Μεταφραστική Υπηρεσία Υπουργείου Εξωτερικών, Αθήνα
SERVICE DES TRADUCTIONS DU MINISTERE DES AFFAIRES ETRANGERES DE LA REPUBLIQUE HELLENIQUE, ATHENES
HELLENIC REPUBLIC, MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS, TRANSLATION SERVICE, ATHENS
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΠΡΩΤΟ ΤΜΗΜΑ
ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΑΡΤΕΛΗ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(Προσφυγή υπ’ αρίθμ. : 53077/13)
ΑΠΟΦΑΣΗ (τύποις και ουσία)
ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ
7 Ιανουαρίου 2016
Αυτή η απόφαση είναι οριστική́. Μπορεί́ να υποστεί́ τυπικές διορθώσεις.
Συμβούλιο της Ευρώπης
---------------
Στην υπόθεση ΚΑΡΤΕΛΗ και λοιπών κατά της Ελλάδος,
το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Πρώτο Τμήμα), συνεδριάζοντας σε Επιτροπή αποτελούμενη από τους:
Ledi Bianku, Πρόεδρο
Λίνο-Αλέξανδρο Σισιλιάνο,
Ales Pejchal, δικαστές,
καθώς και από τον André Wampach, Αναπληρωτή Γραμματέα του Τμήματος,
αφού διασκέφθηκε σε Δικαστικό Συμβούλιο, την 15η Δεκεμβρίου 2015,
εκδίδει την παρακάτω απόφαση, η οποία ελήφθη κατά την προαναφερθείσα ημερομηνία :
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.Η υπόθεση προέκυψε μετά από την στρεφόμενη κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας προσφυγή (υπ’ αρίθμ. 53077/13) είκοσι οκτώ υπηκόων διαφόρων κρατών («οι προσφεύγοντες»), τα ονόματα των οποίων αναφέρονται στο Παράρτημα, η οποία ασκήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου στις 16 Αυγούστου 2013, δυνάμει του άρθρου 34 της Σύμβασης για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών («Η Σύμβαση»).
2.Οι προσφεύγοντες εκπροσωπήθηκαν από τις κυρίες Η. – Λ. Κούτρα και Ξ. Μωυσίδου, δικηγόρους Αθηνών. Η Ελληνική Κυβέρνηση («Η Κυβέρνηση») εκπροσωπήθηκε από τον εντεταλμένο του αντιπροσώπου της, τον κύριο Μ. Κ. Γεωργιάδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
3.Στις 7 Απριλίου 2014, οι ελκόμενες από τα άρθρα 3 και 13 της Σύμβασης αιτιάσεις, κοινοποιήθηκαν στην Κυβέρνηση και η προσφυγή κηρύχθηκε απαράδεκτη κατά τα λοιπά, βάσει του άρθρου 54 § 3 του Κανονισμού του Δικαστηρίου.
ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ
Α. ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΝΟΜΕΝΗΣ ΥΠΟΘΕΣΗΣ
4.Οι προσφεύγοντες ήταν όλοι κρατούμενοι στην φυλακή των Διαβατών, στην Θεσσαλονίκη, ως κατηγορούμενοι ή ως καταδικασθέντες.
5.Ένας εξ’ αυτών, ο προσφεύγων υπ’ αρίθμ. 10 μεταφέρθηκε στην φυλακή της Κασσάνδρας την 1η Αυγούστου 2013, οι προσφεύγοντες υπ’ αρίθμ. 14, 17 και 25 απελευθερώθηκαν, οι δύο πρώτοι στις 18 Ιανουαρίου 2013 και ο τρίτος στις 11 Απριλίου 2013.
6.Οι προσφεύγοντες είχαν τοποθετηθεί σε θαλάμους, όπου διέθεταν λιγότερο από 3 mé προσωπικού χώρου. Κάθε θάλαμος είχε μόνο μία τουαλέτα που έκλεινε με κουρτίνα. Επειδή δεν υπήρχε ζεστό νερό, οι κρατούμενοι χρησιμοποιούσαν το ζεστό νερό που έτρεχε από τα σώματα των καλοριφέρ. Η θέρμανση ήταν ανεπαρκής και οι κρατούμενοι κρύωναν πολύ, κυρίως τη νύχτα. Οι συνθήκες υγιεινής ήταν τόσο ελλιπείς, ώστε όλοι οι κρατούμενοι είχαν κολλήσει ψωρίαση.
7.Η Κυβέρνηση δεν υπέβαλλε παρατηρήσεις για τις συνθήκες κράτησης στη φυλακή των Διαβατών.
ΙΙ.ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΟ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ
8.Για το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο και την πρακτική ανατρέξτε στην απόφαση Χατζηβασιλειάδης κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 51618/12, §§ 17-21, 26 Νοεμβρίου 2013).
ΙΙΙ. ΟΙ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ
Α.Οι διαπιστώσεις του Συνήγορου του Πολίτη
9. Σε μία αναφορά της 31ης Ιουλίου 2014, η οποία συντάχθηκε μετά από την επίσκεψη της 2ης Ιουλίου 2013, ο Συνήγορος του Πολίτη παραθέτει, ότι η φυλακή των Διαβατών είχε δυναμικότητα 360 κρατουμένων, εντούτοις κατά την ημερομηνία της επίσκεψης εκρατούντο εκεί 597. Υπογράμμιζε, ότι στα κελιά δυναμικότητας 4 κρατουμένων εκρατούντο 10 και σε αυτά που είχαν σχεδιαστεί για έναν κρατούμενο, εκρατούντο 4.
