadnego z warunków przewidzianych w art. 655(2) Kodeksu postępowania karnego, co mogłoby tworzyć podstawy do wznowienia wymienionych wyżej postępowań karnych. Podczas badania wniosku prokurator stwierdził, iż nie istnieje jakakolwiek taka przesłanka, dlatego też uznaję za zasadną decyzję prokuratora o odrzuceniu wniosku o wznowienie postępowań karnych o numerach 06725198 i 50207598 wskazującego na pojawienie się nowych okoliczności.

Jak już zauważono, Kodeks postępowania karnego określa szczegółowo wszystkie okoliczności, które powinny zostać rozpatrzone jako nowe ujawnione okoliczności oraz podstawy tego, które postępowanie karne, zakończone prawomocnym wyrokiem lub decyzją sądu, może zostać wznowione. Kodeks postępowania karnego nie zawiera żadnych przepisów dotyczących rozszerzenia tych okoliczności. Podczas badania Pana skargi nie ustaliłem żadnej ujawnionej okoliczności przewidzianej przez art. 655(2) Kodeksu postępowania karnego. Podobnie, nie znalazłem żadnej opinii wydanej przez międzynarodowe organy sądowe związanej z decyzją łotewskiego sądu w sprawie nr 50207598 ani ustalenia, że wyrok wydany przez Wydział Karny Sądu Okręgowego w Rydze, który uprawomocnił się w dniu 27 września 2000 r. jest niezgodny z prawem międzynarodowym i przepisami obowiązującymi na Łotwie. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie wydał żadnej takiej opinii w swym wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r. czy też w swej decyzji z dnia 10 lutego 2010 r., w której międzynarodowy trybunał badał Pana wniosek. Chciałbym też zaznaczyć, że w przeciwieństwie do Pana zarzutów, Europejski Trybunał Praw Człowieka w swej decyzji z 10 lutego 2009 r. stwierdził, że w podejmowaniu decyzji dotyczącej złego traktowania przez policjantów nie ustalił naruszenia przepisów i reguł prawa międzynarodowego.

W Pana wniosku podkreślono, że postępowanie karne w sprawach nr 06725198 oraz 50207598 powinno zostać wznowione ze względu na jednostronną deklarację Rządu Republiki Łotewskiej, wspomnianą przez Pełnomocnika Republiki Łotewskiej w dniu 30 kwietnia 2008 r., w której Rząd Republiki Łotewskiej stwierdza, że złe traktowanie Viktorsa Jeronovičsa przez policjantów, skuteczność śledztwa w sprawie skargi skarżącego, dostęp do pomocy prawnej oraz skutecznego środka, aby ubiegać się o odszkodowanie, długość postępowania karnego, a także brak skutecznego środka nie były zgodne ze standardami wynikającymi z art. 3, 5 ust. 5, 6 ust. 1, 13 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Chciałbym jasno stwierdzić, że zgodnie z art. 655(2) Kodeksu postępowania karnego, wspomniana wyżej jednostronna deklaracja wydana przez Rząd Republiki Łotewskiej nie jest uznana za nową ujawnioną okoliczność i dlatego też nie może być rozpatrywana jako podstawa do wznowienia postępowania karnego w sprawach nr 06725198 i 50207598.

W świetle powyższych rozważań, nie istnieje żaden powód, aby podważyć decyzję [...] z dnia 17 listopada 2010 r. dotyczącą odmowy wznowienia postępowania karnego w świetle nowych ujawnionych okoliczności...”.

II. WŁAŚCIWE PRAWO I DOKUMENTY KRAJOWE ORAZ MIĘDZYNARODOWE

A. Właściwe prawo krajowe

1. Właściwe części Kodeksu postępowania karnego

27. Artykuł 393, będący częścią Tytułu VII, dotyczy postępowania karnego przygotowawczego i przewiduje wznowienie zakończonego postępowania karnego lub zakończonego śledztwa. Brzmi on następująco:

“(1) Upoważniona zgodnie z odpowiednią procedurą osoba może wznowić zakończone postępowanie lub śledztwo przeciwko indywidualnej osobie poprzez uchylenie decyzji kończącej te postępowania, w których ustalono, że nie ma podstaw prawnych do wydawania decyzji czy też w których nowe okoliczności zostały ujawnione, o czym, gdy decyzja została wydana, osoba kierująca postępowaniem nie wiedziała, jeśli okoliczności te znacznie wpłynęły na wydanie decyzji.

(2) Postępowanie przygotowawcze oraz postępowanie karne może zostać wznowione, jeśli odpowiedzialność karna nie ulega przedawnieniu.

28. Artykuły 655-657 są częścią Tytułu XIII, który dotyczy rewizji prawomocnych wyroków sądów oraz decyzji sądów.

29. Artykuł 655 ustanawia zasady, wedle których zakończone postępowania karne mogą zostać wznowione, na podstawie nowych ujawnionych okoliczności:

“(1) Postępowanie karne zakończone prawomocnym wyrokiem sądu może zostać wznowione na podstawie nowych ujawnionych okoliczności.

(2) Następujące okoliczności są uznane za nowo ujawnione:

1) fałszywe zeznania świadomie złożone przez ofiarę lub świadka, fałszywe ustalenia czy też fałszywe tłumaczenie świadomie złożone przez biegłego, sfałszowany materiał dowodowy, sfałszowane decyzje czy też nagrania z przesłuchania, a także inne sfałszowane dowody, na podstawie których sprawa, w której wydano prawomocny wyrok sądu została rozpoznana w sposób niezgodny z prawem;

2) złe zamiary sędziego, prokuratora czy też śledczego, na podstawie których sprawa, w której wydano prawomocny wyrok sądu została rozpoznana w sposób niezgodny z prawem.

3) inne okoliczności, które nie były znane sądowi, gdy wydawał on swą decyzję oraz takie, które rozpatrywane łącznie lub osobno wskazywały, że osoba nie jest winna lub popełniła mniej poważny czyn albo bardziej poważną zbrodnię niż tę, za którą została skazana, a także te, które są dowodem winy uniewinnionej osoby lub osoby, wobec której postępowanie zostało zakończone;

4) ustalenia lub interpretacje Trybunału Konstytucyjnego dotyczące braku zgodności przepisów prawnych z Konstytucją, na podstawie których uprawomocnił się wyrok lub decyzja;

5) ustalenia dokonane przez międzynarodowe organy sądowe, w myśl których skutek wyroku lub decyzji wydanej w Łotwie był niezgodny z wiążącymi przepisami i regułami prawa międzynarodowego.

(3) Jeśli wydanie wyroku nie jest możliwe z powodu upływu okresu przedawnienia, została ogłoszona amnestia, pojedyncze osoby otrzymały ułaskawienie lub oskarżony zmarł, istnienie nowych ujawnionych okoliczności, o których mowa w ust. 2, akapicie 1 i 2 tego ustępu, powinno zostać określone w śledztwie, które powinno zostać przeprowadzone zgodnie z procedurami, jakie przewiduje się w tym ustępie.

...”

30. Na podstawie art. 656(1), ponowne orzekanie o uniewinnieniu czy też wydanie decyzji sądu kończącej postępowanie karne jest dozwolone tylko przy zachowaniu ustawowego terminu, w którym możliwe jest wyegzekwowanie odpowiedzialności karnej i nie później niż rok po ustaleniu nowych ujawnionych okoliczności.

31. Zgodnie z art. 657 prokurator ma prawo do wznowienia postępowania karnego na podstawie nowych ujawnionych okoliczności. Jeśli prokurator odmówi wznowienia postępowania karnego w świetle tych okoliczności, musi podać powód swojej decyzji oraz powiadomić skarżącego poprzez przesłanie mu kopii swej decyzji oraz zawiadomienia go o prawie do odwołania się od tej decyzji w ciągu dziesięciu dni od jej otrzymania do prokuratora wyższego szczebla, którego decyzja nie jest przedmiotem odwołania.

2. Odpowiednie części ustawy o prokuraturze (Prokuratūras likums)

32. Artykuł 16 stanowi, co następuje:

“(1) Po otrzymaniu informacji dotyczącej naruszenia prawa prokurator powinien podjąć sprawę, zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie, jeśli

i) informacja dotyczy przestępstwa;

...

(2) Prokurator ma obowiązek podjąć koniecznie środki, aby chronić prawa i słuszny interes osoby i państwa, jeśli

i) Prokurator Generalny lub Główny Prokurator uznają, że istnieje potrzeba, aby podjąć daną sprawę; ...

ii) obowiązek ten jest przewidziany przez inne ustawy ...

(3) Prokurator powinien także podjąć daną sprawę, jeśli otrzymał zgłoszenie od osoby, która stwierdziła, że doszło do naruszania jej praw lub słusznego interesu oraz jeśli zgłoszenie to zostało ocenione przez odpowiednią instytucję państwa, która odmówiła naprawienia naruszenia prawa odnoszącego się do zgłoszenia lub nie dała odpowiedzi w ustawowo określonym czasie. ...”

33. Artykuł 17 zawiera uprawnienia prokuratora podczas rozpoznawania wniosków:

“(1) Podczas rozpoznawania wniosków, zgodnie z prawem, prokurator ma prawo do

i) żądania i otrzymania nakazu nadzorującego, dokumentów i innych informacji od organów władzy administracyjnej ..., oraz do wejścia bez przeszkód do pomieszczeń tych organów;

ii) nakazania kierownikom i innym urzędnikom ... instytucji i organizacji przeprowadzenia badań, audytów oraz ekspertyz i przedłożenia ich wyników oraz zapewnienia obecności biegłego w badaniach przeprowadzanych przez prokuratora;

iii) do wzywania osób i uzyskiwania od nich wyjaśnień odnośnie do naruszenia prawa...

(2) W zależności od natury naruszenia, podczas podejmowania decyzji o naruszeniu prawa, prokurator ma obowiązek

...

iii) występowania z powództwem sądowym;

iv) wszczęcia śledztwa; lub

v) wszczęcia [postępowania na podstawie] dotyczącego odpowiedzialności administracyjnej lub dyscyplinarnej”.

B. Konwencja wiedeńska o prawie traktatów (1969)

34. Konwencja wiedeńska o prawie traktatów, która weszła w życie w dniu 27 stycznia 1980 r., w art. 27 stanowi:

Prawo wewnętrzne a przestrzeganie traktatów

 “Strona nie może powoływać się na postanowienia swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu. Reguła ta nie narusza w niczym artykułu 46.”

C. Właściwe dokumenty Rady Europy

35. Zalecenie Nr R (2000) 2 Komitetu Ministrów Rady Europy dla państw członkowskich w sprawie ponownego rozpatrywania lub wznawiania pewnych spraw na poziomie krajowym na skutek wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przewiduje, co następuje:

“Komitet Ministrów, działając zgodnie z artykułem 15.b Statutu Rady Europy,

Zważywszy, że celem Rady Europy jest osiągnięcie większej jedności jej członków;

Mając na względzie na Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej „Konwencja”);

Zauważając, iż zgodnie z Artykułem 46 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) Wysokie Umawiające się Strony zaakceptowały zobowiązanie do przestrzegania ostatecznego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka („Trybunał”) we wszystkich sprawach, w których są stronami oraz, że Komitet Ministrów czuwa nad jego wykonaniem;

Mając na względzie, iż w pewnych okolicznościach wspomniane powyżej zobowiązanie może wymagać przyjęcia środków, innych niż słuszne zadośćuczynienie orzeczone przez Trybunał zgodnie z artykułem 41 Konwencji oraz/lub środków ogólnych, które zagwarantują, iż pokrzywdzona strona zostanie przywrócona, jak tylko to jest możliwe, do tego samego stanu w jakim się znajdowała przed naruszeniem Konwencji (restitutio in integrum);

Zauważając, iż to odpowiednie władze państwa pozwanego są władne w podjęciu decyzji, jakie środki są najbardziej odpowiednie dla przywrócenia restitutio in integrum, biorąc pod uwagę środki dostępne w krajowym porządku prawnym;

Mając jednak na względzie, iż praktyka Komitetu Ministrów w nadzorze nad wykonaniem wyroków Trybunału wykazuje, iż w wyjątkowych okolicznościach ponowne rozpatrzenie sprawy lub wznowienie postępowania udowodniły, iż są najbardziej skutecznym, jeśli nie jedynym, środkiem dla osiągnięcia restitutio in integrum,

I.Wzywa, w świetle tych rozważań, Wysokie Układające się Strony do zapewnienia, iż na poziomie krajowym istnieją odpowiednie możliwości uzyskania, jeśli tylko jest to możliwe, restitutio in integrum;

II. Zachęca w szczególności Wysokie Układające się Strony do zbadania swoich krajowych systemów prawnych w celu zapewnienia iż istnieją odpowiednie możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy, łącznie ze wznowieniem postępowania, w przypadkach, w których Trybunał stwierdził naruszenie Konwencji, w szczególności, gdy:

i.pokrzywdzona strona w dalszym ciągu odczuwa bardzo poważne negatywne konsekwencje, wynikające z rezultatu spornej decyzji krajowej, które nie zostały wystarczająco naprawione poprzez słuszne zadośćuczynienie i nie mogą zostać skorygowane, za wyjątkiem ponownego rozpatrzenia lub wznowienia, oraz

ii. wyrok Trybunału prowadzi do wniosku, iż

(a) kwestionowana decyzja krajowa jest w swoim meritum sprzeczna z Konwencją, lub

(b) stwierdzone naruszenie wynika z błędów proceduralnych lub wad o takim ciężarze, iż nasuwa się poważna wątpliwość co do wyniku zaskarżonego postępowania krajowego”.

36. Uzasadnienie do zalecenia nr R (2000) 2 Komitetu Rady Ministrów zawiera m.in. następujące komentarze:

“...10. Praktyka organów Konwencji pokazuje, że w dziedzinie prawa karnego najważniejsze jest, aby ponowne rozpoznanie sprawy, włączając wznowienie postępowania, miało najwyższą wagę. Zalecenie nie jest wszakże ograniczeniem dla prawa karnego, lecz obejmuje każdą kategorię spraw, w szczególności te spełniające kryteria wymienione w akapicie (i) oraz (ii). Celem dodatkowych kryteriów jest wskazanie tych wyjątkowych sytuacji, w których założenia zabezpieczenia praw jednostki i skutecznej implementacji wyroków Trybunału przeważają nad zasadami doktryny res judicata, w szczególności tej dotyczącej pewności prawa, niezależnie od niewątpliwej wagi tych zasad.

11. Akapit (i) obejmuje te sytuacje, w których strona pokrzywdzona doznaje poważnych negatywnych konsekwencji, nie znikających z tytułu zadośćuczynienia z powodu wyniku postępowania krajowego. Jest stosowany w szczególności wobec osób, które zostały skazane na długi wyrok oraz tych, które są wciąż pozbawione wolności, a organy Konwencji badają „sprawę”. ...

