© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Supreme Administrative Court] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Supreme Administrative Court for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
WIELKA IZBA
SPRAWA J.K. I INNI przeciwko SZWECJI
(Skarga nr 59166/12)
WYROK
[wyciąg]
STRASBURG
23 sierpnia 2016 r.
Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie J.K. i Inni przeciwko Szwecji,
Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba w składzie:
Guido Raimondi, Przewodniczący,
Işıl Karakaş,
Luis López Guerra,
Mirjana Lazarova Trajkovska,
Ledi Bianku,
Kristina Pardalos,
Helena Jäderblom,
Krzysztof Wojtyczek,
Valeriu Griţco,
Dmitry Dedov,
Iulia Motoc,
Jon Fridrik Kjølbro,
Síofra O’Leary,
Carlo Ranzoni,
Gabriele Kucsko-Stadlmayer,
Pere Pastor Vilanova,
Alena Poláčková, sędziowie,
oraz Søren Prebensen, Zastępca Kanclerza Wielkiej Izby,
obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2016 r. oraz 27 czerwca 2016 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w ostatniej z wymienionych dat:
POSTĘPOWANIE
[Paragrafy 1-7 wyroku pominięto]
FAKTY
[Paragrafy 8-54 wyroku pominięte i zastąpione tłumaczeniem poniższego streszczenia przygotowanego przez Kancelarię Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Streszczenie stanu faktycznego[1]:
Skarżący, para pozostająca w związku małżeńskim i ich syn, są obywatelami Iraku. Odpowiednio w 2010 r. i 2011 r. wystąpili o azyl w Szwecji na tej podstawie, że w Iraku zagrożeni byli prześladowaniem ze strony Al-Kaidy, jako że pierwszy skarżący przez wiele lat pracował dla klientów amerykańskich i działał w bazie sił zbrojnych USA w Iraku. On i jego rodzina byli obiektem poważnych gróźb i przemocy ze strony Al-Kaidy od 2004 r. do 2008 r. Usiłowano ich zabić, pierwszy skarżący dwukrotnie został ranny, jego brat został porwany w 2005 r., a jego córka została zabita w 2008 r., kiedy samochód, którym ona i pierwszy skarżący podróżowali, został ostrzelany. Pierwszy skarżący przestał wówczas pracować, a jego rodzina przeprowadzała się do kilku różnych miejsc w Bagdadzie. Choć jego pomieszczenia biznesowe były atakowane cztery lub pięć razy przez członków Al-Kaidy, skarżący oświadczył, że nie otrzymywał żadnych osobistych gróźb od 2008 r., jako że rodzina wciąż się przeprowadzała. Pierwszy skarżący opuścił Irak w 2010 r., a pozostali skarżący podążyli za nim w 2011 r.
Szwedzka Rada Migracyjna oddaliła ich wniosek o azyl. Jej decyzja została podtrzymana w 2012 r. przez Sąd Migracyjny na tej podstawie, że czyny karalne Al-Kaidy zostały popełnione kilka lat wcześniej, a pierwszy skarżący nie pozostawał już w stosunkach gospodarczych z Amerykanami. W razie, gdyby zagrożenie wciąż się utrzymywało, było prawdopodobne, że władze irackie miały wolę i były w stanie ochronić rodzinę.
Wyrokiem z 4 czerwca 2015 r. (zob. Nota informacyjna nr 189) Izba Trybunału orzekła, pięcioma głosami do dwóch, że realizacja nakazu deportacji wobec skarżących nie prowadziłaby do naruszenia art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencji”). W dniu 19 października 2015 r. sprawa została przekazana do Wielkiej Izby na wniosek skarżących.]
PRAWO
I. ZARZUT NARUSZENIA ART. 3 KONWENCJI
55. Skarżący wywodzili, że ich powrót do Iraku pociągałby za sobą naruszenie art. 3 Konwencji, który brzmi następująco:
„Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu”.
A. Wyrok Izby
56. Izba zauważyła, że jakkolwiek ogólna sytuacja w Iraku uległa od czerwca 2014 r. znacznemu pogorszeniu, jak do tej pory brak jest raportów międzynarodowych dotyczących tego kraju prowadzących do konkluzji, że sytuacja ta jest na tyle poważna, aby miała sama w sobie powodować naruszenie art. 3 Konwencji w razie powrotu osoby do kraju.
57. Co zaś się tyczy osobistych okoliczności skarżących, Izba najpierw odnotowała, że ich skargi zostały starannie zbadane przez Urząd Migracyjny i Sąd Migracyjny, z których obydwa brały pod rozwagę współpracę pierwszego skarżącego z Amerykanami, w wyniku której padł on ofiarą poważnych gróźb i przemocy ze strony Al-Kaidy od 2004 do 2008 r. Jednakże skoro pierwszy skarżący zaprzestał współpracy z przedsiębiorcami amerykańskimi w 2008 r., władze te uznały, że nie zachodzi prawdopodobieństwo dalszego istnienia w stosunku do skarżących zagrożenia na tyle konkretnego, aby uzasadniało ono przyznanie azylu.
58. Izba zauważyła ponadto, że przed Urzędem Migracyjnym pierwszy skarżący potwierdził brak jakichkolwiek osobistych gróźb ze strony Al-Kaidy od 2008 r. Po odmowie przyznania azylu przez Urząd Migracyjny dnia 22 listopada 2011 r., skarżący zmienili jednak swoje wyjaśnienia, stwierdzając, że dnia 10 września 2011 r. Al-Kaida naszła w poszukiwaniu pierwszego skarżącego ich dom w Bagdadzie, który spaliła dnia 12 listopada 2011 r. Izba podkreśliła, że Urząd Migracyjny nie dał wiary skarżącym, podobnie jak dokumentom przedstawionym na poparcie tych tez. Izba uznała za warte odnotowania to, że pierwszy skarżący nie wspomniał o pierwszym incydencie Urzędowi Migracyjnemu mimo trzykrotnego przesłuchania go przez ten organ. Zauważyła ponadto, że materiał dowodowy przedstawiony sądom krajowym, podobnie jak Trybunałowi, rzekomo poświadczający poszukiwania pierwszego skarżącego przez Al-Kaidę we wrześniu 2011 r. i spalenie domu skarżących dnia 12 listopada 2011 r., jest z natury swojej bardzo prosty, na tyle, iż podaje to w wątpliwość jego autentyczność. Izba nie znalazła zatem powodu, aby nie zgodzić się z oceną Urzędu Migracyjnego, że skarżący nie uzasadnili swoich twierdzeń o groźbach i prześladowaniu ze strony Al-Kaidy po 2008 r.
59. Podobnie, co do twierdzenia skarżących o ryzyku płynącym dla pierwszego z nich z udziału w publicznej debacie telewizyjnej w lutym 2010 r., Izba zauważyła, że skarżący w ogóle nie wspomnieli o tym nagraniu Urzędowi Migracyjnemu, mimo kilkukrotnych przesłuchań. Pierwszy skarżący przedstawił to nagranie po raz pierwszy wraz z pisemnym stanowiskiem Sądowi Migracyjnemu dnia 1 lutego 2012 r. Władze szwedzkie nie powzięły przekonania, że nagranie to datuje się na luty 2010 r. ani że skarżący nie mogliby uzyskać ochrony u władz irackich ze względu na publiczną krytykę pod ich adresem ze strony pierwszego skarżącego w trakcie debaty. Podsumowując, Izba podzieliła ocenę władz szwedzkich, zgodnie z którą skarżącym nie udało się uzasadnić tych twierdzeń.
60. Mając powyższe na uwadze i dostrzegając również, że pierwszy skarżący zaprzestał współpracy z Amerykanami w 2008 r., a także iż ostatni wykazany atak ze strony Al-Kaidy związany z użyciem przemocy przeciwko skarżącym miał miejsce w październiku 2008 r., prawie sześć i pół roku wcześniej, a w szczególności, że pierwszy skarżący przebywał w Bagdadzie do grudnia 2010 r., zaś drugi i trzeci — do września 2011 r., w braku uzasadnienia tezy o dalszych bezpośrednich groźbach, Izba podzieliła ocenę władz szwedzkich co do braku wystarczających dowodów do uznania, że w razie wydalenia do Iraku skarżący stanęliby przed realnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji. Stosownie do tego Izba stwierdziła, że wydalenie skarżących nie skutkowałoby naruszeniem art. 3 Konwencji.
B. Stanowiska stron
1. Skarżący
61. Skarżący wywodzili, że w wyroku Izby Trybunał zadecydował o obarczeniu ich całym ciężarem dowodu, bez rozstrzygania wątpliwości na ich korzyść. Pominął także część materiału dowodowego przedstawionego przez skarżących, stwierdzając, że ostatnia groźba ze strony Al-Kaidy nastąpiła w 2008 r. Co się tyczy gróźb począwszy od 2008 r., skarżący twierdzili, że władze szwedzkie, w tym sądy, odrzuciły przedstawione przez skarżących dowody i uznały, iż wobec pierwszego skarżącego nie zachodzi prawdopodobieństwo zagrożenia w kraju jego pochodzenia. W szwedzkiej procedurze azylowej poddawanie dowodów przedstawianych przez ubiegających się o azyl czynnościom wyjaśniającym w celu ustalenia ich wiarygodności jest zabiegiem powszechnie stosowanym. W niniejszej sprawie jednak władze krajowe kategorycznie odrzuciły dowody przedstawione przez skarżących bez podjęcia jakiejkolwiek inicjatywy w celu sprawdzenia ich prawdziwości, np. skontaktowania się z władzami irackimi czy stacją Alhurra. Nie wywiązały się zatem z obowiązków spoczywających na nich na mocy art. 3 i 6 Konwencji. W razie powzięcia przez władze szwedzkie — i Izbę — jakichkolwiek wątpliwości co do wiarygodności przedstawionych dowodów, powinny one w pierwszej kolejności podjąć przemyślaną decyzję o daniu bądź odmówieniu im wiary. Gdyby przeprowadziły one poprawną ocenę przedstawionych dowodów, najprawdopodobniej różniłaby się ona od oceny, której dokonały w swych decyzjach. Jako że władze szwedzkie nie kwestionowały prawdziwości twierdzeń skarżących, powinny one były rozstrzygnąć wątpliwości na korzyść pierwszego skarżącego.
