Mahkeme’nin içtihatlarına ilişkin bilgi notu 267
Ekim 2022
Juszczyszyn v. Polonya - 35599/20
Karar 6.10.2022 [Bölüm I]
© Çeviren, Kadir Öztürk, AİHS Hukuk Danışmanı, Hukuk Çevirmeni, @LegalCounsel_TR,
2022. Bu çeviriyi yayımlama izni, yalnızca Mahkeme’nin veri tabanı olan HUDOC’a konulması
için verilmiştir.
© Translated by Kadir Öztürk, Legal Counsel to the ECHR, Legal Translator,
@LegalCounsel_TR, 2022. Permission to re-publish this translation has been granted for the
sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Madde 18
Yetkisiz amaçlarla kısıtlama
Ağırlıklı olarak, reforma tabi tutulmuş Ulusal Yargı Konseyinin tavsiyesi üzerine
yargıçların atanmasının hukukiliğini sorgulamaktan caydırmak ve yaptırım uygulamak
amacıyla yargıcın görevden uzaklaştırılması: ihlal
Madde 6
Disiplin soruşturması
Madde 6-1
Tarafsız mahkeme
Bağımsız mahkeme
Kanunla kurulan mahkeme
Başka bir yargıcın bağımsızlığını sorguladığı gerekçesiyle yargıcı görevden uzaklaştıran
yeni kurulan Yüksek Mahkeme Disiplin Dairesi'ne hakimlerin atanmasında ciddi
usulsüzlükler: ihlal
Madde 8
Madde 8-1
− 2 −
Özel hayata saygı
"Kanunla kurulmuş bir mahkeme" olmayan bir organ tarafından, hukukun açıkça makul
olmayan bir şekilde uygulanmasına dayanan bir yargı kararının verilmesiyle bağlantılı
olarak, hâkimin öngörülemeyen bir şekilde görevden uzaklaştırılması: ihlal
Olgular – A.K. ve Diğerleri davasında 19 Kasım 2019 tarihli ön kararında, Avrupa Birliği
Adalet Divanı (CJEU), diğerlerinin yanı sıra, Polonya yargısının geniş çaplı bir reformunun
bir parçası olarak kurulan yeni Ulusal Yargı Konseyi'nin (“NCJ”) bağımsızlığıyla ilgili bir
dizi sorunu tespit etmiştir (daha geniş yerel geçmiş, Reczkowicz v. Polonya ve Grz Ğda v.
Polonya'daki Mahkeme kararlarında belirtilmiştir [GC].
Yukarıdaki kararı göz önünde bulundurarak, başvuran yargıç, bir Bölge Mahkemesine
geçici görevlendirmesi sırasında bir hukuk davasında itirazı incelerken, NCJ'nin tavsiyesi
üzerine Başkan tarafından atanan ilk derece hakiminin bağımsızlık şartına uyup
uymadığını doğrulamaya karar vermiştir. Bu amaçla, o zamanlar kamuya açık olmayan
yeni NCJ hakim adaylarının onay listelerinin kopyalarını hazırlaması için Sejm
Şansölyesi’ne talimat verdi. Bunun üzerine geçici görevine son verildi, adli görevlerine bir
ay derhal ara verilmesine karar verildi ve disiplin soruşturmasının ardından, ikinci derece
disiplin mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkeme Disiplin Dairesi, onu yargı
görevlerinden uzaklaştırdı ve uzaklaştırma süresi boyunca maaşını %40 oranında kesti.
Disiplin Dairesi, Başvuru Sahibinin kararını hem adli makamların saygınlığından ödün
vermek hem de Olağan Mahkemelerin Teşkilatı Hakkında Kanunun (“ 2001 Yasası ”)
107(1) bölümü anlamında açık ve ağır bir yasa ihlali olarak nitelendirmiştir. İki yıldan
biraz daha uzun bir süre sonra, Disiplin Dairesi, tedbirin o aşamada orantısız olduğunu
tespit ederek, başvuru sahibinin görevden uzaklaştırılmasını kaldırmaya ve maaş
kesintisini iptal etmeye re'sen karar verdi. Başvuru sahibi daha sonra zorunlu izne
çıkarılmış ve kendi isteği dışında bölge mahkemesinin başka bir bölümüne atanmıştır.
