© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Lillo-Stenberg og Sæther gegn Noregi
Dómur frá 16. janúar 2014
Mál nr. 13258/09
8. gr. Friðhelgi einkalífs og fjölskyldu
10. gr. Tjáningarfrelsi
Fjölmiðlar. Opinberar persónur. Birting ljósmynda.
Málsatvik
Kærendur, Lars Lillo-Stenberg og Andrine Sæther, eru norskir ríkisborgarar, fædd 1962 og 1964, búsett í Osló og landsþekktir tónlistarmenn. Þann 20. ágúst 2005 giftu þau sig undir berum himni á hólma í Oslóarfirði en hólminn er opinn fyrir umferð almennings. Í kjölfarið birtist án leyfis þeirra tveggja blaðsíðna grein um brúðkaupið í vikuritinu Se og Hör með sex ljósmyndum. Sýndu þær brúðina koma í árabát út í hólmann í fylgd föður síns og brúðarmeyja, föður hennar fylgja henni til brúðgumans og brúðhjónin stikla á steinum aftur til lands. Brúðhjónin töldu blaðið hafa brotið gegn friðhelgi einkalífs síns og kröfðust bóta. Höfðu þau betur á fyrstu tveim dómstigum en dómur Hæstaréttar Noregs féll þeim í óhag. Þóttu þau hafa gift sig á stað aðgengilegum almenningi, auk þess að greinin hefði hvorki verið meiðandi né neikvæð.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur héldu því fram að dómur Hæstaréttar Noregs bryti gegn friðhelgi einkalífs þeirra skv. 8. gr. sáttmálans.
Niðurstaða
Dómstóllinn taldi að í málinu reyndi á jafnvægi milli réttar kærenda til verndar friðhelgi einkalífs síns skv. 8. gr. og tjáningarfrelsis útgefandans skv. 10. gr. sáttmálans.
Hvað snerti 8. gr. sáttmálans hefði dómstóllinn þegar slegið því föstu að hugtakið einkalíf næði m.a. til ljósmynda af fólki. Í vernd ímyndar manna fælist m.a. rétturinn til að synja um birtingu mynda. Enn fremur gæti jafnvel þjóðþekkt fólk, við ákveðnar aðstæður, byggt á lögmætum væntingum um vernd einkalífs síns.
Tjáningarfrelsið væri ein af grunnstoðum lýðræðisþjóðfélags. Það tæki ekki aðeins til lítt umdeildra „upplýsinga“ eða „hugmynda“, heldur einnig til þess sem ofbýður, hneykslar eða raskar ró manna, enda væri án fjölhyggju, umburðarlyndis og víðsýni ekkert lýðræðisþjóðfélag. Undantekningar frá tjáningarfrelsinu yrði að túlka þröngt og sýna yrði fram á nauðsyn hvers kyns takmarkana á sannfærandi hátt. Dómstóllinn vísaði einnig til mikilvægis fjölmiðla í lýðræðisþjóðfélagi. Að vísu yrðu þeir að halda sig innan vissra marka, einkum vegna mannorðs og réttinda annarra en það væri bæði skylda fjölmiðla og réttur borgaranna að fjölmiðlar flyttu upplýsingar og hugmyndir um hvers kyns málefni sem vörðuðu almenning, enda gætu þeir ella ekki gegnt varðhundshlutverki sínu.
Þótt tjáningarfrelsið næði til birtingar ljósmynda væri vernd réttinda og mannorðs annarra sérstaklega mikilvæg í því efni, enda gætu afar persónulegar upplýsingar falist í ljósmyndum. Í orðinu „nauðsyn“ í skilningi 2. mgr. 10. gr. sáttmálans fælist að fyrir hendi þyrfti að vera brýn þjóðfélagsþörf. Við mat sitt á því hvort slík þörf væri til staðar og til hvaða úrræða skyldi gripið hefðu innlend yfirvöld ákveðið svigrúm. Eftirlitshlutverk dómstólsins fæli í sér að skoða skerðinguna í heildarsamhengi málsins, ákvarða hvort réttlætingarrök yfirvalda ættu við og nægðu til, og hvort gætt hefði verið meðalhófs miðað við þau lögmætu markmið sem stefnt var að.