... Sytuacje wyrażone w lit. (b) występują na przykład wtedy, gdy strona poszkodowana nie ma czasu ani warunków na przygotowanie swej obrony w postępowaniu karnym, w którym wyrok został oparty na zeznaniu otrzymanym w wyniku tortur lub ...”.

PRAWO

I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ART. 3 I 13 KONWENCJI

37. Skarżący uznał, że niezależnie od faktu, iż w decyzji z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie Jeronovičs przeciwko Łotwie (nr 547/02) Trybunał przyjął jednostronną deklarację Rządu, w której Rząd przyznał, że zaszły różnego rodzaju naruszenia praw chronionych przez Konwencję, w tym także złe traktowanie przez policję i odmowę prokuratora wznowienia dwóch postępowań karnych w związku z tym. Odmowa ta pozbawiła skarżącego wszelkich środków związanych z podnoszonymi zarzutami naruszenia art. 3 i 13 Konwencji, które brzmią następująco:

Art. 3

„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.

Art. 13

„Każdy, czyje prawa i wolności zawarte w niniejszej konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe”.

A. Zakres rozpoznania sprawy przez Trybunał

38. Trybunał na wstępie odnotowuje, że w swych obserwacjach skarżący zarzucał także, iż organy władzy odmówiły wznowienia postępowania karnego, co doprowadziło do jego skazania. Rząd również podniósł tę kwestię. Jednakże skarga ta została oddalona przez Trybunał w jego decyzji z dnia 9 października 2012 r. (zob. § 4 powyżej).

Trybunał oceni zatem te fakty, które odnoszą się do skargi skarżącego na podstawie art. 3 i 13 Konwencji dotyczącej odmowy organów władzy krajowej wznowienia postępowania karnego z powodu skargi skarżącego na złe traktowanie przez policjantów.

B. Dopuszczalność

39. Trybunał odnotowuje, że Rząd podniósł liczne zastrzeżenia dotyczące dopuszczalności niniejszej skargi. Rząd stwierdził, że skargi skarżącego były niezgodne ratione materiae z postanowieniami Konwencji; że skarżący nie wykorzystał krajowych środków, dostępnych dla niego w prawie krajowym; nie złożył skargi w terminie sześciu miesięcy, co stanowi limit czasowy określony w art. 35 ust. 1 Konwencji, a także nie ma statusu ofiary.

1. Ocena stron

(a) Rząd

(i) Zgodność skargi z Konwencją

40. Rząd stwierdził, że skargi skarżącego były niezgodne ratione materiae z przepisami Konwencji, jako że Konwencja ani nie przyznaje praw oskarżonym osobom trzecim lub skazanym za przestępstwo karne, ani nie gwarantuje uzyskania takiego prawa w celu wznowienia postępowania karnego, które już się zakończyło. Jakakolwiek przeciwna interpretacja kolidowałaby z zasadą pewności prawa i pomocniczości.

41. Według Rządu proceduralny aspekt art. 3 nie wymaga wznowienia postępowania, w którym Trybunał stwierdził naruszenie tego artykułu. W niniejszej sprawie, inaczej niż w sprawie Cēsnieks przeciwko Łotwie ((dec.) nr 9278/06, 6 marca 2012 r.), nie pojawił się problem wpływu złego traktowania skarżącego na rzetelność postępowania karnego wszczętego przeciwko niemu, gdyż skarga skarżącego na podstawie art. 6 Konwencji została uznana za niedopuszczalną.

42. Rząd przyznał, że Trybunał wskazał, iż w pewnych okolicznościach ponowne rozpoznanie sprawy lub wznowienie postępowania będzie najbardziej skutecznym – jeśli nie jedynym – środkiem do osiągnięcia restitutio in integrum. Jednakże podkreślano, że w większości sprawy, w których Trybunał stwierdził, iż ponowne rozpoznanie sprawy lub wznowienie sprawy było właściwym sposobem, by zadośćuczynić naruszeniu [praw konwencyjnych] dotyczyły postępowań, które odnosiły się do naruszeń standardów wynikających z art. 6 Konwencji i które miały decydujący wpływ na rozstrzygnięcie wydane w odniesieniu do skarżącego (Rząd odniósł się do Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) przeciwko Szwajcarii (nr 2) [WI], nr 32772/02, § 89, ETPC 2009 r., i Davydov przeciwko Rosji, nr 18967/07, § 27, 30 października 2014). Rząd podkreślił też, że w przeciwieństwie do na przykład otrzymania słusznego zadośćuczynienia, wznowienie postępowania jest środkiem używanym w wyjątkowych sprawach, gdyż należy mieć na względzie prawa osób trzecich, a także zasadę res judicata.

W odniesieniu do spraw karnych Rząd podkreślił również, iż wznowienie sprawy może okazać się problematyczne z powodu upływu czasu, a co za tym idzie - utraty dowodów.

43. Rząd uznał, że Zalecenie Nr R (2000) 2 Komitetu Ministrów (zob. § 36 powyżej), mimo że nie może zostać bezpośrednio zastosowane w niniejszej sprawie, zawiera przepisy, które określają podstawy do wznowienia postępowania i które w niniejszej sprawie mogłyby zostać użyte w charakterze wskazówki. Jednakże uwzględniając wyjątkową naturę tego środka, a także brak wyjątkowych okoliczności w niniejszej sprawie, Rząd stwierdził, że skarżący nie mógł powołać się na prawo, aby postępowanie karne dotyczące jego skargi na złe traktowanie zostało wznowione.

44. Rząd stwierdził też, że jednostronna deklaracja, którą złożył w skardze nr 547/02, nie powoduje powstania obowiązku wznowienia postępowania przeciwko policjantom. W jednostronnej deklaracji Rządu nie ma żadnych sugestii, iż Rząd podjął zobowiązanie do wznowienia dochodzenia. Co więcej, decyzja Trybunału także nie wymaga, aby postępowanie karne przeciwko policjantom zostało wznowione. Jedynym zadośćuczynieniem dla skarżącego zaproponowanym przez Rząd i zaakceptowanym przez Trybunał była wypłata odszkodowania. Deklaracja Rządu uznaje taką wypłatę za ostateczne rozstrzygnięcie sprawy.

45. Ponadto deklaracja Rządu całkowicie spełniła warunki, takie jak określone w sprawie Tahsin Acar przeciwko Turcji (wstępne zarzuty) [WI], nr 26307/95, §§ 75-77, ETPC 2003‑VI.

46. Ostatecznie, z decyzji Trybunału z dnia 10 lutego 2009 r. nie wynikły żadne zobowiązania co do wznowienia postępowania karnego przeciwko policjantom, gdyż ta decyzja nie może być rozpatrywana jako nowa ujawniona okoliczność w rozumieniu odpowiednich przepisów krajowych, jako że nie zawiera ani nowych faktów, ani dodatkowych dowodów, które mogłyby naprawić błędy w dochodzeniu (zob. § 29 i 31 powyżej).

(ii) Domniemane niewyczerpanie środków krajowych oraz przestrzeganie 6-miesięcznego terminu

47. Rząd utrzymuje z jednej strony, że skarżący nie wyczerpał wszystkich dostępnych mu środków krajowych, gdyż mógł wnieść o zadośćuczynienie od sprawców złego traktowania na podstawie art. 1635 oraz 1779 Kodeksu cywilnego. Stwierdzono, że zakończone postępowania karne były niezależne od postępowań cywilnych, gdyż wynik postępowania karnego, pomimo swojej istotności, nie miał decydującego wpływu na wynik postępowania cywilnego. Powołano się na to w związku ze sprawą Y przeciwko Łotwie (nr 61183/08, § 71, 21 października 2014 r.), a także na orzecznictwo krajowe, włączając wyrok z dnia 31 października 2012 r. Sądu Okręgowego w Rydze, który przyznał zadośćuczynienie za złe traktowanie przez policjantów na kwotę około 1 420 EUR.

48. Z drugiej strony wniosek skarżącego o wznowienie postępowania, oparta na art. 393 i 655-657 Kodeksu postępowania karnego nie bya skutecznym środkiem i nie powinien być brany pod uwagę przy obliczaniu sześciomiesięcznego terminu.

Ściślej rzecz biorąc, powołując się na orzecznictwo Trybunału, takie jak w sprawie H. przeciwko Islandii ((dec.) nr 29785/07, 27 września 2011 r.), Rząd twierdzi, iż przepisy krajowe, na które powołuje się skarżący, czyli art. 393 i 655-657 Kodeksu postepowania karnego, pomimo że stanowią ogólne podstawy prawne do wznowienia zamkniętego już postępowania, nie są odpowiednie w sprawie skarżącego, ponieważ jego skarga dotycząca wznowienia postępowania opierała się na jednostronnej deklaracji Rządu złożonej w jego sprawie. Artykuł 393 jest nierozerwalnie związany z art. 655, w którym art. 655(2)(3) odnosi się do definicji „nowych ujawnionych okoliczności”, a mianowicie do tych okoliczności, które były nieznane sądowi lub prokuratorowi w czasie wydawania wyroku lub decyzji oraz tych, które osobno lub wraz z poprzednimi ustalonymi okolicznościami wskazywały, iż osoba zainteresowana była lub nie była winna czy też popełniła mniej lub bardziej poważny czyn niż ten, za który została skazana (zob. § 29 powyżej). Ani jednostronna deklaracja złożona w sprawie nr 547/02, na którą powołał się skarżący, uznając ją za podstawę do wznowienia dochodzenia, ani decyzja Trybunału o skreśleniu z dnia 10 lutego 2009 r. nie może być rozpatrywana jako nowa ujawniona okoliczność, gdyż nie zawierają one nowych informacji lub faktów, które byłyby istotne dla śledztwa co do złego traktowania skarżącego, to znaczy umożliwienia naprawy błędów w tym dochodzeniu.

Jednakże, wnosząc swoją skargę w dniu 26 lipca 2010 r., czyli w czasie dłuższym niż sześć miesięcy po zakończeniu zaskarżonego postępowania karnego, nie można uznać, iż skarżący spełnił wymóg odnoszący się do 6-miesięcznego terminu wynikający z art. 35 Konwencji.

(iii) Utrata statusu ofiary

49. Rząd uznał, że skarżący nie mógł dłużej twierdzić, iż jest ofiarą jakiegokolwiek naruszenia swych praw na podstawie art. 3 i 13 Konwencji. Wskazano, iż Rząd przyznał w jednostronnej deklaracji zaakceptowanej w decyzji Trybunału z dnia 20 lutego 2010 r., że zaszły naruszenia wymienionych wyżej artykułów i wypłacił skarżącemu odszkodowanie wynoszące 4 500 EUR, czym zapewnił odpowiednie zadośćuczynienie za naruszenia stwierdzone w swej jednostronnej deklaracji.

(b) Skarżący

(i) Zgodność skargi z Konwencją

50. Skarżący uznał, że Rząd Łotwy, niezależnie od uznania naruszenia jego praw na podstawie art. 3 oraz wypłaty zadośćuczynienia, był zobowiązany do naprawy wymienionych naruszeń na tyle, na ile to w praktyce możliwe. Fakt, iż Konwencja nie zawiera mechanizmów nadzorowania wykonywania decyzji Trybunału, w której Trybunał zadecydował o skreśleniu skargi z listy spraw (z wyjątkiem sytuacji, w których przyznanie kosztów zostało uwzględnione w decyzji) nie oznacza, że skreślenie decyzji w związku z jednostronną deklaracją powinno zostać bez nadzoru ze strony Rady Europy. Biorąc pod uwagę art. 1, 19 i 32 Konwencji, jak i uwzględniając ogólne wartości i ducha Konwencji należy dokonać interpretacji, z której wynika opisany wcześniej skutek. Przyjęcie, że państwo miało obowiązek prawny, aby położyć kres naruszaniu Konwencji i naprawić wyrządzone przez nie szkody tylko wtedy, gdy Trybunał wydał wyrok, a nie wtedy, gdy państwo samo stwierdziło naruszenie praw skarżącego w złożonej przez siebie jednostronnej deklaracji, byłoby niezgodne z istotą Konwencji. Rząd nie powinien swobodnie wybierać, czy ma zapewnić zadośćuczynienie za naruszenie praw skarżącego, czy też ma go nie zapewniać.

51. W sytuacji, gdy Rząd wydał jednostronną deklarację, a Trybunał ją zaakceptował i skreślił skargę z listy spraw, co było wbrew woli skarżącego, Rząd powinien zagwarantować, że zostaną podjęte indywidualne środki jako środki naprawcze za naruszenie praw skarżącego. W swej jednostronnej deklaracji Rząd zobowiązał się do „zapewnienia skutecznego środka”.

Wznowienie postępowania karnego w sprawie nr 50207598 dotyczącej złego traktowania skarżącego przez policjantów było jedynym środkiem mogącym skorygować decyzję o zakończeniu postępowania karnego przeciwko policjantom oraz stwierdzić odpowiedzialność policjantów i zapewnić ich ukaranie.

52. Skarżący odniósł się także do następującego zdania z § 54 decyzji Trybunału z dnia 10 lutego 2010 r. (skarga nr 547/02), skreślającego skargę skarżącego dotyczącą złego traktowania oraz braku skutecznego dochodzenia: „Decyzja ta pozostaje bez uszczerbku dla możliwości skarżącego, by mógł skorzystać z wszelkich dostępnych środków dochodzenia zadośćuczynienia” („Cette décision ne préjuge en rien de la possibilité pour le requérant d’exercer, le cas échéant, d’autres recours afin d’obtenir réparation”).

Skarżący uznał, że tekst jednostronnej deklaracji złożonej w sprawie nr 547/02 dał Trybunałowi powód do stwierdzenia, iż Rząd powinien zapewnić skuteczny środek nie tylko w formie wypłaty kwoty pieniędzy wspomnianej w jednostronnej deklaracji, lecz także w formie skutecznego dochodzenia w sprawie skargi skarżącego dotyczącej złego traktowania przez policjantów. Zostało to stwierdzone na podstawie tego, iż Trybunał uznał zbadanie tej części skargi za konieczne.

53. Orzecznictwo Trybunału dotyczące wyboru przez państwo środków, poprzez które zwalniane jest ono ze swych pozytywnych obowiązków na podstawie art. 46 Konwencji, stosowane jest m.in. do obowiązków państwa w związku z wykonywaniem skreślonej decyzji po złożeniu jednostronnej deklaracji (skarżący odniósł się do Scozzari i Giunta przeciwko Włochom [WI], nr. 39221/98 i 41963/98, § 249, ETPC 2000‑VIII; Broniowski przeciwko Polsce [WI], nr 31443/96, § 194, ETPC 2004‑V; Assanidze przeciwko Gruzji [WI], nr 71503/01, §§ 202-203, ETPC 2004‑II; Del Río Prada przeciwko Hiszpanii [WI], nr 42750/09, § 138, ETPC 2013; Fatullayev przeciwko Azerbejdżanowi, nr 40984/07, §§ 176-177, 22 kwietnia 2010 r.; oraz Oleksandr Volkov przeciwko Ukrainie, nr 21722/11, § 208, ETPC 2013).

