Kim/ Rusya – 44260/13 - 17.7.2014 tarihli Karar [I. Daire]
Olaylar – Başvuran, 1962 yılı Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti doğumlu vatansız bir kişidir. Temmuz 2011 tarihinde, Rus yetkilileri tarafından kimlik kartı olmaması gerekçesiyle yakalanmıştır. İdari bir suç nedeniyle hakkında işlem yapılmış ve iade edilmek üzere yabancılar tutukluluk merkezine konmuştur. Ancak, Rus yetkilileri; yurtdışına çıkış belgesi çıkarılmasına ilişkin mükerrer taleplerine rağmen Özbek yetkililerden bir cevap alamadıkları için başvuranın Özbekistan’a iadesini gerçekleştirememiştir. Son olarak, Şubat 2013 tarihinde, Özbekistan Büyükelçiliği, Rus yetkilileri başvuranın Özbek vatandaşı olmadığı konusunda bilgilendirmiştir. Sonuç olarak başvuran, sınır dışı kararlarının uygulanması için tanınan iki yıllık azami süre sınırının sona ermesiyle tutukluluk merkezinden serbest bırakılmıştır.
Hukuk – 5 § 1 (f) madde: Başvuranın tutulduğu süre boyunca Rus yetkilileri tarafından gerçekleştirilen tek işlem, yurtdışına çıkış belgesi talebiyle Moskova’da bulunan Özbekistan Büyükelçiliğine beş defa yazı gönderilmesidir. Büyükelçiliği bu tür bir belge düzenlemesi için mecbur bırakma yetkisi olmamakla birlikte, Rus yetkililerin konuyu aktif şekilde takip ettiğine veya Büyükelçilikten belgenin düzenlenmesini hızlandırmasını talep ettiğine yönelik bir bulgu mevcut değildir. Aslında, dört ayı aşkın süre içerisinde Büyükelçilikle irtibata geçmişlerdir. Ayrıca, Şubat 2013 tarihinde Büyükelçiliğin gönderdiği başvuranın Özbek vatandaşı olmadığına dair yazıyı aldıktan sonra, Rus Yetkililerin başvuranın Özbekistan’a iadesinin artık gerçekçi bir olasılık olmadığını ve bu nedenle bundan sonra tutulmasının sınır dışı edilmesi ile sonlandırılamayacağını anlaması gerekiyordu.
Başlangıçtan beri, Rus yetkilileri, başvuranın sınır dışı edilmesi amacıyla tutulmasının gerekçeli olup olmadığını dikkate alma yükümlülüğü altındadır. Bu durum özellikle, konsolosluk yardımına erişimi olmayan ve Rusya’da mali kaynakları veya aile bağlantıları bulunmayan vatansız bir kişi olarak korunmasız bir durumda olan başvuranın davası için de geçerlidir. Ancak, başvuranın tutukluluk halinin yasaya aykırılığına ve uzunluğuna itiraz edebileceği etkin bir hukuk yoklu mevcut olmayıp; Hükümet, başka bir normatif veya uygulanabilir tedbir sağlamamıştır. Rus yasal sistemi, sınır dışı edilmek üzere keyfi tutulma riskini önlemeye yönelik bir usul öngörmemiştir. Son olarak, idari bir suç için öngörülen azami ceza 30 günlük tutukluluk olduğu için “önleyici” tedbir aslında “cezai” tedbirden çok daha ağır nitelikteydi.
Yukarıdaki hususlar, başvuranın sınır dışı edilmesine yönelik gerçekçi ihtimaller bulunmaması ve yerel makamların işlemleri gereken titizlikle yürütmemesi nedeniyle Mahkeme’nin, başvuranın tutukluluğuna yol açan gerekçelerin, tutulduğu süre boyunca geçerliliğini korumadığı sonucuna varabilmesi için yeterliydi.
Sonuç: ihlal (oybirliğiyle).
Mahkeme ayrıca oybirliğiyle, başvuranın tutulduğu koşullardan ötürü Sözleşme’nin 3. maddesinin ve sınır dışı edilmek üzere tutulması için yeterli inceleme sistemlerinin mevcut olmaması nedeniyle 5 § 4 maddenin ihlal edildiğine hükmetmiştir.
46. Madde
(a) Genel tedbirler –Davalı devlet; (a) bireylerin, sınır dışı edilme sürecinde yaşanan gelişmeler ışığında, sınır dışı edilmek üzere tutulmalarının yasaya uygunluğunun incelenmesine yönelik yargılama işlemleri başlatmasına olanak tanıyacak (5 § 4 madde) ve (b) göç durumlarında uygulanabilir olan tutulma gerekçesiyle bağlantılı olması için tutulma sürelerini sınırlayacak genel tedbirler alması gerekli kılınmıştır (5 § 1 (f) madde).
(b) Bireysel tedbirler –Vatansız olmanın yanı sıra, başvuranın sabit bir ikameti bulunmadığı ve bu nedenle salıverilmesinin ardından yeni bir yargılama süreciyle karşı karşıya kalma riskinin de olduğu görülmektedir. Bu nedenle hükümetin, başvuranın yeniden yakalanmasını ve vatansız bir kişi statüsünden kaynaklanan suçlar nedeniyle tutulmasını engelleyecek önlemler alması gerekli kılınmıştır.
(Ayrıca bakınız Azimov / Rusya, 67474/, 18 Nisan 2013, 162 sayılı Bilgi Notu)
Full & Egal Universal Law Academy