Hukuk– Madde 6 § 1: Guðmundur Andri Ástráðsson v. İzlanda [GC] davasında belirtilen
kriterleri uygulayan ve Reczkowicz ile aynı nedenlerden dolayı Mahkeme, başvuranın
davasını inceleyen Yüksek Mahkemenin Disiplin Dairesinin "kanunla kurulmuş bir
mahkeme" olmadığı sonucuna varmıştır. Söz konusu usulsüzlükler, davanın kanunla
kurulmuş mahkeme tarafından incelenme hakkının özünü baltalayacak kadar ağırdı. Aynı
usulsüzlükler mahkemenin bağımsızlığını ve tarafsızlığını da tehlikeye atmıştı. Ayrıca,
Polonya yasalarına göre, başvuru sahibinin görevden uzaklaştırılmasına karşı Madde 6 §
1'in gerekliliklerini yerine getiren bir yargı organına itiraz edebileceği herhangi bir yasal
yol yoktu.
Sonuç: ihlal (oybirliği ile)
Madde 8
(a) Uygulanabilirlik – Başvuranın görevden uzaklaştırılmasını destekleyen nedenler,
mesleki görevlerinin yerine getirilmesiyle bağlantılıydı ve özel hayatıyla hiçbir bağlantısı
yoktu. Mahkeme bu nedenle sonuca dayalı yaklaşımı kullanmıştır: Başvuru sahibinin
görevden uzaklaştırılmasından kaynaklanan çeşitli olumsuz etkilerin doğasını ve süresini
göz önünde bulundurarak, dava konusu tedbir, özel hayatını çok önemli ölçüde etkilemiş,
dolayısıyla 8. Madde kapsamına girmiştir Başvuranın iddia edilen görevi kötüye
kullanması, bu koşullarda, Disiplin Dairesinin bulgularının bir sonucu olarak,
kanıtlanmamış olsa da, adli bir görevi yerine getirmeye layık olmadığı şeklinde
algılanabilir. Dahası, temel mesleki rolünü oluşturan adli görevlerini iki yıldan fazla bir
süre boyunca yerine getirmesi engellenmiştir.
(b) Esas–
− 3 −
(i) İç hukuka ve hukukun üstünlüğüne uygunluk – Disiplin Dairesi, “kanunla kurulan
bağımsız ve tarafsız bir mahkemenin” gerekliliklerini yerine getirmediğinden, görevden
uzaklaştırma kararı, Sözleşme amaçları doğrultusunda “mahkeme” olarak kabul
edilemeyecek bir organ tarafından verilmişti ve bu nedenle 8. Madde açısından yasal
olarak kabul edilemezdi. Bu bulgu ışığında, ilgili maddi hukukun keyfi uygulanmasını
önlemek için gerekli prosedürel önlemler alınmamıştır.
(ii) "Hukuk kalitesi" gerekliliklerine uygunluk – Disiplin Dairesi, temyiz kararında,
başvuranın davranışını, ilk derece kararında temelsiz bir yargı kararının verilmesinin
mevcut içtihat ışığında suç olarak nitelendirilemeyeceği yönündeki ilgili noktayı ele
almadan yargı makamının saygınlığından ödün vermek olarak nitelendirmiştir. Ayrıca,
başvurana yönelik disiplin suçlaması yalnızca bu suçla ilgili olmasına rağmen, Daire,
yargı kararının verilmesini, ayrı bir mesleki suistimal türü olan “kanunların açık ve ağır
ihlali” olarak nitelendirirken, başvurana yöneltilen disiplin suçlamasının kapsamı dışında
karar vermiştir. Disiplin Dairesinin, bu kavramın yorumlanmasına ilişkin daha önceki
içtihatlardan herhangi birine atıfta bulunmadan bunu yapmış olması çarpıcıdır ve
öngörülebilirlik eksikliğinin göstergesidir.
