Kitanovska Stanojkoviq dhe të tjerë kundër Republikës së Maqedonisë, A. nr. 2319/14, aktgjykimi i datës 13 tetor të viꢀt 2016. Gjykata evropiane për të drejtat e njeriut (GJEDNJ) më datën 13.10.2016 solli aktgjykimin në lidhje me rasꢀn Kitanovska Stanojkoviq dhe të tjerë kundër Republikës së Maqedonisë. Ankuesit janë ankuar, se Qeveria e thirrur në përgjegjësin nuk i ka realizuar obligimet e saja të cilat pasojnë nga neni 2 dhe neni 8 i Konventës. Përkatësisht, ankesa ka qenë e parashtruar më datën 31 dhjetor të viꢀt 2013 nga ana e tre nënshtetasve të Maqedonisë, zonja Ollga Kitanovska Stanojkoviq (“ankuesi i parë”), zonja Svetllana Audiger (Audigier) (mbiemri i vajzërisë Kitanovska) (ankuesi i dytë”) dhe zonja Olivera Menart (Menart) (mbiemri i vajzërisë Kitanovska) (“ankuesi i tretë”). Faktet në lidhje me rasꢀn - Procedura penale në lidhje me hajdutërinë Më 25 tetor të viꢀt 2011, dy persona (F.T. dhe S.G.) me maska të zeza në kokë kanë hyrë në shtëpinë e ankuesve, me qëllim që të kryejnë plaçkitje. Të njëjꢀt, personit V.K. (bashkëshorꢀ dhe babai i ankuesve) dhe ankuesit të parë i kanë shkaktuar lëndime të rënda trupore. Si pasojë e kësaj, më 1 nëntor të viꢀt 2011, personi V.K. ka ndërruar jetën. Pas incidenꢀt, ankuesi i parë ka qenë i pranuar në spital ku ka qëndruar në përkujdesjen intensive mjekësore deri më 4 nëntor të viꢀt 20011. Më 3 nëntor të viꢀt 2011, Gjykata themelore Shkup I – Shkup, ka përcaktuar masën e paraburgimit prej pesëmbëdhjetë ditëve për personin me iniciale F.T. Paraburgimi ka qenë i përcaktuar për shkak të mundësisë dhe rrezikut për arraꢀsjen e ꢀj si dhe për shkak të rrezikut të ndikimit mbi heꢀmin, përkatësisht për shkak të rrezikut që ai të ndikoj mbi dëshmitarët për shkakun se të njëjꢀt jetojnë në afërsi të vendbanimit të ꢀj. Më 17 nëntor të viꢀt 2011, paraburgimi ka qenë i vazhduar edhe për 15 ditë shtesë. Më 1 dhjetor të viꢀt 2011, gjykatësi hetues duke i pasur parasysh rrethanat personale dhe nevojat e F.T. përkatësisht moshën e ꢀj, për shkak të fakꢀt se ai është nxënës i rregullt në viꢀn e tretë të arsimit të mesëm dhe se është një person i moshës së re në fazë të zhvillimit, ai ka urdhëruar lirimin e ꢀj, në të njëjtën kohë duke e pasur parasysh fakꢀn se prezenca e ꢀj në proceset gjyqësore ka qenë e mundur që të sigurohet përmes një mase më të lehtë, përkatësisht me marrjen e pasaportës dhe me përcakꢀmin e obligimit që të paraqitet në gjykatën. Më 7 qershor të viꢀt 2012 Gjykata themelore Shkup I – Shkup, S.G. dhe F.T. i ka shpallur fajtor për hajdutëri dhe në bazë të nenit 237 (4) në lidhje me paragrafin 1 të Kodit penal, i ka gjykuar me dënimin me burgim në kohëzgjatje prej gjashtë dhe pesë viteve, në mënyrë përkatëse. Me aktgjykimet e 26 nëntorit të viꢀt 2012 dhe të 12 marsit të viꢀt 2013, Gjykata e apelit në Shkup si dhe Gjykata Supreme, në mënyrë përkatëse i kanë refuzuar mjetet juridike të parashtruara nga ana e F.T. me arsyeꢀmet e ekzisꢀmit të gjendjes së gabuar fakꢀke dhe të zbaꢀmit të gabuar të së drejtës materiale, si dhe për shkak të shkeljeve të procedurës. Dy gjykatat e kanë konfirmuar aktgjykimin e gjykatës së instancës më të ulët, duke mos gjetur shkaqe që të refuzojnë gjendjen fakꢀke të konstatuar nga gjykata gjykuese dhe të shkaqeve që kjo gjykatë i ka përcaktuar në lidhje me personat e gjykuar. - Përmbarimi i dënimit të shqiptuar me burgim Më 2 janar të viꢀt 2013, gjykatësi për përmbarim të sanksioneve ka përcaktuar akꢀn udhëzues për F.T. sipas të cilit ai ka qenë i detyruar që të paraqitet në burgun e Ohrit më 30 janar të viꢀt 2013 për vuajtjen e dënimit me burgim. Më 17 janar të viꢀt 2013, F.T. ka kërkuar prolongimin e përmbarimittëdënimitmeburgim,përshkaqefamiljaredheshëndetësore. Kjo kërkesë aꢀj i është refuzuar me vendimet e datës 21 janar dhe 12 shkurt të viꢀt 2013 nga ana e gjykatësit për përmbarim të sanksioneve dhje nga ana e këshillit gjyqësorë prej tre anëtarëve të gjykatës gjykuese, në mënyrë përkatëse. Më 21 shkurt të viꢀt 2013, burgu e ka njoꢁuar gjykatësin për përmbarim të sanksioneve se F.T. nuk është paraqitur në burgun në ditën e përcaktuar. Me shkresën e 28 shkurꢀt, 8 prillit dhe të 20 majit të viꢀt 2013, gjykatësi për përmbarim të sanksioneve e ka njoꢁuar gjykatën gjykuese në Shkup, me kompetenca për personat e moshës së mitur, se F.T. nuk është paraqitur në ditën e përcaktuar në burgun dhe ka kërkuar udhëzime “duke pasur parasysh natyrën urgjente të procedurës”. Këto letra kanë mbetur pa përgjigje. Më 30 qershor të viꢀt 2014, gjykatësi për përmbarim të sanksioneve, ka urdhëruar që F.T. të arrestohet. F.T. ka qenë i privuar nga liria më 10 korrik të viꢀt 2014 dhe ka filluar me vuajtjen e dënimit me burg më 11 korrik të viꢀt 2014. Burgu me letër ka konfirmuar se F.T. do të mbetet në burg deri më 27 qershor të viꢀt 2019. - Parashtresat e dorëzuara nga palët Ankuesit, të cilët tani jetojnë në Francë, kanë theksuar se një periudhë më të gjatë kohore nuk ka qenë i përcaktuar gjykatësi për përmbarim të sanksioneve dhe për këtë arsye aktgjykimi nuk ka qenë i përmbaruar. Gjithashtu, ata pohojnë se në këtë rast kemi shkeljen e nenit 2 që ka të bëjë me kërcënimin e vazhdueshëm që për të njëjꢀt ka paraqitur F.T. dhe ndjenja e mos dënimit, ndjenjë kjo të cilin ai e ka gëzuar gjatë pritjes që organet kompetente të zbatojnë masën e shqiptuar të dënimit me burgim. Kërcënimi i ꢀllë si dhe presionet e vazhdueshme të gjeneruar nga prania e F.T. në afërsinë e tyre, i ka detyruar ankuesit që ta brakꢀsin fshaꢀn ku kanë jetuar dhe shteꢀn e thirrur në përgjegjësi. Qeveria ka theksuar se përmbarimi i dënimit me burgim, masë kjo e cila i është shqiptuar F.T. është prolonguar për shkakun se tetë muaj nuk është përcaktuar gjykatësi për përmbarim të sanksioneve, i cili do të vepronte në lidhje me këtë lëndë. Fakꢀ se F.T. vetëm për një kohë të shkurtër ka qenë i ndaluar në paraburgim, ka sugjeruar mos ekzisꢀmin e rrezikut për ndikimin e ꢀj mbi heꢀmet ose për ndikime të mundshme mbi dëshmitarët. Ai ka vazhduar që të jetojë në të njëjtën shtëpi dhe sipas materialeve të disponueshme, nuk ekziston asgjë që do të sugjeronte se ai ka paraqitur kërcenim për ankuesit. Në mënyrë plotësuese, ankuesit nuk janë ankuar para organeve kombëtare se F.T. u është kërcënuar ose se ka bërë diçka tjetër, që do ꢀ rrezikonte të njëjꢀt. Përskaj kësaj, ankuesit ka lëshuar që ꢀ argumentojnë pohimet e tyre se F.T. ka paraqitur një kërcënim real mbi jetën dhe sigurinë e tyre dhe se frika e tyre se ai përsëri do të tentoj të sulmoj në shtëpinë e tyre ka qenë reale. Në fund, Qeveria ka konsideruar se është e mundur që F.T. të kthehet në njëjtën shtëpi pas vuajtjes së dënimit me burg. Në mungesë të çfarëdo veprimi të mundshëm dhe real kundër ankuesit, vetë prania e F.T. në të njëjꢀn fshat nuk ka mundur që të interpretohet si kërcënim dhe rrezik në lidhje me të drejtat e tyre që pasojnë nga Konventa. Vlerësimet dhe arsyeꢀmet e dhëna nga Gjykata Gjykata përsërit fakꢀn se neni 2 u imponon obligimin shteteve që të sigurojnë të drejtën e jetës përmes implemenꢀmit të sistemit të dispozitave penale – juridike të cilat do të mundësonin anulimin efikas të kërcënimeve mbi jetën, të përkrahura nga mekanizmi për zbaꢀm të ligjit, me