© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Lindström og Mässeli gegn Finnlandi
Dómur frá 14. janúar 2014
Mál nr. 24630/10
3. gr. Bann við pyndingum
8. gr. Friðhelgi einkalífs og fjölskyldu
Fangar. Fangabúningar. Einangrun. Ómannleg og vanvirðandi meðferð. Mannleg reisn.
1. Málsatvik
Kærendur, Mark Kristian Lindström og Jouni Kristian Mässeli, eru finnskir ríkisborgarar, fæddir 1976 og 1971, annar búsettur í Åminnefors og hinn í Kotka í Finnlandi. Málið fjallar um skyldu þeirra til að klæðast sérstökum búningum á meðan þeir sættu einangrunarvist vegna gruns um að hafa reynt að smygla fíkniefnum inn í fangelsi þar sem þeir afplánuðu refsidóma. Sætti annar þeirra einangrunarvist frá 9. til 16. maí 2004 en hinn frá 13. til 16. nóvember sama ár. Búningar þessir voru samfestingar sem huldu þá frá iljum upp að hálsi og var tryggilega lokað með plastræmum. Kærendur héldu því fram að þeir hefðu neyðst til að hægja sér í samfestingana. Hefði þeim síðan hvorki verið leyft að skipta um þá né þvo sér allan þann tíma sem einangrunin stóð. Eftir að kærendur höfðu kært meðferð sína til lögreglu var yfirmaður fangelsisins ákærður fyrir refsivert brot en finnskir dómstólar vísuðu ákærunum frá. Var lokabeiðni kærenda um leyfi til að áfrýja málum sínum hafnað í nóvember 2009.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærendur héldu því fram þeir hefðu sætt ómannlegri og vanvirðandi meðferð, einkum eftir að samfestingarnir höfðu óhreinkast. Töldu þeir enga lagastoð hafa verið fyrir notkun slíkra búninga og að brotið hefði verið gegn 3. gr. og 8. gr. sáttmálans.
Niðurstaða
Um 3. gr.: Dómstóllinn ítrekaði að 3. gr. sáttmálans leggur fortakslaust bann við pyndingum, ómannlegri og vanvirðandi meðferð en að ill meðferð þyrfti að ná ákveðnum stigi alvarleika til að falla undir greinina. Það lágmarksstig væri afstætt og færi eftir öllum kringumstæðum máls. Í öllu falli þyrfti sú þjáning eða niðurlæging sem um væri að ræða að vera umfram óhjákvæmilegar afleiðingar lögmætrar meðferðar eða refsingar. Rétt væri að líta til þess hvort tilgangur meðferðarinnar var að auðmýkja eða niðurlægja, þótt skortur á slíkum tilgangi útilokaði ekki endilega að um brot gegn 3. gr. sáttmálans gæti verið að ræða. Aðstæður í fangavist bæri að skoða í heild, auk þeirra tilteknu atriða sem kærandi kvarti yfir. Dómstóllinn vísaði til fyrri dómframkvæmdar sinnar um að útilokun frá samneyti við aðra fanga í öryggis-, aga- eða verndarskyni teldist ekki í sjálfu sér ómannleg meðferð eða vanvirðandi refsing. Líta yrði til aðstæðna allra, m.a. til strangleika, tímalengdar, markmiðs og áhrifa á viðkomandi einstakling.
Í fyrirliggjandi máli væri óumdeilt að kærendum hefði verið gert að klæðast lokuðum samfestingum í einangrunarvist sem hefði varað í annars vegar þrjá og hins vegar í nærri sjö daga. Samfestingarnir hefðu líkst venjulegum samfestingum en haft áfasta strigaskó, rennilás aftan á og plastræmur um úlnliðina. Ástæðan hefði verið að fylgjast náið öllum hægðum kærenda vegna gruns um innvortis smygl fíkniefna. Dómstóllinn taldi slík eftirlitskerfi geta átt rétt á sér í því skyni að viðhalda reglu og öryggi innan fangelsa og tryggja velferð fanganna, enda mögulegt að aðrar leiðir, t.d. myndavélar og eftirlit fangavarða, dygðu ekki. Dómstóllinn benti á að ráðstafanirnar væru gerðar til verndar heilsu fanga og væri ekki ætlað að niðurlægja. Ekki væri ætlast til að fangar hægðu sér í samfestingana, heldur að þeim væri fylgt á sérstök vöktuð salerni.
