Karimov / Azerbaycan- 12535/06 - 25.09.2014 tarihli karar [I. Bölüm]
Olaylar – Azerbaycan Seçim Yasası uyarınca, askeri personelin normal oy kullanma merkezlerinde oy kullanması gereklidir. Ancak bu uygulamanın mümkün olmadığı durumlarda askeri personelin özel oy merkezlerinde oy kullanmaları; askeri birimin yerleşim biriminden uzak olması, toplu taşıma araçları ile oy kullanma merkezine gitmenin bir saatten fazla sürmesi ve ilgili personel sayısının 50 kişiden fazla olması hallerinde olmak üzere üç şartla sağlanabilir. 2005 yılı parlamento seçimlerinde aday olan başvuran, askeri birimlerin yerleşim mahallerinin içerisinde yer alması ve normal oy merkezlerine kısa bir yürüme mesafesinde bulunması dolayısıyla meşru şartların sağlanmamasına rağmen kendi seçmen bölgesinde askeri personel için özel oy kullanma merkezlerinin oluşturulduğundan şikâyetçi olarak Seçim Komisyonu’na ve yerel mahkemelere başvurmuştur. Başvuranın şikâyeti ve sonradan yerel mahkemeye yaptığı itirazlar reddedilmiştir.
Hukuki Değerlendirme – Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesi: Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesi Devlet tarafından alınan önlemlerin “meşruluğuna” ilişkin herhangi bir ifade içermese de Sözleşme’nin tüm maddeleri ve protokollerinin özünde hukukun üstünlüğü mevcuttur. Bu ilke Devlet’e genel olarak Sözleşme uyarınca ve özel olarak Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesi uyarınca var olan yükümlülüklerini teminat altına alan yasal bir sistemi yürürlüğe koyma ve bu yükümlülükleri yerine getirmekle görevli olan kamu yetkililerinin kanun dışı hareket etmediklerinden ve yetkilerini geçerli kanunlar uyarınca kullandıklarından emin olma sorumluluklarını yüklemektedir.
Mahkemenin Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesi uyarınca her bir problemin seçimlere ilişkin yerel kanunun ihlaline yol açıp açmadığını tespit etmek gibi bir yükümlülüğü olmamasına rağmen, yine de davalı Devletin özgür ve adil koşullarda seçim düzenleme yükümlülüğüne uyup uymadığından ve bireysel seçim haklarının etkin bir şekilde kullanılabildiğinden daha genel bir bakış açısı ile emin olma sorumluluğu vardır. Yerel kanunların ihlalinin seçimin tamamının meşruluğunu ciddi bir derecede şüpheye düşüreceği durumlarda Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesi Mahkeme’nin söz konusu ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediği ile seçimlerin özgür ve adil bir biçimde gerçekleştirilememesine yol açıp açmadığını değerlendirmesini gerektirir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken yerel mahkemelerce bu bağlamda bir değerlendirme yapılıp yapılmadığını göz önünde bulundurabilir. Yerel mahkemeler tarafından daha önceden bu hususta bir değerlendirme yapılmış ise, Mahkeme yerel mahkemelerin bulgularının keyfi olup olmadığına dair kendi görüşünü belirtebilir. Ancak başvuranın davasında bu tür bir değerlendirme yapılmamıştır.
Söz konusu iki oy kullanma merkezinin ilgili kanunlara aykırı olduğu ve meşru olmadığı açıktır. Bu oy merkezlerinden gelen sonuçların seçim yetkililerince değerlendirilerek diğer oy kullanma merkezlerindeki meşru sonuçlarla birleştirilmesi ve bunların toplam seçim sonuçları üzerinde büyük bir etki yaratmış olması, başvuranın seçmen bölgesinde gerçekleşen seçim işleminin tamamının bütünlüğünü bozmuştur.
Davanın koşulları ve OSCE/ODIHR tarafından hazırlanan son raporda belirtilen 2005 seçimine[1] ilişkin görüşler veayrıca Seçim Komitesi’nin başvuranın şikâyetlerini görmezden gelmesi ve yerel mahkemelerin de özetle bu şikâyetleri esasa ilişkin herhangi bir inceleme yapmadan reddetmesi de, bu durumun bir hata sonucu değil, askeri personelin oy kullanma işlemlerine ilişkin Seçim Kanunu’nun gerekliliklerini ihlal edecek şekilde yapılan kasti bir düzenlemeden kaynaklandığını ortaya koymuştur. Seçim komisyonlarının ve yerel mahkemelerin bu tutumu, hukukun üstünlüğünün muhafaza edilmesi ve seçimlerin bütünlüğünün korunması için gerçek bir çabanın bulunmadığını ortaya çıkarmıştır.
Bu hususlar Mahkeme’nin yerel yetkililerin başvuranın seçmen bölgesinde seçim işlemlerini Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 3. maddesinin gereklilikleri uyarınca gerçekleştiremediğine karar vermesi için yeterli olmuştur.
Sonuç: ihlal bulunmaktadır (oybirliğiyle).
Madde 41: Manevi tazminat olarak 7,500 avro.
[1]Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Bürosu (OSCE/ODIHR), askeri personel için oluşturulan oy merkezlerinin gerekli istisnai şartlar oluşmamış olmasına rağmen kurulduğunu, bu tür oy merkezlerinde yapılan seçimlerin şeffaflıktan uzak olduğunu ve seçime katılım oranı ile oy kullanma şeklinin normal oy kullanma merkezlerindekinden büyük derecede farklılıklar gösterdiğini belirtmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy