© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Khlaifa o. fl. gegn Ítalíu
Dómur frá 1. september 2015
Mál nr. 16483/12
5. gr. Réttur til frelsis og mannhelgi
3. gr. Bann við pyndingum
13. gr. Réttur til raunhæfs úrræðis til að leita réttar síns
4. gr. 4. viðauka. Bann við hópbrottvísun útlendinga
Útlendingar. Frelsissvipting. Meðferð hælisleitenda. Málsmeðferð við ákvörðun um brottvísun.
1. Málsatvik
Kærendur, Saber Ben Mohamed Ben Ali Khlaifia, Fakhreddine Ben Brahim Ben Mustapha Tabal og Mohamed Ben Habib Ben Jaber Sfar, eru túnískir ríkisborgarar fæddir 1983, 1987 og 1988. Þann 16. og 17. september 2011 fóru þeir sjóleiðina frá Túnis og voru bátar þeirra skömmu síðar stöðvaðir af ítölskum yfirvöldum. Var þá farið með þá til eyjunnar Lampedusa þar sem þeim var komið fyrir í móttökumiðstöð fyrir útlendinga. Að sögn kærenda var aðstaðan í miðstöðinni hræðileg, klósett og sturtuaðstöður voru ekki aðskilin frá öðrum vistarverum. Aðgangur að vatni var og takmarkaður. Margir hælisleitendur urðu að sofa á gólfinu á göngum miðstöðvarinnar vegna þess fjölda sem þar var vistaður.
Þann 20. september kom upp eldur í miðstöðinni eftir mótmæli hælisleitenda og var kærendum þá komið fyrir á íþróttaleikvangi yfir nótt. Kærendur fóru þaðan til þorpsins Lampedusa þar sem þeir tóku þátt í mótmælum ásamt 1.800 öðrum umsækjendum. Þar voru þeir teknir höndum af lögreglu og flogið með þá til Palermo þar sem þeir voru vistaðir í fjóra daga í skipum sem þar lágu við bryggju. Þann 27. og 29. september voru kærendur svo sendir aftur til Túnis. Áður en þeir voru sendir heim fengu þeir fund með túníska ræðismanninum sem tók niður persónuupplýsingar þeirra í samræmi við samning milli ítalska og túníska ríkisins frá apríl 2011.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur byggðu kæru sína á að aðstæður þeirra á móttökumiðstöðinni og í skipunum hafi falið í sér vanvirðandi og ómannlega meðferð í skilningi 3. gr. mannréttindasáttmálans. Enn fremur hafi vistunin á miðstöðinni og eftirlitið með þeim þar falið í sér frelsissviptingu og brot á rétti þeirra samkvæmt 5. gr. sáttmálans til að fá að vita án tafar um ástæður þeirra skerðingar svo og rétti til að fá strax endurskoðun hennar fyrir dómara. Þá byggðu þeir einnig á því að þeir hafi ekki haft neitt raunhæft úrræði til að leita réttar síns í skilningi 13. gr. og að brottvísun þeirra hafi falið í sér hópbrottvísun í skilningi 4. gr. 4. viðauka sáttmálans.
Niðurstaða
Um 5. gr.: Dómstóllinn tók fram að kærendum hafi hvorki verið frjálst að yfirgefa móttökumiðstöðina né skipin. Þeir hafi verið undir stöðugu eftirliti lögreglu og ekki heimilt að hafa samband við umheiminn. Var því um frelsissviptingu að ræða sem féll undir gildissvið 5. gr. Þótt ríki njóti réttar til að skerða frelsi innflytjenda til að framfylgja landamæraeftirliti verða slíkar takmarkanir að eiga sér stoð í landsrétti svo gætt sé réttaröryggis innflytjenda og annarra hælisumsækjenda. Skerðing sú sem kærendur voru beittir átti sér ekki stoð í ítölskum landsrétti. Þrátt fyrir að gert væri ráð fyrir að skerðing á rétti kæranda ætti sér stoð í tvíhliða samning ítalska og túníska ríkisins þá var sá samningur ekki birtur og þar af leiðandi ekki aðgengilegur almenningi. Var því ekki hægt að reisa skerðingu borgararéttinda á honum og var því brotið gegn 1. mgr. 5. gr. sáttmálans að þessu leyti gagnvart kærendum
Kærendum voru ekki kynntar ástæður fyrir frelsisskerðingu þeirra. Var ástæðuna ekki að finna í neinum opinberum gögnum ítalska ríkisins. Ítalska ríkinu tókst ekki að sýna fram á að kærendum hefði verið kynnt þetta með fullnægjandi hætti, eða um réttarstöðu þeirra við brottvísunina til Túnis. Var því einnig brotið gegn 2. mgr. 5. gr. sáttmálans gagnvart kærendum.
