Khlaifia ve Diğerleri / İtalya – 16483/12 1.9.2015 tarihli Karar [II. Bölüm]
Olaylar – Başvuranlar 2011 yılının Eylül ayında, İtalya kıyısına ulaşmak için başkalarıyla birlikte derme çatma deniz aracıyla Tunus’tan hareket etmişlerdir. Denizde birkaç saat ilerledikten sonra, botlar İtalyan sahil güvenlik görevlileri tarafından durdurulmuştur. Sahil güvenlik görevlileri botlara Lampedusa adasının limanına kadar eşlik etmişlerdir. Başvuranlar bir kabul merkezine yerleştirilmişlerdir. Bu merkez daha sonra bir isyanın ardından tahrip olmuş ve başvuranlar Palermo limanında demirleyen bir gemiye nakledilmişlerdir. Tunus Konsolosu başvuranların nüfus bilgilerini kaydetmiştir. Başvuranlar hakkında sınır dışı etme kararları düzenlenmiştir. Ancak, ilgili belgeler başvuranlara verilmemiştir. Başvuranlar daha sonra Tunus havalimanına götürülerek burada serbest bırakılmışlardır.
Hukuki değerlendirme – 4 No.lu Protokol’ün 4. maddesi: Başvuranlar hakkında bireysel sınır dışı etme kararları düzenlenmiştir. Ancak, aynı şekilde yazılan bu kararların tek farkı adreslere ilişkin kişisel verilerdir. Bununla birlikte, sadece kimlik tespiti usulünün uygulanması, toplu olarak sınır dışı etme durumunun varlığını önlemek açısından yetersizdir. Ayrıca, çeşitli unsurlar, somut davada şikâyet konusu sınır dışı etme işleminin aslında toplu nitelikte olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle, sınır dışı kararları, ilgili şahısların kişisel durumlarına değinmemiştir; Hükümet, söz konusu kararlar alınmadan önce, her bir başvuranın kendine özgü durumuna ilişkin bireysel görüşmelerin gerçekleştirildiğini kanıtlayabilecek herhangi bir belge sunmamıştır; söz konusu dönemde, aynı kökene sahip birçok kişi başvuranlar ile aynı muameleye tabi tutulmuştur; Tunus ile yapılan çift taraflı anlaşmalar halka açıklanmamış ve bu anlaşmalarda, ilgili kişinin Tunus konsolosluk yetkililerince gerçekleştirilecek basit kimlik tespitine dayalı basitleştirilmiş usuller kapsamında yasadışı Tunuslu göçmenlerin ülkelerine iadeleri öngörülmüştür. Yukarıda belirtilen hususlar, ilgili her bir kişinin bireysel durumuna ilişkin gerçek ve farklı değerlendirmelere dair yeterli güvencelerin varlığının mevcut olmadığının saptanması bakımından yeterlidir.
Sonuç: ihlal (iki oya karşılık beş oyla)
Sözleşme’nin 4 No.lu Protokolü’nün 4. maddesiyle birlikte ele alındığından 13. maddesi: Başvuranların, toplu niteliği gerekçesiyle sınır dışı edilmeleri işlemine itiraz edebilecekleri etkin bir hukuk yolunun bulunmadığına ilişkin şikayetleriyle ilgili olarak, bu tür bir şikayetin, sınır dışı etme kararlarına karşı sulh hâkimine yapılacak bir itirazın konusu olamayacağı yönünde bir sonuca varılmamıştır. Hükümet tarafından sunulan sulh hâkimi kararları, sulh hâkiminin davaya konu sınır dışı etme kararlarının kabul edilmesine ilişkin usulü incelediğini ve yerel ve anayasal hukuk ışığında kanuna uygun olup olmadıklarını değerlendirdiğini ortaya koymuştur. Başvuranların kişisel durumlarının dikkate alınmadığına ilişkin olası bir şikayetin, sulh hâkimi tarafından göz ardı edileceğini gösteren herhangi bir delil bulunmamaktadır.
Ancak, kararlarda, yukarıda belirtilen itirazın sulh hâkimine sunulmasının askıya alma etkisinin bulunmadığı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca, bu tür bir itiraz, De Souza Riberio davasında belirtilen askıya alma etkisine ilişkin kriteri karşılamadığından, Sözleşme’nin 13. maddesine ilişkin koşulları yerine getirmemiştir. 13. maddeyle getirilen dava konusu tedbirin yürütmesinin durdurulmasına ilişkin koşul sadece ikincil olarak değerlendirilemez.
Sonuç: ihlal (iki oya karşılık beş oyla)
Mahkeme ayrıca Sözleşme’nin 5 §§ 1, 2 ve 4 maddesinin, 3. maddesinin (başvuranların kabul merkezinde tutulma koşullarıyla ilgili) ve 3. maddeyle birlikte ele alındığında 13. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme, gemilerdeki barınma koşullarına ilişkin olarak 3. maddenin ihlal edilmediğine karar vermiştir.
Madde 41: manevi tazminat olarak her bir başvurana 10.000 avro
(bk. De Souza Ribeiro / Fransa [BD], 22689/07, 13 Aralık 2012, 158 sayılı Bilgi Notu; ayrıca bk. Yabancıların topluca sınır dışı edilmeleri yasağı hakkındaki Tematik Bilgi Notu)
Full & Egal Universal Law Academy