54. Tak też było w niniejszej sprawie, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż Trybunał stwierdził naruszenie art. 3 w związku z podobnymi zarzutami złego traktowania oraz braku skuteczności dochodzenia krajowego zgłoszonymi przez współoskarżonego skarżącego (skarżący odniósł się do Vovruško przeciwko Łotwie, nr 11065/02, 11 grudnia 2012 r.). Decyzja z dnia 19 marca 2011 r. umarzająca postępowanie karne przeciwko policjantom dotyczyła zarówno skarżącego, jak i Vovruško. Pomimo że Vovruško i skarżący byli w podobnej sytuacji w związku z ich złym traktowaniem oraz brakiem skuteczności dochodzenia, skarżący został potraktowany inaczej niż Vovruško. Dlatego też w związku z tym skarżący zarzucił, że w wyniku wyroku Trybunału dotyczącego skargi wniesionej przez Vovruško, na podstawie art. 655(2)(5) Kodeksu postępowania karnego, Vovruško uzyskał możliwość wznowienia jego obu postępowań przeciwko policjantom, którzy przypuszczalnie źle traktowali dwóch mężczyzn.

55. Podczas gdy restitutio in integrum nie jest konieczne we wszystkich sprawach, Rząd Łotwy powinien wybrać środki, które będą zarówno skuteczne, jak i umożliwiające naprawienie szkody. Rząd powinien podjąć ogólne i indywidualne środki, aby położyć kres naruszeniom stwierdzonym w jego jednostronnej deklaracji. Zadaniem Trybunału było zbadanie, czy charakter naruszenia zostawił pozwanemu Rządowi wybór co do użycia środka innego niż wznowienie dochodzenia dotyczącego odpowiedzialności policjantów.

56. Rząd nigdy nie zasugerował, że dla podjęcia dochodzenia w przedmiocie zarzutów skarżącego jest dostępny jakikolwiek inny mechanizm.

57. Odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania karnego, a w szczególności artykuł 655, należy interpretować tak, aby zapewnić wznowienie postępowania karnego w następstwie skreślenia skargi z listy spraw w wyniku decyzji Trybunału opierającej się na deklaracji jednostronnej.

58. Skarżący stwierdził też, że zasada pewności prawa nie uniemożliwia Rządowi wznowienia postępowania.

Łotewskie organy władzy nigdy nie zbadały przedmiotu skargi skarżącego i nigdy nie miały szansy na znalezienie równowagi między potrzebą zapewnienia restitutio in integrum a wymogiem pewności prawa. Chociaż obowiązek pewności prawa może przeważać nad potrzebą zapewnienia restitutio in integrum, państwo ma obowiązek znalezienia równowagi między tymi dwoma wymogami podczas badania wniosku skarżącego o wznowienie postępowania karnego przeciwko policjantom.

59. W każdym razie, Trybunał był właściwy, aby podjąć decyzję, czy działania Rządu lub ich brak stanowiły naruszenie jakiegokolwiek artykułu Konwencji. Odmowa ponownego rozpoznania skargi skarżącego doprowadziła do sytuacji, w której zakaz określony w art. 3 stał się w praktyce nieskuteczny. Co więcej, skarga skarżącego, w której zarzucał władzy krajowej brak skutecznego środka co do uzyskania odszkodowania za konsekwencje naruszenia jego praw powinna być zbadana na podstawie art. 13 Konwencji.

(ii) Domniemane niewyczerpanie środków krajowych oraz dochowanie 6-miesięcznego terminu

60. Skarżący wniósł do Trybunału o odrzucenie tych argumentów.

Skarżący w pierwszej kolejności stwierdził, że nie dąży do uzyskania zadośćuczynienia, lecz raczej do wznowienia postępowania karnego dotyczącego jego złego traktowania przez policjantów. W związku z tym stwierdził, że wznowienie postępowania było jedynym środkiem, pozwalającym na stwierdzenie odpowiedzialności wskazanych policjantów i ukaranie ich. Stwierdził dalej, że Rząd nigdy nie wskazał, iż jest dostępny jakikolwiek inny mechanizm, który pozwoli na zbadanie jego skargi.

Tym samym skarżący wyczerpał środki, które w teorii były dla niego dostępne, a mianowicie wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 655 i 657 Kodeksu postępowania karnego. Jednakże, zważywszy na interpretację przyjętą przez prokuratora, środek ten okazał się być nieskuteczny. W związku z tym skarżący skrytykował formalne podejście dotyczące odrzucenia jego skargi o wznowienie oraz stwierdził, że art. 655(2)(5) powinien być interpretowany w świetle ogólnej zasady zawartej w art. 655(3), w celu zapewnienia wznowienia postępowania karnego.

61. Skarżący uznał, że z wyżej wymienionych powodów, sytuacja w jego sprawie była zupełnie inna niż ta w wyżej przywoływanej sprawie H. przeciwko Islandii. Skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie wznowienie postępowania karnego, oparte na art. 655-657 Kodeksu postępowania karnego, nie powinno być rozpatrywane jako „wyjątkowy środek” (skarżący odwołał się do Withey przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 59493/00, ETPC 2003‑X), lecz tak naprawdę było jedynym dostępnym dla niego środkiem, aby uzyskać zadośćuczynienie za naruszenie jego praw zapewnionych w art. 3 Konwencji.

62. Tym samym, dla celów niniejszej skargi wniosek o wznowienie postępowania karnego, który został odrzucony poprzez decyzję z dnia 20 grudnia 2010 r., powinien zostać wzięty pod uwagę. Według skarżącego jego skarga została wniesiona z dochowaniem 6-miesięcznego terminu, co wymagane jest w art. 35 Konwencji.

(iii) Utrata statusu ofiary

63. Skarżący podtrzymuje, że był ofiarą naruszenia art. 3 i 13 Konwencji, gdyż wypłata odszkodowania przez Rząd, będąca następstwem jednostronnej deklaracji Rządu, nie jest właściwym zadośćuczynieniem za naruszenia stwierdzone w tej deklaracji. Nigdy nie został mu zapewniony indywidualny środek na naruszenie jego praw zapewnionych w art. 3 w formie rozpoznania jego skargi dotyczącej rzekomego złego traktowania przez policjantów. Pozwany Rząd miał w obowiązku wyeliminować naruszenie stwierdzone w jednostronnej deklaracji i naprawić na ile to możliwe skutki naruszenia. Jest to wymóg stawiany przez art. 13 dotyczący zapewnienia właściwej procedury w krajowym systemie, jeśli chodzi o umożliwianie osobie poszkodowanej wnioskowanie o otrzymanie odszkodowania za skutki naruszenia jej praw.

2. Ocena Trybunału

(a) Wstępne uwagi co do orzecznictwa Trybunału i praktyki dotyczącej jednostronnych deklaracji

64. Trybunał przypomina argumenty, które należy wziąć pod uwagę podczas decydowania, czy sprawa – czy też jej część – ma zostać skreślona z listy na podstawie art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji w oparciu o jednostronną deklarację. Są to: charakter złożonej skargi, charakter i zakres środków podjętych przez pozwany Rząd w kontekście wykonywania wyroków Trybunału w jakiejkolwiek poprzedniej sprawie oraz wpływ tych środków na rozpatrywaną sprawę; charakter ustępstw zawartych w jednostronnej deklaracji, a w szczególności stwierdzenie naruszenia Konwencji i wypłata odpowiedniego odszkodowania za to naruszenie; zaistnienie odpowiedniego lub „jasnego i szerokiego” orzecznictwa w związku z tym – innymi słowy, czy podniesione kwestie są porównywalne do kwestii określonych przez Trybunał w poprzednich sprawach; sposób, w jaki Rząd zamierza zapewnić zadośćuczynienie skarżącemu i czy sposób ten umożliwia wyeliminowanie skutków zarzucanego naruszenia (zob. Tahsin Acar, wyżej cytowane, §§ 75-77).

Jeśli Trybunał uzyska satysfakcjonujące odpowiedzi na powyższe pytania, wtedy sprawdza, czy warunki określone w art. 37 ust. 1 lit. c oraz ust. 1 Konwencji in fine są spełnione (to znaczy, dalsze rozpatrywanie skargi lub jej części nie jest już uzasadnione oraz poszanowanie praw człowieka nie wymaga dalszego rozpatrywania skargi). Jeśli warunki te są spełnione, Trybunał decyduje o skreśleniu sprawy lub jej odpowiedniej części z listy spraw.

Z tych powodów Trybunał bardzo uważnie zbadał zobowiązania Rządu odnoszące się do jego jednostronnej deklaracji (zob. Tahsin Acar, wyżej cytowane, §§ 76-79 i 83-85) i tam, gdzie było to właściwe, interpretuje zakres tych zobowiązań w świetle swego orzecznictwa (zob. w kontekście skargi dotyczącej zobowiązań państwa na podstawie art. 2, Žarković i inni przeciwko Chorwacji (dec.), nr 75187/12, 9 czerwca 2015 r.).

65. W niektórych sprawach Trybunał zarządza, że jego decyzja o skreśleniu pozostała bez uszczerbku wobec prawa skarżącego do korzystania z innych środków, dostępnych na poziomie krajowym w celu otrzymania odpowiedniego zadośćuczynienia (zob. np. Josipović przeciwko Serbii (dec.), nr 18369/07, 4 marca 2008 r.; Žarskis przeciwko Łotwie (dec.), nr 33695/03, § 38, 17 marca 2009 r.; Ielcean przeciwko Rumunii (dec.), nr 76048/11, 7 października 2014 r.). W innych sprawach wskazuje nawet przepisy krajowe, które pozwolą zabiegać o wznowienie postępowania krajowego (zob. Sroka przeciwko Polsce (dec.), nr 42801/07, 6 marca 2012 r.).

66. W sprawie Žarković i inni (wyżej cytowana) Trybunał uznał, że jego decyzja co do skreślenia skargi na podstawie art. 2 i 14 Konwencji (dotyczącego braku skutecznego śledztwa w sprawie zabójstwa) po złożeniu jednostronnej deklaracji była pozbawiona wpływu na „nieprzerwane zobowiązanie Rządu do prowadzenia dochodzenia zgodnie z wymogami Konwencji”.

67. Nawet po zaakceptowaniu jednostronnej deklaracji i zdecydowaniu o skreśleniu skargi (lub jej części) z listy spraw, Trybunał ma prawo do przywrócenia tej skargi (czy też odpowiednio jej części) do swojej listy spraw, co zapewnione jest w art. 37 ust. 2 Konwencji oraz w Regule 43 § 5 (poprzednia Reguła 44 § 5) Regulaminu Trybunału (zob. m.in. Josipović, wyżej cytowane). A zatem nie jest rzadko spotykaną praktyką Trybunału wskazywanie w końcowej części swojej decyzji o skreśleniu z listy, że sprawa (lub jej część) może zostać przywrócona do listy spraw w przypadku niepowodzenia Rządu w spełnieniu warunków jednostronnej deklaracji, zaakceptowanej przez Trybunał (zob. m.in. Canbek przeciwko Turcji (dec.), nr 5286/10, 13 stycznia 2015 r.; Schulz przeciwko Niemcom (dec.), nr 4800/12, 31 marca 2015 r.; Bonomo i inni przeciwko Włochom (dec.), nr. 17634/11 i 164 innych skarg, 9 kwietnia 2015 r.; Zgromadzenie Świadków Jehowych i inni przeciwko Gruzji (dec.), nr 72874/01, 21 kwietnia 2015 r.).

68. Podczas korzystania z tego uprawnienia Trybunał nie tylko przeprowadza badanie zakresu i zasięgu różnych zobowiązań odnoszących się do deklaracji Rządu w formie zaakceptowanej w decyzji dotyczącej skreślenia, lecz także przewiduje możliwość sprawdzenia zgodności działań Rządu z jego zobowiązaniami.

Jak dotąd Trybunał przywrócił jedną sprawę do listy spraw po tym, jak wydał decyzję o skreśleniu w oparciu o jednostronną deklarację. W sprawie Aleksentseva i inni przeciwko Rosji (nr. 75025/01, 75026/01, 75028/01, 75029/01, 75031/01, 75033/01, 75034/01, 75036/01, 76386/01, 77049/01, 77051/01, 77052/01, 77053/01, 3999/02, 5314/02, 5384/02, 5388/02, 5419/02 i 8192/02, decyzje z dnia 4 września 2003 r., 23 marca 2006 r. i wyrok z dnia 17 stycznia 2008 r., §§ 14-17), Trybunał zdecydował przywrócić sprawę do listy na podstawie tego, że jednostronna deklaracja Rządu, która została zaakceptowana przez Trybunał w jego decyzji o skreśleniu sprawy z dnia 2 września 2003 r., była warunkowa w swoim wdrożeniu – innymi słowy, wypłata odszkodowania zależała od wycofania skarg. Jako że skarżący nie wycofali swoich skarg, Rząd odmówił zapłaty odszkodowania zawartego w jego deklaracji. W dniu 23 marca 2006 r. Trybunał uznał, że Rząd nie wywiązał się ze zobowiązania wypłaty odszkodowania, co było wyjątkową okolicznością, usprawiedliwiającą przywrócenie skargi do listy spraw.

69. A zatem okazuje się, iż jednostronna deklaracja Rządu może zostać poddana szczególnej analizie przez Trybunał dwa razy. Pierwszy, zanim podejmuje decyzję o skreśleniu z listy spraw – Trybunał bada charakter ustępstw zawartych w jednostronnej deklaracji, odpowiedniość odszkodowania oraz czy poszanowanie praw człowieka wymaga dalszego rozpatrywania sprawy, zgodnie z wyżej wymienionymi kryteriami (zob. § 64 powyżej). Drugi, po wydaniu decyzji o skreśleniu – Trybunał może zostać wezwany do nadzorowania implementacji zobowiązań Rządu oraz do zbadania, czy występują „wyjątkowe okoliczności (Reguła 43 § 5 Regulaminu Trybunału), które uzasadniają przywrócenie skargi (lub jej części) do listy spraw.

70. Podczas nadzorowania implementacji zobowiązań Rządu, Trybunał ma prawo do interpretowania warunków zarówno jednostronnej deklaracji, jak i własnej decyzji o skreśleniu.

71. Jednakże w niniejszej sprawie Trybunał musi najpierw rozważyć wstępne zastrzeżenia Rządu.

(b) Wstępne zastrzeżenia

(i) Zastrzeżenie odnoszące się do utraty statusu ofiary przez skarżącego

72. Trybunał odnotowuje na wstępie, iż w niniejszej sprawie skarżący wniósł skargi na podstawie art. 3 i 13 Konwencji różniące się od tych, które podniósł w skardze nr 547/02 oraz tych, które zostały objęte jednostronną deklaracją Rządu. Skarżący zarzuca, że pomimo wypłaty przez Rząd kwoty wspomnianej w jednostronnej deklaracji, ma on prawo do skutecznego dochodzenia w sprawie jego złego traktowania, które zostało naruszone przez odmowę Rządu dotyczącą wznowienia zamkniętego postępowania, która miała miejsce już po wydaniu decyzji Trybunału o skreśleniu skargi z listy spraw.