10. Η θέρμανση και η παροχή ζεστού νερού φαίνονταν ανεπαρκείς, σύμφωνα με τις παρεχόμενες από τους κρατούμενους πληροφορίες. Το σωφρονιστικό προσωπικό, ανέφερε την ανεπάρκεια πόρων για την πραγματοποίηση των εργασιών θέρμανσης, της παροχής νερού του αποχετευτικού συστήματος των υδάτων, καθώς επίσης και για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας και συντήρησης.
11. Η φυλακή δεν διέθετε χώρο σίτισης και τα γεύματα διανέμονταν στο κελί και καταναλώνονταν στα κρεβάτια.
12. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της φυλακής αποτελούσε η σημαντική μείωση του προϋπολογισμού της, κυρίως σε ότι αφορούσε την τροφή των κρατουμένων. Όσον αφορά τις ανάγκες για ένδυση των κρατουμένων και για προϊόντα σωματικής υγιεινής, έγινε μία προσπάθεια να αναληφθούν τα έξοδα από ένα ταμείο αλληλεγγύης. Εντούτοις, τα προσφερόμενα ποσά ήταν ευτελή και δεν επαρκούσαν για την κάλυψη των βασικών αναγκών των κρατουμένων.
13. Υπό το πρίσμα αυτών των συμπερασμάτων, ο συνήγορος του πολίτη υπογράμμιζε, ότι η φυλακή αντιμετώπιζε μεγάλο πρόβλημα υπερπληθυσμού. Παρά τις προσπάθειες που γινόντουσαν για να μετριασθούν οι συνέπειες του, η κατάσταση μέσα στους θαλάμους και στα κελιά ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, έως αποπνικτική, εξαιτίας του μεγάλου αριθμού κρατουμένων και κατά συνέπεια, των άσχημων συνθηκών υγιεινής και της έλλειψης εξαερισμού.
Β. Οι διαπιστώσεις της Επιτροπής για την πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (ΕΠΒ)
14. Στην αναφορά της στις 5 Ιουλίου 2013, η οποία συντάχθηκε μετά από την επίσκεψη στις 4-6 Απριλίου 2013, η ΕΠΒ επισήμαινε, ότι στην φυλακή των Διαβατών, επίσημης δυναμικότητας 250 κρατουμένων, εκρατούντο 590. Η φυλακή διαθέτει 53 κελιά επιφάνειας 24 m2 και στο καθένα από αυτά εκρατούντο 4 κρατούμενοι και 3 κελιά, στα οποία εκρατούντο 34 γυναίκες. Η πρόσβαση στο φυσικό φως και ο αερισμός μέσα στα κελιά ήταν ικανοποιητικά και υπήρχαν μερικά σκαμνάκια. Το μπάνιο διέθετε τέσσερις τουαλέτες καθώς και έναν νεροχύτη, ο οποίος χρησίμευε και για το πλύσιμο των ρούχων και των πιάτων.
ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΟΜΟ
1. ΕΠΙ ΤΩΝ ΕΠΙΚΑΛΟΥΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΩΝ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΝ 3 ΚΑΙ 13 ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ
15.Οι προσφεύγοντες παραπονούνται για τις συνθήκες της κράτησής τους στην φυλακή των Διαβατών. Επικαλούνται παραβίαση του άρθρου 3 ως προς αυτό το θέμα. Επικαλούμενοι το άρθρο 13, οι προσφεύγοντες παραπονούνται επίσης για την απουσία μίας αποτελεσματικής προσφυγής για να παραπονεθούν για τις συνθήκες της κράτησής τους. Αυτά τα άρθρα ορίζουν τα εξής:
Άρθρο 3
«Ουδείς επιτρέπεται να υποβληθή εις βασάνους ούτε εις ποινάς ή μεταχείρισιν απανθρώπους ή εξευτελιστικάς.»
Άρθρο 13
«Παν πρόσωπον του οποίου τα αναγνωριζόμενα εν τη παρούση Συμβάσει δικαιώματα και ελευθερίαι παρεβιάσθησαν, έχει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον εθνικής αρχής, έστω και αν η παραβίασις διεπράχθη υπό προσώπων ενεργούντων εν τη εκτελέσει των δημοσίων καθηκόντων των.»