Kærendur hefðu haldið því fram að þeim hefði ekki verið fylgt á salerni í tæka tíð, að þeir hefðu orðið að vera í óhreinum samfestingum, að þeir hefðu ekki fengið að þvo sér og hefðu fengið húðertingu. Dómstóllinn tók fram að þess konar aðstæður kynnu að teljast andstæðar 3. gr. sáttmálans. Hins vegar hefðu innlendir dómstólar ekkert talið benda til að fangaverðir hefðu tafið þegar kærendur báðu um að komast á salerni. Ekki hefði heldur verið sýnt fram á að kærendum hefði ekki gefist viðhlítandi kostur á að þvo sér eftir þörfum, né að þeir hefðu þurft að vera áfram í óhreinum samfestingum. Loks hefðu kærendur ekkert lagt fram sem styddi að plastræmurnar við úlnliðina hefðu hruflað úlnliði þeirra eða samfestingarnir valdið ofnæmi. Það væri ekki í verkahring dómstólsins að endurskoða sönnunarmat innlendra yfirvalda og teldi dómstóllinn því að kærendum hefði ekki tekist að sanna umrædd atriði. Þar sem þörfin vegna öryggismála hefði verið sannfærandi og einangrunarvistin tiltölulega stutt næði notkun samfestinganna ein og sér ekki lágmarksstigi 3. gr. sáttmálans. Helgaðist það einkum af því að kærendum hefði ekki tekist að færa fram nein sönnunargögn um þá mögulega auðmýkjandi meðferðarþætti sem þeir segðust hafa orðið fyrir. Niðurstaða fimm dómara af sjö var því sú að ekki hefði verið brotið gegn 3. gr. sáttmálans.
Um 8. gr.: Dómstóllinn kvað óumdeilt að réttur kærenda til friðhelgi einkalífsins skv. 8. gr. sáttmálans hefði verið skertur en í friðhelgi einkalífsins fælist einnig virðing fyrir mannlegri reisn. Ágreiningur væri hins vegar um það hvort skerðingin hefði átt stoð í lögum. Kærendur hefðu haldið því fram að hún hefði ekki byggst á öðru en verklagsreglum og fyrirmælum stjórnenda einstakra fangelsa. Ríkið hefði hins vegar vísað til ákvæðis í finnskum lögum um fullnustu refsinga auk annarra fyrirmæla og reglna sem gilt hefðu á þeim tíma sem um ræddi.
Dómstóllinn tók fram að til að hafa stoð í lögum þyrftu viðkomandi lög að vera aðgengileg viðkomandi einstaklingi og vera fyrirsjáanleg, eftir atvikum með lögfræðilegri ráðgjöf. Hugtakið „lög“ bæri að skilja í efnislegri merkingu, ekki formlegri. Vald dómstólsins til að endurskoða hvort innlendum lögum hafi verið fylgt væri takmarkað, enda túlkun og beiting innlendra laga fyrst og fremst í verkahring innlendra yfirvalda. Í þeim lögum sem ríkið væri vissulega fjallað um einangrunarvist, t.d. um tímalengd, en ekki væri minnst á búninga af þessu tagi. Ekkert komi heldur fram um þá í lögskýringargögnum eða reglugerðum. Á umræddum tíma virðist einungis hafa verið mælt fyrir um notkun þeirra í reglum sem fangelsisstjórinn hafi beint til fangelsisstarfsmanna. Lögin um fullnustu refsinga hafi því ekki verið nægilega skýr. Ekki virðist neinn möguleiki heldur hafa boðist á kæru eða öðrum raunhæfum úrræðum. Niðurstaða dómstólsins var því sú að skerðingin hafi ekki átt stoð í lögum, eins og 2. mgr. 8. gr. sáttmálans gerir að skilyrði. Því hafi verið brotið gegn 8. gr. sáttmálans. Í ljósi þessa taldi dómstóllinn óþarft að skoða önnur skilyrði 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.
Kærendum voru dæmdar 3000 evrur í miskabætur hvorum auk kostnaðar að upphæð 2500 evra til fyrri kæranda og 1000 til hins síðari.
Full & Egal Universal Law Academy