62. Skarżący zwrócili uwagę na wprowadzenie przez dyrektywę kwalifikacyjną reguły rozstrzygania wątpliwości na korzyść ubiegających się o azyl w odniesieniu do dowodów przedstawianych na poparcie ich stanowisk. W braku zakwestionowania ogólnej wiarygodności ubiegającego się o azyl, powinien on podjąć uczciwe starania w kierunku poparcia swoich stanowisk ustnych. W ocenie wiarygodności stanowisk nacisk powinien padać na to, czy były one spójne i niesprzeczne, a także czy ich istotne elementy pozostawały niezmienne w toku postępowania azylowego. W przypadku pierwszego skarżącego brak było powodu do kwestionowania jego wiarygodności. Istniał naturalny powód dla powołania się na jego działalność polityczną dopiero na późnym etapie postępowania azylowego: w przesłuchaniu azylowym nie stworzono mu możliwości pełnego przedstawienia swojego stanowiska, zatem koncentrował się on na zagrożeniu najbardziej palącym, mianowicie tym stwarzanym przez Al-Kaidę. To, czy debata telewizyjna była transmitowana w 2008 czy 2010 r., w żaden sposób nie dyskredytowało ani nie podważało jego wiarygodności ani intensywności zagrożenia. Sam fakt, że debatę transmitowano, powinien stanowić wystarczający powód, aby zagrożenie to potraktować poważnie i podjąć czynności w celu jego wyjaśnienia. Jedynym powodem, dla którego pierwszy skarżący nie padł w latach 2008–2011 ofiarą złego traktowania, było pozostawanie przez niego w ukryciu.
63. Skarżący wywodzili, że w razie deportacji pierwszego z nich do kraju pochodzenia niezbędne byłoby pozostawanie przez niego w kontakcie z instytucjami rządowymi. Jeżeli zagrożenie ze strony tych ostatnich istniało przed jego ucieczką do Szwecji, istniałoby ono nadal po jego powrocie. W razie zmuszenia go do powrotu, musiałby on zaprzeczyć swojej tożsamości i ukrywać się przed władzami, to zaś stanowiłoby wyraźne naruszenie Konwencji. Dostępne informacje z kraju wskazywały na wrażliwą sytuację niegdysiejszych pracowników amerykańskich sił zbrojnych. Oprócz postrzegania ich jako zdrajców ojczyzny przez Al-Kaidę, byli także obiektem zagrożenia ze strony ISIS, postrzeganym jako bezpośredni cel. Wielu z nich straciło życie na obszarach znajdujących się pod kontrolą ISIS.
64. Władze szwedzkie, w tym sądy, a później Izba, uznały, że pierwszy skarżący miał dobrze uzasadniony powód, aby obawiać się o swoje życie w okresie między 2004 a 2008 r. Co do swej istoty, złe traktowanie, jakiemu został poddany, było porównywalne do tortur. Biorąc pod uwagę jedynie incydenty, na które się powołał, ciężar dowodu powinien spoczywać na władzach szwedzkich, nie zaś na skarżącym. Powołane incydenty i złe traktowanie, których ofiarą padł pierwszy skarżący, ukierunkowywały także ocenę potencjalnych zagrożeń i ryzyka, przed jakimi prawdopodobnie stanąłby w razie powrotu. Jako że władze krajowe uznały, że wszystkie te incydenty rzeczywiście miały miejsce, powinny one stanowić punkt wyjścia dla prospektywnej oceny zagrożenia. Władze szwedzkie powinny były przedstawić wystarczającą argumentację, w oparciu o zdarzenia bieżące, na odparcie tej oceny zagrożenia. Jako że tego nie dokonały, domniemywać należało, że w dalszym ciągu zachodził taki sam scenariusz zagrożenie. Władze szwedzkie powinny były także uwzględnić uprzednie doświadczenia pierwszego skarżącego i jego narażenie wynikające ze współpracy z siłami amerykańskimi w Iraku. Władze irackie nie byłyby w stanie zapewnić mu ochrony, gdyby potrzebował jej w przyszłości. Ciężar dowodu powinien był spoczywać na władzach szwedzkich, które nie były w stanie udowodnić, że pierwszy skarżący nie podlegałby żadnemu złemu traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji w razie wydalenia do kraju pochodzenia.
65. W prawie szwedzkim ubiegający się o azyl mieli obowiązek przedstawienia wiarygodnych stanowisk, aby wypełnić ciążący na nich obowiązek dowodu. Kryterium prawdopodobieństwa różniło się jednak zależnie od danej sprawy oraz danego sądu i brak było ustalonych wytycznych np. co do tego, kiedy należało uznać jakość dokumentu za na tyle niską, że nie ma on żadnej wartości dowodowej. Ocena ta była więc arbitralna. W niniejszej sprawie władze złożyły cały ciężar dowodu na barkach skarżących, zaś w całym toku postępowania stwierdzały, że skarżący nie wywiązali się z ciążącego na nich obowiązku dowodowego. Odbywało się to bez wskazania, choćby ogólnikowego, rzeczywistego sposobu, w jaki ustalano okoliczności faktyczne. Z tego powodu trudno było ustalić, czy na skarżących nałożono nadmierny ciężar dowodu.
66. Skarżący stwierdzili, że w oparciu o uprzednie doświadczenia i pogarszającą się sytuację bezpieczeństwa w Iraku, w razie wydalenia stanęliby w obliczu realnego ryzyka poddania traktowaniu naruszającemu art. 3.
2. Rząd
67. Rząd podzielił konkluzję Izby o braku naruszenia art. 3 Konwencji w razie wydalenia skarżących do Iraku.
68. Co do ogólnej sytuacji w tym kraju, Rząd zauważył, że zarówno Urząd Migracyjny jak i Sąd Migracyjny uznały, że sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Iraku nie jest tego rodzaju, by istniała ogólna potrzeba ochrony międzynarodowej dla ubiegających się o azyl, które to ustalenie Trybunał potwierdził w wyroku Izby. Zgodnie z najbardziej aktualnymi informacjami dostarczonymi przez Urząd Migracyjny natężenie przemocy w Bagdadzie w dalszym ciągu nie stanowiło o realnym ryzyku traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji. W odniesieniu do ogólnej sytuacji w Iraku, w tym w Bagdadzie, ocena Trybunału w wyroku Izby zachowała zatem aktualność.
69. Co się tyczy ochrony ze strony władz irackich, informacje z kraju pochodzenia wskazywały na działanie w Bagdadzie poprawnie funkcjonującego systemu sądowego. Zgodnie z opinią prawną Urzędu Migracyjnego kwestia, czy ochrona zapewniana przez władze danego kraju jest wystarczająca, powinna być rozważana w oparciu o to, czy podjęłyby one niezbędne czynności w celu zapobieżenia prześladowaniu osoby czy poważnemu jej pokrzywdzeniu.
70. W stosunku do osobistych okoliczności skarżących Rząd podniósł, że pierwszy z nich nie wspominał o swoim domniemanym prześladowaniu przez Al-Kaidę w przesłuchaniach, które miały miejsce jedynie kilka tygodni po rzekomym incydencie, zaś dokumenty przedstawione na poparcie tego twierdzenia były co do swoje natury bardzo proste, co rzucało wątpliwość na ich autentyczność. Rząd zgodził się z Izbą, że skarżący nie uzasadnili swoich twierdzeń o prześladowaniu ze strony Al-Kaidy po 2008 r. Podkreślił brak przedstawienia przez pierwszego skarżącego jakichkolwiek dowodów na jakiekolwiek osobiste groźby wobec niego po 2008 r. Pozostawał on w Bagdadzie do 2010 r., zaś jego żona i syn — do 2011 r., bez jakichkolwiek bezpośrednich gróźb ani napaści. Dwie spośród jego córek wciąż mieszkały w Bagdadzie, nie padając ofiarami żadnych gróźb. Jako że ataki na pierwszego skarżącego koncentrowały się w latach, w których miał kontrakt gospodarczy z siłami amerykańskimi, następnie zaś ustały, prawdopodobne było, iż ataki te nie wiązały się bezpośrednio ze skarżącym, lecz miały na celu zniechęcenie go do współpracy z Amerykanami. Ponadto pierwszy skarżący nie zwracał się nigdy do władz irackich o udzielenie jakiejkolwiek ochrony. Rząd utrzymywał, że skarżący nie wykazali niemożności uzyskania ochrony u władz irackich.
71. Rząd zauważył, że pierwszy skarżący wywodził także ryzyko prześladowania ze swego udziału w publicznej debacie telewizyjnej. Nie wspomniał jednak o tej kwestii ani w przesłuchaniach azylowych, ani w pisemnych stanowiskach przedkładanych Urzędowi Migracyjnemu, ani w środku zaskarżenia wniesionym do Sądu Migracyjnego. Uczyniwszy to w swoich kolejnych stanowiskach, początkowo twierdził, że debata miała miejsce w lutym 2008 r., następnie zaś, iż było to w lutym 2010 r. Przedstawione jako dowód nagranie DVD z debaty jasno wskazuje na to, że nie zostało ono sporządzone później niż 4 marca 2008 r. Izba zgodziła się z Rządem, że skarżący nie wykazali ani sporządzenia nagrania po 4 marca 2008 r., ani ryzyka prześladowań pierwszego skarżącego w związku z nim.