Dómstóllinn áréttaði að þar sem kærendum hafi hvergi í málsmeðferðinni verið kynntar ástæður frelsissviptingarinnar þá hafi þeim aldrei verið kleift að láta reyna á lögmæti hennar. Hafi því verið brotið gegn 4. mgr. 5. gr. sáttmálans.
Um 3. gr.: Dómstóllinn benti á að í kjölfar arabíska vorsins (uppreisnirnar í Túnis og Líbíu árið 2011) hafi mun fleiri innflytjendur komið til Lampedusa en venjulegt var en 55.298 aðrir innflytjendur komu til eyjunnar samtímis kærendum. Ítalska ríkið lýsti í kjölfarið yfir neyðarástandi á eyjunni. Uppreisnin 20. september sama ár bætti ekki úr skák en ítalska ríkið hafi þó reynt að mæta vandanum. Þótt dómstóllinn gerði ekki lítið úr erfiðleikum sem fylgi stórauknum straumi innflytjenda þá áréttaði hann að ekki væri aldrei heimilt að víkja frá 3. gr. sáttmálans.
Í ljósi skýrslna frá Amnesty og sérstakri rannsóknarnefnd ítölsku öldungadeildarinnar um aðstæður í móttökumiðstöðinni taldi dómstóllinn þær nægilega sannaðar. Í ljósi þess að kærendur voru veikir fyrir, nýkomnir úr hættulegri för yfir sjóinn og þrátt fyrir að þeir hefðu einungis verið vistaðir þar í fjóra daga taldi dómstóllinn aðstæður þeirra svo slæmar að þær skertu mannlega virðingu þeirra og umfram það sem eðlilegt gæti talist þegar einstaklingar væru sviptir frelsi sínu. Taldi dómstóllinn því að vistun þeirra í miðstöðinni hafi falið í sér vanvirðandi meðferð í skilningi 3. gr. sáttmálans og þar af leiðandi brot á sáttmálanum.
Um 4. gr. 4. viðauka: Dómstóllinn tók fram að þótt kærendum hafi verið birtar sérstakar brottvísunarákvarðanir hverjum um sig, hafi þær allar verið orðaðar eins og engin afstaða tekin þar til persónulegra aðstæðna hvers um sig og ekki sýnt fram á að könnun á högum þeirra hefði farið fram. Það var enn fremur talið staðfesta að um hópbrottvísun væri að ræða að samningurinn milli Túnis og Ítalíu fól í sér einfaldaða málsmeðferð sem leiddi oftast til brottvísunar fyrir túníska ríkisborgara að því gefnu að túníski ræðismaðurinn gæti auðkennt þá sem ríkisborgara. Komst dómstóllinn því að þeirri niðurstöðu að brottvísun kærenda hafi falið í sér hópbrottvísun og þar af leiðandi brotið gegn 4. gr. 4. viðauka sáttmálans.
Um 13. gr.: Þar sem kærendur gátu einungis kært brottvísun sína en ekki aðstæður eða meðferð í miðstöðinni var ekki talið að til staðar hafi verið raunhæft úrræði í skilningi 13. gr. sbr. 3. gr. sáttmálans. Jafnframt hafði kæra um brottvísunina ekki í för með sér frestun réttaráhrifa og var þar af leiðandi ekki raunhæft úrræði. Var því einnig brotið gegn 13. gr. sáttmálans sbr. 4. gr. 4. viðauka.
Kærendur fengu hver 10.000 evrur í miskabætur og 9.344,51 evrur sameiginlega í málskostnað.
Full & Egal Universal Law Academy