Α. Όσον αφορά τους προσφεύγοντες με τους αριθμούς: 1-9, 11-13, 15-16, 18-24 και 26-28
16.Την 1η Οκτωβρίου 2015, το Δικαστήριο έλαβε την υπογεγραμμένη δήλωση από την Κυβέρνηση για την εφαρμογή φιλικού διακανονισμού, η οποία δήλωσε ότι δεσμεύθηκε να καταβάλλει τα εξής ποσά στους παρακάτω προσφεύγοντες: σε κάθε έναν από τους Ρωμανό Καρτέλη, Εμμανουήλ Πιπιλιάρη και Αλέξανδρο Τσακίρη το ποσό των 5 500 EUR (πέντε χιλιάδων πεντακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Agron Ibrahimi και Zoran Novcovic το ποσό των 6 500 EUR (έξι χιλιάδων πεντακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Piro Naci, Yosif Rashgev και Muhammad Yaqoub το ποσό των 7 500 EUR (επτά χιλιάδων πεντακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Dimitar Kolichev και Nazam-Ahmad Sajjad-Sleem το ποσό των 8 200 EUR (οκτώ χιλιάδων διακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Shake Festim και Fidan Dzhambazov το ποσό των 8 400 EUR (οκτώ χιλιάδων τετρακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Γεώργιος Πάσιος και Anguel Radev το ποσό των 9 200 EUR (εννέα χιλιάδων διακοσίων ευρώ), σε κάθε έναν από τους Bledar Duli και Martin Panchevski το ποσό των 10 000 EUR (δέκα χιλιάδων ευρώ), στον Ivan Kostadinov το ποσό των 9 600 EUR (εννέα χιλιάδων εξακοσίων ευρώ), στον Hamidov Dambre το ποσό των 9 300 EUR (εννέα χιλιάδων τριακοσίων ευρώ), στον Mamadou-Lamine Balde το ποσό των 9 000 EUR (εννέα χιλιάδων ευρώ), στον Dylaver Bixi το ποσό των 8 600 EUR (οκτώ χιλιάδων εξακοσίων ευρώ), στον Bozhidar Shalev το ποσό των 8 000 EUR (οκτώ χιλιάδων ευρώ), στον Κωνσταντίνο Καραφύλλη το ποσό των 7 600 EUR (επτά χιλιάδων εξακοσίων ευρώ), στον Ευάγγελο Τοπαρλάκη το ποσό των 6 000 EUR (έξι χιλιάδων ευρώ) και στον Λάζαρο Μπάκα το ποσό των 4 500 EUR (τεσσάρων χιλιάδων πεντακοσίων ευρώ).
17.Αυτά τα ποσά θα καλύψουν κάθε ηθική βλάβη, καθώς και τα έξοδά τους αλλά και την δικαστική δαπάνη τους, επιπλέον και κάθε ποσό που ενδεχομένως να οφείλεται από αυτούς τους προσφεύγοντες ως φόρος. Οι προσφεύγοντες θα πρέπει να παραιτηθούν από κάθε άλλη αξίωση κατά της Ελλάδος, όσον αφορά τα γεγονότα από τα οποία προέκυψε η προσφυγή τους. Τα εν λόγω ποσά θα καταβληθούν εντός τριών μηνών, από την ημερομηνία της κοινοποίησης της απόφασης του Δικαστηρίου. Στην περίπτωση μη καταβολής τους εντός της προαναφερόμενης προθεσμίας, η Κυβέρνηση δεσμεύεται να καταβάλλει, από την εκπνοή της εν λόγω προθεσμίας και έως την πραγματική καταβολή του παραπάνω ποσού, έναν απλό τόκο ίσο με εκείνο της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης της Κεντρικής Ευρωπαϊκής Τράπεζας, προσαυξημένο κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες. Αυτή η καταβολή θα έχει ισχύ οριστικής διευθέτησης της υπόθεσης.
18.Στις 5 Οκτωβρίου 2015, οι προσφεύγοντες δήλωσαν έτοιμοι να αποδεχτούν την πρόταση του φιλικού διακανονισμού της Κυβέρνησης, υπό την προϋπόθεση, να καταβληθούν τα προτεινόμενα ποσά στον τραπεζικό λογαριασμό της αντικλήτου τους.
19.Το Δικαστήριο διαπιστώνει επίσημα τον φιλικό διακανονισμό, στον οποίο κατέληξαν οι αντίδικοι. Εκτιμά, ότι αυτός ο διακανονισμός εμπνέεται από τον σεβασμό προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αυτά αναγνωρίζονται από τη Σύμβαση και τα Πρωτόκολλα της και επομένως δεν διακρίνει κανένα λόγο, που θα δικαιολογούσε την συνέχιση της εξέτασης της προσφυγής. Επιπλέον το δικαστήριο εκτιμά, ότι η Κυβέρνηση πρέπει να καταβάλλει τα προαναφερθέντα ποσά κατευθείαν μέσα στον τραπεζικό λογαριασμό που υπέδειξαν οι συνήγοροι των ενδιαφερόμενων (βλέπετε Ταγγατίδης και λοιποί κατά της Ελλάδας, υπ’ αρίθμ. 2889/09, § 34, 11 Οκτωβρίου 2011).
20.Κατά συνέπεια, η υπόθεση αρμόζει να διαγραφεί από το πινάκιο, όσον αφορά τους παραπάνω προσφεύγοντες.
Β.Όσον αφορά τους προσφεύγοντες με τους αριθμούς 14, 17 και 25
21.Η Κυβέρνηση καλεί το Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή σε ότι αφορά τους λόγους για τους οποίους προσέφυγαν οι Mirdjan Kovaci, Odai Obed και Georgi Todorov, με την αιτιολογία της μη εξάντλησης των εθνικών ενδίκων μέσων: αυτοί οι κρατούμενοι εφόσον απελευθερώθηκαν πριν από την ημερομηνία άσκησης της προσφυγής τους ενώπιον του Δικαστηρίου, έπρεπε να έχουν ασκήσει αγωγή αποζημίωσης με επίκληση του άρθρου 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα.
22.Οι προσφεύγοντες αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της αγωγής, που προβλέπεται από το προαναφερθέν άρθρο 105 και υπογραμμίζουν, ότι η Κυβέρνηση δεν παρέχει δικαστική απόφαση από τα εθνικά δικαστήρια, η οποία θα αποδεχόταν την χορήγηση σε έναν κρατούμενο (ακόμη και αν έχει απελευθερωθεί πριν από την άσκηση προσφυγής προς το Δικαστήριο) αποζημίωση για παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης. Επιπλέον, αυτή η διαδικασία είναι πολύ επαχθής και υπάρχει κίνδυνος να διαρκέσει πολλά έτη. Οι προσφεύγοντες επικαλούνται, προς στήριξη των θέσεων τους, τις αποφάσεις Αδαμαντίδης κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 10587/10, 17 Απριλίου 2014), los Santos και de la Gruz κατά της Ελλάδος (με τους αριθμούς 2134/12 και 2161/12, 26 Ιουνίου 2014), Α.Λ.Κ. κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 63542/11, 11 Δεκεμβρίου 2014), Κουταλίδης κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 18785/13, 27 Ιανουαρίου 2014) και Mohamad κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 70586/11, 11 Δεκεμβρίου 2014) στις οποίες, το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση της Κυβέρνηση, η οποία βασιζόταν στο άρθρο 105 που προαναφέρθηκε.