72. Rząd nadto podnosił, że nie ma powodu, aby wierzyć, iż w razie powrotu do Bagdadu pierwszy skarżący i jego rodzina znaleźliby się w sytuacji szczególnie wrażliwej. Rząd zgodził się z Izbą co do braku wystarczających dowodów do uznania, że ze względu na osobiste okoliczności skarżący stanęliby w razie wydalenia do Iraku w obliczu realnego ryzyka poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji.
Rząd podnosił, że dostępne informacje z kraju pochodzenia wykazywały brak dalszego utrzymywania się w Bagdadzie sytuacji z 2008 r., kiedy to grupy związane z Al-Kaidą groziły i wymierzały kary każdej osobie współpracującej z siłami amerykańskimi czy innymi siłami zachodnimi. Przeciwnie, informacje z kraju pochodzenia wskazywały, że największe zagrożenie w związku z ogólną sytuacją w Bagdadzie płynie obecnie ze strony ISIS, w związku ze stawianiem sobie za cel prześladowania szyitów ogółem, jak również innych mniejszości religijnych.
W przypadku skarżących groźby i przemoc pozostawały w bliskim związku ze współpracą pierwszego z nich z siłami amerykańskimi. Jako że współpraca ta dawno już ustała, sytuacja skarżących uległa zmianie. Ponadto, według informacji z kraju pochodzenia, władz irackich nie uznawano już za infiltrowane przez grupy terrorystyczne takie jak Al-Kaida lub ISIS, wbrew twierdzeniom skarżących. Podczas gdy ugrupowania takie miały swoje korzenie w ugrupowaniach ekstremistów sunnickich, władze w Bagdadzie zdominowane były przez społeczność szyicką.
Tak więc przy sporządzaniu pełnej oceny ex nunc brak było wystarczających dowodów dla uznania, że skarżący w razie wykonania decyzji o wydaleniu stanęliby przed realnym, indywidualnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3.
73. Co do ciężaru dowodu, Rząd podniósł, że zgodnie z orzecznictwem szwedzkim Podręcznik Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) stanowi ważne źródło prawa, zaś raporty i zalecenia Komisarza — ważne źródło wskazówek, które należy jednak rozważyć w kontekście informacji na temat sytuacji w danym kraju. Zgodnie z orzecznictwem krajowym początkowy ciężar dowodzenia, że zachodzą rzeczywiste okoliczności wymagane dla przyznania karty pobytu, spoczywa na osobie ubiegającej się o kartę pobytu. Jakkolwiek początkowy ciężar dowodu spoczywał na skarżącym, obowiązek wyjaśnienia i oceny istotnych faktów dzieliły z nim organy migracyjne i sądy. Zgodnie z travaux préparatoires do szwedzkiej ustawy o cudzoziemcach standard dowodu w kwestii ryzyka prześladowania nie powinien być stawiany zbyt wysoko, jako że przedstawienie solidnych dowodów jasno wykazujących istnienie takiego ryzyka rzadko jest możliwe. Często niezbędne jest rozstrzyganie wątpliwości na korzyść skarżącego po uzyskaniu i sprawdzeniu wszystkich dostępnych dowodów przy przekonaniu oceniającego o ogólnej wiarygodności skarżącego. Wymogiem dla rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść wnioskodawcy jest spójność i niesprzeczność stanowiska wnioskodawcy i niezmienność jego istoty w toku postępowania azylowego.
74. Zgodnie z zasadą, że ostateczna odpowiedzialność za czynności wyjaśniające spoczywa na sądach, zgodnie z art. 8 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd Migracyjny ma obowiązek wziąć pod rozwagę wszystkie istotne okoliczności oraz upewnić się co do adekwatności i kompletności wyjaśnienia sprawy. Urząd Migracyjny ma obowiązek zapewnienia obsługi i wytycznych, a także wyjaśnienia okoliczności. Jego obowiązkiem jest świadczenie pomocy jednostkom w korzystaniu z przysługujących im praw, a także kierowanie nimi poprzez podejmowanie inicjatywy przeprowadzenia dalszych czynności wyjaśniających, zależnie od okoliczności. W sprawach azylowych ów obowiązek wyjaśniania jest jeszcze dalej idący. Ponadto, zgodnie z krajowym orzecznictwem, próg dowodowy ustawiony jest wyżej dla okoliczności, które skarżący może w rozsądny sposób potwierdzić, jest zaś niższy dla okoliczności trudniejszych do udowodnienia.
75. Rząd odnotował, że w niniejszej sprawie relacja pierwszego skarżącego na temat ryzyka prześladowania przez Al-Kaidę do 2008 r. jest co do istoty spójna i szczegółowa, nie zawiera sprzecznych informacji, a także znajduje oparcie w odnośnych informacjach z kraju pochodzenia. Spełnił on zatem ciążący na nim obowiązek dowodowy, a zatem jest uprawniony do uzyskania rozstrzygnięcia wątpliwości na swoją korzyść. Ponieważ jednak skarżący nie ubiegali się o azyl do grudnia 2010 r. i września 2011 r., winni oni uprawdopodobnić, że, według stanu rzeczy utrzymującego się w czasie postępowania krajowego, wciąż staliby oni przed realnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji w razie powrotu do Bagdadu. Tego ciążącego na nich obowiązku dowodowego skarżący nie wypełnili. Dopiero po tym, gdy Urząd Migracyjny odmówił im wydania kart pobytu, wysunęli oni nowe twierdzenia i dowody, które były niespójne i sprzeczne. Jako że treść ich stanowiska uległa zmianie, rozstrzyganie wątpliwości na ich korzyść nie było możliwe. Ze względu na brak wiarygodności nie było powodu dla dalszego wyjaśniania tych twierdzeń przez władze krajowe i sądy. Sytuacja skarżących po 2008 r. uległa zmianie, zaś potrzeba ochrony ustała. W toku postępowań krajowych organy migracyjne uwzględniły wszystkie istotne okoliczności, zapewniając adekwatne i kompletne wyjaśnienie sprawy. Z decyzji krajowych nie wynikało nałożenie na skarżących nadmiernego ciężaru dowodu.
76. Wreszcie Rząd wskazał, że niniejsza sprawa różni się od sprawy R.C. przeciwko Szwecji (nr 41827/07, 9 marca 2010 r.), dotyczącej zarzutów tortur i złego traktowania ze strony władz krajowych. W niniejszej sprawie domniemanego prześladowania skarżących dopuszczały się podmioty niepaństwowe. Skarżący nie uzasadnili tezy o istotnym ryzyku poddania złemu traktowaniu w razie powrotu, w obecnym czasie, do Iraku.
C. Ocena Trybunału
1. Ogólne zasady
a) Ogólny charakter zobowiązań z art. 3
77. W sprawie Labita przeciwko Włochom ([WI], nr 26772/95, § 119, ETPCz 2000‑IV) Trybunał zauważył:
„Jak Trybunał stwierdzał przy wielu okazjach, art. 3 chroni jedną z najbardziej podstawowych wartości dla demokratycznych społeczeństw. Nawet w najtrudniejszych okolicznościach, takich jak walka z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, Konwencja w sposób absolutny zakazuje tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. W odróżnieniu od większości postanowień materialnych Konwencji wraz z Protokołami nr 1 i 4, art. 3 nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków ani nie jest od niego dopuszczalne żadne odstępstwo w trybie art. 15 ust. 2 nawet w nadzwyczajnych sytuacjach publicznych zagrażających istnieniu narodu (zob. Selmouni przeciwko Francji [WI], nr 25803/94, § 95, ETPCz 1999‑V, a także wyrok w sprawie Assenov i Inni przeciwko Bułgarii, 28 października 1998 r., Zbiór Wyroków i Decyzji 1998-VIII, s. 3288, § 93). Konwencja w sposób absolutny zakazuje tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, niezależnie od zachowania ofiary (zob. wyrok w sprawie Chahal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 15 listopada 1996 r., Zbiór Wyroków i Decyzji 1996-V, s. 1855, § 79)”.
b) Zasada non-refoulement
78. Trybunał wielokrotnie potwierdzał ważność zasady non-refoulement (zob. przykładowo M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji [WI], nr 30696/09, § 286, ETPCz 2011 oraz M.A. przeciwko Cyprowi, nr 41872/10, § 133, ETPCz 2013 (fragmenty)). W sprawach dotyczących wydalenia osób ubiegających się o azyl głównym przedmiotem uwagi Trybunału jest to, „czy istnieją skuteczne gwarancje chroniące skarżącego przed zarówno bezpośrednim, jak i pośrednim arbitralnym refoulement do kraju, z którego zbiegł” (zob. m.in. M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji, op. cit., § 286; Müslim przeciwko Turcji, nr 53566/99, §§ 72–76, 26 kwietnia 2005 r. oraz T.I. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (dec.), nr 43844/98, ETPCz 2000-III).
c) Ogólne zasady dotyczące stosowania art. 3 w sprawach wydaleniowych
79. Ogólne zasady dotyczące art. 3 w sprawach wydaleniowych określone zostały w Saadi przeciwko Włochom ([WI], nr 37201/06, §§ 124–133, ETPCz 2008), a ostatnio w F.G. przeciwko Szwecji ([WI], nr 43611/11, ETPCz 2016). Istotne paragrafy ostatniego z powołanych wyroków brzmią:
„111. Trybunał podkreśla, że Układające się Państwa mają prawo, w myśl ugruntowanych norm prawa międzynarodowego i z zastrzeżeniem swych zobowiązań traktatowych, w tym Konwencji, do kontrolowania wjazdu, pobytu i wydalania cudzoziemców (zob. przykładowo Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom [WI], nr 27765/09, § 113, ETPCz 2012; Üner przeciwko Niderlandom [WI], nr 46410/99, § 54, ETPCz 2006-XII; Abdulaziz, Cabales i Balkandali przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 28 maja 1985 r., § 67, Seria A nr 94 oraz Boujlifa przeciwko Francji, 21 października 1997 r., § 42, Zbiór Wyroków i Decyzji 1997‑VI). Wydalenie cudzoziemca przez Układające się Państwo może jednak rodzić kwestię podlegającą art. 3, a zatem odpowiedzialność konwencyjną Państwa, w razie wykazania istotnych przesłanek do uznania, że dana osoba, w razie deportacji, stanęłaby w obliczu realnego ryzyka poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 w kraju przeznaczenia. W takich sytuacjach z art. 3 wynika obowiązek, aby nie deportować tej osoby do tego kraju (zob. m.in. Saadi przeciwko Włochom [WI], nr 37201/06, §§ 124–125, ETPCz 2008).
112. Ocena istnienia istotnych przesłanek do uznania, że skarżący stoi przed takim realnym ryzykiem, nieuchronnie wymaga od Trybunału zbadania warunków w kraju przeznaczenia w świetle standardów art. 3 Konwencji (zob. Mamatkulov i Askarov przeciwko Turcji [WI], nr 46827/99 i 46951/99, § 67, ETPCz 2005-I). Ze standardów tych wynika, że dla objęcia zakresem art. 3 złe traktowanie, jakiego skarżący twierdzi, że doświadczyłby w razie wydalenia, musi osiągać minimalny poziom dolegliwości. Ocena tego poziomu jest względna i zależy od całokształtu okoliczności sprawy (zob. Hilal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 45276/99, § 60, ETPCz 2001-II).
d) Ryzyko złego traktowania ze strony ugrupowań prywatnych
80. Z uwagi na bezwzględny charakter gwarantowanego uprawnienia, art. 3 Konwencji stosuje się do zagrożeń pochodzących nie tylko od organów państwowych, lecz także od osób lub grup osób niebędących funkcjonariuszami publicznymi. Musi jednak zostać wykazana realność ryzyka i niezdolność władz przyjmującego państwa do jego zażegnania przez zapewnienie stosownej ochrony (zob. NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 25904/07, § 110, 17 lipca 2008 r.; F.H. przeciwko Szwecji, nr 32621/06, § 102, 20 stycznia 2009 r. oraz H.L.R. przeciwko Francji, 29 kwietnia 1997 r., § 40, Zbiór Wyroków i Decyzji 1997‑III).
81. W tym kontekście istotna jest także możliwość ochrony lub przesiedlenia skarżącego w państwie pochodzenia. Trybunał podkreśla także, że art. 3 jako taki nie wyklucza powoływania się przez Układające się Państwa na alternatywę w postaci wewnętrznego przesiedlenia w ocenie twierdzenia jednostki, że powrót do kraju pochodzenia wystawiłby ją na realne ryzyko poddania traktowaniu zakazanemu przez to postanowienie (zob. Salah Sheekh przeciwko Niderlandom, nr 1948/04, § 141, 11 stycznia 2007 r.; Chahal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 15 listopada 1996 r., § 98, Zbiór Wyroków i Decyzji 1996-V oraz Hilal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 45276/99, § 67–68, ETPCz 2001-II).
82. W swoim orzecznictwie Trybunał uznaje jednak, że powoływanie się na alternatywę w postaci wewnętrznego przesiedlenia nie wpływa na odpowiedzialność wydalającego Układającego się Państwa za zapewnienie, iż w rezultacie jego decyzji skarżący nie zostanie narażony na traktowanie niezgodne z art. 3 Konwencji (zob. Salah Sheekh, op. cit., § 141 oraz T.I. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (dec.), op. cit.). Powoływanie się na alternatywę w postaci wewnętrznego przesiedlenia wymaga zatem jako warunku wstępnego istnienia pewnych gwarancji: osoba wydalana musi być w stanie dotrzeć na dany obszar, zostać tam wpuszczona i się osiedlić, w braku czego może zaistnieć kwestia z art. 3, tym bardziej, jeżeli w braku takich gwarancji istnieje możliwość trafienia do takiej części kraju pochodzenia, w której osoba ta może zostać poddana złemu traktowaniu (zob. Salah Sheekh, op. cit., § 141 oraz Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 8319/07 i 11449/07, § 266, 28 czerwca 2011 r.).
e) Zasada oceny okoliczności ex nunc
83. Zasada oceniania okoliczności ex nunc została ugruntowana w licznym orzecznictwie Trybunału. Ostatnio dokonano jej wykładni w F.G. przeciwko Szwecji (op. cit.):
„115. Jeżeli skarżący nie został jeszcze wydalony, czasowym punktem odniesienia dla oceny musi być moment rozpatrywania sprawy przez Trybunał (zob. Chahal, op. cit., § 86). Pełna ocena ex nunc wymagana jest wtedy, gdy niezbędne okaże się uwzględnienie informacji, które wynikły po wydaniu ostatecznej decyzji przez władze krajowe (zob. przykładowo Maslov przeciwko Austrii [WI], nr 1638/03, §§ 87–95, ETPCz 2008 oraz Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 215). Sytuacja taka zazwyczaj ma miejsce wtedy, gdy — jak w niniejszej sprawie — deportacja ulega opóźnieniu w wyniku wskazania przez Trybunał środka tymczasowego na podstawie Reguły 39 Regulaminu Trybunału. Jako że charakter odpowiedzialności Układających się Państw z art. 3 w sprawach tego rodzaju zasadza się w akcie narażenia jednostki na ryzyko złego traktowania, istnienie tego ryzyka należy oceniać przede wszystkim w odniesieniu do tych faktów, które były lub powinny być znane Układającemu się Państwu w czasie wydalenia. Ocena musi koncentrować się na przewidywalnych skutkach wydalenia skarżącego do kraju przeznaczenia, w świetle ogólnie panującej tam sytuacji oraz osobistych okoliczności skarżącego (zob. przykładowo Salah Sheekh przeciwko Niderlandom, nr 1948/04, § 136, 11 stycznia 2007 r. oraz Vilvarajah i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., §§ 107 i 108)”.
f) Zasada subsydiarności
84. W cytowanej sprawie F.G. przeciwko Szwecji charakter swej oceny w sprawach dotyczących wydaleń osób ubiegających się o azyl Trybunał opisał następująco:
„117. W sprawach dotyczących wydaleń osób ubiegających się o azyl Trybunał nie bada we własnym zakresie wniosków azylowych ani nie weryfikuje przestrzegania przez państwa swoich zobowiązań wynikających z Konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców. Głównym obszarem jego uwagi jest to, czy istnieją skuteczne gwarancje chroniące skarżącego przed bezpośrednim lub pośrednim arbitralnym refoulement do kraju, z którego zbiegł. Na podstawie art. 1 Konwencji podstawowa odpowiedzialność za wdrożenie i egzekwowanie gwarantowanych praw i wolności spoczywa na władzach krajowych. Mechanizm skargi do Trybunału ma zatem charakter subsydiarny w stosunku do krajowych systemów ochrony praw człowieka. Ów subsydiarny charakter znalazł wyraz w art. 13 i 35 ust. 1 Konwencji (zob. M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji [WI], nr 30696/09, §§ 286–287, ETPCz 2011). Trybunał musi jednak powziąć przekonanie, że ocena dokonana przez organy Układającego się Państwa jest adekwatna i znajduje wystarczające oparcie w materiałach krajowych jak również materiałach pochodzących z innych wiarygodnych i obiektywnych źródeł, takich jak np. inne Układające się Państwa czy państwa trzecie, agencje Organizacji Narodów Zjednoczonych i szanowane organizacje pozarządowe (zob. m.in. NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 25904/07, § 119, 17 lipca 2008 r.).
118. Co więcej, jeżeli przeprowadzono postępowanie krajowe, zadaniem Trybunału nie jest zastępowanie swoją własną oceną oceny okoliczności faktycznych przeprowadzonej przez sądy krajowe, ponieważ to one, co do zasady, powinny ustalać okoliczności faktyczne w oparciu o przedstawione im dowody (zob. m.in. Giuliani i Gaggio przeciwko Włochom [WI], nr 23458/02, §§ 179–80, 24 marca 2011 r.; Nizomkhon Dzhurayev przeciwko Rosji, nr 31890/11, § 113, 3 października 2013 r. oraz Savriddin Dzhurayev przeciwko Rosji, nr 71386/10, § 155, ETPCz 2013 (fragmenty). Co do zasady władze krajowe znajdują się w najlepszym położeniu do tego, aby ocenić nie tylko okoliczności faktyczne, lecz także szczególnie wiarygodność świadków, jako że to one miały możliwość zobaczenia, usłyszenia i oceny zachowania danej osoby (zob. przykładowo R.C. przeciwko Szwecji, nr 41827/07, § 52, 9 marca 2010 r.)”.
g) Ocena istnienia realnego ryzyka
85. W sprawie Saadi przeciwko Włochom (op. cit., § 140) Trybunał orzekł:
„[...] aby planowane przymusowe wydalenie naruszało Konwencję niezbędne jest — i wystarczające — wykazanie istotnych przesłanek dla uznania, że istnieje realne ryzyko, że dana osoba zostanie w kraju przyjmującym poddana traktowaniu zakazanemu w art. 3 (zob. paragrafy 125 i 132 powyżej wraz z cytowanym tam orzecznictwem)”.
86. W sprawie F.G. przeciwko Szwecji (op. cit.) w kwestii oceny istnienia realnego ryzyka Trybunał orzekł:
„113. Ocena istnienia realnego ryzyka z konieczności musi być oceną rygorystyczną (zob. Chahal przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 15 listopada 1996 r., § 96, Zbiór Wyroków i Decyzji 1996-V oraz Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 128). Co do zasady to do skarżącego należy przedstawienie dowodów pozwalających na wykazanie istotnych przesłanek do uznania, że w razie wdrożenia zaskarżonego środka skarżący zostałby postawiony przed realnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 (zob. przykładowo Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 129 oraz N. przeciwko Finlandii, nr 38885/02, § 167, 26 lutego 2005 r.). [...]