Yargı kararının verilmesiyle bağlantılı olarak disiplin cezası verilmesi istisnai bir önlem
olarak görülmeli ve yargı bağımsızlığı ilkesi göz önünde bulundurularak kısıtlayıcı yoruma
tabi olmalıdır. Bu bağlamda Mahkeme, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından üye
Devletlere, yasanın yargıçlar tarafından yorumlanmasının kötü niyet ve ağır ihmal
durumları dışında medeni veya disiplin yükümlülüğüne yol açmaması gerektiğine dair
CM/Rec (2010)12 sayılı Tavsiye Kararı'na atıfta bulunmuştur. Mahkeme, hukukun
üstünlüğü ve kuvvetler ayrılığının temel ilkelerini koruma amacı güttüğü için, 6 § 1
maddesinin yani “bağımsızlık”, “tarafsızlık” ve “kanunla kurulmuş mahkeme”nin
kurumsal gereklilikleri konusunda ortak bir çizgi tespit etmiştir. Kamuoyunun yargıya
olan güvenini sürdürme ve bağımsızlığını diğer güçlere karşı koruma ihtiyacı, bu
gereksinimlerin her birinin temelini oluşturur. Bu bağlamda analiz edildiğinde, başvuru
sahibinin kararının Madde 6 § 1'in yukarıda belirtilen kurumsal gerekliliklerine uygunluğu
değerlendirme ihtiyacı dışında herhangi bir nedenle gerekçelendirildiğine dair herhangi
bir gösterge yoktur. Ayrıca eylemi kötü niyet veya ağır ihmal anlamına da gelmiyordu.
Mahkeme ayrıca, CJEU'nun 15 Temmuz 2021 tarihli Komisyon v. Polonya (Hakimlerin
Disiplin rejimi) kararında Polonya'nın, diğerlerinin yanı sıra, "yargı kararlarının içeriğinin
2001 Yasası'nın 107 (1) bölümüne atıfta bulunarak, olağan mahkeme yargıçlarını
kapsayan bir disiplin suçu olarak sınıflandırılmasına izin vererek" Avrupa Birliği
Antlaşması'nın 19 (1) Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği
yönündeki bulgularına da önemli bir ağırlık vermiştir.
Sonuç olarak, Disiplin Dairesi tarafından ilgili hükmün yorumlanması ve uygulanması
açıkça makul değildi ve bu nedenle başvuru sahibi, kararın verilmesinin görevden
uzaklaştırmaya yol açabileceğini öngöremedi. Bu nedenle, öngörülebilirlik koşulu yerine
getirilmedi.
Sonuç: ihlal (ikiye karşı beş oy)
Madde 8 ile bağlantılı olarak Madde 18 Başvuru sahibi, görevden alınmasının, kendisine
yaptırım uygulama ve siyasallaştırılmış bir prosedürde aday gösterilen yargıçların
atanmasının yasallığını sorgulamaktan caydırma gibi gizli bir amaç güttüğünü iddia
etmiştir. Mahkeme, başvuranın görevden alınmasının, Hükümet tarafından ileri sürülen
meşru amaçlardan birinin, yani başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacını
güttüğünü varsaymaya hazırdı. Madde 18'in bakış açısından, görevden alma kararının
aynı zamanda gizli bir amaca yönelik olup olmadığını ve eğer öyleyse, bu gizli amacın
başvuru sahibinin özel hayatına saygı gösterme hakkının kısıtlanmasının baskın amacı
olup olmadığını incelemek zorundaydı.