23. Το Δικαστήριο υπενθυμίζει, ότι στην Απόφασή του, Α.Φ. κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 53709/11, §§ 55-60, 13 Ιουνίου 2013) έκρινε, ότι αρμόζει να εξετάσει, εάν οι διατάξεις ενός νομοθετικού ή κανονιστικού κειμένου, των οποίων η επίκληση είναι πιθανό να αποτελέσει βάση για την άσκηση μίας προσφυγής, με επίκληση του άρθρου 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, έχουν συνταχθεί με επαρκώς σαφείς όρους και εάν διασφαλίζουν τα δικαιώματα της «εννόμου προστασίας» (Χατζηβασιλειάδης κατά της Ελλάδος, Απόφαση τύποις, υπ’ αρίθμ. 51618/12, § 32, 26 Νοεμβρίου 2013). Αφού εξέτασε αυτό το θέμα, έκρινε, ότι η κατάσταση μπορεί να είναι διαφορετική για κάποιον που ήταν κρατούμενος υπό συνθήκες, οι οποίες κατά την εκτίμησή του ήταν αντίθετες με το άρθρο 3 της Σύμβασης και ο οποίος προσέφυγε ενώπιον του Δικαστηρίου, αφού απελευθερώθηκε και για κάποιον που είναι ακόμα κρατούμενος υπό συνθήκες, τις οποίες καταγγέλλει (βλέπετε στην ίδια Απόφαση που προαναφέρθηκε, § 30). Σε αυτήν την απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε, ότι κάποιος που ασκεί προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου, εξαιτίας κάποιας σχετικής με τις συνθήκες κράτησης αιτίασης, αφού απελευθερώθηκε και χωρίς προηγουμένως να έχει κάνει χρήση της προαναφερθείσας αγωγής του άρθρου 105, δεν συμμορφώνεται με την απαίτηση της εξάντλησης των εθνικών ενδίκων μέσων (βλέπετε μεταξύ άλλων, Νικόλαος Αθανασίου και λοιποί κατά της Ελλάδος, υπ’ αρίθμ. 36546/10, §§ 69-70, 23 Οκτωβρίου 2013).
24.Εν προκειμένω, το Δικαστήριο παρατηρεί, ότι οι προσφεύγοντες Kovaci και Obed απελευθερώθηκαν στις 18 Ιανουαρίου 2013 και ο Todorov απελευθερώθηκε στις 11 Απριλίου 2013. Με την προσφυγή που άσκησαν ενώπιον του Δικαστηρίου στις 16 Αυγούστου 2013, προφανώς δεν είχαν ως στόχο τους να επιτύχουν την μη συνέχιση της κράτησής τους κάτω από απάνθρωπες ή ταπεινωτικές συνθήκες, αλλά να επιτύχουν μία μεταγενέστερη διαπίστωση της παραβίασης του άρθρου 3 της Σύμβασης από το Δικαστήριο και, αν συντρέχει λόγος, μία αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης, που εκτιμούσαν, ότι έχουν υποστεί.
25.Το Δικαστήριο επισημαίνει, ότι οι προσφεύγοντες εκρατούντο στην φυλακή των Διαβατών και ήταν επίσης υποκείμενοι στις διατάξεις του σωφρονιστικού κώδικα. Κατά συνέπεια εξεταζόμενη από αυτήν την οπτική γωνία, η κρινόμενη υπόθεση, διαφοροποιείται από τις υποθέσεις Αδαμαντίδη, los Santos, de la Cruz, Α.Λ.Κ. και Mohamad, που επικαλέσθηκαν οι προσφεύγοντες και οι οποίες αφορούσαν τις συνθήκες κράτησης σε αστυνομικά τμήματα και σε κέντρα κράτησης, τα οποία δεν υπόκεινται στον σωφρονιστικό κώδικα. Ομοίως, διαφοροποιείται από την υπόθεση Κουταλίδη, την οποία επίσης επικαλούνται οι προσφεύγοντες, όπου η προσφυγή ασκήθηκε ενώ ο ενδιαφερόμενος ήταν ακόμα υπό κράτηση.
26.Οι κύριες αιτιάσεις που αυτοί οι προσφεύγοντες διατύπωσαν ενώπιον του Δικαστηρίου, αναφορικά με τις συνθήκες κράτησης, αφορούν πρωτίστως την κατάσταση υπερπληθυσμού που επικρατούσε στην εν λόγω φυλακή, τα προβλήματα υγιεινής και την ανεπάρκεια της τροφής. Άρα κατά τη γνώμη του Δικαστηρίου, τα άρθρα 21, 25 και 32 του σωφρονιστικού κώδικα κατοχυρώνουν σε αυτούς του τομείς υποκειμενικά δικαιώματα, τα οποία και μπορούν να τα επικαλεσθούν ενώπιον των Δικαστικών Αρχών. Η αποζημιωτική αγωγή που στηρίζεται στο άρθρο 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα, σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα άρθρα του σωφρονιστικού κώδικα και επίσης σε συνάφεια με το άρθρο 3 της Σύμβασης, το οποίο είναι απευθείας εφαρμοστέο στην εσωτερική έννομη τάξη, αποτελούσε, κατά συνέπεια, ένα ένδικο μέσο, το οποίο θα έπρεπε να έχει χρησιμοποιηθεί από τους προσφεύγοντες.