114. Ocena musi koncentrować się na przewidywalnych skutkach wydalenia skarżącego do kraju przeznaczenia w świetle ogólnie panującej tam sytuacji oraz osobistych okoliczności skarżącego (zob. Vilvarajah i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 30 października 1991 r., § 108, Seria A nr 215). W związku z tym, w odpowiednich przypadkach, Trybunał uwzględni, czy w kraju przeznaczenia istnieje ogólna sytuacja stosowania przemocy (zob. Sufi i Elmi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 8319/07 i 11449/07, § 216, 28 czerwca 2011 r.).
[...]
116. W sprawie wydaleniowej do Trybunału należy rozważenie, czy w świetle całokształtu okoliczności sprawy, wykazane zostały istotne przesłanki do uznania, że dana osoba, w razie wydalenia, stanęłaby przed realnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji. W razie ustalenia takiego ryzyka wydalenie skarżącego stanowiłoby w sposób konieczny naruszenie art. 3, niezależnie od tego, czy ryzyko wynikałoby z ogólnej sytuacji przemocy, jakiejś osobistej właściwości skarżącego czy też połączenia tych dwóch czynników. Jasnym jest jednak, że nie każda sytuacja ogólnej przemocy będzie prowadzić do takiego ryzyka. Przeciwnie, Trybunał wyjaśnił już, że ogólna sytuacja przemocy byłaby wystarczająco intensywna do stworzenia takiego ryzyka tylko „w najbardziej ekstremalnych przypadkach”, gdy istnieje realne ryzyko złego traktowania po prostu ze względu na narażenie jednostki na taką przemoc w razie powrotu (zob. Sufi i Elmi, op. cit., §§ 216 i 218. Zob. także m.in. L.M. i Inni przeciwko Rosji, nr 40081/14, 40088/14 i 40127/14, § 108, 15 października 2015 r. oraz Mamazhonov przeciwko Rosji, nr 17239/13, §§ 132‑133, 23 października 2014 r.)”.
87. Co się tyczy oceny dowodów, w orzecznictwie Trybunału ugruntowało się, że „istnienie tego ryzyka należy oceniać przede wszystkim w odniesieniu do tych okoliczności faktycznych, które były lub powinny być znane Układającemu się Państwu w czasie wydalenia” (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 115, cyt. pod paragrafem 83 powyżej). Układające się Państwo ma zatem obowiązek uwzględnienia nie tylko dowodów przedstawionych przez skarżącego, lecz także wszystkich innych okoliczności faktycznych istotnych dla badanej sprawy.
88. Przy ocenie wagi, jaką należy przywiązywać do materiałów na temat państwa, Trybunał w swoim orzecznictwie stwierdzał, że uwzględniać należy źródło takiego materiału, w szczególności zaś jego niezależność, wiarygodność i obiektywność. W odniesieniu do raportów istotnymi kwestiami są autorytet i reputacja autora, poważny charakter dochodzeń prowadzących do ich sporządzenia, spójność konkluzji i ich potwierdzenie w innych źródłach (zob. Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 143; NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 120 oraz Sufi i Elmi, op. cit., § 230).
89. Trybunał uznaje też, że uwzględnienia wymagają obecność i możliwości sprawozdawcze autora w danym kraju (zob. Sufi i Elmi, op. cit., § 231). Trybunał zdaje sobie sprawę z trudności doświadczanych przez rządy i organizacje pozarządowe przy zdobywaniu informacji w sytuacjach zmiennych i niebezpiecznych. Zdaje sobie sprawę, że nie zawsze będzie możliwe przeprowadzenie dochodzeń w bezpośrednim sąsiedztwie konfliktu, a w takich przypadkach może być konieczne oparcie się na źródłach dysponujących wiedzą o danej sytuacji z pierwszej ręki (zob. Sufi i Elmi, op. cit., § 232).
90. Przy ocenie ryzyka Trybunał może pozyskiwać właściwe materiały z urzędu. Zasada ta została mocno ugruntowana w orzecznictwie Trybunału (zob. H.L.R. przeciwko Francji, op. cit., § 37; Hilal, op. cit., § 60 oraz Hirsi Jamaa i Inni przeciwko Włochom [WI], nr 27765/09, § 116, ETPCz 2012). Co się tyczy materiałów pozyskiwanych z urzędu, Trybunał uznaje, że z uwagi na bezwzględny charakter ochrony wymaganej przez art. 3, musi powziąć przekonanie, iż ocena dokonana przez organy Układającego się Państwa jest adekwatna i znajduje wystarczające oparcie w materiałach krajowych jak również materiałach pochodzących z innych wiarygodnych i obiektywnych źródeł takich jak np. inne Układające się Państwa czy państwa trzecie, agencje Organizacji Narodów Zjednoczonych i szanowane organizacje pozarządowe (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 117, cyt. pod paragrafem 84 powyżej). W ramach roli nadzorczej wynikającej z art. 19 Konwencji zbyt wąskim podejściem w świetle art. 3 w sprawach dotyczących cudzoziemców zagrożonych wydaleniem lub ekstradycją byłoby, gdyby Trybunał, jako międzynarodowy sąd praw człowieka, miał uwzględniać jedynie materiały udostępniane przez władze krajowe danego Układającego Się Państwa bez porównywania ich z materiałami pochodzącymi z innych wiarygodnych i obiektywnych źródeł (zob. Salah Sheekh, op. cit., § 136).
h) Rozkład ciężaru dowodu
91. Co się tyczy ciężaru dowodu w sprawach wydaleniowych, w orzecznictwie Trybunału ugruntowało się, że co do zasady to do skarżącego należy przedstawienie dowodów pozwalających na wykazanie istotnych przesłanek do uznania, iż w razie wdrożenia zaskarżonego środka skarżącego postawiono by przed realnym ryzykiem poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 3; po przedstawieniu dowodów do Rządu należy rozwianie wątpliwości pojawiających się na ich tle (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 120; Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 129; NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 111 oraz R.C. przeciwko Szwecji, op. cit., § 50).
92. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału do osób wywodzących, że ich wydalenie naruszałoby art. 3, należy przedstawienie - w możliwie najszerszym zakresie - materiałów i informacji pozwalających władzom danego Układającego się Państwa, jak również Trybunałowi, na ocenę ryzyka, jakie mogłoby wiązać się z wydaleniem (zob. Said przeciwko Niderlandom, nr 2345/02, § 49, ETPCz 2005‑VI). Trybunał zdaje sobie jednak sprawę, że w stosunku do wniosków o uznanie statusu uchodźcy dla danej osoby przedstawienie dowodów w krótkim terminie może okazać się trudne bądź nawet niemożliwe, szczególnie jeżeli muszą one zostać pozyskane z kraju, z którego rzekomo ta osoba uszła. Brak bezpośrednich dowodów w postaci dokumentów sam w sobie nie może więc być rozstrzygający (zob. Bahaddar przeciwko Niderlandom, 19 lutego 1998 r., § 45, Zbiór Wyroków i Decyzji 1998‑I oraz, mutatis mutandis, Said, op. cit., § 49).
93. Ze względu na niejednokrotnie szczególną sytuację osób ubiegających się o azyl, często niezbędnym jest rozstrzyganie wątpliwości na ich korzyść przy ocenie wiarygodności ich stanowisk wraz z dokumentami przedstawianymi na ich poparcie. Kiedy jednak przedstawiane są informacje dające solidne podstawy do kwestionowania prawdziwości stanowiska osoby ubiegającej się o azyl, musi ona przedstawić satysfakcjonujące wyjaśnienie domniemanych nieścisłości w tych stanowiskach (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 113; Collins i Akaziebie przeciwko Szwecji (dec.), nr 23944/05, 8 marca 2007 r. oraz S.H.H. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 60367/10, § 71, 29 stycznia 2013 r.). Nawet jeżeli sposób przedstawienia przez skarżącego pewnych szczegółów może wydawać się cokolwiek nieprawdopodobny, Trybunał zważył już, że nie musi to ograniczać ogólnej wiarygodności twierdzeń tej osoby (zob. Said, op. cit., § 53 oraz, mutatis mutandis, N. przeciwko Finlandii, nr 38885/02, §§ 154–155, 26 lipca 2005 r.).
94. Co do zasady nie można uznać, że osoba ubiegająca się o azyl wywiązała się z ciężaru dowodu, zanim nie przedstawi uzasadnionej argumentacji wskazującej na istnienie indywidualnego, a zatem realnego ryzyka złego traktowania w wyniku deportacji, mogącej wskazać na odmienność jej sytuacji w stosunku do ogólnych zagrożeń panujących w kraju przeznaczenia.
95. Ponadto, jakkolwiek poszczególne czynniki rozważane odrębnie mogą nie stanowić realnego ryzyka, mogą one dawać ku temu podstawy, gdy są rozważane łącznie i w świetle sytuacji ogólnej przemocy i podwyższonych środków bezpieczeństwa (zob. NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 130). Następujące elementy mogą przedstawiać sobą takie czynniki ryzyka: uprzednia karalność lub nakaz aresztowania, wiek, płeć i pochodzenie danej osoby, uprzednia identyfikacja jako podejrzewanego bądź rzeczywistego członka prześladowanej grupy, a także uprzednie wnioski azylowe złożone za granicą (zob. NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., §§ 143–144 i 146).