− 4 −
Başlangıçta Mahkeme, Grzăda davasında belirtildiği gibi Polonya'da yargının yeniden
düzenlenmesi ile ilgili genel bağlama atıfta bulunmuştur. Ardışık reformların bir sonucu
olarak, Devlet gücünün özerk bir kolu olan yargı, yürütme ve yasama yetkilerinin
müdahalesine maruz kalmış ve böylece önemli ölçüde zayıflatılmıştır; yasama ve
yürütme yetkilerinin, NCJ'nin oluşumu üzerinde belirleyici bir etki elde etmesine izin
verilmiş ve bu da bu yetkilerin yargı atama prosedürüne doğrudan veya dolaylı olarak
müdahale etmesine olanak sağlamıştır.
Başvuranın bireysel durumu söz konusu olduğunda, görevden alınması, Adalet Bakanı
veya onun tarafından atanan kişiler tarafından alınan bir dizi önlemin doruk noktası
olmuştur. Diğerlerinin yanı sıra, bu Bakan tarafından, başvuranın kararının "Polonya
yargısının anarşizasyonu ve yargıçların yetkilerinin aşılması" anlamına geldiği yönünde
kamuoyuna açıklamalar yapılmıştır.
Başvuranın Disiplin Dairesi tarafından görevden alınmasının temel dayanağı, kararın
verilmesiyle ilgili disiplin suçlamasıydı. Bununla birlikte, daha önce belirlendiği gibi, ilgili
hükmün yorumlanması ve uygulanması açıkça makul değildi ve öngörülebilirlik koşulunu
yerine getirememişti ve başvuranın kararında ne kötü niyet ne de ağır ihmal tespit
edilememiştir. Ayrıca, Disiplin Dairesi, yeni NCJ'nin bağımsızlık eksikliği ve tavsiyeleri
üzerine atanan yargıçların statüsü hakkında temel tespitlerde bulunan CJEU ve Polonya
Yüksek Mahkemesinin kararlarını göz ardı etmişti.
Disiplin Dairesi de dahil olmak üzere yetkililer, yeniden oluşturulan NCJ'nin katılımıyla
atanan yargıçların statüsüne itiraz etmenin, bunu yapan herhangi bir yargıcı yaptırımlara
maruz bırakacağını göstermeye kararlıydı. Yetkililerin bu niyeti, Sejm tarafından 2019
yılında, yargıçlar için yeni disiplin suçları getiren ek mevzuatın kabul edilmesiyle
desteklendi. Kabul edilmesi, başvuru sahibinin davasındaki işlemlerle aynı zamana denk
gelmiştir. Bununla birlikte, Sözleşme'nin bağımsızlık ve tarafsızlık standartlarının "diğer
yargıçların" genel olarak bir "hakimin karar verme hakkını" sorgulama veya "Başkan
tarafından bir hakimin atanmasından önceki prosedürün düzenliliğini" doğrulama
yetkisini dışladığı sonucuna varmak için bir temel yoktu. Ayrıca, dava konusu mevzuat,
Venedik Komisyonu ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü Genel
Müdürlüğü'nün (DGI) ortak görüşünde eleştirilmiştir. Avrupa Komisyonu bu konuda
Polonya'ya karşı ihlal davaları açmıştı. Bu işlemler bağlamında, Polonya'nın, diğerlerinin
yanı sıra, ulusal mahkemelerin, daha önce yasalarca kurulmuş bir mahkemenin
bağımsızlık ve tarafsızlık gerekliliklerine uygunluğunu doğrulayarak, yargıçların disiplin
yükümlülüğünü yerine getirmesini yasaklayan ve izin veren yerel hükümlerin
uygulanmasını askıya almasını gerektiren geçici bir emir yayınlanmıştır.