Tym samym powstaje pytanie, czy skargi te, pomimo że są powiązane z faktyczną sytuacją zbadaną w decyzji Trybunału o skreśleniu z dnia 10 lutego 2009 r., różnią się od siebie i nie wywodzą się z tej samej sytuacji.

73. W związku z tym Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie niezaprzeczalne jest to, iż nie zostało przeprowadzone żadne dochodzenie w sprawie złego traktowania skarżącego po tym, jak Trybunał wydał swą decyzję w dniu 10 lutego 2009 r. Pytanie, czy skarżący był rzeczywiście ofiarą naruszenia jego praw zapewnionych w Konwencji, biorąc pod uwagę odmowę Rządu wznowienia zakończonego postępowania wymaga określenia, czy ten ostatni miał taki obowiązek na mocy swojej jednostronnej deklaracji lub decyzji Trybunału o skreśleniu czy też z innego powodu.

Skoro pytanie to okazuje się być nierozłącznie związane z przedmiotem skargi skarżącego, Trybunał rozpozna zastrzeżenie Rządu dotyczące statusu ofiary skarżącego przy okazji badania przedmiotu skargi.

(ii) Zastrzeżenie, że skarżący nie wykorzystał krajowych środków oraz nie dochował 6-miesięcznego terminu

74. Zasada odnosząca się 6-miesięcznego terminu przewidziana w art. 35 ust. 1 ma w założeniu służyć bezpieczeństwu prawa/pewności prawa oraz do zapewnić, że sprawy, w których podnoszone są zarzuty naruszenia Konwencji są rozwiązywane w odpowiednim czasie. Chroni to organy władzy i inne osoby zainteresowane przed niepewnością w przedłużającym się czasie (zob. Mocanu i inni przeciwko Rumunii [WI], nr. 10865/09, 45886/07 i 32431/08, § 258, ETPC 2014 (fragmenty)). W końcu zapewnia, na tyle na ile to możliwe, że zarzuty są badane wtedy, gdy są wciąż aktualne, zanim upływ czasu sprawi, iż trudno będzie ustalić odpowiednie fakty i uczyni rzetelne zbadanie zaskarżonej kwestii niemalże niemożliwym (zob. Kelly przeciwko Wielkiej Brytanii, nr 10626/83, decyzja Komisji z dnia 7 maja 1985 r., Decyzje i Sprawozdania 42, s. 205; Baybora i inni przeciwko Cyprowi (dec.), nr 77116/01, 22 października 2002 r.; Denisov przeciwko Rosji (dec.), nr 33408/03, 6 maja 2004 r.; Williams przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.) nr 32567/06, 17 lutego 2009 r.).

75. Podczas oceniania, czy skarżący zastosował się do postanowień art. 35 ust. 1, ważne jest, aby mieć na uwadze, iż wymogi zawarte w tym artykule dotyczące wyczerpania środków krajowych oraz 6-miesięcznego terminu są ściśle z sobą związane (zob. Galstyan przeciwko Armenii, nr 26986/03, § 39, 15 listopada 2007 r.; Williams, wyżej cytowane).

Tym samym, w sytuacji gdy skarżący nie ma dostępu do żadnego skutecznego środka, termin wygasa 6 miesięcy po dacie podjętych działań lub środków, których dotyczy skarga (zob. Hazar i inni przeciwko Turcji (dec.), nr 62566/00 et seq., 10 stycznia 2002 r.). Jednakże szczególne okoliczności mogą zajść w wyjątkowych sprawach, w których skarżący najpierw korzysta z krajowych środków i tylko w ostatnim stadium jest świadomy, czy też powinien stać się świadomy, okoliczności, które sprawiły, że środek ten stał się nieskuteczny. W takiej sytuacji 6-miesięczny termin może zostać policzony od momentu, w którym skarżący jest świadomy, czy też powinien zostać świadomy, iż zaszły takie okoliczności (zob. m.in., Bulut i Yavuz przeciwko Turcji, (dec.) nr 73065/01, 28 maja 2002 r.; Younger przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 57420/00, ETPC 2003-I; Volokhy przeciwko Ukrainie, nr 23543/02, § 37, 2 listopada 2006 r.; Varnava i inni przeciwko Turcji [WI], nr. 16064/90, 16065/90, 16066/90, 16068/90, 16069/90, 16070/90, 16071/90, 16072/90 i 16073/90, § 157, ETPC 2009). Podjęcie środka, który nie spełnia wymogów art. 35 ust. 1 nie będzie rozpoznawane przez Trybunał w celu ustalenia daty „ostatecznej decyzji” czy też policzenia, kiedy rozpoczyna się bieg 6-miesiecznego terminu (zob. Prystavska przeciwko Ukrainie (dec.), nr 21287/02, 17 grudnia 2002 r.; Sapeyan przeciwko Armenii, nr 35738/03, § 21, 13 stycznia 2009 r.; Tucka przeciwko Wielkiej Brytanii (nr 1) (dec.), no. 34586/10, § 14, 18 stycznia 2010 r.).

Z powyższego wynika, iż jeśli skarżący odwołał się do środka, który ostatecznie go zawiódł, decyzja o odwołaniu nie powinna być brana pod uwagę w celu obliczania 6-miesięcznego terminu (zob. np. Musayeva i inni przeciwko Rosji (dec.), nr 74239/01, 1 stycznia 2006 r., Rezgui przeciwko Francji (dec.), nr 49859/99, ETPC 2000-XI).

76. Orzekając w kwestii, czy skarżący spełnił obowiązek wyczerpania krajowych środków, mając na uwadze szczególne okoliczności co do jego sprawy, Trybunał musi najpierw rozpoznać działanie organów władzy pozwanego państwa, które zaskarżył skarżący (zob. Haralambie przeciwko Rumunii, nr 21737/03, § 70, 27 października 2009 r.). W związku z tym, Trybunał podtrzymuje, że w dziedzinie bezprawnego użycia siły przez funkcjonariuszy państwowych – i nie jedynie zawinionego, popełnionego przez niedopatrzenie lub zaniedbanie – postępowania cywilne lub administracyjne mające na celu rekompensatę szkód (w wyższym stopniu niż zapewnienie wyegzekwowania odpowiedzialności karnej sprawców), nie są ani odpowiednim, ani skutecznym środkiem umożliwiającym uzyskanie zadośćuczynienia w związku ze skargami opartymi na art. 2 i 3 Konwencji w ich wymiarze materialnym (zob. m.in. Yaşa przeciwko Turcji, 2 września 1998 r., § 74, Reports of Judgments and Decisions 1998‑VI; Mocanu i inni, wyżej cytowane, § 227).

77. Zobowiązanie Układających się Stron wynikające z art. 2 i 3 Konwencji do prowadzenia dochodzenia umożliwiającego doprowadzenie do zidentyfikowania i ukarania osób odpowiedzialnych w sprawach dotyczących napaści może mieć charakter iluzoryczny, jeśli w odniesieniu do tych artykułów skarżący musiał podjąć działania prowadzące tylko do przyznania zadośćuczynienia (zob. Mocanu i inni, wyżej cytowne, § 234).

78. Dlatego też Trybunał zbada zastrzeżenia Rządu, mając na uwadze skargę sformułowaną przez skarżącego.

Trybunał odnotowuje, że niniejsza sprawa zawiera wniosek o wznowienie postępowania karnego odnośnie do złego traktowania skarżącego przez policjantów. Skarżący zarzuca, że biorąc pod uwagę stwierdzenie Rządu o złym traktowaniu skarżącego po zakończeniu postępowania krajowego, na podstawie art. 3 i 13 miał on prawo do skutecznego śledztwa w sprawie jego złego traktowania, a jedynym dostępnym mu w ramach tego środkiem było wznowienie zakończonego postępowania, oparte o przepisy art. 655-657 łotewskiego Kodeksu postępowania karnego.

79. Trybunał stwierdza, że kwestia, czy skarżący wykorzystał wszystkie skuteczne środki poprzez wnioskowanie o wznowienie zakończonego postępowania opartego o wymienione wcześniej przepisy, oraz kwestia, czy dochował 6-miesięcznego terminu jest ściśle powiązana ze skutecznością tego środka i tym samym przedmiotem jego skargi. Dlatego też zbada je przy okazji badania przedmiotu skargi.

(iii) Zastrzeżenie, że skarga jest nie do pogodzenia z ratione materiae

80. Kwestia, czy skarżący był ofiarą naruszenia jego praw z powodu odmowy Rządu co do wznowienia zakończonego postępowania, czy wykorzystał wszystkie skuteczne środki poprzez wnioskowanie o wznowienie zakończonego postępowania opartego na wymienionych wcześniej przepisach krajowych oraz czy dochował 6-miesięcznego terminu, jest powiązana z szerszym pytaniem podniesionym przez Rząd we wstępnych zastrzeżeniach na podstawie ratione materiae, z czego wynika, że skarżący nie mógł złożyć skargi na podstawie Konwencji co do wznowienia zakończonego postępowania karnego. Kwestia ta jest ściśle związana ze skutecznością tego środka i tym samym z przedmiotem skargi skarżącego. Odpowiednio, zastrzeżenie to Trybunał także dołącza do badania przedmiotu skargi.

3. Tymczasowe wnioski co do wstępnych zastrzeżeń Rządu

81. Z powodów wyżej określonych, Trybunał uznaje, że zastrzeżenia Rządu są tak ściśle powiązane z przedmiotem skargi skarżącego, że powinny zostać dołączone do przedmiotu sprawy. A zatem skargi nie mogą zostać uznane za niedopuszczalne z uwagi na wskazane wyżej podstawy.

82. Trybunał ustalił, że skargi nie są w oczywisty sposób nieuzasadnione w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji. Żadne inne podstawy co do uznania ich za niedopuszczalne nie zostały stwierdzone, dlatego też zostały uznane za dopuszczalne.

C. Przedmiot skargi

1. Stanowiska stron oraz strony trzeciej interweniującej

(a) Rząd

83. Rząd podtrzymuje swe stanowisko (zob. § 40-46 powyżej), że nie istniał obowiązek na podstawie art. 3 lub jakiegokolwiek innego artykułu Konwencji co do wznowienia postępowania w każdym przypadku, gdy naruszenie Konwencji zostało stwierdzone. Stan faktyczny każdej pojedynczej sprawy pozwala określić, czy istnieje potrzeba zapewnienia restitutio in integrum wymagająca wznowienia postępowania oraz czy potrzeba ta przeważa nad potrzebą pewności prawa. Rząd podkreśla także, że skarżący w oczywisty sposób zataił charakter „bardzo poważnych skutków”, które rzekomo zachodziły w wyniku nieskutecznego śledztwa w sprawie jego złego traktowania. Podczas gdy umorzenie postępowania karnego przeciwko policjantom mogło doprowadzić do rozczarowania skarżącego, nie pociągało ono za sobą żadnych poważnych konsekwencji. W związku z tym Rząd stwierdza, że w niniejszej sprawie, inaczej niż w sprawie Cēsnieks, wyżej cytowanej, nie pojawiła się żadna kwestia co do wpływu złego traktowania skarżącego na rzetelność postępowania, określająca postawione mu zarzuty, gdyż Trybunał orzekł, że skarga na podstawie art. 6 Konwencji jest niedopuszczalna.

84. Rząd także przypomina, że powodem, dla którego organy władzy krajowej odmówiły wznowienia postępowania karnego nr 50207598, nie było naruszenie art. 3 Konwencji, stwierdzone w jednostronnej deklaracji złożonej przez Rząd i zaakceptowanej przez Trybunał, lecz to, że jednostronna deklaracja nie zawierała i nie mogła zawierać żadnych nowych faktów czy też dowodów, które mogłyby być użyte podczas dochodzenia jako środek naprawczy, który doprowadził Rząd do uznania naruszenia art. 3.

85. W świetle powyższych rozważań Rząd wnioskuje do Trybunału o rozstrzygnięcie, że w złożonej skardze na naruszenie art. 3 w jego wymiarze proceduralnym nie wykazano naruszenia tego przepisu.

86. W związku z art. 13 Konwencji, Rząd wskazuje na utrwalone orzecznictwo Trybunału odnośnie do art. 13 wymagającego środka w prawie krajowym jedynie do rozstrzygnięcia kwestii „spornej skargi” na podstawie Konwencji.

Podkreślono, że skarżący nie miał „spornej skargi” na podstawie art. 3 Konwencji oraz że z tego powodu nie ma przesłanek do tego, by Trybunał rozpatrywał dalej skargę na podstawie art. 13.

Rząd stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 13.

(b) Skarżący

87. Skarżący stwierdził, że Republika Łotewska nigdy nie przeprowadziła oficjalnego dochodzenia w sprawie jego złego traktowania przez policjantów. Fakt, że Rząd przyznał w swej jednostronnej deklaracji, iż przemoc fizyczna, której skarżący stał się przedmiotem oraz brak skuteczności dochodzenia w sprawie jego skarg naruszyły art. 3 nie oznacza, iż Republika Łotwy może być zwolniona z obowiązku przeprowadzenia dochodzenia dotyczącego przedmiotu jego skargi.

88. Przeciwnie, art. 3 Konwencji zawiera nieustanny obowiązek leżący po stronie łotewskich organów władzy do zapewnienia skutecznego, niezależnego oraz neutralnego dochodzenia umożliwiającego doprowadzenie do wyegzekwowania odpowiedzialności karnej sprawców. Dochodzenie to niekonieczne musi prowadzić do nałożenia określonej sankcji, lecz pociąga za sobą obowiązek państwa w zakresie zbadania przedmiotu skargi skarżącego.

89. Odmowa przeprowadzenia dochodzenia w sprawie skargi skarżącego doprowadziła do sytuacji, w której ogólny zakaz prawny torturowania i nieludzkiego i poniżającego traktowania oraz karania stał się w praktyce nieskuteczny. Policjanci byli odpowiedzialni za naruszenie prawa skarżącego, lecz pozostali bezkarni.

90. Skarżący odniósł się do Zalecenia Nr (2000) 2 Komitetu Ministrów oraz art. 655 łotewskiego Kodeksu postępowania karnego i argumentował, iż zapewniają one obowiązek wznowienia postępowania karnego w sprawach, w których Trybunał uznał, że doszło do naruszenia Konwencji. Jednakże bardzo formalne podejście przyjęte przez prokuratora związanego z Sądem Okręgowym w Rydze doprowadziło do odmowy wznowienia postępowania karnego.

Według skarżącego ani Zalecenie, ani art. 655 Kodeksu postępowania karnego nie powinny być wąsko interpretowane w znaczeniu, iż postępowanie karne powinno być wznowione tylko w niektórych (wyjątkowych) sprawach. Twierdzi on też, iż ustępy (i), (ii)(a) oraz (ii)(b) Zalecenia wymieniają tylko szczególne przykłady naruszenia Konwencji, których jest więcej.

91. Skarżący twierdzi, że doznawał poważnych negatywnych konsekwencji wynikłych z braku skutecznego, niezależnego i neutralnego dochodzenia. Wskazanie odpowiedzialnych policjantów oraz stwierdzenie ich odpowiedzialności było bardzo ważne dla skarżącego, pomimo tego, że ze względu na wygaśnięcie ustawowego terminu, nie mogli zostać ukarani. Skutki te mogłyby by naprawione tylko poprzez decyzję o wznowieniu postępowania karnego w sprawie nr 50207598. Choć skarżący podlegał już przez dziewięć lat karze pozbawienia wolności za napaść, to szczególne znaczenie dla niego miało uznanie, iż jego wyrok został wydany w oparciu o ustalenia postępowania karnego, w którym został niewłaściwie potraktowany przez policjantów na etapie dochodzenia, co jest niezgodne z art. 3 Konwencji.

92. Według skarżącego, chociaż art. 13 nie zapewnia, iż państwo koniecznie musi wznowić postępowanie karne we wszystkich sprawach, to jednak powinny istnieć odpowiednie procedury dla zbadania indywidualnych spraw w ich przedmiocie.

(c) Interweniująca strona trzecia

93. Helsińska Fundacja Praw Człowieka (HFPC) wniosła do Trybunału o wyjaśnienie zasad regulujących możliwość skreślenia sprawy na podstawie jednostronnej deklaracji.

94. HFPC stwierdziła, iż procedura jednostronnej deklaracji jest częściowo problematyczna w sytuacji, gdy jednostronna deklaracja została natychmiastowo wydana przez Rząd po tym, jak skarżący odrzucił możliwość rozstrzygnięcia sprawy na podstawie Reguły 43 Regulaminu Trybunału (polubowne rozstrzygnięcie). Tym samym skarżący, pomimo swego wyraźnego stanowiska, iż pragnie, aby postępowanie w jego sprawie było kontynuowane, jako że jest niezadowolony z zaproponowanych warunków polubownego rozstrzygnięcia, zobaczył swą sprawę skreśloną przez Trybunał. Takie działanie tworzy czasem trudną sytuację dla skarżącego i jego pełnomocnika, jako że ten ostatni nie był w stanie wyjaśnić podejścia przyjętego przez Trybunał.

95. HFPC wskazała dalej, iż praktyka Trybunału dotycząca dodawania kolejnych zobowiązań w decyzji o skreśleniu wykraczających poza zobowiązania podjęte przez Rząd w jego jednostronnej deklaracji (HFPC odniosła się do sprawy Sroki, wyżej cytowanej), była kluczowa dla jakichkolwiek kroków naprawczych podjętych na poziomie krajowym po wydanej decyzji Trybunału. 

96. Doświadczenie spraw polskich ukazało nieobecność surowych zasad regulujących selekcję spraw z jednostronną deklaracją w połączeniu z wzrastającą liczbą decyzji o skreśleniu opartych na jednostronnych deklaracjach. Takie postępowanie i jego potencjalne konsekwencje są trudne do wytłumaczenia skarżącym niemającym już możliwości zakwestionowania decyzji, od których – w przeciwieństwie do wyroków –

nie można odwoływać się do Wielkiej Izby. Podważa to autorytet Trybunału oraz zaufanie, jakim powinien być darzony przez skarżących. Również informacja dostarczona przez organy Trybunału w sytuacji, gdy ich sprawa zostaje skreślona z listy, jest niewystarczająca i niejasna dla skarżących. W celu wyeliminowania niespójności w praktyce, standardy wynikające z orzecznictwa Trybunału powinny być określone w Regulaminie Trybunału.

97. Strona interweniująca stwierdza, że złożenie jednostronnej deklaracji było coraz szerzej stosowane w bardzo zróżnicowanych sprawach, obejmujących ważne sprawy wywodzące się z praktyki nadużycia czy też ubogiego prawodawstwa. Brak ścisłych reguł pozwala Rządowi na uzyskanie skreślenia ważnych spraw poprzez złożenie jednostronnej deklaracji.

98. Zaistniały sytuacje, w których jednostronna deklaracja została złożona w sprawie dotyczącej nie tylko skargi odnoszącej się do powtarzającego się naruszenia (na przykład nadmierna długość osadzenia), lecz także skarg takich, jak przeludnienie w miejscu osadzenia, złe traktowanie czy też brak skutecznego dochodzenia. Powszechne użycie jednostronnej deklaracji może doprowadzić do sytuacji, w której sprawy ujawniające nie tylko problem systemowy, lecz także szczególne i złożone naruszenia mogą zacząć być traktowane przez Trybunał jako sprawy powtarzające się. Powstaje przez to wrażenie, iż Trybunał zmuszał strony do rozwiązania spraw za pomocą polubownego rozstrzygnięcia czy też jednostronnej deklaracji.

99. Jednym z warunków akceptacji jednostronnej deklaracji przez Trybunał było to, że powinna ona zapewnić skarżącemu właściwe zadośćuczynienie za zarzucane naruszenie praw człowieka. Jednakże często jest tak, iż w sprawie, w której środki zaproponowane przez rząd w jego jednostronnej deklaracji, nie pokryły szkody wyrządzonej skarżącemu.

100. Podczas gdy wznowienie sprawy było najbardziej skutecznym środkiem służącym naprawieniu szkody, w niektórych sprawach było niejasne, czy przepisy krajowe pozwalały na możliwość wznowienia postępowania w oparciu o decyzję o skreśleniu, wydaną po jednostronnej deklaracji.

101. HFPC zaleca, aby Komitet Ministrów posiadał uprawnienia do nadzorowania wszystkich skreślonych decyzji, będących następstwem jednostronnej deklaracji – nie tylko tych, w których Trybunał zasądził koszty i wydatki w decyzji o skreśleniu.

102. W końcu, HFPC wnosi do Trybunału by odmówił akceptacji jednostronnej deklaracji w określonych rodzajach spraw, zwłaszcza w tych, które mogłyby stanowić ważny precedens dla rozwoju prawa krajowego, tych, które nie ustalają praktyki sądowej w odniesieniu do poszczególnych kwestii istniejących w prawie krajowym oraz tych, w których rząd nie był w stanie przedstawić Komitetowi Ministrów szczegółowego planu działania w podobnych sprawach.

2. Ocena Trybunału

(a) Zasady ustanowione w orzecznictwie Trybunału

103. Obowiązek przeprowadzania dochodzenia w sprawie zarzutów złego traktowania naruszającego art. 3, doznanego wskutek działań funkcjonariuszy państwa jest utrwalony w orzecznictwie Trybunału (zob. m.in. Bouyid przeciwko Belgii [WI], nr 23380/09, §§ 114-123, 28 września 2015 r., oraz dla pełnego wyartykułowania zasad przez Wielką Izbę El-Masri przeciwko byłej Jugosławiańskie Repblice Macedonii [WI], nr 39630/09, §§ 182-185, ETPC 2012, oraz Mocanu i inni, wyżej cytowane, §§ 316-326). Aby być „skutecznym”, takie dochodzenie, wymagane przez art. 2, po pierwsze musi być odpowiednie (zob. Ramsahai i inni przeciwko Holandii [WI], nr 52391/99, § 324, ETPC 2007‑II, Mustafa Tunç i Fecire Tunç przeciwko Turcji [WI], nr 24014/05, § 172, 14 kwietnia 2015 r.). Oznacza to, że musi istnieć możliwość doprowadzenia do ustalenia faktów oraz określenia, czy użyta siła jest uzasadniona w danych okolicznościach, a także do zidentyfikowania oraz – jeśli jest to wskazane – do ukarania osób odpowiedzialnych (zob. m.in., Assenov i inni przeciwko Bułgarii, 28 października 1998 r., § 102, Sprawozdania 1998‑VIII; Labita przeciwko Włochom [WI], nr 26772/95, § 131, ETPC 2000‑IV; Giuliani i Gaggio przeciwko Włochom [WI], nr 23458/02, § 301, ETPC 2011 (fragmenty); oraz Mustafa Tunç i Fecire Tunç, wyżej cytowane, § 172).

104. Oprócz rzetelnego i skutecznego dochodzenia, aby zadośćuczynić naruszeniu art. 3 na poziomie krajowym, niezbędne jest, aby państwo przyznało skarżącemu rekompensatę, jeśli jest to odpowiednie, lub co najmniej dało mu możliwość ubiegania się i uzyskania zadośćuczynienia za wyrządzone szkody powstałe w wyniku złego traktowania (zob. Gäfgen przeciwko Niemcom [WI], nr 22978/05, § 118, ETPC 2010).

105. W sprawach umyślnego złego traktowania, naruszenie art. 3 nie może zostać naprawione tylko poprzez przyznanie zadośćuczynienia ofierze. Jest tak, ponieważ jeśli organy władzy mogą ograniczyć swą reakcję na incydenty złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych zaledwie do wypłacenia zadośćuczynienia, podczas gdy nie robią nic, aby ścigać i karać osoby odpowiedzialne, to w niektórych sprawach możliwe było nadużywanie tych praw przez funkcjonariuszy państwowych w odniesieniu do osób podlegających ich kontroli czyniąc ich praktycznie bezkarnymi, a ogólny zakaz torturowania oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania, pomimo podstawowej wagi, byłby w praktyce nieskuteczny (zob. Gäfgen, wyżej cytowane, §§ 116 and 119).

106. Ponadto, wynik dochodzenia oraz toczącego się postępowania karnego, włączając nałożone sankcje, a także podjęte środki dyscyplinarne, powinien zostać rozpatrzony jako ostateczny. Ma to duże znaczenie w zapewnieniu, że odstraszające środki będą mieć efekt prewencyjny dla wymiaru sprawiedliwości, a ich znacząca rola – potrzebna, aby pomagać w zwalczaniu przyszłych naruszeń zakazu złego traktowania – nie będzie umniejszana (ibid., § 121).

107. Trybunał twierdzi też, w ramach zobowiązania na podstawie art. 2 do przeprowadzenia dochodzenia w sprawie naruszenia czy też podejrzanej śmierci, że w sytuacjach gdy informacja rzekomo rzucająca nowe światło na okoliczności ma charakter publiczny, mogą powstać nowe zobowiązania do przeprowadzenia dochodzenia w sprawie śmierci (zob. Hackett przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 34698/04, 10 maja 2005 r.; Brecknell przeciwko Wielkiej Brytanii, nr 32457/04, §§ 66-67, 27 listopada 2007 r.; oraz Williams, wyżej cytowane). Charakter i zakres późniejszych badań wymaganych przez zobowiązania proceduralne będą nieuchronnie zależeć od okoliczności każdej poszczególnej sprawy oraz mogą różnić się od tych, które wymagane są w sprawie dotyczącej śmierci (zob. Stanimirović przeciwko Serbii, nr 26088/06, § 29, 18 października 2011 r., oraz Harrison i inni przeciwko Wielkiej Brytanii, nr. 44301/13, 44379/13 i 44384/13, § 51, 25 marca 2014 r.).

Wymienione wyżej zasady dotyczące proceduralnego zobowiązania do przeprowadzenia dochodzenia na podstawie art. 2 stosowane są podobnie do proceduralnego zobowiązania na podstawie art. 3 (zob. Tuna przeciwko Turcji, nr 22339/03, §§ 58-63, 19 stycznia 2010 r.). Zobowiązanie organów władzy krajowej na podstawie Konwencji do przeprowadzenia rzetelnego i skutecznego dochodzenia w związku ze spornym prawem z art. 3 niekoniecznie wymaga ukarania za wszelką cenę funkcjonariuszy państwowych zaangażowanych w domniemane złe traktowanie. Konwencja wymaga jedynie tego, że powinno zostać przeprowadzone „dochodzenie umożliwiające doprowadzenie do ukarania osób odpowiedzialnych” (zob. Egmez przecwiko Cyprowi, nr 30873/96, § 70, ETPC 2000‑XII).

108. W odniesieniu do art. 13 Konwencji, Trybunał podkreśla, że gwarantuje on dostępność na poziomie krajowym środka, poprzez który można złożyć skargę na naruszanie praw i wolności określonych w Konwencji. Chociaż Układające się Strony mają przyznane uprawnienia dyskrecjonalne co do sposobu, w jaki dostosują się do swych zobowiązań na podstawie tego przepisu, to musi istnieć środek krajowy, pozwalający kompetentnym organom władzy krajowej na zarówno zajmowanie się istotą odpowiedniej skargi na podstawie Konwencji, jak i przyznanie właściwego odszkodowania. Zakres zobowiązania na podstawie art. 13 zmienia się w zależności od charakteru skargi skarżącego na podstawie Konwencji, lecz w każdym przypadku środek musi być „skuteczny” w praktyce, jak również w prawie, a w szczególności w tym znaczeniu, iż korzystanie z niego nie może być bezzasadnie utrudnione poprzez działania czy też zaniechania organów władzy państwowej (zob. Büyükdağ przeciwko Turcji, nr 28340/95, § 64, 21 grudnia 2000 r., wraz z cytowanymi sprawami, zwłaszcza Aksoy przeciwko Turcji, 18 grudnia 1996 r., § 95, Reports 1996‑VI).

109. Co więcej, regulacje Trybunału, służą nie tylko decyzjom wniesionym przed niego, lecz bardziej ogólnie, wyjaśnieniom, chronieniu i rozwijaniu reguł ustanowionych przez Konwencję, a tym samym do przyczyniania się do przestrzegania przez państwo zobowiązań podjętych przez nie jako przez Układającą się Stronę. Choć głównym celem systemu Konwencji jest zapewnienie jednostce zadośćuczynienia, to jego misją jest także określanie kwestii na gruncie publiczno-politycznym we wspólnym interesie, a tym samym ochrona praw człowieka oraz pogłębianie orzecznictwa w przedmiocie praw człowieka w obrębie wspólnoty Państw-Stron Konwencji (zob. Rantsev przeciwko Cyprowi i Rosji, nr 25965/04, § 197, ETPC 2010 (fragmenty), z późniejszymi odniesieniami).

(b) Stosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie

(i) Artykuł 3 Konwencji

110. Na podstawie art. 19 Konwencji obowiązkiem Trybunału jest zapewnienie przestrzegania zobowiązań podjętych przez Układające się Strony.

111. Skarżący twierdził, że pozwany Rząd miał obowiązek przeprowadzenia dochodzenia w sprawie złego traktowania, którego stał się przedmiotem, z uwagi na rozpoznanie naruszenia art. 3 w połączeniu ze zobowiązaniem zawartym w jednostronnej deklaracji Rządu „aby zapewnić skuteczny środek” i decyzją Trybunału, akceptującą jednostronną deklarację.