96. Trybunał zauważa, że ustalenie i ocena wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych w postępowaniu azylowym są wspólnym obowiązkiem osoby ubiegającej się o azyl i władz imigracyjnych. Zasadniczo osoby ubiegające się o azyl są jedynymi podmiotami będącymi w stanie udzielić informacji na temat swoich osobistych okoliczności. Zatem w odniesieniu do okoliczności indywidualnych ciężar dowodu powinien co do zasady spoczywać na nich, przy czym muszą oni jak najszybciej przedstawić wszelkie dowody odnoszące się do ich indywidualnych okoliczności potrzebne do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Wymóg ten znajduje także wyraz w dokumentach UNHCR (zob. ust. 6 Noty UNHCR o ciężarze i standardzie dowodu w sprawach uchodźców i ust. 196 Podręcznika i wytycznych UNHCR w sprawie procedur i kryteriów ustalania statusu uchodźcy, cyt. w paragrafach 53–54 powyżej) oraz art. 4 ust. 1 unijnej dyrektywy kwalifikacyjnej wraz z późniejszym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. paragrafy 47 i 49–50 powyżej).
97. Reguły dotyczące ciężaru dowodu nie powinny jednak pozbawiać skarżących skuteczności ich praw chronionych przez art. 3 Konwencji. Ważnym jest także, aby uwzględnić wszelkie trudności, jakie osoba ubiegająca się o azyl może napotkać przy gromadzeniu dowodów (zob. Bahaddar, op. cit., § 45 oraz, mutatis mutandis, Said, op. cit., § 49). Zarówno normy opracowane przez UNHCR (ust. 12 Noty i ust. 196 Podręcznika, cyt. pod paragrafami 53–54 powyżej) i art. 4 ust. 5 dyrektywy kwalifikacyjnej uznają, czy to wyraźnie, czy w sposób dorozumiany, że wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową.
98. Trybunał zauważa, że do oceny ogólnej sytuacji w danym kraju należy przyjąć odmienne podejście. Względem tych spraw władze krajowe badające wniosek o ochronę międzynarodową dysponują pełnym dostępem do informacji. Z tego powodu ogólna sytuacja w innym kraju, w tym zdolność jego władz publicznych do zapewnienia ochrony, powinna być ustalana z urzędu przez właściwe władze migracyjne (zob., mutatis mutandis, H.L.R. przeciwko Francji, op. cit., § 37; Hilal, op. cit., § 60 oraz Hirsi Jamaa i Inni, op. cit., § 116). Podobne podejście zalecane jest w ust. 6 cytowanej Noty UNHCR, zgodnie z którym władze orzekające w sprawie wniosku azylowego powinny z urzędu brać pod uwagę „obiektywną sytuację w danym kraju pochodzenia”. Podobnie art. 4 ust. 3 dyrektywy kwalifikacyjnej wymaga uwzględnienia „wszystkich istotnych faktów odnoszących się do państwa pochodzenia”.
i) Złe traktowanie w przeszłości jako wskaźnik ryzyka
99. Specyficzne kwestie zarysowują się wtedy, gdy osoba ubiegająca się o azyl wywodzi złe traktowanie w przeszłości, bowiem może ono być istotne dla oceny poziomu ryzyka złego traktowania w przyszłości. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ocenie ryzyka złego traktowania w przyszłości niezbędne jest odpowiednie uwzględnienie faktu, że wnioskodawca uprawdopodobnił poddanie go złemu traktowaniu niezgodnemu z art. 3 Konwencji w przeszłości. Na przykład w sprawie R.C. przeciwko Szwecji, gdzie skarżący był uprzednio poddawany torturom, Trybunał uznał, że „ciężar rozwiania wątpliwości dotyczących ryzyka poddania go w przyszłości traktowaniu niezgodnemu z art. 3 w razie wydalenia obciąża państwo” (zob. R.C. przeciwko Szwecji, op. cit., § 55). W sprawie R.J. przeciwko Francji, jakkolwiek podzielając wątpliwości Rządu francuskiego co do twierdzeń skarżącego, Tamila ze Sri Lanki, co do warunków jego zatrzymania i wsparcia finansowego dla Tygrysów Wyzwolenia Tamilskiego Ilamu (LTTE), Trybunał uznał, że Rządowi nie udało się skutecznie obalić mocnego domniemania stworzonego w oparciu o orzeczenie lekarskie o traktowaniu niezgodnym z art. 3 (zob. R.J. przeciwko Francji, nr 10466/11, § 42, 19 września 2013 r.). W sprawie D.N.W. przeciwko Szwecji Trybunał powziął konkluzję, że „skarżący nie uprawdopodobnił realnego ryzyka utraty życia bądź poddania złemu traktowaniu w razie powrotu do Etiopii”, nawet mimo uznania, że skarżący był zatrzymany i poddany złemu traktowaniu przez władze etiopskie w przeszłości (zob. D.N.W. przeciwko Szwecji, nr 29946/10, §§ 42 i 45, 6 grudnia 2012 r.).
100. Kwestię tę poruszono także w unijnej dyrektywie kwalifikacyjnej i dokumentach UNHCR. W szczególności art. 4 ust. 4 dyrektywy kwalifikacyjnej (zob. paragraf 47 powyżej) stanowi — co się tyczy oceny statusu uchodźcy lub innej potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej przez władze państw członkowskich UE — że „[f]akt, że wnioskodawca już doznał prześladowania lub poważnej krzywdy albo że bezpośrednio groziło mu takie prześladowanie lub poważna krzywda, jest istotną przesłanką potwierdzającą uzasadnioną obawę wnioskodawcy przed prześladowaniem lub rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy, chyba że istnieją zasadne powody, aby uznać, iż akty prześladowania lub wyrządzania poważnej krzywdy się nie powtórzą”.
101. Ponadto kwestię tę, ściśle związaną z ogólnymi zagadnieniami oceny dowodów, poruszono w ust. 19 Noty UNHCR o ciężarze i standardzie dowodu w sprawach uchodźców, w którym mowa o wskaźnikach do uwzględnienia przy ocenie zasadności obawy prześladowania: „Jakkolwiek prześladowanie i niewłaściwe traktowanie w przeszłości istotnie przeważałoby na korzyść pozytywnej oceny ryzyka prześladowania w przyszłości, ich brak nie jest czynnikiem rozstrzygającym. Analogicznie fakt bycia prześladowanym w przeszłości niekoniecznie przesądza o możliwości ponownego prześladowania, szczególnie gdy doszło do istotnej zmiany warunków w kraju pochodzenia” (zob. paragraf 53 powyżej). Trybunał uznaje ogólne podejście Wysokiego Komisarza do ciężaru dowodu za interesujące także w niniejszym kontekście: jakkolwiek ciężar dowodu obciąża ubiegającego się o azyl, funkcjonariusz państwowy badający jego wniosek współdzieli z nim obowiązek ustalenia i oceny wszelkich istotnych okoliczności faktycznych (zob. ust. 6 Noty UNHCR o ciężarze i standardzie dowodu w sprawach uchodźców i ust. 196 Podręcznika i wytycznych UNHCR w sprawie procedur i kryteriów nadawania statusu uchodźcy, cyt. w paragrafach 53–54 powyżej). Ponadto, co się tyczy oceny ogólnej wiarygodności wniosku o udzielenie azylu, w ust. 11 Noty UNHCR o ciężarze i standardzie dowodu w sprawach uchodźców stwierdzono, że wiarygodność jest ustalona wtedy, gdy wnioskodawca przedstawił stanowisko spójne i wiarygodne, niezaprzeczające faktom ogólnie znanym, a zatem w ogólnym bilansie zdatne do dania wiary (zob. paragraf 53 powyżej).
102. Trybunał uważa, że fakt złego traktowania w przeszłości stanowi silne wskazanie na realne przyszłe ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3 w sprawach, w których wnioskodawca zrelacjonował przebieg zdarzeń w sposób ogólnie spójny i wiarygodny, zgodny z informacjami z wiarygodnych i obiektywnych źródeł dotyczącymi ogólnej sytuacji panującej w danym kraju. W takich okolicznościach rozwianie wątpliwości na tle takiego ryzyka należy do Rządu.
j) Przynależność do narażonej grupy
103. Wspomniany wyżej wymóg, aby osoba ubiegająca się o azyl była w stanie wykazać odmienność swojej sytuacji od ogólnych zagrożeń panujących w kraju przeznaczenia, ulega jednak rozluźnieniu w pewnych okolicznościach, np. gdy wnioskodawca wywodzi, że należy do grupy systematycznie narażonej na praktykę złego traktowania (zob. Salah Sheekh, op. cit., § 148; S.H. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 19956/06, §§ 69–71, 15 czerwca 2010 r. oraz NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 116).
104. Ponadto w sprawie Saadi przeciwko Włochom (op. cit.) Trybunał orzekł:
„132. W przypadkach, gdy wnioskodawca wywodzi, że jest członkiem grupy systematycznie narażonej na praktykę złego traktowania, Trybunał uważa, że ochrona zagwarantowana w art. 3 Konwencji wchodzi w grę wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, w razie konieczności w oparciu o źródła wymienione w poprzednim paragrafie, że istnieją poważne powody do uznania istnienia danej praktyki i jego członkostwa w danej grupie (zob., mutatis mutandis, Salah Sheekh, op. cit., §§ 138–49)”.
105. W takich okolicznościach Trybunał nie będzie wymagać od skarżącego wykazania istnienia dalszych szczególnych cech wyróżniających, jeżeli powodowałoby to iluzoryczność ochrony oferowanej przez art. 3. Kwestia ta zostanie ustalona w świetle relacji skarżącego i informacji na temat sytuacji w kraju przeznaczenia względem danej grupy (zob. Salah Sheekh, op. cit., § 148 oraz NA. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, op. cit., § 116).
2. Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie
a) Odniesienie czasowe dla oceny ryzyka
106. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału istnienie ryzyka złego traktowania należy oceniać przede wszystkim w odniesieniu do tych okoliczności faktycznych, które były lub powinny być znane Układającemu się Państwu w czasie wydalenia (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 115, cyt. pod paragrafem 83 powyżej). Jeżeli jednak w chwili rozpatrywania sprawy przez Trybunał ekstradycja bądź deportacja skarżącego jeszcze nie nastąpiła, czasowym punktem odniesienia jest moment postępowania przed Trybunałem (zob. Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 133; Chahal, op. cit., §§ 85–86 oraz Venkadajalasarma przeciwko Niderlandom, nr 58510/00, § 63, 17 lutego 2004 r.).
107. Jako że skarżących w niniejszej sprawie jeszcze nie deportowano, kwestię tego, czy w razie powrotu do Iraku staliby przed realnym ryzykiem prześladowania, należy badać w świetle obecnej sytuacji. Trybunał oceni zatem sytuację skarżących taką, jaką przedstawia się ona dzisiaj, biorąc pod uwagę fakty historyczne w takim zakresie, w jakim rzucają one światło na bieżącą sytuację.
b) Ogólna sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Iraku
108. Trybunał zauważa, że zarówno szwedzki Urząd Migracyjny, jak i tamtejszy Sąd Migracyjny powzięły odpowiednio w latach 2011 i 2012 konkluzję, że sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Iraku nie stanowi o ogólnej potrzebie ochrony międzynarodowej dla ubiegających się o azyl. Ustalenie to zostało następnie potwierdzone przez Izbę w wyroku z czerwca 2015 r. w niniejszej sprawie.
109. W uwagach przedstawionych na piśmie Rząd podniósł, że zgodnie z najbardziej aktualnymi informacjami dostarczonymi przez Urząd Migracyjny natężenie przemocy w Bagdadzie w dalszym ciągu nie stanowi o realnym ryzyku traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji. Powołano się m.in. na sprawozdanie brytyjskiego Home Office z kwietnia 2015 r. i norweskiego Landinfo z 2014 i 2015 r. Skarżący w swoich stanowiskach po prostu odnotowali, że sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Iraku pogarsza się, bez odniesienia do jakichkolwiek dokumentów potwierdzających tę tezę.
110. Trybunał przyjmuje stanowisko Rządu co do ogólnej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa w Iraku i uznaje je za uzasadnione. Ustalenie to wspierają ponadto najnowsze raporty brytyjskiego Home Office z listopada 2015 r. Jakkolwiek sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Bagdadzie pogorszyła się, intensywność przemocy nie osiągnęła poziomu, który stanowiłby sam w sobie realne ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji. Również żadne z ostatnich raportów niezależnych organizacji ochrony praw człowieka, o których mowa w paragrafach 32–34 powyżej, nie zawierają jakichkolwiek informacji mogących prowadzić do takiego wniosku.
111. Jako że ogólna sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w Iraku sama w sobie nie staje na przeszkodzie wydaleniu skarżących, Trybunał musi zatem ocenić, czy ich osobiste okoliczności wskazują na to, że w razie wydalenia do Iraku stanęliby oni przed realnym ryzykiem traktowania niezgodnego z art. 3.
c) Osobiste okoliczności skarżących
112. W pierwszej kolejności Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie domniemane groźby dotyczyły kilkorga członków rodziny skarżących, w tym córki pierwszego i drugiego oraz brata pierwszego z nich. Jako że groźby te wynikały głównie z działań pierwszego skarżącego, Trybunał skoncentruje się na jego sytuacji. Pierwszy skarżący wywodził, że w razie wydalenia do Iraku stanąłby przed realnym ryzykiem złego traktowania w oparciu o dwie podstawy: z jednej strony domniemanego prześladowania przez Al-Kaidę wynikającego z pozostawania w stosunkach gospodarczych z amerykańskimi siłami zbrojnymi do 2008 r., a z drugiej — możliwego prześladowania przez władze irackie ze względu na publiczną debatę telewizyjną, w której uczestniczył.
113. Trybunał podkreśla, że ocenia sytuację skarżących z perspektywy dzisiejszej. Głównym zagadnieniem nie jest to, w jaki sposób szwedzkie władze imigracyjne wcześniej oceniły sprawę (tj. gdy Urząd Migracyjny i Sąd Migracyjny wydały swoje decyzje odpowiednio dnia 22 listopada 2011 r. i dnia 23 kwietnia 2012 r.), lecz raczej czy w obecnej sytuacji skarżący nadal staliby w obliczu realnego ryzyka prześladowania z wymienionych wyżej powodów w razie ich wydalenia do Iraku (zob. F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., § 115).
114. Trybunał od samego początku nie dostrzega powodu, aby podawać w wątpliwość ustalenia Urzędu Migracyjnego, zgodnie z którymi rodzinę tę poddano najpoważniejszym formom nadużyć (ytterst allvarliga övergrepp) ze strony Al-Kaidy w latach od 2004 do 2008 (zob. paragraf 17 powyżej oraz F.G. przeciwko Szwecji, op. cit., §§ 117–118, cyt. pod paragrafem 84 powyżej), które najwyraźniej nie były kwestionowane w stanowiskach przedstawianych przez Urząd w Sądzie Migracyjnym ani też w konkluzjach tego Sądu, i które wydają się pozostawać poza sporem w postępowaniu na podstawie Konwencji. Trybunał zauważa też, że skarżący wywodzili w postępowaniu przed Urzędem Migracyjnym, że groźby pośrednie kierowane przeciwko nim i ataki na magazyny przedsiębiorstwa pierwszego skarżącego były kontynuowane po 2008 r., a także, że uniknęli oni dalszych nadużyć jedynie ze względu na ukrywanie się, przy czym nie mogli skorzystać z ochrony władz irackich ze względu na ich infiltrację przez Al-Kaidę. Trybunał nie dostrzega powodu do kwestionowania tej relacji. Ogólnie zatem Trybunał jest przekonany o ogólnej spójności i wiarygodności relacji skarżących na temat zdarzeń mających miejsce w latach 2004–2010. Jest ona spójna z właściwymi informacjami na temat kraju pochodzenia dostępnymi z wiarygodnych i obiektywnych źródeł (zob. paragraf 39 powyżej). Mając na uwadze fakt, że skarżący byli poddawani złemu traktowaniu przez Al-Kaidę, Trybunał uznaje, że istnieje silne wskazane, że byliby oni w dalszym ciągu narażeni w Iraku na zagrożenie ze strony podmiotów niepaństwowych (zob. paragraf 102 powyżej).
115. Rozwianie wątpliwości na tle tego ryzyka należy zatem do Rządu. W związku z tym Trybunał zauważa, że Rząd podnosił przed nim, iż Urząd Migracyjny twierdził przed Sądem Migracyjnym, jakoby dokumenty przedstawione przez skarżących na okoliczność domniemanych zdarzeń z września i listopada 2011 r. miały prosty charakter i niewielką wartość dowodową; Rząd kwestionował także powody, dla których skarżący nie przedstawili na wcześniejszym etapie postępowania azylowego bardziej szczegółowych stanowisk w kwestii dalszych nadużyć po 2008 r. Wywodził, że ten stan rzeczy ogranicza wiarygodność skarżących, podobnie jak moment i sposób powołania się na DVD z zapisem audiowizualnym debaty telewizyjnej z udziałem pierwszego skarżącego (zob. paragraf 71 powyżej), skarżący zaś kwestionowali to twierdzenie (zob. paragraf 61 powyżej). Trybunał jednakże zauważa, że Urząd Migracyjny nie komentował ani wiarygodności skarżących, ani DVD. Również Sąd Migracyjny w swoim uzasadnieniu nie odniósł się konkretnie do tych zagadnień.
W braku dalszego konkretnego uzasadnienia na temat tych kwestii w odnośnych ustaleniach Urzędu Migracyjnego i Sądu Migracyjnego, Trybunał nie może skorzystać z ich oceny w tym przedmiocie.
Trybunał nie uznaje jednak rozstrzygnięcia różnicy zdań między stronami w tej kwestii za niezbędne, skoro decyzje krajowe tak czy owak nie wykluczyły w sposób całkowity dalszego zagrożenia ze strony Al-Kaidy.
Zamiast tego wydają się one raczej przyjmować stanowisko, że — w chwili orzekania — zdolność Al-Kaidy do swobodnego prowadzenia działań i infiltracja przez nią władz uległy ograniczeniu, zatem zdolność tych ostatnich do zapewnienia skarżącym ochrony wzrosła (zob. paragrafy 17 i 19 powyżej).
116. Z różnych raportów pochodzących z wiarygodnych i obiektywnych źródeł wynika, że osoby, które w różny sposób współpracowały w Iraku po wojnie z władzami państw okupacyjnych, były i są obierane na cel ataków ze strony Al-Kaidy i innych ugrupowań. W dotyczącym Iraku raporcie brytyjskiego Home Office z 2009 r. w sprawie informacji o kraju pochodzenia stwierdzono, że osoby cywilne zatrudniane przez koalicję wielonarodowych sił zbrojnych w Iraku bądź w inny sposób z nią związane podlegają ryzyku wzięcia na cel przez podmioty niepaństwowe. Podobnie w raporcie Home Office z 2014 r. stwierdzono, że osoby postrzegane jako współpracujące wówczas bądź w przeszłości z obecnym rządem irackim i jego instytucjami czy też dawnymi siłami amerykańskimi lub koalicyjnymi bądź przedsiębiorcami zagranicznymi objęte są w Iraku ryzykiem prześladowania. W sprawozdaniach tych identyfikuje się grupy szczególnego narażenia takie jak tłumaczy ustnych, obywateli irackich zatrudnianych przez zagranicznych przedsiębiorców, a także przedstawicieli pewnych powiązanych zawodów, np. sędziów, uczonych, nauczycieli i przedstawicieli zawodu prawniczego (zob. paragrafy 39–42 powyżej).