Nýlega hefði dómstóllinn sett fram meginreglur sem rétt væri að beita við skoðun á nauðsyn skerðingar tjáningarfrelsis til verndar mannorðs eða réttinda annarra en í slíkum málum gæti dómstóllinn þurft að ganga úr skugga um hvort innlend yfirvöld hefðu gætt eðlilegs jafnvægis milli stríðandi sáttmálatryggðra réttinda. Þau sjónarmið sem skiptu máli væru:
(i) framlag til umræðu sem varðaði almenning,
(ii) hversu þekktur einstaklingurinn væri og frá hverju væri sagt,
(iii) fyrri háttsemi viðkomandi,
(iv) sannleiksgildi upplýsinganna og hvernig þeirra var aflað,
(v) efni, form og afleiðingar birtingar,
(vi) þyngd viðurlaga.
Við heimfærsluna í máli kærenda benti dómstóllinn á að í framkvæmd sinni hefði hann m.a. fallist á að umræða um íþróttir og listamenn gæti varðað almenning. Það hversu þekktur einstaklingurinn væri og frá hverju væri sagt tengdist fyrsta sjónarmiðinu en kærendur væru opinberar persónur. Dómstóllinn samsinnti norskum dómstólum um að brúðkaup hefðu opinbera hlið. Efnisþátt sem varðaði almenning hefði því verið að finna í greininni. Um fyrri háttsemi kærenda væri dómstólnum ekki kunnugt, en það eitt að hafa áður verið samstarfsfús við fjölmiðla væru ekki frambærileg rök fyrir að svipta viðkomandi allri vernd gegn birtingu greinarinnar og ljósmyndanna. Hvað snerti þau sjónarmiðanna sem eftir væru hefðu innlendir dómstólar m.a. litið til þess að hvorki texti né myndir greinarinnar hefði sýnt kærendur í slæmu ljósi, gagnrýnt þá eða getað skaðað mannorð þeirra. Þá hefðu engar myndir sýnt hjónavígsluna sjálfa. Einnig hefði verið litið til þess að kærendur hefðu kosið að halda brúðkaup sitt á vinsælu sumardvalarsvæði, á stað sem var aðgengilegt almenningi og þar sem hæglega mátti sjá athöfnina. Líklegt hefði því verið að hún drægi að sér athygli. Dómstóllinn áleit bæði meirihluta og minnihluta Hæstaréttar Noregs hafa lagt sig fram um að gæta jafnvægis milli tjáningarfrelsisins og friðhelgi einkalífsins. Í þeirri viðleitni hefði berum orðum verið tekið tillit til dómaframkvæmdar dómstólsins eins og hún hefði þá legið fyrir. Einnig hefðu í reynd verið metin öll þau sjónarmið sem síðar hefðu verið sett fram og þróuð í dómaframkvæmd dómstólsins, m.a. í síðara máli von Hannover gegn Þýskalandi og í máli Axel Springer AG gegn Þýskalandi, hvor tveggja frá 2012.
Þegar innlend yfirvöld hefðu lagt sig fram um að gæta jafnvægis í samræmi við þau sjónarmið sem dómstóllinn hefði mótað í framkvæmd sinni þyrfti veigamiklar ástæður til að endurkoða niðurstöðu innlendra dómstóla. Með tilliti til þess svigrúms sem innlendir dómstólar nytu við að gæta jafnvægis þegar hagsmunir vægjust á hefði Hæstiréttur Noregs ekki brugðist skyldum sínum skv. 8. gr. sáttmálans. Einróma niðurstaða dómstólsins var því sú að ekki hefði verið brotið gegn henni.
Full & Egal Universal Law Academy