CASE OF KURT AND OTHERS v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KURT VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no. 29715/19 ve 9 diğer başvuru numarası–
ekteki listeye bakınız)

KARAR
 

STRAZBURG

24 Eylül 2024

İşbu karar, kesin olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Kurt ve Diğerleri / Türkiye davasında,

Başkan
Jovan Ilievski,

Hâkimler
Diana Sârcu,

Gediminas Sagatys

 ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

ekteki tabloda yer alan başvuranlar (“başvuranlar”) tarafından söz konusu tabloda belirtilen çeşitli tarihlerde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Mahkemeye yapılan başvuruları;

Başvuranların mektuplarının elektronik olarak kaydedilmesi ve saklanmasına ilişkin olarak Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında dile getirilen şikâyetin, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesi Başkanı Hacı Ali Açıkgül tarafından temsil edilen Türk Hükümetine (“Hükümet”) tebliğ edilmesine ve başvuruların geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna dair kararı,

tarafların beyanlarını;

Sözleşme’nin 37/1 (a) maddesi uyarınca 60583/19 no.lu başvurunun kayıttan düşürülmesine dair 14 Aralık 2023 tarihli kararı ve Sözleşme’nin 37/2 maddesi uyarınca 60583/19 no.lu başvurunun tekrar kayda alınmasına dair 4 Nisan 2024 tarihli kararı;

Hükümetin, başvuruların bir Komite tarafından incelenmesine karşı yaptığı itirazın reddine dair kararı göz önünde bulundurarak,

3 Eylül 2024 tarihinde gerçekleştirilen kapalı müzakereler sonucunda,

aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:

DAVANIN KONUSU

1.  Mevcut başvurular, başvuranların tutuklu bulundukları sırada yazışmalarının ilgili ceza infaz kurumu idareleri tarafından Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla elektronik olarak kaydedilmesi ve saklanmasına ilişkindir.

2.  Olay tarihinde, başvuranlar, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin ardından Türk makamları tarafından FETÖ/PDY (“Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması”) olarak tanımlanan bir örgüte üye olma suçundan Türkiye’de çeşitli ceza infaz kurumlarında tutuklu bulunmaktaydılar.

3.  Başvuranların tutuklulukları sırasında, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden gelen yazılara istinaden, ilgili ceza infaz kurumu idareleri, başvuranların hem gelen hem de giden mektuplarını UYAP sistemine kaydetmiştir.

4.  Başvuranlar, ceza infaz kurumu idarelerinin yukarıda belirtilen uygulamasına ilgili infaz hâkimlikleri ve sonrasında ağır ceza mahkemeleri nezdinde itiraz etmişlerdir. Yerel mahkemeler, söz konusu uygulamanın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle başvuranların itirazlarını reddetmiştir. 27416/20 no.lu başvuruda, infaz hâkimliği, başvuran Mehmet Hakyemez’in şikâyetiyle ilgili karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.

5.  Anayasa Mahkemesi, başvuranların bireysel başvurularının, açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.

MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

6.  Mahkeme, başvuruları, konu bakımından benzer olmaları sebebiyle, tek bir karar kapsamında birleştirerek incelemeyi uygun görmüştür.

7.  Başvuranlar, özel yazışmalarının UYAP sistemine kaydedilmesi ve bu sistemde saklanmasının, Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında özel hayatlarına ve yazışmalarına saygı haklarının ihlaline neden olduğu hususunda şikâyette bulunmuşlardır.

8.  Hükümet, Nuh Uzun ve Diğerleri/Türkiye davasında (no. 49341/18 ve diğer 13 başvuru numarası, §§ 29-34, 29 Mart 2022) ileri sürdüğü gerekçelerle, Mahkemeyi, bu şikâyetin tüm başvurular yönünden kabul edilemez olduğuna karar vermeye davet etmiştir. Mahkeme, söz konusu davada Hükümetin itirazlarını reddettiğini (ilgili kararda, §§ 39-44 ve 82) ve mevcut başvurularda bu tespitlerden ayrılmayı gerektirecek bir neden bulunmadığını belirtir. Mahkeme, bu nedenle, bu şikâyetin Sözleşme’nin 35/3 (a) maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve başka herhangi bir gerekçeyle de kabul edilemez olmadığını belirtir. Dolayısıyla, şikâyetin kabul edilebilir olduğu beyan edilmelidir.

9.  Mahkeme, başvuruların esasıyla ilgili olarak, Nuh Uzun ve Diğerleri davasında (ilgili kararda, §§ 79-99) benzer bir şikâyeti incelediğini ve Sözleşme’nin 8. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını belirtir. Söz konusu davada, başvuranların gönderdikleri ve kendilerine gelen mektupların UYAP sistemine kaydedilmesi ve saklanması suretiyle özel hayatlarına ve yazışmalarına saygı haklarına yapılan müdahalenin, Sözleşme’nin 8. maddesinin 2. fıkrası anlamında “hukuka uygun” olarak değerlendirilemeyeceği tespit edilmiştir.

10.  Nezdinde sunulan tüm belgeleri inceleyen Mahkeme, kendisini yukarıda anılan Nuh Uzun ve Diğerleri davasındaki yaklaşımından uzaklaşmaya ikna edecek herhangi bir olay veya argüman tespit edememiştir.

11.  Dolayısıyla, Sözleşme’nin 8. maddesi ihlal edilmiştir.

SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

12.  Başvuranların adil tazmin talepleri şu şekildedir:

- Başvuru no. 29715/19: Manevi tazminat olarak 5.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 1.000 avro. Başvuran, masraf ve giderlere ilişkin iddialarını desteklemek adına herhangi bir belge sunmamıştır.