Rząd stwierdził przeciwnie – ani warunki jego jednostronnej deklaracji, ani brzmienie decyzji Trybunału, akceptującej tę deklarację, nie może być skonstruowane w sposób, który obliguje do wznowienia zakończonego postępowania w sprawie złego traktowania skarżącego.

112. Zadaniem Trybunału jest określenie na początku, czy pozwane państwo miało obowiązek wznowienia zakończonego postępowania oraz czy odmowa jego wykonania może być rozpoznawana na podstawie Konwencji.

W związku z tym Trybunał zauważa, iż w swojej decyzji o skreśleniu wydanej w dniu 10 lutego 2009 r. nie wskazał wyraźnie Rządowi, czy pozostał mu obowiązek prowadzenia skutecznego dochodzenia czy też obowiązek taki został wykonany poprzez przyznanie, iż doszło do naruszenia i poprzez wypłatę zadośćuczynienia.

Dlatego też Trybunał zbada, czy taki obowiązek mógł zostać podniesiony ze względu na zobowiązanie Rządu zawarte w jego jednostronnej deklaracji oraz decyzji Trybunału z dnia 10 lutego 2009 r. na tyle, na ile określa to skarżący w skardze nr 547/02 zarzucającej naruszenie art. 3 w wymiarze proceduralnym (zob. § 20 powyżej) oraz czy zaskarżona odmowa była niezgodna z proceduralnymi zobowiązaniami, które wciąż istnieją po wydaniu decyzji o skreśleniu.

113. Trybunał podkreśla, że jak wynika ze struktury art. 37 Konwencji oraz z jego orzecznictwa w związku z jednostronnymi deklaracjami (zob. § 54-69 powyżej), powody leżące u podstawy decyzji wydanej przez Trybunał o zaakceptowaniu jednostronnej deklaracji i skreśleniu skargi (lub jej części) z listy spraw są nierozerwalnie złączone z charakterem skargi skarżącego, a tym samym ze zobowiązaniami pozwanego Rządu wynikającym z Konwencji w związku z naruszonymi prawami.

114. W świetle powyższego, Trybunał ocenił w swojej decyzji z dnia 10 lutego 2009 r. zobowiązania Rządu Łotwy zawarte w jednostronnej deklaracji Rządu z dnia 30 kwietnia 2008 r. w związku ze skargą nr 547/02. Wynik oceny Trybunału znajduje swe odbicie w argumentacji oraz obserwacjach, które wskazywały skreślenie właściwych skarg na naruszenie art. 3 Konwencji w decyzji z dnia 10 lutego 2009 r. oraz które były częścią tej decyzji.

115. W niniejszej skardze strony nie stwierdziły, że Trybunał popełnił oczywisty błąd w procedurze lub odnoszący się do istoty sprawy, gdy zaakceptował jednostronną deklarację Rządu jako podstawę do skreślenia odpowiedniej skargi. Strony nie zgodziły się jednak co do konkluzji wynikającej ze sformułowań:

(a) zobowiązania Rządu do „podjęcia wszystkich koniecznych środków w celu uniknięcia podobnych naruszeń w przyszłości, jak również w celu zapewnienia skutecznego środka”, oraz

(b) zdania zawartego w paragrafie 54 decyzji odnoszącej się do możliwości zastosowania innych środków: “Decyzja ta pozostaje bez uszczerbku dla możliwości skarżącego, by mógł skorzystać z wszelkich dostępnych dochodzenia zadośćuczynienia” (“Cette décision ne préjuge en rien de la possibilité pour le requérant d’exercer, le cas échéant, d’autres recours afin d’obtenir réparation”).

116. Trybunał uznaje, że nie zaistniały żadne wyjątkowe okoliczności w niniejszej sprawie (zob. § 69 powyżej), które mogłyby uzasadnić przywrócenie skargi nr 547/02 na listę spraw, skreśloną w dniu 10 lutego 2009 r.

Zobowiązania Rządu na podstawie lit. a powyżej do „zapewnienia skutecznego środka”, powinny być interpretowane jako ogólne środki, a nie szczególne, indywidualne środki, sugerujące, że odmowa wznowienia postępowania naruszyła ten warunek.

Niemniej jednak Trybunał rozważa szczególnie właściwe odniesienie litery b. powyżej do faktu, że skarżący pozostał bez możliwości skorzystania z „innego dostępnego mu środka w celu uzyskania zadośćuczynienia” jako warunek konieczny decyzji Trybunału do skreślenia właściwej części skargi z listy spraw.

Taką możliwość można zobaczyć analizując orzecznictwo Trybunału dotyczące złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych. Prawu skarżącego do skorzystania z istniejącego środka w celu uzyskania odszkodowania powinien towarzyszyć równoczesny obowiązek leżący po stronie pozwanego Rządu co do zapewnienia mu środka w formie procedury przeprowadzenia dochodzenia w sprawie jego złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych (zob. § 105 powyżej).

Wypłata odszkodowania, będąca wynikiem jednostronnej deklaracji bądź późniejszego postępowania krajowego w sprawie szkody, nie może być wystarczająca, mając na względzie zobowiązanie państwa na podstawie art. 3 do przeprowadzenia śledztwa w sprawie złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych (zob. Gäfgen, wyżej cytowane, §§ 116 i 119).

117. Dlatego też interpretacja Rządu, którą zawarł w jednostronnej deklaracji, że wypłata zadośćuczynienia stanowi ostateczne rozwiązanie sprawy, nie może być zaakceptowana. Taka interpretacja może naruszyć istotę praw skarżącego oraz zobowiązanie państwa na podstawie art. 3 Konwencji (zob. § 104 i 105 powyżej).

Podczas gdy prawdą jest, iż decyzja Trybunału z dnia 10 lutego 2009 r. obejmuje ostateczne z punktu widzenia celów Konwencji rozwiązanie dla proceduralnego aspektu skargi na naruszenie art. 3 Konwencji w skardze nr 547/02, Trybunał podkreśla, że procedura jednostronnej deklaracji jest wyjątkiem. Tak jak wtedy, gdy dochodzi do naruszenia najbardziej podstawowych praw zawartych w Konwencji, założeniem nie jest ani obejście sprzeciwu skarżącego co do polubownego rozstrzygnięcia czy też pozwolenie Rządowi na uchylenie się od odpowiedzialności za takie naruszenia.

118. Tym samym Trybunał stwierdza, że w przypadku, gdy brak jest skutecznego dochodzenia w sprawie złego traktowania skarżącego przez policjantów, decyzja o skreśleniu z dnia 10 lutego 2009 r. nie pozbawia Rządu Łotwy zobowiązania do kontynuowania dochodzenia zgodnie z wymogami Konwencji (zob. też Žarković i inni, wyżej cytowane). Tym samym, nie można powiedzieć, że poprzez wypłatę zadośćuczynienia wskazanego w jednostronnej deklaracji Rządu oraz poprzez przyznanie, iż doszło do naruszenia różnych przepisów Konwencji, państwo pozwane przestało być związane stałym proceduralnym zobowiązaniem, ciążącym na nim na podstawie art. 3 Konwencji.

119. Na podstawie odpowiednich przepisów prawa łotewskiego skarżący miał możliwość wniesienia do prokuratora o wznowienie dochodzenia i skorzystał z tej możliwości. Pod warunkiem spełnienia wymogów z art. 393, 655-657 Kodeksu postępowania karnego (zob. § 27-31 powyżej), prokurator miał kompetencję do wznowienia postępowania na podstawie nowych ujawnionych okoliczności (zob. Rezgui, wyżej cytowane). Trybunał stwierdza, że zgodnie z art. 655(2)(5) ustalenie międzynarodowych organów sądowych, że decyzja Łotwy, która weszła w życie, nie była zgodna z międzynarodowym prawem wiążącym Łotwę, „powinna” ustanowić nowe ujawnione okoliczności. Wniosek skarżącego został odrzucony przez organy ścigania na dwóch poziomach na podstawie tego, że jednostronna deklaracja Rządu nie stanowi nowych ujawnionych okoliczności zgodnie z wymogami art. 655(2).

120. Trybunał podkreśla też, że zgodnie z jego utwalonym orzecznictwem wniosek o wznowienie postępowania lub użycie podobnego wyjątkowego środka nie może być, jako ogólna zasada, brany pod uwagę dla celów art. 35 ust. 1 Konwencji (zob. np. Withey przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 59493/00, ETPC 2003-X, oraz H. przeciwko Islandii, wyżej cytowane, z późniejszymi odniesieniami). Podobne podejście w niniejszej sprawie pociąga za sobą konsekwencję, iż Trybunał nie będzie mógł z powodów formalnych wykonywać swych obowiązków dotyczących badania istoty skargi skarżącego o braku skutecznego dochodzenia.

Jednakże w szczególnych okolicznościach Trybunał uznaje powód, aby odejść od tej reguły, mając na względzie następujące czynniki: niedopatrzenie Rządu i jednoznaczne przyznanie, że skarżący został źle potraktowany oraz że dochodzenie nie spełniło wymogu skuteczności zawartego w art. 3 Konwencji; własna ocena Trybunału tej deklaracji oraz, w świetle ustaleń w związku z tym, jego decyzja o skreśleniu tej części skargi z listy spraw poprzez wydanie ostatecznej decyzji w dniu 10 lutego 2009 r., a tym samym zaprzestanie rozpatrywania sprawy (zob. par. 54 powyżej) – podczas gdy odnotowano, iż była ona otwarta dla skarżącego, aby podjął on krajowe dostępne jemu środki; a także fakt, że w przypadku braku skutecznego dochodzenia, zobowiązanie proceduralne na podstawie art. 3 wciąż istnieje.

121. W odniesieniu do zasadniczych aspektów danej skargi, Trybunał zauważa przede wszystkim, że nie wyrazi poglądu, czy łotewscy prokuratorzy mieli uzasadnione powody, by podjąć decyzję o odrzuceniu wniosku skarżącego o wznowienie postępowania. Zgodnie z wieloletnim i utrwalonym orzecznictwem, Konwencja co do zasady nie gwarantuje prawa do wznowienia zakończonej sprawy (zob. Bochan przeciwko Ukrainie (nr 2) [WI], no. 22251/08, § 44, ETPC 2015). Niemniej jednak Trybunał może poddać ocenie, czy sposób, w jaki łotewskie organy władzy potraktowały wniosek skarżącego, doprowadził do tego, że było to niezgodne z ich stałym zobowiązaniem na podstawie art. 3 do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia.

122. W każdym razie, nawet przyjmując, że organy śledcze nie były w stanie wznowić dochodzenia, które zostało zakończone w dniu 19 maca 2001 r. w ramach istniejącego prawa, Trybunał nie uznaje, iż ewentualne krajowe przeszkody prawne, o których mowa w decyzji prokuratora wyższej rangi z dnia 20 grudnia 2010 r. mogły umniejszyć stałe zobowiązanie pozwanego państwa na podstawie art. 3 Konwencji do przeprowadzenia skutecznego dochodzenia (zob. też § 34 powyżej). Jeżeli jest inaczej, organy władzy mogły ograniczyć swą reakcję na przypadki umyślnego złego traktowania przez funkcjonariuszy państwowych do zaledwie wypłaty zadośćuczynienia, podczas gdy nie zrobiły wystarczająco dużo, aby ścigać i ukarać osoby odpowiedzialne; umożliwiając funkcjonariuszom państwowym nadużycie tych praw w stosunku do osób podlegających ich kontroli, dając im praktyczną bezkarność, a ogólny zakaz torturowania oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania, pomimo podstawowej wagi, będzie w praktyce nieskuteczny (zob. Gäfgen, wyżej cytowane, § 119).

123. Mając na uwadze odmowę organów władzy wznowienia zakończonego postępowania karnego dotyczącego złego traktowania skarżącego, co zostało przyznane w jednostronnej deklaracji Rządu w skardze nr 547/02, Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie skarżący nie mógł skorzystać z możliwości przeprowadzenia skutecznego dochodzenia, które jest wymogiem art. 3 Konwencji.

124. Dlatego też Trybunał odrzuca wstępne zastrzeżenia Rządu, iż skarga nie jest zgodna ratione materiae z Konwencją, a także jego zastrzeżenia co do braku statusu ofiary, niewykorzystania środków krajowych oraz niedochowania 6-miesięcznego terminu. Rozpatrując przedmiot sprawy, Trybunał uznaje, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w jego wymiarze proceduralnym.

(ii) Artykuł 13 Konwencji

125. Mając na uwadze swoje ustalenia w paragrafach 119 i 122 oraz wnioskach w paragrafie 124 powyżej, Trybunał stwierdza, że nie będzie oddzielał podniesionych kwestii, dotyczących domniemanego naruszenia art. 13 w związku z art. 3 (zob. m.in. Nachova i inni przeciwko Bułgarii [WI], nr. 43577/98 i 43579/98, § 123, ETPC 2005‑VII; Stanev przeciwko Bułgarii [WI], nr 36760/06, § 252, ETPC 2012; oraz Chiragov i inni przeciwko Armenii [WI], nr 13216/05, § 220, ETPC 2015).

II. STOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI

126. Artykuł 41 Konwencji stanowi:

„Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie.”

A. Szkoda

127. Skarżący wniósł o 50 000 EUR z uwagi na poniesioną szkodę niemajątkową.

 128. Rząd stwierdził, że w świetle dowolnego rozszerzenia zakresu skargi, roszczenie powinno zostać odrzucone jako w sposób oczywisty nieuzasadnione. W każdym razie, wysokość roszczenia była nadmierna i wygórowana.

129. Trybunał uznaje za niepodważalne, iż skarżący doznał krzywdy z uwagi na naruszenie art. 3 Konwencji w jego wymiarze proceduralnym. Formułując swoje ocenę w oparciu o sprawiedliwe podstawy, tak jak wymaga tego art. 41 Konwencji, Trybunał przyznaje skarżącemu 4 000 EUR.

B. Odsetki za zwłokę

130. Trybunał uznaje za stosowne, aby wysokość odsetek została oparta na stopie kredytu marginalnego Europejskiego Banku Centralnego, do której należy dodać trzy punkty procentowe.

Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ

 1. Dołącza do przedmiotu sprawy większością głosów zastrzeżenia Rządu, iż pozostałe skargi skarżącego na podstawie art. 3 i 13 Konwencji nie są zgodne ratione materiae z przepisami Konwencji oraz są niedopuszczalne z uwagi na brak statusu ofiary, niewykorzystanie krajowych środków oraz niedochowanie 6-miesięcznego terminu i odrzuca te zastrzeżenia;

2. Uznaje większością głosów pozostałą część skargi za dopuszczalną;

3. Uznaje dziesięcioma głosami do siedmiu, iż doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w jego wymiarze proceduralnym;

4. Uznaje jednogłośnie, iż nie zachodzi potrzeba rozpoznania skargi na podstawie art. 13 Konwencji w związku z art. 3 Konwencji;

5. Uznaje dziewięcioma głosami do ośmiu, że

(a) państwo pozwane wypłaci skarżącemu w ciągu trzech miesięcy 4 000 EUR (cztery tysiące euro), doliczając jakikolwiek należny podatek, z tytułu poniesionej szkody niemajątkowej;

(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe;

6. Odrzuca jednogłośnie pozostałą część skargi skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.

Sporządzono w języku angielskim i francuskim i obwieszczono na publicznej rozprawie w Budynku Praw Człowieka, w Strasburgu w dniu 5 lipca 2016 r.