27.Επομένως, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί λόγω μη εξάντλησης των εθνικών ενδίκων μέσων, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 35 §§ 1 και 4 της Σύμβασης, αναφορικά με τους τελευταίους προσφεύγοντες.
Γ. Όσον αφορά τον προσφεύγοντα υπ΄ αρίθμ. 10
1. Άρθρο 3 της Σύμβασης
α. Ως προς το παραδεκτό
28.Η Κυβέρνηση προβάλλει τον ισχυρισμό της μη εξάντλησης των εθνικών ενδίκων μέσων, εξαιτίας του ότι αυτός ο προσφεύγων άσκησε μία προσφυγή βάσει του άρθρου 105 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα
29.Ο προσφεύγων εναντιώνεται σε αυτή την θέση και υπογραμμίζει, ότι η παραπάνω αγωγή, στερείται αποτελεσματικότητας.
30.Το Δικαστήριο επαναλαμβάνει, ότι η αγωγή του άρθρου 105 που προαναφέρθηκε αποτελεί μία καθαρά αποζημιωτική αγωγή, η οποία ενδεχομένως θα επέτρεπε σε κάποιον να ζητήσει και να λάβει επανόρθωση, εφόσον αυτός, αφού απελευθερωνόταν, θα επιθυμούσε να παραπονεθεί για τις συνθήκες της κράτησής του στην φυλακή, στην οποία εκρατείτο. Εντούτοις, αυτή η προσφυγή δεν επιτρέπει στον ενδιαφερόμενο να επιτύχει την λήξη της κράτησής του. Της λείπει συνεπώς ο προληπτικός χαρακτήρας, υπό την έννοια της απόφασης Ananyev και λοιποί κατά της Ρωσίας (υπ’ αρίθμ. 42525/07 και 60800/08, § 98, 10 Ιανουαρίου 2012).
31.Κατά συνέπεια, όταν ο προσφεύγων υπ’ αρίθμ. 10 προσέφυγε ενώπιον του Δικαστηρίου, στις 16 Αυγούστου 2013, κατά την ίδια ημερομηνία με τους λοιπούς προσφεύγοντες, δεν είχε απελευθερωθεί, όπως είχε συμβεί με τους προσφεύγοντες με τους αριθμούς 14, 17 και 25, αλλά είχε μεταφερθεί στην φυλακή της Κασσάνδρας, για να συνεχιστεί εκεί η κράτησή του. Η προσφυγή του άρθρου 105 δεν μπορούσε επομένως να του φανεί χρήσιμη σε τίποτα.
32.Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο απορρίπτει την ένσταση της Κυβέρνησης, όσον αφορά αυτόν τον προσφεύγοντα.
β. Ως προς την ουσία
33.Η Κυβέρνηση δεν υπέβαλε παρατηρήσεις ως προς το βάσιμο της αιτίασης του εν λόγω προσφεύγοντος.
34. Ο προσφεύγων εμμένει στην εκδοχή του περί των συνθηκών κράτησης, καθώς και στις διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη και της Επιτροπής για την πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (ΕΠΒ).
35. Όσον αφορά τις υλικές συνθήκες κράτησης και κυρίως τον υπερπληθυσμό στις φυλακές, το Δικαστήριο παραπέμπει στις αρχές που προκύπτουν από την νομολογία του, όπως τις διατύπωσε κατ’ επανάληψη στις Αποφάσεις Ananyev και λοιποί (που προαναφέρθηκε, §§ 139 έως 159) και Τζαμαλης και λοιποί κατά της Ελλάδος (υπ’ αρίθμ. 15894/09. §§ 38-40, 4 Δεκεμβρίου 2012). Υπενθυμίζει επίσης, ότι όταν ο υπερπληθυσμός των φυλακών φθάνει σε ένα ορισμένο επίπεδο, η έλλειψη χώρου μέσα σε ένα σωφρονιστικό ίδρυμα μπορεί να αποτελεί το κεντρικό στοιχείο, που πρέπει να ληφθεί υπ’ όψη κατά την εκτίμηση της συμμόρφωσης μίας δεδομένης κατάστασης με το άρθρο 3 της Σύμβασης (βλέπε, υπό αυτή την έννοια, Karalevicius κατά της Λιθουανίας, υπ’ αρίθμ. 53254/99, 7 Απριλίου 2005).
36. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τον τελευταίο παράγοντα, το Δικαστήριο επισημαίνει, ότι, κάθε φορά που αντιμετώπισε περιπτώσεις κατάφωρου υπερπληθυσμού, έκρινε, ότι αυτό το στοιχείο αφ’ εαυτού, ήταν επαρκές για να καταλήξει στην παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης. Γενικά, υπήρχαν περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο προσωπικός χώρος που διέθετε ο προσφεύγων ήταν μικρότερος από 3 m2 (Kantyrev κατά της Ρωσσίας, υπ’ αρίθμ. 37213/02, §§ 50-51, 21 Ιουνίου 2007, Andreï Frolov κατά της Ρωσσίας, υπ’ αρίθμ. 205/02, §§ 47-49, 29 Μαρτίου 2007, Kadikis κατά της Λετονίας, υπ’ αρίθμ. 62393/00. § 55, 4 Μαΐου 2006, Melnik κατά της Ουκρανίας, υπ’ αρίθμ. 72286/01, § 102, 28 Μαρτίου 2006). Αντίθετα, όταν η έλλειψη χώρου δεν ήταν τόσο έντονη, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη του και άλλες παραμέτρους αναφορικά με τις υλικές συνθήκες κράτησης, ώστε να εκτιμήσει την συμμόρφωση μίας συγκεκριμένης κατάστασης προς το άρθρο 3 της Σύμβασης. Έτσι, ακόμα και στις περιπτώσεις που ο προσφεύγων διέθετε μέσα στο κελί έναν πιο μεγάλο χώρο, δηλαδή μεταξύ 3 m2 και 4 m2, εντούτοις το Δικαστήριο κατέληγε στην παραβίαση του άρθρου 3, έχοντας λάβει υπόψη του την έλλειψη χώρου σε συνδυασμό, παραδείγματος χάριν, με την αποδεδειγμένη απουσία του κατάλληλου αερισμού και φωτισμού για το χώρο (Vlassov κατά της Ρωσσίας, υπ’ αρίθμ. 78146/01, § 84, 12 Ιουνίου 2008, Babouchkine κατά της Ρωσσίας, υπ’ αρίθμ. 67253/01, § 44, 18 Οκτωβρίου 2007, Trepachkine κατά της Ρωσσίας, 36898/03, § 94, 19 Ιουλίου 2007 και Peers κατά της Ελλάδος, υπ’ αρίθμ. 28524/95. §§ 70-72, ΕΔΔΑ 2001-ΙΙΙ).
37. Το Δικαστήριο σημειώνει, ότι στην αναφορά του, την οποία συνέταξε μετά από την επίσκεψή του στις 2 Ιουλίου 2013, ο Συνήγορος του Πολίτη υπογράμμιζε, ότι η φυλακή των Διαβατών αντιμετώπιζε ένα σοβαρό πρόβλημα υπερπληθυσμού και ότι η κατάσταση στα κελιά και στους θαλάμους ήταν ιδιαιτέρως δύσκολη: τα κελιά δυναμικότητας 4 κρατουμένων φιλοξενούσαν τελικά 10 κρατούμενους και αυτά που είχαν σχεδιαστεί για έναν κρατούμενο, φιλοξενούσαν 4. Επεσήμανε, ότι η φυλακή είχε δυναμικότητα 360 κρατουμένων, αλλά κατά την ημερομηνία της επίσκεψης φιλοξενούσε 597. Επιπλέον, η θέρμανση και η παροχή ζεστού νερού φαίνεται πως ήταν ανεπαρκείς, και το σωφρονιστικό προσωπικό είχε αναφέρει, ότι τα κονδύλια ήταν ανεπαρκή για την πραγματοποίηση εργασιών για την θέρμανση, για τον ανεφοδιασμό νερού και για το αποχετευτικό σύστημα, καθώς επίσης για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας και συντήρησης. Τέλος, η φυλακή δεν διέθετε χώρο σίτισης και τα γεύματα διανέμονταν στο κελί και καταναλώνονταν στα κρεβάτια.
38.Από την πλευρά της, στην αναφορά της, η οποία συντάχθηκε μετά από την επίσκεψη της από τις 4 έως τις 7 Απριλίου 2013, η ΕΠΒ επισήμαινε, ότι η φυλακή διέθετε κυρίως 53 κελιά, επιφάνειας 24 m2 το κάθε ένα και φιλοξενούσε 10 κρατούμενους καθώς επίσης και 10 κελιά 11 m2 το κάθε ένα και φιλοξενούσε 4 κρατούμενους.
39.Υπό αυτές τις συνθήκες και λόγω απουσίας ενδείξεων από την Κυβέρνηση, σχετικά με τις συνθήκες κράτησης του εν λόγω προσφεύγοντος, το Δικαστήριο κρίνει κατάλληλο να στηρίξει την κρίση του στον ισχυρισμό του προσφεύγοντος, σύμφωνα με τον οποίο ο προσωπικός του χώρος μέσα στο κελί ήταν σαφώς μικρότερος από 3 m2. Αυτή η διαπίστωση απαλλάσσει το Δικαστήριο από την εξέταση των λοιπών παραμέτρων της κράτησης του τελευταίου.
40.Το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης, όσον αφορά τον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10.
2.Άρθρο 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 13 της Σύμβασης
41.Επικαλούμενος τα άρθρα 3 και 13 της Σύμβασης σε συνδυασμό ο προσφεύγων παραπονείται, ότι δεν διέθετε μία αποτελεσματική προσφυγή για να εκφράσει τα παράπονα του για τις συνθήκες της κράτησής του.
42.Η Κυβέρνηση δεν υπέβαλε κάποια σχετική με αυτή την αιτίαση παρατήρηση.