qëllim të parandalimit, pengimit dhe dënimit të atyre personave që kanë shkelur dispozitat e ꢀlla. Veprimi në pajꢀm me obligimet e shteꢀt, që pasojnë nga neni 2 i Konventës, supozon që sistemi juridik vendor të demonstroj kapaciteꢀn e ꢀj për implemenꢀm dhe zbaꢀm të legjislaꢀvit penal ndaj atyre personave që në kundërshꢀm me ligjin i kanë marrë dikujt jetën. Duke iu rikthyer rasꢀt konkret, gjykata konsideron se veprimet e S.G. dhe F.T. kanë qenë të natyrës së ꢀllë, që privimi nga liria i këtyre personave, përkatësisht dënimi me burgim ka qenë i domosdoshëm, në bazë të rrezikut që ata kanë paraqitur për sigurinë publike. Rasꢀ, ashtu siç është elaboruar nga ana e ankuesve, ka të bëjë me prolongimin e zbaꢀmit të dënimit me burgim të personit F.T., dhe për këtë sipas tyre, në tërësi është përgjegjëse shteꢀ i thirrur në përgjegjësi. Në lidhje me këtë, Gjykata konstaton se F.T. nuk ka filluar vuajtjen e dënimit me burgim deri më 11 korrik të viꢀt 2014, gjë që është më gjatë se 18 muaj pas hyrjes në fuqi të aktgjykimit gjykues. Gjykata sajoi konkludimin se tre shkresat e gjykatësit për përmbarim të sanksioneve, kanë mbetur pa përgjigje dhe se me këtë ka ekzistuar mungesë e koordinimit në mes dy seksioneve të gjykatës së njëjtë. Fitohet përshtypja se në mes 20 majit të viꢀt 2013 dhe 27 marsit të viꢀt 2014, kur është përcaktuar një akt i ri udhëzues, nga ana e organeve kompetente, nuk janë ndërmarrë kurrfarë masa për përmbarim të vendimit të ploꢂuqishëm të datës 26 nëntor të viꢀt 2012. Sipas Qeverisë, në këtë periudhë nuk ka pasur gjykatës për përmbarim të sanksioneve i cili do të vepronte në lidhje me këtë lëndë konkrete. Gjykata vëren se legjislaꢀvi vendor parashikon urgjencën e procedurës për udhëzim të vuajtjes së dënimit me burg. Kërkesa për efikasitet të heꢀmeve penale, nga neni 2 i Konventës, gjithashtu mund të interpretohet si modus sipas të cilit shteteve u imponohet obligimi që ꢀ përmbarojnë aktgjykimet e tyre të ploꢂuqishme, pa prolongime të pa arsyeshme. Kjo është kështu, meqenëse përmbarimi i sanksioneve të shqiptuara në kontekst të së drejtës për jetë, duhet të konsiderohet si pjesë integrale e obligimit procedural të shteꢀt që pason nga neni i lartpërmendur. Në bazë të fakteve të këꢀj rasꢀ, Gjykata konsideron se organet shtetërore të thirrur në përgjegjësi, nuk i kanë kushtuar vëmendjen e duhur procedurës së përmbarimit të dënimit me burg, masë kjo e cila i është shqiptuar F.T. Prolongimet e theksuara më lartë, të cilët në tërësi kanë të bëjnë me organet kompetente, nuk mund të konsiderohen si racionale. Rrethanat specifike të këꢀj rasꢀ, kanë kërkuar nga organet kompetente, një reagim më të shpejtë. Për këto shkaqe, Gjykata konsideron se sistemi i shteꢀt të thirrur në përgjegjësi në lidhje me përmbarimin e dënimeve me burgim, nuk është dëshmuar si efikas në këtë rast konkret. Prolongimet pa arsye të përmbarimit të aktgjykimit nuk kanë qenë në pajꢀm me obligimet e shteꢀt që pasojnë nga neni 2 i Konventës, pavarësisht nga fakꢀ se vallë F.T., pasi që ka qenë i gjykuar, ka demonstruar çfarëdo lloj të hosꢀliteꢀt, përkatësisht të raporꢀt armiqësorë me ankuesit. Duke i marrë parasysh faktet e lartpërmendura, GJEDNJ ka sajuar konstaꢀmin e shkeljes së aspekteve procedurale lidhur me nenin 2 të KEDNJ. Duke pasur parasysh gjetjet e ꢀlla, Gjykata ka miratuar aktgjykimin se shteꢀ i paditur duhet ꢀ paguaj ankuesve me nga 5.000 euro si dëmshpërblim të dëmit të natyrës jo materiale, si dhe 2.420 euro për mbulim të shpenzimeve dhe pagave të gjeneruar në lidhje me procedurën para GJEDNJ. 54
Full & Egal Universal Law Academy