Lawrence EarlyGuido Raimondi
KanclerzPrzewodniczący

Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału, do wyroku dołączono następujące odrębne opinie:

(a) częściowo rozbieżna opinia odrębna sędziego Nicolaou;

(b) odrębna opinia sędziego Silvisa, a także sędziów Villigera, Hirvelä, Mahoney’a, Wojtyczka, Kjølbro i Briede;

(c) odrębna opinia sędziego Wojtyczka.

G.R.
T.L.E.

CZĘŚĆIOWO ODRĘBNA OPINIA SĘDZIEGO NICOLAOU

Tło sprawy

1. Fakty istotne dla złożenia niniejszej skargi można przedstawić zwięźle. W 1998 r. skarżący został zatrzymany na podstawie poważnych zarzutów karnych, a następnie przewieziony na komisariat, gdzie po przesłuchaniu przyznał się do winy. Bezpośrednio po tych wydarzeniach wniósł skargę, w której utrzymywał, że jego przyznanie się do winy było wynikiem złego traktowania przez przesłuchujących go policjantów.

2. Na skutek wyżej wspomnianej skargi rozpoczęto postępowanie karne przeciwko osobom, które miały brać udział w zdarzeniu. Jednakże w marcu 2001 r. postępowanie umorzył śledczy, stwierdzając brak wystarczających dowodów, aby je kontynuować. W decyzji o umorzeniu podkreślono m.in., że zarzuty skarżącego były niespójne, a poniesione przez niego obrażenia, opisywane jako lekkie, mogły zostać odniesione w trakcie zatrzymania.

3. W międzyczasie, we wrześniu 2000 r., skarżący oraz współoskarżony, który wniósł podobną skargę na złe traktowanie, zostali skazani na wieloletnie kary pozbawienia wolności, po procesie, w którym nie przyznali się do winy i w którym jako dowód wykorzystano ich domniemane przyznanie się do winy. Ich odwołania zostały odrzucone, po czym obydwaj mężczyźni złożyli skargi do Trybunału.

4. W swojej pierwszej skardze (Jeronovičs przeciwko Łotwie, nr 547/02, 1 grudnia 2009 r.), skarżący wskazuje m.in., (a) iż podczas jego przesłuchania w areszcie policjanci dopuścili się brutalnego traktowania, z naruszeniem art. 3 Konwencji, aby wymusić na nim przyznanie się do winy; oraz (b), iż uzyskanego w ten sposób zeznania następnie użyto jako materiału dowodowego świadczącego przeciwko niemu w procesie, z naruszeniem wymogu rzetelnego procesu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji.

5. Rząd otrzymał informację o powyższych skargach w 2007 r., wraz z innymi skargami, które w obecnym kontekście nie są istotne.

   Po nieudanych próbach polubownego rozstrzygnięcia sprawy, w 2008 r., Rząd wydał jednostronną deklarację, której warunki określone są w paragrafie 19 niniejszego wyroku. Przyznaje on, że „traktowanie”, jakiego doświadczył skarżący z rąk policji, jak również „efektywność śledztwa”, „nie spełniły norm zagwarantowanych w art. 3” i proponuje wypłacić jako świadczenie ex gratia określoną sumę pieniędzy jako zadośćuczynienie za poniesione szkody majątkowe i niemajątkowe, oraz z tytułu zwrotu kosztów i wydatków. W oświadczeniu końcowym dodaje, że takie świadczenie „ustanawia ostateczne rozwiązanie niniejszej sprawy.”

6. Decyzją Wielkiej Izby z dnia 10 lutego 2009 r. Trybunał, działając na podstawie jednostronnej deklaracji, w oparciu o art. 37 ust. 1 lit. c Konwencji, skreślił skargę skarżącego na naruszenie art. 3, zgodnie z normami prawa materialnego i procesowego (zob. paragraf 20 niniejszego wyroku). Ponadto, Trybunał uznał m.in. skargę na naruszenie rzetelności procesu w oparciu o art. 6 ust. 1 jako niedopuszczalną (patrz paragraf 21 niniejszego wyroku). Dwie pozostałe skargi, w tym samym czasie zakwalifikowane jako dopuszczalne i w których sprawie ostateczny wyrok został ogłoszony 1 grudnia 2009 r., nie mają związku z niniejszą sprawą.

7. Po decyzji Trybunału dotyczącej pierwszej skargi, skarżący ponownie zwrócił się do krajowych władz i na podstawie jednostronnej deklaracji, która potwierdza naruszenie jego praw zawartych w art. 3, wzywa je do (a) zastosowania się do wymagań proceduralnych wyszczególnionych w art. 3 poprzez wznowienie i kontynuację postępowania karnego dotyczącego jego złego traktowania oraz (b) wznowienie postępowania karnego, które doprowadziło do jego skazania, jako, że opierało się ono na niezgodnym z prawem przyjęciu dowodu w sprawie w postaci zeznania uzyskanego z naruszeniem art. 3.

8. Łotewskie prawo karne procesowe określa, że przy spełnieniu określonych wymogów i warunków, zakończone postępowanie karne może zostać wznowione, jeśli do jego zakończenia nie było prawnych przesłanek lub jeśli wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności (artykuł 393); określa również, że postępowanie karne, zakończone ważnym wyrokiem lub decyzją sądu, może zostać wznowione, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności, tamże wymienione (artykuły 655-657).

9. Wnioski skarżącego o wznowienie postępowania były rozpatrywane w systemie dwuinstancyjnym i ostatecznie zostały odrzucone w dniu 20 grudnia 2010 r. Decyzje opierały się całkowicie na zastosowaniu i interpretacji rozdziałów 655-657, które miały związek wyłącznie ze skazaniem skarżącego. Nie odniesiono się do umorzonego postępowania przeciwko oskarżonym policjantom, nie wspomniano też o potrzebie wznowienia śledztwa w sprawie złego traktowania skarżącego.

Niniejsza skarga

10. W swojej skardze skarżący twierdzi, zgodnie z art. 13, że odmowa władz wznowienia postępowania karnego związanego ze śledztwem w sprawie jego złego traktowania świadczy o braku możliwości skorzystania ze środka, dzięki któremu poszanowane będą jego prawa wynikające z art. 3 w jego wymiarze proceduralnym, uwzględniając fakt, że władze nie były skłonne przeprowadzić dokładnego śledztwa w sprawie jego złego traktowania. Wniósł również skargę na odmowę wznowienia przez władze postępowania karnego, które doprowadziło do jego skazania oraz wezwał do ponownego rozstrzygnięcia kwestii rzetelności procesu zawartej w art. 6 ust. 1; jednak ta ostatnia skarga, która została zakwalifikowana jako niedopuszczalna decyzją Trybunału z dnia 9 października 2012 r., oczywiście nie może już zostać rozpatrzona.

Moja ocena

Według mnie, jedyną istotną kwestią obecnie jest to, czy Łotwa złamie swoje zobowiązania i nie wznowi śledztwa w sprawie – już potwierdzonego – złego traktowania skarżącego przez policjantów. Istnieje tylko jedna odpowiedź na to pytanie i jest ona oczywiście twierdząca. Czy prawo krajowe zapewnia mechanizmy, w ramach których skarżący mógłby wzywać władze do działania, czy takowych nie zapewnia – jest to w tej sytuacji zupełnie nieistotne. Co za tym idzie, bez znaczenia jest również, czy w sprawie podlegającej prawodawstwu krajowemu wnioski skarżącego o wznowienie sprawy były dobrze czy źle umotywowane. W momencie, gdy władze dowiedziały się o złym traktowaniu skarżącego, przyjęły na siebie zobowiązanie, aby zareagować; same powinny były, bez wnoszenia skarg czy wniosków, przeprowadzić zgodne z art. 3 śledztwo, którego znaczenie najlepiej wyjaśnia wyraźnie określone i niepodważalne orzecznictwo. Od państw członkowskich wymaga się, aby znały swoje obowiązki w tej kwestii.

12. Tak więc w niniejszej sprawie nie było potrzeby istnienia środka na poziomie prawa krajowego, z którego mógłby skorzystać skarżący, aby zagwarantować sobie prawo do rzetelnego śledztwa. Artykuł 13 Konwencji nie wchodził więc w grę. Dodam, i mówię to z najwyższym szacunkiem, że nie potrafię pojąć, dlaczego wyrok większości skupia się – i zajmuje to tyle czasu – na kwestii wznawiania postępowania, a następnie, w trakcie, bada wstępne zastrzeżenia co do statusu ofiary, właściwość rzeczową, wyczerpanie środków oraz dochowanie 6-miesięcznego terminu, podczas gdy pierwsze trzy nie mają najmniejszego związku ze sprawą, jeśli skupimy się na obowiązku przeprowadzenia przez państwo śledztwa; zaś jeśli chodzi o kwestię czwartą, nowy sposób spojrzenia został przyjęty w stanowisku większości składu orzekającego (choć, na szczęście, nie doprowadziło to do niepożądanych skutków). Fakt, iż strony postanowiły prowadzić sprawę pod tym kątem, nie oznacza, że należy z tej strony na nią patrzeć, a co więcej, byłoby to sprzeczne z Konwencją i wprowadziłoby niepewność w szczególnie wrażliwym obszarze. Problem, na który pragnę zwrócić uwagę, jest zilustrowany w paragrafie 120 wyroku, w którym Trybunał opiera się na ogólnej zasadzie przeciwko wznawianiu postępowań, po czym od niej odchodzi:

„Trybunał podkreśla też, że zgodnie z jego ustanowionym orzecznictwem wniosek o wznowienie postępowania lub użycie podobnego wyjątkowego środka nie może być, jako ogólna zasada, brany pod uwagę dla celów art. 35 ust. 1 Konwencji (zob. np. Withey przeciwko Wielkiej Brytanii (dec.), nr 59493/00, ETPC 2003-X, oraz H. przeciwko Islandii, wyżej cytowane, z późniejszymi odniesieniami). Podobne podejście w niniejszej sprawie pociąga za sobą konsekwencję, iż Trybunał nie będzie mógł z powodów formalnych wykonywać swych obowiązków dotyczących badania istoty skargi skarżącego o braku skutecznego dochodzenia.

Jednakże w szczególnych okolicznościach Trybunał uznaje powód, aby odejść od tej reguły, mając na względzie następujące czynniki: niedopatrzenie Rządu i jednoznaczne przyznanie, że skarżący został źle potraktowany oraz że dochodzenie nie spełniło wymogu skuteczności zawartego w art. 3 Konwencji; własna ocena Trybunału tej deklaracji oraz, w świetle ustaleń w związku z tym, jego decyzja o skreśleniu tej części skargi z listy spraw poprzez wydanie ostatecznej decyzji w dniu 10 lutego 2009 r., a tym samym zaprzestanie rozpatrywania sprawy (zob. par. 54 powyżej) – podczas gdy odnotowano, iż była ona otwarta dla skarżącego, aby podjął on krajowe dostępne jemu środki; a także fakt, że w przypadku braku skutecznego dochodzenia, zobowiązanie proceduralne na podstawie art. 3 wciąż istnieje”

13. Moim zdaniem, w ostatnich trzech wersach niniejszego fragmentu pada wszystko, co powinno zostać powiedziane. Pogląd większości, mówiący o tym, że aby osiągnąć spodziewany rezultat, należy powołać się na argument dotyczący wznowienia postępowania, jest streszczony w dalszych ustępach, w paragrafie 123, który brzmi, jak następuje:

„Mając na uwadze odmowę organów władzy wznowienia zakończonego postępowania karnego dotyczącego złego traktowania skarżącego, co zostało przyznane w jednostronnej deklaracji Rządu w skardze nr 547/02, Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie skarżący nie mógł skorzystać z możliwości uzyskania skutecznego dochodzenia, które jest wymogiem art. 3 Konwencji.”

14. Z konkluzją większości, że doszło do naruszenia art. 3 Konwencji w jego wymiarze proceduralnym, jestem gotów się zgodzić. Jednakże doszedłbym do tej konkluzji wyłącznie po ponownym wpisaniu pierwszego wniosku na listę spraw Trybunału zgodnie z art. 37 ust. 2 Konwencji, która stanowi, że Trybunał może tak postąpić, jeśli „stwierdzi, że okoliczności uzasadniają takie działanie”. Reguła 43 § 5 Regulaminu Trybunału, również istotna, powinna być czytana w świetle brzmienia Konwencji. Nie podzielam poglądu większości, wyrażonego w paragrafie 116 niniejszego wyroku, mówiącego, że „okoliczności w tym wypadku nie uzasadniają takiego działania”.

15. Jestem zdania, iż Trybunałowi źle doradzono, aby przyjął jednostronną deklarację w postaci, w jakiej została sformułowana. Należy mieć na uwadze, iż to Rząd potwierdził, że przeprowadzone śledztwo, które doprowadziło do złego traktowania skarżącego, było niezgodne ze standardami wynikającymi z art. 3, co oznacza potrzebę przeprowadzenia dalszego śledztwa, które byłoby zgodne z tymi standardami, nawet jeśli ostatecznie nie przyniosłoby pozytywnych rezultatów. Jednak Trybunał nie wymagał od Rządu podjęcia stosownych zobowiązań, jak w wypadku sprawy Žarković i inni przeciwko Chorwacji ((dec.), nr 75187/12, 9 czerwiec 2015 r.), czego nie powinno się rozpatrywać jako odosobnionego przypadku. W tym samym czasie najwyraźniej przyjął warunek stanowiący, że „zapłata [mogłaby] oznaczać ostateczne rozwiązanie sprawy” oraz oświadczył jedynie, że decyzja o wykreśleniu pozostaje „bez uszczerbku dla możliwości Skarżącego, by mógł skorzystać z wszelkich dostępnych dochodzenia zadośćuczynienia”, podczas gdy nic nie wskazywało na istnienie dającego się zastosować środka i, jak się okazało, rzeczywiście żaden nie istniał. Nie wspomnę tu o użyciu wyrażenia „świadczenie ex gratia”, które, choć wyraźnie łagodzi przyznanie do naruszenia prawa – w mojej ocenie jest to zupełnie nie na miejscu – jest dość częste i, niestety, wydaje się być akceptowane przez nasze orzecznictwo. W kluczowej sprawie przytaczanej w decyzji Trybunału o wykreśleniu, tj. Tahsin Acar przeciwko Turcji (niedopuszczalność skargi) ([WI], nr 26307/95, § 84, ETPC 2003-VI), wyraźnie wskazano, że Trybunał wymaga dopełnienia odpowiednich zobowiązań: „... w przypadku, gdy dowody prima facie figurują w aktach sprawy dowodząc, że krajowe śledztwo nie spełniło wymogów Konwencji, w jednostronnej deklaracji Rząd powinien co najmniej przyznać się do tego, a także jako pozwana strona przeprowadzić, pod nadzorem ministerialnej komisji w ramach jej zobowiązań zgodnie z art. 46 ust. 2 Konwencji, śledztwo w pełni zgodne z wymogami Konwencji, jak określił to Trybunał we wcześniejszych sprawach...”

16. Jeśli pierwsza skarga zostałaby przywrócona do listy spraw Trybunału, naruszenie byłoby zasadne, a rekompensata wypłacona przez Rząd zgodna z decyzją o wykreśleniu sprawy jako odszkodowanie, do którego Skarżący miał prawo na mocy wyroku.

17. W chwili obecnej mogę jedynie przyjąć do wiadomości ustalenie naruszenia w kontekście niniejszej skargi; jednakże, patrząc na sprawę w tym samym świetle, nie przyznałbym osobnej, dodatkowej kwoty rekompensaty. Moim zdaniem, większość przyznaje skarżącemu rekompensatę dwukrotnie za to samo naruszenie. Niniejsza sprawa nie jest, w mojej opinii, sprawą, w której ponownie wnoszona skarga porusza nową kwestię, której nie zawierała poprzednia skarga, jak na przykład w sprawie Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) przeciwko Szwajcarii (nr 2) ([WI], nr 32772/02, ETPC 2009); nie jest to również przypadek naruszenia o charakterze ciągłym, dzielącego się na okresy, za które rekompensata jest przyznawana oddzielnie, jak w sprawie Ivanţoc i inni przeciwko Mołdawii i Rosji (nr 23687/05, 15 listopada 2011 r.), czy sprawa, w której element czasu, związany z właściwym śledztwem, został wyodrębniony i rozpatrzony osobno przed zbadaniem innych aspektów w trwającym śledztwie, jak w sprawie McCaughey i inni przeciwko Wielkiej Brytanii (nr 43098/09, ETPC 2013). Wszystkie wymienione sprawy obejmowały tylko jedną kompletną skargę, a przyznanie za nią rekompensaty nie kłóciło się z przyznaniem rekompensaty w innych sprawach, z którymi miała ona związek, bez względu na to, która do Trybunału wpłynęła pierwsza. Nie jest to jednak możliwe w wypadku, gdy, jak w niniejszej sprawie, Trybunał potraktował daną skargę jako pojedyncze wydarzenie.

CZĘŚCIOWO ODRĘBNA OPINIA SĘDZIEGO SILVIS, A TAKŻE SĘDZIEGO VILLIGERA, HIRVELÄ, MAHONEY’A, WOJTYCZKA, KJØLBRO ORAZ BRIEDE

1. Jaki jest status decyzji Trybunału o skreśleniu skargi z listy spraw? Nie ma wątpliwości, iż w przypadku decyzji o niedopuszczalności lub decyzji o skreśleniu, uważa się, że Trybunał „zbadał” sprawę, która została mu przedstawiona dla celów zawartych w art. 35 ust. 2 (b) (zob. na przykład, w kontekście decyzji o niedopuszczalności w sprawie Previti przeciwko Włochom (dec.), nr 45291/06, §§ 291-94, 8 grudnia 2009 r., i Manuel przeciwko Portugalii (dec.), nr 62341/00, 31 stycznia 2002 r., oraz w kontekście decyzji o skreśleniu następującej po polubownym rozstrzygnięciu sporu, Kezer i inni przeciwko Turcji (dec.), nr 58058/00, 5 października 2004 r.). Bezcelowe byłoby nadawanie innego statusu decyzji o skreśleniu następującej po jednostronnej deklaracji. W rzeczonej skardze strony nie utrzymują, że Trybunał popełnił oczywisty błąd proceduralny lub merytoryczny przyjmując jednostronną deklarację rządu jako podstawę do skreślenia skargi.

2. Główną kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy pozwany Rząd ma ciągłe zobowiązanie, wynikające z art. 3 i 13 Konwencji, pomimo decyzji Trybunału o skreśleniu z dnia 10 lutego 2009 r., aby wznowić umorzone postępowanie karne w związku z zarzutami skarżącego o złym traktowaniu. Powyższy obowiązek powinien był zostać zawarty w decyzji o skreśleniu, tak się jednak nie stało.

W tym kontekście należy zaznaczyć, że nadzór nad wykonaniem decyzji Trybunału o skreśleniu w niniejszej sprawie jest kwestią wychodzącą poza zakres obowiązków Komitetu Ministrów, zgodnie z art. 46 Konwencji, jako że decyzja nie była oparta na ugodzie (art. 39 Konwencji oraz Reguła 43 § 3), a skargi nie zostały skreślone w drodze wyroku po zaklasyfikowaniu ich jako dopuszczalne (Reguła 43 § 3). Trybunał nie przyznał również żadnych kosztów (zob. też Reguła 43 § 4).

Z drugiej strony, zgodnie z art. 37 ust. 2 Konwencji Trybunał może przywrócić skargę na listę spraw, jeśli stwierdzi, że „okoliczności uzasadniają takie działanie”. Odnosi się to oczywiście do nowych okoliczności, które ujrzały światło dzienne. Trybunał nie stwierdza takich okoliczności (zob. paragraf 116 niniejszego wyroku) i słusznie.

3. Rząd uznał, że w swej decyzji o skreśleniu z dnia 10 lutego 2009 r. Trybunał zaakceptował jednostronną deklarację złożoną przez Rząd, przyjmując, iż jest ona zgodna z wymogami ustanowionymi przez orzecznictwo Trybunału, w szczególności w sprawie Tahsin Acar przeciwko Turcji ([WI], nr 26307/95, §§ 75-76, ETPC 2004-III). Nic w jednostronnej deklaracji Rządu nie sugerowało zobowiązania do wznowienia postępowania. Wręcz przeciwnie, jedyna rekompensatą, jaką Rząd zaproponował w jednostronnej deklaracji, a którą zaakceptował Trybunał, była wypłatą zadośćuczynienia. Decyzja Trybunału nie wskazywała wymogu wznowienia postępowania w sprawie skarżącego. Rząd nie widzi zatem powodu, aby przywracać skargę na listę.

4. Czy na tę sytuację wpłynęła następująca klauzula zawarta w decyzji Trybunału o skreśleniu?

„Decyzja pozostaje bez uszczerbku dla możliwości skarżącego, by mógł skorzystać z wszelkich dostępnych środków dochodzenia zadośćuczynienia”.

 („Cette décision ne préjuge en rien de la possibilité pour le requérant d’exercer, le cas échéant, d’autres recours afin d’obtenir réparation”).

W mojej opinii, nie może to oznaczać obowiązku wznowienia postępowania karnego w przypadku braku jakichkolwiek nowych faktów ujawnionych po złożeniu jednostronnej deklaracji; jest to zgodne z możliwościami dostępnymi w ramach prawa krajowego. Trybunał jednak, w świetle samej decyzji o skreśleniu, stwierdza wydarzenie będące przyczynkiem do obowiązku wznowienia śledztwa (zob. paragraf 116, który odnosi się do takiego obowiązku jako warunku koniecznego do decyzji o skreśleniu). Uważam powyższy wyrok za odejście od orzecznictwa dotyczącego statusu skarg, które zostały rozpatrzone przez Trybunał w ostatecznym wyroku lub decyzji. Wyżej przywołane orzecznictwo dotyczy nie tylko skarg związanych z art. 6 (jak w sprawie Fischer przeciwko Austrii (dec.), nr 27569/02, ETPC 2003 VI; Komanicky przeciwko Słowacji (dec.), 13677/03, 1 marca 2005 r.; i Öcalan przeciwko Turcji (dec.), nr 5980/07, 6 lipca 2010 r.). W sprawie Egmez przeciwko Cyprowi ((dec.), nr 12214/07, 18 września 2012 r.), Trybunał nie stwierdził zaistnienia żadnych nowych okoliczności, które rodziłyby obowiązek wszczęcia procedury zgodnie z art. 3 i tym samym doprowadziłyby do możliwego naruszenia przepisów. W tej sprawie należało podążać tą właśnie ścieżką. Argumentacja Trybunału przyjęta już przez większość może odnosić się również do skarg, w których sprawie zapadł wyrok Trybunału (a nie decyzja o skreśleniu) oraz do spraw, w których państwo, w ocenie skarżącego, nie spełniło warunków wyroku, który osądził naruszenie prawa. Innymi słowy, jeśli Trybunał stwierdzi w wyroku, że państwo nie przeprowadziło skutecznego śledztwa, naruszając art. 2 lub 3 Konwencji, a państwo to nie gwarantuje wszczęcia nowego śledztwa, które będzie spełniało wymogi Konwencji, skarżący może wnieść nową skargę, a Trybunał może stwierdzić kolejne naruszenie.

5. Podążając tropem tej sprawy, zaprezentuję, jak to się stało, że skargą na złe traktowanie złożoną przez skarżącego bezpośrednio po jego aresztowaniu w dniu 25 kwietnia 1998 pod zarzutem popełnienia kilku przestępstw, w 2016 roku wciąż zajmuje Trybunał. Skarżący wniósł skargi na niewłaściwe traktowanie w dniu 8 października 2001 r. Ponad pięć lat później, w dniu 22 lutego 2007 r., Rząd otrzymał wiadomość o skardze, a w dniu 30 kwietnia 2008 r. złożył jednostronną deklarację przyznając się do naruszenia art. 3 i przyznając za to Skarżącemu rekompensatę. W dniu 10 lutego 2009 r. Trybunał przyjął jednostronną deklarację Rządu i skreślił sprawę odnoszącą się do złego traktowania, o czym jest mowa w deklaracji. Zgodnie z wyżej wymienioną deklaracją, skarżący otrzymał 4500 euro (EUR). Następnie, w dniu 1 grudnia 2012 r., Trybunał stwierdził naruszenia powstałe podczas osadzenia skarżącego w areszcie, po jego zatrzymaniu, jak również naruszenie art. 6 ust. 1, ponieważ, przebywając w areszcie, skarżący nie miał możliwości osobiście stawić się przed Sądem Najwyższym podczas rozprawy w jego sprawie. Przyznano mu 5000 euro. Wszystkie wyżej wymienione skargi były częścią pierwotnego wniosku złożonego w 2001 r. Jednak w 2010 r. skarżący ponowił skargi w nowym wniosku oraz zawarł w nim nową skargę na brak wznowienia śledztwa w sprawie jego złego traktowania po przyjęciu jednostronnej deklaracji, pomimo jego wysiłków czynionych w tej kwestii na poziomie krajowym. W dniu 9 października 2012 r. Trybunał zadecydował, że stare skargi są częściowo niedopuszczalne, ale zrzekł się jurysdykcji na rzecz Wielkiej Izby w związku ze skargą związaną z decyzją o niewznawianiu śledztwa w sprawie złego traktowania skarżącego po przyjęciu jednostronnej deklaracji. Trzy z pięciu sekcji Trybunału, w różny sposób, zajęły się wnioskami skarżącego związanymi z wydarzeniami z dnia 25 kwietnia 1998 r., a teraz również i Wielka Izba. Większość Wielkiej Izby wciąż nie doprowadziła niniejszej sprawy do końca. Zamiast tego wydaje się, że perpetuum mobile niekończących się rozpraw zostało puszczone w ruch. W jakim celu? Czy to teoretyczna kwestia zobowiązania ciągłego? Nie wyobrażam sobie żadnego poważnego śledztwa w podobnej sprawie, które zostało wznowione po upływie tylu lat.

6. Niniejszy wyrok narusza pewność, która powinna mieć decydujące znaczenie po zamknięciu sprawy przez Trybunał. Trwały obowiązek, aby przestrzegać bezpieczeństwa prawnego jest sprawą zbyt cenną, by poświęcić ją dla próby wycofania wcześniej przyjętej jednostronnej deklaracji, nawet jeśli z perspektywy czasu może się wydawać, że Trybunał nie powinien był pozbawiać skarżącego możliwości efektywnego zbadania jego sprawy odnoszącej się do art. 3.

ODRĘBNA OPINIA SĘDZIEGO WOJTYCZKA

Główne wątpliwości w związku z niniejszym wyrokiem zostały przedstawione przez sędziego Silvisa, razem z sędziami Villigerem, Hirvelä, Mahoney’em, Kjølbro, Briede oraz ze mną. Z mojej strony chciałbym podkreślić dwie dodatkowe kwestie.

1. Skuteczne działanie mechanizmu Konwencji zakłada minimum lojalności między Trybunałem a stronami postępowania. Zwłaszcza Trybunał powinien w swoich wyrokach i decyzjach wskazać z należytą precyzją zobowiązania, które przyjmują na siebie strony sporu. W przypadku jednostronnej deklaracji, w celu zapewnienia pewności prawnej i uniknięcia dalszych sporów pomiędzy stronami, pewne zobowiązania pozwanego państwa wynikające z naruszenia Konwencji, które zostały przyjęte do wiadomości, powinny zostać dokładnie wypisane w tekście deklaracji. Do obowiązków Trybunału należy upewnienie się, że jednostronna deklaracja prezentuje wymagane minimum pod względem przejrzystości i precyzji. W szczególności, w niniejszej sprawie, jeśli Trybunał stwierdził, że pozwane Państwo jest w obowiązku wznowienia postępowania karnego, nie powinien był przyjąć jednostronnej deklaracji, która nie zawierała powyższej klauzuli. Ponieważ Trybunał przyjął jednostronną deklarację, niezawierającą ww. klauzuli, trudno jest winić Łotwę za niewypełnienie jego zobowiązań w niniejszej sprawie.

2. Wyrok w tej sprawie odnosi się bezpośrednio do praw osób trzecich. Postępowanie karne może dotyczyć interesów osób podejrzanych przez władze o popełnienie przestępstwa. Niektóre z tych osób mogą być niewinne. Wszyscy, których dotyczy sprawa, czy są winni czy niewinni, mają prawo, aby ich sprawa zakończyła się ostateczną decyzją w rozsądnym czasie. Jeśli zobowiązanie dotyczące przeprowadzenia śledztwa, wynikające z art. 2 i 3 Konwencji, nie może wygasnąć z upływem czasu oraz jeśli władze krajowe mają obowiązek wznowić śledztwa, które zostały zamknięte, aż do czasu, gdy spełnią one wszystkie wymogi Konwencji, w wielu przypadkach może to prowadzić do sytuacji, w której niewinne osoby będą trwały w stanie permanentnej niepewności co do ich losu, co będzie naruszało ich prawa określone w art. 6 Konwencji. Z żalem stwierdzam, że Trybunał w niniejszej sprawie pominął wyżej wymieniony aspekt.

Full & Egal Universal Law Academy