43.Όσον αφορά τις συνθήκες κράτησης, το Δικαστήριο κατέληξε σε μερικές υποθέσεις (Vaden κατά της Ελλάδος, υπ’ αρίθμ. 35115/03. §§ 30-33, 29 Μαρτίου 2007 και Τσιβης κατά της Ελλάδος, υπ’ αρίθμ. 11553/05, §§ 18-20, 6 Δεκεμβρίου 2007), ότι οι προσφεύγοντες δεν είχαν εξαντλήσει τα εθνικά ένδικα μέσα, εφόσον δεν έκαναν χρήση των προσφυγών που προβλέπονται στο άρθρο 572 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (αίτηση για ακρόαση στον αρμόδιο για την έκτιση των ποινών και την εφαρμογή των μέτρων ασφαλείας Εισαγγελέα) και στο άρθρο 6 του 2776/1999 (αίτηση για ακρόαση στον Εισαγγελέα επόπτη της φυλακής και στο Συμβούλιο Φυλακής). Σε αυτές τις υποθέσεις οι προσφεύγοντες παραπονούνται για τις ιδιαίτερες συνθήκες που τους επηρέαζαν προσωπικά ως άτομα και στις οποίες αυτοί εκτιμούσαν, ότι οι Σωφρονιστικές Αρχές μπορούσαν να δώσουν ένα τέλος, λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα. Αντίθετα, κατ’ επανάληψη έχει αποφανθεί, ότι, στο βαθμό που ο προσφεύγων ισχυρίζεται, ότι βλάπτεται προσωπικά από τις γενικές συνθήκες κράτησης στην φυλακή, όπως στην κρινόμενη περίπτωση, τα βοηθήματα που προβλέπονται από τα άρθρα 6 και 572 που προαναφέρθηκαν δεν θα είχαν καμία χρησιμότητα (βλέπε μεταξύ πολλών άλλων, Παπακωνσταντίνου κατά της Ελλάδος, υπ΄ αρίθμ. 50765/11, § 51, 13 Νοεμβρίου 2014).
44.Το Δικαστήριο δεν βλέπει το λόγο να αποκλίνει στην κρινόμενη υπόθεση από την διαρκή του νομολογία όσον αφορά αυτό το θέμα.
45.Επομένως, υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 13 της Σύμβασης.
ΙΙ. ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 41 ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ
46.Σύμφωνα με τα όσα ορίζει το άρθρο 41 της Σύμβασης,
«Εάν το Δικαστήριο κρίνει, ότι υπήρξε παραβίαση της Σύμβασης ή των Πρωτοκόλλων της, και αν το εσωτερικό δίκαιο του Υψηλού Συμβαλλόμενου Μέρους δεν επιτρέπει παρά μόνο ατελή εξάλειψη των συνεπειών της παραβίασης αυτής, το Δικαστήριο χορηγεί, εφόσον είναι αναγκαίο, στον παθόντα δίκαιη ικανοποίηση.»
Α. Ζημία
47.Ο προσφεύγων υπ’ αρίθμ. 10 αξιώνει 24 000 ευρώ (EUR) λόγω ηθικής βλάβης που ενδεχομένως έχει υποστεί εξαιτίας της παραβίασης του άρθρου 3 και 9 000 ευρώ (EUR) λόγω ηθικής βλάβης που ενδεχομένως έχει υποστεί εξαιτίας της παραβίασης του άρθρου 13. Αξιώνει επίσης την απευθείας καταβολή αυτών των ποσών στον τραπεζικό λογαριασμό που υποδεικνύουν οι αντίκλητοι του.
48.Η Κυβέρνηση υποστηρίζει, ότι το ποσό της αξίωσης του είναι υπέρογκο και ότι η διαπίστωση της παραβίασης θα μπορούσε να αποτελεί επαρκή ικανοποίηση, λαμβανομένου υπόψη κυρίως του ότι ο προσφεύγων εργαζόταν στην φυλακή, επομένως περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας του έξω από το κελί του. Η Κυβέρνηση καλεί επίσης το Δικαστήριο να απορρίψει το αίτημα της απευθείας καταβολής του ποσού στον λογαριασμό των αντικλήτων.
49. Το Δικαστήριο θεωρεί, ότι συντρέχει λόγος να επιδικασθεί στον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10 το ποσό των 6 000 ευρώ (EUR) λόγω ηθικής βλάβης, ποσό που θα πρέπει να καταβληθεί απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό που υποδεικνύουν οι αντίκλητοι του.
Β. Έξοδα και δικαστική δαπάνη
50.Ο προσφεύγων υπ’ αρίθμ. 10 αξιώνει 1 000 (EUR), για τα έξοδα και τη δικαστική δαπάνη που έκανε για να προσφύγει στο Δικαστήριο, δηλώνοντας, ότι έχει συνάψει μία συμφωνία με τους συνηγόρους τους σχετικά με την καταβολή της αμοιβής τους, η οποία προσομοιάζει με μία συμφωνία εργολαβίας δίκης. Αξιώνει επίσης την απευθείας καταβολή αυτών των ποσών στον τραπεζικό λογαριασμό που υποδεικνύουν οι αντίκλητοι του.
51.Η Κυβέρνηση υποστηρίζει, ότι οι αξιώσεις του προσφεύγοντος, εκτός του, ότι είναι υπερβολικές, δεν συνοδεύονται από τα απαραίτητα δικαιολογητικά που θα επέτρεπαν τον ακριβή υπολογισμό τους. Επίσης, όσον αφορά το ότι ο προσφεύγων αναφέρεται σε μελλοντικές αμοιβές, που θα πρέπει να καταβάλλει, βάσει της συμφωνίας εργολαβίας δίκης που έχει συνάψει με τους συνηγόρους του, πρόκειται για υποθετικά έξοδα και δικαστική δαπάνη, η πραγματικότητα των οποίων δεν μπορεί να αποδειχθεί.