- Başvuru no. 60583/19: Manevi tazminat olarak 15.000 avro

-Başvuru no. 13438/20: Manevi tazminat olarak 12.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 2.000 avro. Başvuran, taleplerini desteklemek için, avukatlık ücret sözleşmesi ve Türkiye Barolar Birliği tarafından yayımlanan 2024 yılı avukatlık asgari ücret tarifesini sunmuştur.

- Başvuru no. 14814/20: Manevi tazminat olarak 100.000 avro.

- Başvuru no. 15379/20: Manevi tazminat olarak 100.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 20.000 avro ve 400 Türk lirası (TL). Başvuran, taleplerini desteklemek amacıyla, avukatlık ücret sözleşmesi sunmuştur.

- Başvuru no. 27416/20: Manevi tazminat olarak 100.000 avro.

- Başvuru no. 41244/20: Manevi tazminat olarak 12.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 2.000 avro. Başvuran, taleplerini desteklemek için, avukatlık ücret sözleşmesi ve Türkiye Barolar Birliği tarafından yayımlanan 2024 yılı avukatlık asgari ücret tarifesini sunmuştur.

- Başvuru no. 52862/20: Manevi tazminat olarak 12.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 2.000 avro. Başvuran, taleplerini desteklemek için, avukatlık ücret sözleşmesi ve Türkiye Barolar Birliği tarafından yayımlanan 2023-2024 yılı avukatlık asgari ücret tarifesini sunmuştur.

- Başvuru no. 53143/20: Manevi tazminat olarak 100.000 avro.

- Başvuru no. 28157/21: Manevi tazminat olarak 5.000 avro ve avukatlık ücreti de dâhil olmak üzere Mahkeme önünde gerçekleşen masraf ve giderler için 2.000 avro. Başvuran, masraf ve giderlere ilişkin iddialarını desteklemek adına herhangi bir belge sunmamıştır.

13.  Hükümet, bu taleplere itiraz etmiştir.

14.  Mahkeme, mevcut davanın koşullarında, ihlal tespitinin, iddia edilen manevi zarar bakımından tek başına yeterli adil tazmin teşkil ettiğine karar vermiştir (bk. yukarıda anılan Nuh Uzun ve Diğerleri, § 111).

15.  Mahkemenin içtihadına göre bir başvuran, ancak masraf ve giderlerin fiilen ve zorunlu olarak yapıldığını ve miktar olarak makul olduğunu belgelendirebildiği takdirde bunların geri ödenmesi hakkına sahiptir. Mahkeme İçtüzüğü’nün 60/2 maddesi kapsamındaki koşullar göz önünde bulundurularak ve 29715/19 ve 28157/21 no.lu başvurular kapsamındaki başvuranların taleplerini desteklemek amacıyla Mahkemeye herhangi bir belge sunmadıkları hususu dikkate alınarak, söz konusu başvuranların masraf ve giderlere ilişkin talepleri reddedilmelidir. Ancak, Mahkeme, 13438/20, 15379/20, 41244/20 ve 52862/20 no.lu başvurular kapsamındaki başvuranlara, Mahkeme önündeki yargılama sırasında gerçekleşen masraf ve giderler için, yansıtılabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, 500 avro ödenmesine hükmetmenin makul olduğunu değerlendirmiş ve geri kalan talepleri reddetmiştir.

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,

(a)  Davalı Devlet tarafından, 13438/20, 15379/20, 41244/20 ve 52862/20 no.lu başvurular kapsamındaki başvuranlara, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilmek ve yansıtılabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, üç ay içinde, masraf ve giderler için 500 avro (beş yüz avro) ödenmesine,

(a)  Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme gününe kadar geçen sürede, yukarıda bahsedilen miktara, Avrupa Merkez Bankasının söz konusu dönem için geçerli olan marjinal faiz oranına üç puan eklenmek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faiz uygulanmasına;

İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 24 Eylül 2024 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

 Dorothee von Arnim  Jovan Ilievski
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan

EK

Davaların Listesi:

No.

Başvuru No.

Dava Adı

Başvuru Tarihi

Başvuran
Doğum Yılı
İkameti
Uyruğu

Temsilcisi

1.

29715/19

Kurt/Türkiye

10/05/2019

Sami KURT
1978
Kocaeli
Türk

Ümit ÖZKAN

2.

60583/19

Şahin/ Türkiye

09/11/2019

Ömer Said ŞAHİN
1983
Trabzon
Türk

Mehmet ÜSTÜNDAĞ

3.

13438/20

Ayar/Türkiye

13/02/2020

Adem AYAR
1979
Osmaniye
Türk

Kadir ÖZTÜRK

4.

14814/20

Türk/Türkiye

09/03/2020

Kenan TÜRK
1980
Osmaniye
Türk

5.

15379/20

Çolaker/Türkiye

27/02/2020

Mustafa ÇOLAKER
1974
İstanbul
Türk

Ümran DOĞAN

6.

27416/20

Hakyemez/

Türkiye

12/06/2020

Mehmet HAKYEMEZ
1968
Yalova
Türk

Burhan DEMİRCİ

7.

41244/20

Şanlı/Türkiye

27/08/2020

Sedat ŞANLI
1985
Osmaniye
Türk

Kadir ÖZTÜRK

8.

52862/20

Şahin/Türkiye

13/11/2020

Erhan ŞAHİN
1980
İstanbul
Türk

Kadir ÖZTÜRK

9.

53143/20

Gülerden/

Türkiye

10/11/2020

Ömer Faruk GÜLERDEN
1993
Hatay
Türk

10.

28157/21

Sulukan/

Türkiye

26/05/2021

Coşkun SULUKAN
1978
Tokat
Türk