117. Pierwszy skarżący należy do grupy osób systematycznie branych na cel ze względu na ich relację z amerykańskimi siłami zbrojnymi. Trybunał ma na uwadze, że poziom i formy zaangażowania w „kolaborację” z obcymi siłami i władzami mogą być różne, a w konsekwencji i poziom ryzyka może w pewnym zakresie być niejednolity. W związku z tym należy wziąć pod uwagę fakt, że ustalono już, iż pierwszy skarżący podlegał złemu traktowaniu do 2008 r. Kolejnym istotnym czynnikiem jest ponadto wyraźna widoczność jego kontaktów z siłami amerykańskimi z uwagi na zlokalizowanie jego biura w amerykańskiej bazie wojskowej określanej przez skarżących mianem „Victoria Camp”. Założenie — wynikające z decyzji krajowych — że zagrożenie ze strony Al-Kaidy musiało ustać z chwilą zakończenia przez pierwszego skarżącego stosunków gospodarczych z siłami amerykańskimi w niewielkim stopniu, jeśli w ogóle, wsparte jest wspomnianymi raportami. W świetle szczególnych okoliczności niniejszej sprawy Trybunał uznaje, że pierwszy skarżący i dwoje pozostałych członków jego rodziny będących skarżącymi w niniejszej sprawie stanęliby przed realnym ryzykiem dalszego prześladowania przez podmioty niepaństwowe w razie wydalenia do Iraku.
118. Kwestią powiązaną jest to, czy władze irackie byłyby w stanie zapewnić skarżącym ochronę. Skarżący kwestionowali to, natomiast Rząd podniósł, że w Bagdadzie prawidłowo funkcjonuje system sądowy.
119. Trybunał zauważa w związku z tym, że zgodnie z normami prawa Unii Europejskiej państwo bądź podmiot udzielający ochrony muszą spełniać pewne konkretne wymagania: w szczególności „stosując [...] skuteczny system prawny do wykrywania i ścigania aktów stanowiących prześladowanie lub powodujących poważną krzywdę oraz do karania za nie” (zob. art. 7 dyrektywy kwalifikacyjnej, cyt. pod paragrafem 48 powyżej).
120. Z najnowszych obiektywnych źródeł międzynarodowych na temat praw człowieka wynika, że w irackim systemie bezpieczeństwa i prawa istnieją deficyty zarówno co do jego możliwości, jak i integralności. System wciąż działa, jego braki jednak nasiliły się od 2010 r. (zob. paragraf 43 powyżej).
Ponadto amerykański Departament Stanu zaobserwował, że szeroko rozprzestrzeniona korupcja na wszystkich poziomach władzy i społeczeństwa zaostrza brak skutecznej ochrony praw człowieka, zaś siły bezpieczeństwa podjęły jedynie ograniczony wysiłek w celu zapobieżenia społecznej przemocy i reagowania na nią (zob. paragraf 44 powyżej). Sytuacja zatem jednoznacznie pogorszyła się w stosunku do lat 2011–2012, kiedy to odpowiednio Urząd Migracyjny i Sąd Migracyjny oceniały sytuację, Sąd zaś ustalił, że na wypadek, gdyby zagrożenia pozostawały aktualne, irackie organy ścigania wydawały się mieć zarówno wolę jak i zdolność do zapewnienia skarżącym niezbędnej ochrony (zob. paragraf 19 powyżej). Na koniec, kwestia ta powinna być postrzegana na tle ogólnie pogarszającej się sytuacji w zakresie bezpieczeństwa, czego wyznacznikami są pogłębiająca się przemoc na tle różnic wyznaniowych, ataki i działania ISIS, w rezultacie których znacznie części terytorium kraju znajdują się poza obszarem skutecznej kontroli rządu Iraku (zob. paragraf 44 powyżej).
121. Trybunał uważa, że w świetle powyższych informacji o kwestiach dotyczących złożonej i zmiennej sytuacji w zakresie ogólnego bezpieczeństwa, zdolność władz irackich do ochrony swoich obywateli należy postrzegać jako ograniczoną. Jakkolwiek obecny poziom ochrony mógłby wciąż być wystarczający dla ogółu ludności, inaczej przedstawia się sytuacja osób należących, jak skarżący, do grupy narażonych. Trybunał nie jest zatem przekonany, w konkretnych okolicznościach sprawy skarżących, że państwo irackie byłoby w stanie zapewnić im w aktualnej sytuacji realną ochronę przed zagrożeniami ze strony Al-Kaidy i innych grup prywatnych. Łączny rezultat osobistych okoliczności skarżących i ograniczonej zdolności do zapewnienia im ochrony po stronie władz irackich należy zatem postrzegać jako stwarzający realne ryzyko złego traktowania w razie powrotu skarżących do Iraku.
122. Jako że zdolność władz irackich do zapewnienia ochrony skarżącym należy postrzegać jako ograniczoną na całym terytorium kraju, przesiedlenie wewnętrzne nie jest w przypadku skarżących realną opcją.
123. Trybunał stwierdza zatem, że wykazano istotne podstawy do uznania, że w razie wydalenia do Iraku skarżący narażeni byliby na realne ryzyko traktowania niezgodnego z art. 3. W związku z powyższym Trybunał uważa, że wykonanie w stosunku do skarżących nakazu deportacji stanowiłoby naruszenie art. 3 Konwencji.
II. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI
124. Art. 41 Konwencji stanowi:
„Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie”.
A. Szkoda
125. Skarżący żądali kwoty 10 000 euro (EUR) każdy tytułem szkód majątkowych i 20 000 EUR każdy tytułem szkód niemajątkowych.
126. Rząd podkreślił, że wydany względem skarżących nakaz deportacji nie został jeszcze wykonany, zatem nie powinno mieć miejsca zasądzenie odszkodowania czy zadośćuczynienia za szkody majątkowe ani niemajątkowe. W związku z tym stwierdził, że roszczenia skarżących powinny zostać oddalone.
127. Co się tyczy szkód majątkowych, Trybunał uważa, że wnioskodawcy nie uzasadnili roszczenia, a zatem je odrzuca. Co się zaś tyczy szkód niemajątkowych, Trybunał uważa, że jego ustalenie w przedmiotowej sprawie (zob. paragraf 123 powyżej) stanowi samo w sobie słuszne zadośćuczynienie z tytułu wszelkich szkód niemajątkowych poniesionych przez skarżących (podobnie zob. Saadi przeciwko Włochom, op. cit., § 188 oraz Nizamov i Inni przeciwko Rosji, nr 22636/13, 24034/13, 24334/13 i 24528/13, § 50, 7 maja 2014 r.).
B. Koszty i wydatki
128. Skarżący żądali kwoty 25 000 koron szwedzkich (SEK — ok. 2729 EUR) tytułem kosztów i wydatków poniesionych przed Izbą, jak również 144 180 SEK (ok. 15 738 EUR) tytułem kosztów poniesionych przed Wielką Izbą, co odpowiada siedemdziesięciu ośmiu godzinom pracy. Łączna kwota roszczenia z tytułu kosztów i wydatków wynosi zatem 169 180 SEK (ok. 18 467 EUR).
129. Rząd podniósł, że kwota zasądzana za koszty i wydatki przed Wielką Izbą nie powinna przekroczyć odpowiednika trzydziestu godzin pracy.
130. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżącemu przysługuje prawo do zwrotu poniesionych kosztów i wydatków wówczas, gdy wykazał, że były one rzeczywiście i koniecznie poniesione oraz uzasadnione co do wysokości. W niniejszej sprawie, uwzględniając dokumenty znajdujące się w posiadaniu Trybunału i jego orzecznictwo, Trybunał uważa kwotę 10 000 EUR (plus wszelkie podatki należne od skarżących) za rozsądnie pokrywającą koszty ze wszystkich tytułów, którą to kwotę zasądza na korzyść skarżących.
C. Odsetki za zwłokę
131. Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ
1. Uznaje, dziesięcioma głosami do siedmiu, że w razie wykonania nakaz deportacji skarżących do Iraku skutkowałby naruszeniem art. 3 Konwencji;
2. Uznaje, piętnastoma głosami do dwóch, że stwierdzenie Trybunału na podstawie art. 3 stanowi samo w sobie wystarczające słuszne zadośćuczynienie za wszelkie szkody niemajątkowe poniesione przez skarżących;
3. Uznaje, dwunastoma głosami do pięciu,
a) że pozwane państwo winno, w terminie trzech miesięcy, uiścić na rzecz skarżących następującą kwotę, przeliczoną na walutę pozwanego państwa według kursu obowiązującego w dniu płatności:
10 000 EUR (dziesięć tysięcy euro), plus wszelkie należne podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków;
b) że od upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w okresie zwłoki, powiększonej o trzy punkty procentowe;
4. Oddala, jednogłośnie, pozostałą część roszczenia skarżących dotyczącego słusznego zadośćuczynienia.
Sporządzono w językach angielskim i francuskim, i obwieszczono pisemnie dnia 23 sierpnia 2016 r. zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Søren PrebensenGuido Raimondi
Zastępca KanclerzaPrzewodniczący
Zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału następujące opinie odrębne zostały załączone do wyroku:
a) zgodna opinia odrębna sędziego Bianku;
b) zgodna opinia odrębna sędzi O’Leary;
c) wspólna rozbieżna opinia odrębna, którą złożyli sędziowie: Jäderblom, Griţco, Dedov, Kjølbry, Kucsko-Stadlmayer i Poláčková;
d) rozbieżna opinia odrębna sędziego Ranzoniego.
G.R.A.
S.C.P
[Opinie odrębne zostały pominięte w niniejszym tłumaczeniu]
[1] Źródło: Nota informacyjna na temat orzecznictwa Trybunału nr 199, sierpień–wrzesień 2016 r. (Information Note on the Court’s case-law No. 199, August–September 2016).
Full & Egal Universal Law Academy