Başvuranın 18. Madde kapsamındaki şikayetine ilişkin değerlendirmesinde Mahkeme,
yargı bağımsızlığını dikkate almalı ve yargı bağımsızlığını ve özerkliğini tehdit edebilecek
önlemlere karşı yargı mensuplarının korunmasına özellikle dikkat etmelidir. Disiplin
işlemlerine başvurma ve bir tarafın “kanunla kurulan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”
hakkını korumayı amaçlayan bir yargı kararı çıkaran başvuranın nihai olarak görevden
alınması,
yargı
bağımsızlığının
temel
ilkeleri
ve
hukukun
üstünlüğü
ile
bağdaşmamaktadır. CJEU'nun görüşüne göre, Disiplin Dairesinin başvuranın davasındaki
kararı, disiplin rejiminin yargı kararlarını etkilemek için kullanılabileceğine dair bir riskin
varlığını doğrulamıştır. CJEU, diğerlerinin yanı sıra, yargı bağımsızlığını korumak ve
disiplin rejiminin meşru amaçlarından saptırılmasını ve yargı kararları veya yargıçlar
üzerinde siyasi kontrol uygulamak için kullanılmasını önlemek için, bir yargı kararının
ulusal veya AB hukukunun yorumlanmasında ve uygulanmasında veya gerçeklerin ve
kanıtların değerlendirilmesinde olası bir hata içerdiği gerçeğinin, tek başına ilgili yargıcın
disiplin sorumluluğunu oluşturmayacağını tespit etmiştir.
Sonuç olarak, görevden uzaklaştırılmasına yol açan başvuran hakkındaki disiplin
tedbirlerinin baskın amacı, başvuranı cezalandırmak ve Madde 6 § 1'den kaynaklananlar
da dahil olmak üzere ilgili yasal standartları uygulayarak yeniden teşkil edilen NCJ'nin
− 5 −
tavsiyesi üzerine atanan yargıçların statüsünü değerlendirmekten caydırmaktı. Bu art
niyet Sözleşme ile bağdaşmamıştır.
Sonuç: ihlal (ikiye karşı beş oy)
1 Numaralı Protokolün 1. Maddesi: Görevden alındığı süre boyunca başvuru sahibinin
maaşının kesilmesi geçici bir nitelik taşımaktaydı ve sonunda iptal edilmişti. Görevden
alındığı süre boyunca başvuru sahibi düşük bir maaş almıştır. Ancak gelirinin bu kısmı
aslında kazanılmamıştı ve kesinlikle ödenebilir olduğu ileri sürülemezdi.
Sonuç: kabul edilemez (ratione materiae bakımından uyumsuz)
Madde 41 Manevi tazminat ile ilgili olarak 30.000 Avro; maddi tazminat ile ilgili olarak
tazminat talebi reddedilmiştir.
(Ayrıca bakınız Merabishvili v. Georgia [GC], 72508/13, 28 Kasım 2017, Yasal Özet;
Denisov v. Ukraine [GC], 76639/11, 25 Eylül 2018, Yasal Özet; Guðmundur Andri
Ástráðsson v. Iceland [GC], 26374/18, 1 Aralık 2020, Yasal Özet; Xero Flor w Polsce sp.
z o.o. v. Poland, 4907/18, 7 Mayıs 2021, Yasal Özet; Broda and Bojara v. Poland,
26691/18 and 27367/18, 29 Haziran 2021; and Reczkowicz v. Poland, 43447/19,
22 Temmuz 2021, Yasal Özet; Dolińska-Ficek and Ozimek v. Poland, 49868/19 and
57511/19, 8 Kasım 2021, Yasal Özet; Advance Pharma sp. z o.o v. Poland, 1469/20, 3
Şubat 2022, Yasal Özet; Grzęda v. Poland [GC], 43572/18, 15 Mart 2022, Yasal Özet)
© Avrupa Konseyi/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Yazı İşleri Müdürlüğü’nün bu özeti Mahkemeyi bağlamaz.
İçtihat Bilgi Notları için buraya tıklayın
Full & Egal Universal Law Academy