52.Το Δικαστήριο σημειώνει, ότι ο προσφεύγων δεν έχει υποβάλλει αντίγραφο της παραπάνω συμφωνίας, αλλά δεν αμφιβάλλει για το ότι, οι συνήγοροι του προσφεύγοντος του παρείχαν την απαραίτητη νομική συνδρομή, για να ασκήσει την προσφυγή και για να υποβάλλει τις παρατηρήσεις του. Επομένως, εκτιμά ότι είναι λογικό να του επιδικάσει το ποσό των 600 (EUR) προς αυτόν το σκοπό. Αυτό το ποσό θα καταβληθεί απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό που υποδεικνύουν οι αντίκλητοι του.
Γ. ΤΟΚΟΙ ΥΠΕΡΗΜΕΡΙΑΣ
53.Το Δικαστήριο κρίνει, ότι αρμόζει να υπολογισθούν οι τόκοι υπερημερίας επί του επιτοκίου της διευκολύνσεως οριακού δανεισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προσαυξημένου κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες.
ΔΙΑ ΤΑΥΤΑ, ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΉΡΙΟ ΟΜΟΦΩΝΩΣ,Αποφασίζει να διαγράψει την προσφυγή από το πινάκιο, όσον αφορά τους προσφεύγοντες με τους αριθμούς: 1-9, 11-13, 15-16, 18-24 και 26-28.Κηρύσσει την προσφυγή παραδεκτή, όσον αφορά τις ελκόμενες από τα άρθρα 3 και 13 αιτιάσεις, για τον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10 και απαράδεκτη για τους προσφεύγοντες με τους αριθμούς: 14, 17 και 25.Αποφαίνεται, ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 της Σύμβασης για τον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10.Αποφαίνεται, ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 13 της Σύμβασης για τον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10.Αποφαίνεται,
Α) ότι το εναγόμενο Κράτος οφείλει να καταβάλλει στον προσφεύγοντα υπ’ αρίθμ. 10, εντός τριών μηνών, τα εξής ποσά, τα οποία πρέπει να καταβληθούν απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό που υποδεικνύουν οι αντίκλητοι του.
i) 6 000 EUR (έξι χιλιάδες ευρώ) πλέον οποιουδήποτε ποσού μπορεί να οφείλεται ως φόρος, λόγω ηθικής βλάβης,
ii) 600 EUR (εξακόσια ευρώ) πλέον οποιουδήποτε ποσού μπορεί να οφείλεται από τους προσφεύγοντες ως φόρος, για τα έξοδα και τη δικαστική δαπάνη.
Β) ότι από τη λήξη αυτής της προθεσμίας και μέχρι την καταβολή, τα ποσά αυτά θα προσαυξηθούν με απλούς τόκους υπολογιζόμενους με επιτόκιο ίσο με το επιτόκιο δανεισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το οποίο θα ισχύει κατά την εν λόγω περίοδο, προσαυξημένο κατά τρεις εκατοστιαίες μονάδες.
6. Απορρίπτει το αίτημα δίκαιης ικανοποίησης κατά τα λοιπά.
Συντάχθηκε στην γαλλική γλώσσα και εν συνεχεία κοινοποιήθηκε εγγράφως την 7η Ιανουαρίου 2016, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 77 §§ 2 και 3 του κανονισμού του Δικαστηρίου.
André Wampach
Αναπληρωτής Γραμματέας
Υπογραφή
Ledi Bianku
Πρόεδρος
Υπογραφή
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Ρωμανός ΚΑΡΤΕΛΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 27/12/1967.Λάζαρος ΜΠΑΚΑΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 11/12/1975.Mamadou-Lamine BALDE, υπήκοος Γουινέας, γεννηθείς στις 04/01/1987.Dylaver BIXI, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 07/02/1977.Hamidov DAMBRE, υπήκοος της Μπουρκίνα Φάσο, γεννηθείς την 01/01/1971.Bledar DULI, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 20/07/1982.Fidan DZHAMBAZOV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 20/11/1974.Shake FESTIM, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 31/10/1977.Agron IBRAHIMI, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 18/02/1969.Σάββας ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 31/08/1986.Κωνσταντίνος ΚΑΡΑΦΥΛΛΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 01/08/1978.Dimitar KOLICHEV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 11/09/1962.Ivan KOSTADINOV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 13/05/1983.Mirdjan KOVACI, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 21/02/1991.Piro NACI, υπήκοος Αλβανίας, γεννηθείς στις 21/02/1970.Zoran NOVCOVIC, υπήκοος Σερβίας, γεννηθείς στις 05/08/1977.Odai OBED, υπήκοος Συρίας, γεννηθείς την 01/01/1987.Martin PANCHEVSKI, υπήκοος Π.Γ.Δ.Μ., γεννηθείς στις 04/03/1982.Γεώργιος ΠΑΣΙΟΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς την 01/12/1988.Εμμανουήλ ΠΙΠΙΛΙΑΡΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 15/05/1944.Anguel RADEV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 19/07/1967.Yosif RASHGEV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 22/12/1979.Nazam-Ahmad SAJJAD-SLEEM, υπήκοος Πακιστάν, γεννηθείς την 01/01/1984.Bozhidar SHALEV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 05/07/1960.Georgi TODOROV, υπήκοος Βουλγαρίας, γεννηθείς στις 15/04/1945.Ευάγγελος ΤΟΠΑΡΛΑΚΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 08/02/1987.Αλέξανδρος ΤΣΑΚΙΡΗΣ, Έλληνας υπήκοος, γεννηθείς στις 03/03/1981.Muhammad YAQOUB, υπήκοος Πακιστάν, γεννηθείς την 01/01/1987.
Full & Egal Universal Law Academy