SEKCJA CZWARTA
SPRAWA KOWRYGO przeciwko POLSCE
(Skarga nr 6200/07)
WYROK
STRASBURG
26 lutego 2013
Niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z warunkami określonymi
w Artykule 44 § 2 Konwencji. Wyrok może podlegać korekcie wydawniczej.
W sprawie Kowrygo przeciwko Polsce,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:
Ineta Ziemele, Przewodniczący,
David Thór Björgvinsson,
Päivi Hirvelä,
George Nicolaou,
Zdravka Kalaydjieva,
Vincent A. De Gaetano,
Krzysztof Wojtyczek, sędziowie,
oraz Fatoş Aracı, Zastępca Kanclerza Sekcji,
Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2013 roku,
Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 6200/07) przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, wniesionej w dniu 15 stycznia 2007 roku do Trybunału na podstawie Artykułu 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela polskiego Pana Jerzego Kowrygo („skarżący”).
2. Rząd polski („Rząd”) był reprezentowany przez swojego Pełnomocnika, Pana J. Wołąsiewicza, a następnie przez Panią J. Chrzanowską z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
3. Skarżący zarzucił w szczególności, że długość jego tymczasowego aresztowania była nadmierna, a opieka medyczna zapewniona w areszcie śledczym była nieodpowiednia.
4. Dnia 12 stycznia 2009 roku skarga została zakomunikowana Rządowi. Zdecydowano również o łącznym rozpatrzeniu kwestii dopuszczalności i meritum skargi (Artykuł 29 § 1).
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
5. Skarżący urodził się w 1953 roku i mieszka w Gliwicach.
A. Tymczasowe aresztowanie skarzącego i postępowanie karne przeciwko niemu
6. W dniu 20 kwietnia 2006 roku skarżący został zatrzymany pod zarzutem produkcji narkotyków i innych powiązanych przestępstw. Podczas zatrzymania skarżący poinformował władze o swoim stanie zdrowia. W tym samym dniu skarżący przeszedł badania lekarskie. Następnego dnia został poddany obserwacji w szpitalu.
7. W dniu 22 kwietnia 2006 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie. Sąd uznał, że ze względu na stan zdrowia skarżący powinien być osadzony w oddziale szpitalnym aresztu śledzego. Sąd podkreślił, że dotychczas zebrane dowody wykazały wysokie prawdopodobieństwo, że skarżący popełnił zarzucane mu czyny. Ponadto sąd odniósł się do faktu, że skarżący nie przyznał się do popełnienia przedmiotowych przestępstw, a zatem w przypadku zwolnienia mógłby utrudniać postępowanie. Niniejszy środek zapobiegawczy był również uzasadniony ze względu na wagę zarzucanych mu czynów oraz prawdopodobieństwo, że w razie skazania zostanie wymierzona surowa kara. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone 24 maja 2006 roku.
8. Następnie tymczasowe aresztowanie skarżącego zostało przedłużone postanowieniami Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 10 lipca
i 9 października 2006 roku oraz 15 stycznia i 16 kwietnia 2007 roku. Sąd uznał, że pierwotne podstawy tymczasowego aresztowania skarżącego pozostają aktualne, a ponadto powołał się na ryzyko, że w przypadku zwolnienia skarżący może utrudniać postępowanie. W szczególności sąd podkreślił, że może on wpływać na zeznania świadków. Sąd był również zdania, że stan zdrowia skarżącego nie jest przeszkodą do jego dalszego tymczasowego aresztowania.
9. Zażalenia skarżącego na powyższe postanowienia zostały oddalone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w dniach 9 sierpnia i 20 grudnia 2006 roku oraz 21 lutego 2007 roku. Sąd powołał się na przyczyny wskazane przez Sąd Okręgowy. Nadto podkreślił, że stan zdrowia skarżącego nie był przeszkodą do jego tymczasowego aresztowania.
10. W międzyczasie, w dniu 6 kwietnia 2007 roku, do Sądu Okręgowego w Gliwicach został wniesiony akt oskarżenia przeciwko skarżącemu i jego rzekomemu wspólnikowi. Skarżący został oskarżony
o produkcję amfetaminy i handel narkotykami. Akta sprawy składały się
z dwunastu tomów; ponadto zawnioskowano przesłuchanie siedmiu świadków.
11. W dniu 16 kwietnia 2007 roku Sąd Okręgowy przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego. Sąd odwołał się do pierwotnych przyczyn osadzenia skarżącego w areszcie. W dniu 4 maja 2007 roku Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie obrońcy skarżącego na to postanowienie. Sąd uznał, że argumentacja sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Nadto stwierdzono, że stan zdrowia skarżącego nie był przeszkodą do dalszego stosowania tymczasowego aresztowania.
12. Pierwszy termin rozprawy odbył się w dniu 10 lipca 2007 roku. Podczas przesłuchania skarżący przyznał się do zarzucanych mu czynów. W całym postępowaniu terminy rozprawy miały miejsce średnio raz w miesiącu. W sumie odbyło się siedem terminów.
13. Dnia 10 lipca 2007 roku Sąd Okręgowy ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego. Sąd odwołał się do pierwotnych podstaw osadzenia skarżącego w areszcie. Przed wydaniem postanowienia Sąd Okręgowy zasięgnął informacji na temat stanu zdrowia skarżącego od Dyrektora Oddziału Szpitalnego Aresztu Śledczego w Bytomiu. Dyrektor potwierdził, że skarżący przeszedł serię badań lekarskich, w tym: EKG, USG serca oraz test wysiłkowy w Klinice Kardiologii w Zabrzu. Nadto podkreślił, że skarżący może być leczony w areszcie.
14. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone
8 sierpnia 2007 roku.
15. W dniu 5 października 2007 roku Sąd Okręgowy ponownie przedłużył tymczasowe aresztowanie skarżącego. Sąd powołał się na zaświadczenie lekarskie, wydane przez Dyrektora Oddziału Szpitalnego Aresztu Śledczego w Bytomiu dnia 27 września 2007 roku, zgodnie z którym tymczasowe aresztowanie nie stanowiło zagrożenia dla życia lub zdrowia skarżącego. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone 31 października 2007 roku.
16. W dniu 14 stycznia 2008 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał skarżącego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i skazał go na karę pięciu lat pozbawienia wolności. Tego samego dnia zostało przedłużone tymczasowe aresztowanie skarżącego.
17. W dniu 28 stycznia 2008 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach odmówił zwolnienia skarżącego z aresztu. Zażalenie skarżącego zostało oddalone
w dniu 6 lutego 2008 roku.
18. W dniu 21 kwietnia 2008 roku Sąd Okręgowy zlecił biegłemu sporządzenie opinii o stanie zdrowia skarżącego. W dniu 25 kwietnia 2008 roku biegły przedstawił sądowi swoją opinię. Po zapoznaniu się
z odpowiednią dokumentacją medyczną oraz zbadaniu skarżącego biegły uznał, że skarżący powinien być leczony poza aresztem śledczym. Podkreślił, że dalsze aresztowanie stanowiłoby zagrożenie dla życia skarżącego.
19. W dniu 28 kwietnia 2008 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach zwolnił skarżącego z aresztu śledczego.
20. W dniu 5 czerwca 2008 roku Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację skarżącego od wyroku sądu pierwszej instancji.
21. Następnie również jego kasacja została oddalona przez Sąd Najwyższy dnia 8 stycznia 2009 roku.
B. Stan zdrowia skarżącego i opieka medyczna zapewniona mu
w areszcie
1. Przed 20 kwietnia 2006 roku
22. Skarżący cierpi na zaburzenia krążenia krwi i dolegliwości kardiologiczne.
23. W dniu 15 listopada 2002 roku został sklasyfikowany przez właściwe organy jako osoba o “umiarkowanym stopniu niepełnosprawności” o charakterze trwałym. W zaświadczeniu o niepełnosprawności stwierdzono, że skarżący wymaga pomocy w załatwianiu codziennych potrzeb.
24. Przed aresztowaniem skarżący był kilkakrotnie hospitalizowany zarówno dlatego, że wymagał operacji, jak również ze względu na występujące od czasu do czasu pogorszenie jego stanu zdrowia.
25. W dniu 14 marca 2002 roku skarżący miał wszczepioną zastawkę krętniczo-kątniczą i przeszedł pooperacyjną rehabilitację. W kolejnych miesiącach pozostawał pod ścisłym nadzorem lekarza w szpitalu w Chorzowie, a następnie w Gliwicach. Stwierdzono, że stan zdrowia skarżącego jest dobry, kiedy zakończył terapię w maju 2002 roku i został zwolniony do domu. W czerwcu 2003 roku był ponownie hospitalizowany. W marcu 2004 roku przeszedł zawał serca. Przebywał w szpitalu od dnia 12 do 18 marca 2004 roku. Został zwolniony do domu w stanie ogólnym dobrym z zaleceniem przyjmowania leków i monitorowania stanu zdrowia.
26. Od dnia 10 do 13 grudnia 2004 roku skarżący ponownie przebywał w szpitalu. Został zwolniony do domu w stanie dobrym na własną prośbę. Zalecono, aby kontynuował przepisane leczenie farmakologiczne i kontrolował swój stan zdrowia.
27. Od dnia 15 do 23 marca 2005 roku oraz od dnia 12 do 22 września skarżący ponownie przebywał w szpitalu. Wydaje się, że w 2005 roku przeszedł kolejny zawał serca.
2. Po 20 kwietnia 2006 roku
28. Od dnia 24 kwietnia 2006 do 20 lutego 2008 roku oraz od dnia 19 marca 2008 roku do 28 kwietnia 2008 roku skarżący przebywał w Areszcie Śledczym w Bytomiu.
29. Od dnia 24 kwietnia do 17 maja 2006 roku skarżący przebywał w Oddziale Szpitalnym Aresztu Śledczego w Bytomiu („oddział szpitalny”). Podczas pobytu zdiagnozowano u niego chorobę niedokrwienną serca, pozawałowy zły stan mięśnia sercowego, przezskórną angioplastykę wieńcową z implantem w postaci rurki wszczepianej do naczynia krwionośnego, implant zastawki aorty, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wsierdzia i osierdzia oraz zapalenie opłucnej, napadowe migotanie przedsionków i komorowe zaburzenia rytmu serca.
30. Następnie jego stan zdrowia ustabilizował się. W dniu 17 maja 2006 roku został zwolniony z oddziału szpitalnego i przypisany do celi numer 68 wraz z innymi więźniami. Przy zwolnieniu z oddziału szpitalnego lekarze zalecili, by skarżący przeszedł na dietę i kontynuował przepisane leczenie farmakologiczne. Podkreślono także, że skarżący powinien przechodzić cotygodniowe badania krwi.
31. W dniu 19 grudnia 2006 roku skarżący zemdlał w swojej celi, a kiedy upadał, uderzył głową o podłogę. Natychmiast po wypadku został zbadany przez lekarza więziennego. Przeprowadzono serię badań kardiologicznych i ogólnych, w tym rentgen czaszki.
32. W dniu 27 grudnia 2006 roku skarżący został zbadany przez neurologa i neurochirurga. Obaj lekarze stwierdzili, że nie ma potrzeby przeprowadzenia dodatkowych badań. Skarżący chciał, by wykonano mu rezonans magnetyczny głowy. Jednakże lekarz nadzorujący leczenie odmówił przepisania tego badania. Od tego czasu skarżący nie cierpiał na żadne skutki uboczne wypadku.
33. W dniu 7 lutego 2007 roku Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej w Katowicach odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie zarzutów skarżącego, że od dnia 19 grudnia 2006 roku jego życie było narażone na niebezpieczeństwo przez personel szpitala Aresztu Śledczego w Bytomiu. Zauważono, że lekarze mają swobodę wyboru metod diagnostycznych, które uważają za właściwe w danym przypadku.
34. W dniu 28 lutego 2007 roku policja w Bytomiu odmówiła wszczęcia dochodzenia w sprawie tych samych zarzutów skarżącego. Na podstawie zeznań skarżącego i lekarza stwierdzono, że skarżącemu zapewniono wystarczającą pomoc medyczną po wypadku z dnia 19 grudnia 2006 roku, a także że jego zdrowie nie było zagrożone.
35. W dniu 30 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Bytomiu utrzymał w mocy tą decyzję.
36. W dniu 22 sierpnia 2007 roku skarżący został umieszczony w oddziale szpitalnym.
37. Od dnia 27 sierpnia do 3 września 2007 roku skarżący był hospitalizowany w Szpitalu Kardiologicznym w Zabrzu, gdzie przeszedł angioplastykę wieńcową i zabieg wszczepienia rozrusznika serca. Następnie został przewieziony na oddział szpitalny, gdzie pozostał do dnia 18 października 2007 roku.
38. W dniu 30 czerwca 2008 roku skarżący został sklasyfikowany przez właściwe organy jako osoba o “znacznym stopniu niepełnosprawności” o charakterze tymczasowym (do dnia 30 czerwca 2010 roku).
39. W dniu 12 lipca 2010 roku właściwe organy przeklasyfikowały skarżącego jako osobę o “umiarkowanym stopniu niepełnosprawności” o charakterze trwałym.
II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA
A. Warunki osadzenia i opieka medyczna w więzieniu
40. Przepisy dotyczące opieki medycznej w zakładach karnych oraz ogólnych warunków osadzenia, a także właściwe prawo krajowe i praktyka zostały przedstawione w wyrokach Trybunału w sprawie Kaprykowski przeciwko Polsce, nr 23052/05, §§ 36-39, 3 lutego 2009 roku; Sławomir Musiał przeciwko Polsce, nr 28300/06, §§ 48-61, ECHR 2009-... (fragmenty) oraz Orchowski przeciwko Polsce, nr 17885/04, §§ 74-85, 13 października 2009 roku.
B. Tymczasowe aresztowanie
41. Właściwe prawo krajowe i praktyka dotyczące stosowania tymczasowego aresztowania, podstaw jego przedłużenia, zwolnienia z aresztu oraz zasady odnoszące się do innych tak zwanych “środków zapobiegawczych” zostały przedstawione w wyrokach Trybunału w sprawach Gołek przeciwko Polsce (nr 31330/02, §§ 27-33, 25 kwietnia 2006 roku) oraz Celejewski przeciwko Polsce (nr 17584/04, §§ 22-23, 4 maja 2006 roku).
PRAWO
I. ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 3 KONWENCJI
42. Skarżący zarzucił, bez powoływania się na konkretne postanowienia Konwencji, że opieka medyczna zapewniona mu w ramach systemu penitencjarnego była nieodpowiednia i dlatego jego stan zdrowia się pogorszył. Zarzuty skarżącego mieszczą się w zakresie Artykułu 3 Konwencji, który brzmi następująco:
“Nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu”.
43. Rząd podniósł wstępny sprzeciw, argumentując, że w odniesieniu do zarzutu braku odpowiedniej opieki medycznej w więzieniu, skarżący nie wyczerpał dostępnych środków krajowych.
44. W swoich uwagach Rząd sformułował ten zarzut w taki sam sposób, jak w sprawach Sławomir Musiał (przywołana powyżej, §§ 67-69) oraz Orchowski (przywołana powyżej, §§ 95-98).
45. W szczególności Rząd podkreślił, że przed wniesieniem skargi do Trybunału na naruszenie Artykułu 3 skarżący powinien: 1) złożyć skargę do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 191 w zw.
z art. 79 Konstytucji o uznanie rozporządzenia z 2006 roku za niekonstytucyjne; 2) wnieść powództwo cywilne o zadośćuczynienie za naruszenie jego dóbr osobistych, mianowicie jego godności i zdrowia, na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego w związku z art. 448 tego Kodeksu oraz 3) wykorzystać środki odwoławcze przewidziane przez Kodeks karny wykonawczy, takie jak odwołanie od bezprawnej decyzji wydanej przez administrację więzienną lub skarga do właściwego sędziego penitencjarnego o umieszczenie w danej celi w więzieniu albo skarga na warunki panujące w więzieniu do organów odpowiedzialnych za wykonywanie wyroków w sprawach karnych lub do Rzecznika Praw Obywatelskich.
46. Rząd podniósł, że przy podejmowaniu decyzji w sprawie tymczasowego aresztowania skarżącego władze za każdym razem odwoływały się do opinii biegłych lekarzy i brały pod uwagę ich zalecenia. Nadto władze zapewniły skarżącemu właściwe leczenie, zarówno w obrębie, jak i poza Aresztem Śledczym. Rząd był zdania, że jakość opieki medycznej świadczonej na rzecz skarżącego była odpowiednia, biorąc pod uwagę jego stan zdrowia. Wszyscy lekarze pracujący w Areszcie Śledczym w Bytomiu byli specjalistami w swoich dziedzinach medycyny. Nawet gdy skarżący został umieszczony w zwykłej celi, był wielokrotnie badany przez lekarzy w oddziale szpitalnym. Odbył 17 wizyt u lekarza. Nadto, gdy nie można było zapewnić skarżącemu niektórych usług medycznych w oddziale szpitalnym, usługi te były wykonywane przez właściwy zakład publicznej służby zdrowia. Rząd stwierdził, że skarżący otrzymał odpowiednią pomoc medyczną (przykładowo przeszedł operację przeszczepu zastawki), a władze wypełniły swój pozytywny obowiązek wynikający z Artykułu 3 Konwencji.
47. Skarżący stwierdził, że nie powinien być osadzony w Areszcie Śledczym ze względu na jego problemy z sercem. Podkreślił również, że zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 22 kwietnia 2006 roku powinien być umieszczony w oddziale szpitalnym przez cały okres tymczasowego aresztowania. Jednakże przebywał w więziennym szpitalu tylko od dnia 22 kwietnia do 17 maja 2006 roku oraz od dnia 22 sierpnia do 27 sierpnia 2007 roku, jak również od dnia 3 września do 18 października 2007 roku. Poza tym był osadzony w zwykłych celach wraz z innymi więźniami i pozbawiono go odpowiedniej opieki medycznej. Po wypadku z dnia 19 grudnia 2006 roku nie wykonano mu rezonansu magnetycznego. Odmowa ta spowodowała dalsze pogorszenie jego stanu zdrowia.
48. Trybunał nie uznał za konieczne, aby zbadać sprzeciw Rządu dotyczący niewyczerpania przez skarżącego środków krajowych, ponieważ rozpatrywana skarga jest w każdym razie niedopuszczalna z powodów przedstawionych poniżej.
49. Trybunał przypomina, że Artykuł 3 Konwencji nie może być interpretowany jako ustanawiający generalne zobowiązanie do zwolnienia aresztowanego ze względów zdrowotnych lub przeniesienia go do szpitala cywilnego, nawet gdy cierpi na chorobę, której przebieg leczenia jest szczególnie trudny (zobacz Mouisel przeciwko Francji, nr 67263/01, § 40, ECHR 2002-IX). Jednakże przepis ten wymaga od Państwa zapewnienia, aby więźniowie byli przetrzymywani w warunkach, które są zgodne z poszanowaniem godności ludzkiej, a sposób i metody wykonywania środków przymusu nie narażały ich na cierpienia lub trudności o intensywności przekraczającej nieunikniony poziom cierpienia, właściwy dla pozbawienia wolności, jak również, biorąc pod uwagę praktyczne wymogi osadzenia, by ich zdrowie i dobre samopoczucie były odpowiednio zagwarantowane poprzez, między innymi, zapewnienie wymaganej pomocy medycznej (zobacz Kudła przeciwko Polsce [Wielka Izba], nr 30210/96, § 94, ECHR 2000-XI; Sławomir Musiał, przywołany powyżej, § 86 oraz Kaprykowski, przywołany powyżej, § 69). Istnieją trzy szczególne elementy, które należy uwzględnić w odniesieniu do stanu zdrowia skarżącego podczas jego osadzenia: (a) stan zdrowia więźnia, (b) adekwatność pomocy medycznej i opieki zapewnionej w więzieniu oraz (c) celowość utrzymywania pozbawienia wolności, z punktu widzenia stanu zdrowia skarżącego (zobacz Mouisel przeciwko Francji, przywołany powyżej, §§ 40-42; Melnik przeciwko Ukrainie, nr 72286/01, § 94, 28 marca 2006 roku).
50. Trybunał zauważa, że bezsporne jest, że skarżący w niniejszej sprawie cierpi na poważne dolegliwości kardiologiczne i z tego powodu wymagał specjalistycznego leczenia.
51. Trybunał następnie zbada, czy skarżącemu zapewniono odpowiednią pomoc medyczną i opiekę w Areszcie Śledczym. Po pierwsze zauważa, że zgodnie z postanowieniem sądu z dnia 22 kwietnia 2007 roku tymczasowe aresztowanie uznano za możliwe. Jednak skarżący został skierowany do oddziału szpitalnego (zobacz § 7 powyżej). Następnie odnotowano, że stan zdrowia skarżącego ustabilizował się, wobec czego został on przeniesiony do celi, nadal jednak odbywały się regularne konsultacje medyczne (zobacz § 30 powyżej). Lekarze w swoich opiniach konsekwentnie i wielokrotnie zauważali, że skarżący może przebywać w Areszcie Śledczym (zobacz § 13 i 15 powyżej). Mając na względzie powyższe Trybunał stwierdza, że nie ma podstaw, aby uznać, że tymczasowe aresztowanie skarżącego było wykluczone z powodów medycznych (zobacz Turzyński przeciwko Polsce (dec.), nr 10453/03, 7 kwietnia 2009 roku).
52. W odniesieniu do kwestii adekwatności zapewnionej opieki medycznej Trybunał zauważa, że w okresie pozbawienia wolności, który wyniósł w sumie jedynie dwadzieścia cztery miesiące, ponad dwa i pół miesiąca skarżący przebywał w szpitalu więziennym i jeden tydzień w zwykłym szpitalu, gdzie poddano go angioplastyce wieńcowej i przeszedł zabieg wszczepienia rozrusznika serca (zobacz § 29 i 37 powyżej). W okresie pobytu skarżącego w ogólnym skrzydle więzienia, był on regularnie badany przez lekarzy więziennych i przeszedł szereg badań (zobacz §13 i 48 powyżej). Otrzymał również leczenie farmakologiczne. W świetle dostępnych dowodów Trybunał nie dopatruje się żadnych oznak, jakoby opieka medyczna zapewniona skarżącemu była niepełna lub poniżej poziomu normy opieki zdrowotnej dostępnej dla ogółu społeczeństwa (zobacz Nitecki przeciwko Polsce (dec.), nr 65653/01, 21 marca 2002 roku oraz Kaprykowski, przywołany powyżej, § 75).
53. W zakresie, w jakim skarżący zarzucił, że po wypadku z dnia 19 grudnia 2006 roku nie otrzymał odpowiedniej opieki medycznej, Trybunał zauważa, że skarżący nie tylko został zbadany przez lekarza natychmiast po wypadku, ale następnie również przez neurologa i neurochirurga. Przeszedł również szereg badań kardiologicznych i ogólnych, w tym rentgen czaszki (zobacz § 31 i 32 powyżej). Trybunał zauważa również, że w postępowaniu dyscyplinarnym przed Okręgowym Rzecznikiem Odpowiedzialności Zawodowej w Katowicach stwierdzono, że po wypadku skarżący otrzymał wystarczającą pomoc medyczną (zobacz §33 powyżej). Trybunał nie widzi powodu, by wątpić w prawidłowość tego wniosku.
54. Reasumując, Trybunał stwierdza, że skarżącemu zapewniono w Areszcie Śledczym odpowiednią opiekę medyczną, uwzględniającą szczególne wymogi związane z jego chorobą. Wynika stąd, że skarga złożona na podstawie Artykułu 3 Konwencji jest oczywiście bezzasadna i jako taka musi być odrzucona zgodnie z Artykułem 35 § § 3 (a) i 4 Konwencji.
II. ZARZUT NARUSZENIA ARTYKUŁU 5 § 3 KONWENCJI
55. Skarżący podniósł następnie zarzut, że długość jego tymczasowego aresztowania była nadmierna. Powołał się na Artykuł 5 § 3 Konwencji, który w odnośnym zakresie brzmi następująco:
“Każdy zatrzymany lub aresztowany zgodnie z postanowieniami ustępu 1 lit. c niniejszego Artykułu (...) ma prawo być sądzony w rozsądnym terminie albo zwolniony na czas postępowania. Zwolnienie może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się na rozprawę”.
A. Dopuszczalność skargi
56. Rząd utrzymywał, że skarżący mógł wnieść skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego twierdząc, że art. 263 Kodeksu postępowania karnego, który stanowił podstawę przedłużenia tymczasowego aresztowania bez żadnych ograniczeń czasowych, był sprzeczny z Konstytucją.
57. Trybunał przypomina, że obowiązkiem Rządu, który podnosi zarzut niewyczerpania środków krajowych, jest przekonanie Trybunału, że wskazany środek był skuteczny i dostępny zarówno w teorii, jak i praktyce w danym czasie, to znaczy był dostępny, był jedynym właściwym środkiem do uzyskania zadośćuczynienia w odniesieniu do zarzutów skarżącego oraz zapewniał rozsądne szanse powodzenia (zobacz Kennedy przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 26839/05, § 109, ECHR 2010-...). Jednakże gdy choć raz obowiązek ten zostanie spełniony, to na skarżącego przechodzi ciężar udowodnienia, że środek zaproponowany przez Rząd w rzeczywistości został wyczerpany albo był z jakiegoś powodu nieodpowiedni lub nieskuteczny w konkretnych okolicznościach sprawy (zobacz Betteridge przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, nr 1497/10, § 48, 29 stycznia 2013 roku (nieostateczny)). Trybunał zauważa, że argumenty podniesione przez Rząd w niniejszej sprawie są podobne do tych, które zostały już zbadane i odrzucone w poprzednich sprawach przeciwko Polsce (zobacz, między innymi, Bruczyński przeciwko Polsce, nr 19206/03, §§ 38-45, 4 listopada 2008 oraz Biśta przeciwko Polsce, nr 22807/07, §§ 26-30, 12 stycznia 2010). Rząd nie przedstawił żadnych nowych dowodów, które mogłyby doprowadzić Trybunał do odstąpienia od tego stwierdzenia. W szczególności brak dowodów na to, że rozwój orzecznictwa krajowego pociąga za sobą skuteczniejszą ochronę praw zagwarantowanych na mocy Artykułu 5 § 3 Konwencji. Dlatego sprzeciw Rządu powinien być odrzucony.
58. Wynika stąd, że niniejsza skarga nie jest oczywiście bezzasadna
w rozumieniu Artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Nie stwierdzono również żadnej innej podstawy jej niedopuszczalności.
B. Meritum skargi
1. Okres brany pod uwagę
59. Tymczasowe aresztowanie skarżącego rozpoczęło się w dniu
20 kwietnia 2006 roku, kiedy został zatrzymany pod zarzutem produkcji i handlu narkotykami. W dniu 14 stycznia 2008 roku Sąd Okręgowy uznał go winnym zarzucanych mu czynów. Począwszy od tego dnia był pozbawiony wolności „w wyniku skazania przez właściwy sąd” w rozumieniu Artykułu 5 § 1 (a), a w konsekwencji ten okres pozbawienia wolności nie mieści się w zakresie Artykułu 5 § 3 (por. Kudła, przywołany powyżej, § 104).
60. Zatem okres brany pod uwagę wynosi jeden rok, osiem miesięcy i dwadzieścia pięć dni.
2. Stanowiska stron
61. Skarżący stwierdził, że jego tymczasowe aresztowanie było nadmiernie długie, a sąd wielokrotnie odmówił zwolnienia go z aresztu.
62. Rząd utrzymywał, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie kryteria stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania. W opinii Rządu tymczasowe aresztowanie skarżącego było uzasadnione przez cały okres jego trwania. Zarzuty stawiane skarżącemu dotyczyły kilku przestępstw. Uzasadnione podejrzenie, że skarżący popełnił zarzucane mu czyny, trwało przez cały okres jego aresztowania i istniała potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Wreszcie Rząd zauważył, że tymczasowe aresztowanie skarżącego było przedmiotem okresowego nadzoru sądu pierwszej instancji. Postanowienia o przedłużeniu tymczasowego aresztowania lub oddalające wnioski o zwolnienie skarżącego były szczegółowo uzasadnione. Nadto władze krajowe zawsze brały pod uwagę stan zdrowia skarżącego. Postępowanie było bardzo skomplikowane, a prokurator i sąd musieli zgromadzić obszerny materiał dowodowy.
3. Stanowisko Trybunału
(a) Ogólne zasady
63. Trybunał przypomina, że ogólne zasady dotyczące prawa do “procesu w rozsądnym terminie albo zwolnienia na czas postępowania”, zagwarantowanego w Artykule 5 § 3 Konwencji, przedstawiono w wielu wcześniejszych orzeczeniach (zobacz, między innymi licznymi orzeczeniami, Letellier przeciwko Francji, 26 czerwca 1991 roku, § 35, Seria A nr 207; Wemhoff przeciwko Niemcom, 27 czerwca 1968 roku, § 12, Seria A nr 7; Yağcı i Sargın przeciwko Turcji, 8 czerwca 1995 roku, § 52, Seria A nr 319-A; Kudła, przywołany powyżej, § 110 i następne oraz McKay przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [Wielka Izba], nr 543/03, §§ 41-44, ECHR 2006-X, z dalszymi odniesieniami).
(b) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie
64. W swoich postanowieniach w sprawie tymczasowego aresztowania władze, oprócz uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez skarżącego, oparły się na kilku podstawach, a mianowicie: (1) poważny charakter przestępstw, o które został oskarżony, (2) surowość kary, jaką zagrożone są te przestępstwa, (3) ryzyko utrudniania postępowania. W postanowieniach powoływano się również na konieczność zebrania szczegółowo określonych dowodów. Należy podkreślić, że Sąd Okręgowy w Gliwicach uzasadnił swoje pierwsze postanowienie z dnia 22 kwietnia 2006 roku w sprawie tymczasowego aresztowania powołując się, obok wyżej wymienionych powodów, na fakt, że skarżący nie przyznał się do winy, a zatem mógł utrudniać postępowanie (zobacz §7 powyżej).
65. Odnosząc się do faktu, że skarżący nie przyznał się do winy, Trybunał stwierdza, że trudno jest przyjąć ten tok rozumowania. Decyzja o nieprzyznawaniu się do winy nie powinna być traktowana jako istotna okoliczność dla uzasadnienia tymczasowego aresztowania (zobacz Górski przeciwko Polsce, nr 28904/02, § 58, 4 października 2005 roku; Garycki przeciwko Polsce, nr 14348/02, § 48, 6 lutego 2007 roku). Należy również zauważyć, że nawet gdy później skarżący przyznał się do winy (zobacz § 12 powyżej), sądy krajowe przedłużyły jego tymczasowe aresztowanie o kolejne dziewięć miesięcy.
66. Trybunał przyznaje, że istniało uzasadnione podejrzenie popełnienia poważnych przestępstw przez skarżącego. Jednakże z upływem czasu niniejszy powód stawał się coraz mniej istotny. Trybunał musi ustalić, czy pozostałe powody podane przez sądy – a mianowicie ryzyko, że skarżący będzie utrudniać postępowanie i fałszować dowody – były “istotne” i “wystarczające” (zobacz Trzaska przeciwko Polsce, nr 25792/94, § 63, 11 lipca 2000 roku; Drabek przeciwko Polsce, nr 5270/04, § 46, 20 czerwca 2006 roku oraz Kudła, przywołany powyżej, § 111).
67. Jeśli chodzi o powyższe ryzyko, Trybunał zauważa, że władze nie wykazały żadnych konkretnych okoliczności, które wskazywałyby, że przewidywane ryzyko wykracza poza jedynie teoretyczną możliwość. Trybunał nie jest zatem przekonany, że ten argument może uzasadniać cały okres tymczasowego aresztowania skarżącego, zwłaszcza, że jak się wydaje, nic nie wskazywało, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący fałszował dowody lub podejmował jakiekolwiek próby wymuszenia na świadkach składania fałszywych zeznań.
68. W związku z powyższym Trybunał przypomina, że ilekroć prawo przewiduje domniemania w odniesieniu do istotnych czynników dotyczących przedłużenia pozbawienia wolności, to musi być w przekonujący sposób wykazane istnienie konkretnych okoliczności przeważających nad zasadą poszanowania wolności jednostki (zobacz Muller przeciwko Francji, 17 marca 1997 roku, §§ 35-45, Zbiór wyroków i decyzji 1997-II; Labita przeciwko Włochom [Wielka Izba], nr 26772/95, §§ 152 i 162-165, ECHR 2000-IV; Ječius przeciwko Litwie, nr 34578/97, §§ 93 i 94, ECHR 2000-IX oraz Ilijkov przeciwko Bułgarii, nr 33977/96, § 84 in fine, 26 lipca 2001 roku).
69. Ryzyko utrudniania postępowania może być znacznie wyższe, jeśli istnieje poważne podejrzenie, że kilku oskarżonych działało w zorganizowanej grupie przestępczej, ponieważ taka grupa może próbować uciekać się do różnych nielegalnych środków, aby zapobiec ustaleniu faktów przez prokuraturę. W tym kontekście Trybunał zauważa, że skarżący został zatrzymany pod zarzutem produkcji i handlu narkotykami, których to czynów miał dopuścić się wraz z jednym wspólnikiem. Oskarżonym nie postawiono zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej (a contrario Bąk przeciwko Polsce, nr 7870/04, § 57, 16 stycznia 2007).
70. Co do zasady właściwe organy powinny uciekać się do najmniej restrykcyjnych środków w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania karnego. Jednakże ze sprawy skarżącego nie wynika, że w całym rozpatrywanym okresie władze kiedykolwiek przewidywały możliwość zastosowania mniej restrykcyjnych środków zapobiegawczych w stosunku do skarżącego, takich jak poręczenie lub dozór Policji. Postanowienia sądów w sprawie tymczasowego aresztowania nie odpowiadały na pytanie, dlaczego w niniejszej sprawie te mniej restrykcyjne środki zostały uznane za niewystarczające (Jablonski przeciwko Polsce, nr 33492/96, § 83, 21 grudnia 2000 roku; Ilowiecki przeciwko Polsce, nr 27504/95, §§ 63-64, 4 października 2001 roku oraz Celejewski przeciwko Polsce, nr 17584/04, § 39, 4 maja 2006 roku).
71. Mając na uwadze powyższe Trybunał stwierdza, iż powody podane przez władze krajowe nie były „istotne” i „wystarczające” do uzasadnienia zastosowania tymczasowego aresztowania przez cały jego okres. W tych okolicznościach nie ma potrzeby badania, czy postępowanie było prowadzone ze szczególną starannością.
72. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdza, iż doszło do naruszenia Artykułu 5 § 3 Konwencji.
III. POZOSTAŁE ZARZUTY
73. W swoich uwagach z dnia 1 listopada 2009 roku skarżący podniósł zarzut, bez powoływania się na konkretne postanowienia Konwencji, że przez nieokreślony okres był umieszczony w celi z osobami palącymi.
74. Rząd stwierdził, że skarżący nie wyczerpał wymaganych środków krajowych w odniesieniu do tego zarzutu.
75. Trybunał zauważa, że skarżący nie przedstawił istoty swojej skargi przed żadnym organem krajowym (zobacz Łatak przeciwko Polsce (dec.), nr 52070/08, 12 października 2010 roku oraz Łomiński przeciwko Polsce nr 33502/09 (dec.), 12 października 2010 roku).
76. Wynika stąd, że ta część skargi musi być odrzucona zgodnie z Artykułem 35 §§ 1 i 4 Konwencji ze względu na niewyczerpanie środków krajowych.
IV. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI
77. Artykuł 41 Konwencji stanowi:
“Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie niniejszej konwencji lub jej protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.
A. Szkoda
78. Skarżący zażądał 250 000 złotych (PLN) z tytułu szkody majątkowej oraz 500 000 złotych (PLN) z tytułu szkody niemajątkowej.
79. Rząd zakwestionował to roszczenie.
80. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą majątkową, a zatem odrzuca to roszczenie. Z drugiej strony Trybunał uznaje, że skarżący poniósł szkodę o charakterze niemajątkowym, która nie zostanie wystarczająco naprawiona przez samo stwierdzenie naruszenia Konwencji. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy i orzekając na zasadzie słuszności, Trybunał przyznaje skarżącemu 2 200 euro z tego tytułu.
B. Koszty i wydatki
81. Skarżący domagał się również kwoty 19 000 złotych (PLN) tytułem kosztów i wydatków poniesionych w postępowaniach przed sądami krajowymi i Trybunałem.
82. Rząd zakwestionował to roszczenie.
83. W świetle orzecznictwa Trybunału skarżący jest uprawniony do zwrotu kosztów i wydatków jedynie w takim zakresie, w jakim zostało wykazane, że zostały one rzeczywiście i koniecznie poniesione, a także są rozsądne co do wysokości. W niniejszej sprawie, mając na uwadze powyższe kryteria oraz fakt, że skarżący nie przedstawił Trybunałowi niezbędnych dokumentów, Trybunał odrzuca roszczenie o zwrot kosztów i wydatków.
C. Odsetki za zwłokę
84. Trybunał uznaje za właściwe, aby odsetki za zwłokę były oparte na marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe.
Z TYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE:
1. Uznaje skargę na podstawie Artykułu 5 § 3 Konwencji za dopuszczalną, a w pozostałym zakresie za niedopuszczalną;
2. Stwierdza, iż doszło do naruszenia Artykułu 5 § 3 Konwencji;
3. Stwierdza,
(a) że pozwane Państwo ma zapłacić skarżącemu w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym wyrok stanie się ostateczny zgodnie z Artykułem 44 § 2 Konwencji, kwotę 2 200 EUR (dwa tysiące dwieście euro) z tytułu szkody niemajątkowej w przeliczeniu na walutę pozwanego Państwa po kursie obowiązującym w dniu rozliczenia wraz z wszelkimi podatkami, jakie mogą podlegać naliczeniu;
(b) że po upływie powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu zapłaty winny zostać naliczone od powyższych kwot odsetki zwykłe według marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe;
4. Oddala pozostałą część żądania skarżącego o słuszne zadośćuczynienie.
Sporządzono w języku angielskim i notyfikowano na piśmie
w dniu 26 lutego 2013 roku, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Fatoş AracıIneta Ziemele
Zastępca KanclerzaPrzewodniczący
Full & Egal Universal Law Academy