© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /diplomacy. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /dyplomacja. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 224
Grudzień 2018 r.
Ilnseher p. Niemcom [Wielka Izba] – skargi nr 10211/12 i 27505/14
Wyrok z 04.12.2018 r. [Wielka Izba]
Art. 7 Konwencji[1]
Art. 7 ust. 1
Surowsza kara
Retroaktywność
Następcze prewencyjne pozbawienie wolności skazanego za zabójstwo na podstawie ocen psychiatrycznych stwierdzających, że nadal stanowi on zagrożenie: brak naruszenia
Art. 5
Art. 5 ust. 1 lit. e
Osoby umysłowo chore
Następcze prewencyjne pozbawienie wolności skazanego za zabójstwo na podstawie ocen psychiatrycznych stwierdzających, że nadal stanowi on zagrożenie: brak naruszenia
Fakty – W październiku 1999 r. skarżący został skazany przez sąd okręgowy na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności za zabójstwo na tle seksualnym, które popełnił w 1997 r. w wieku 19 lat. Jego pozbawienie wolności było następnie przedłużane na mocy kolejnych postanowień sądowych, takich jak wydane w dniu 3 sierpnia 2012 r. przez sąd okręgowy, w oparciu o opinie psychiatryczne, wskazujące na wysokie zagrożenie możliwością popełnienia przez niego, w razie zwolnienia, kolejnych poważnych przestępstw seksualnych i z użyciem przemocy. W międzyczasie, w dniu 4 maja 2011 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny wydał wiodący wyrok, w którym stwierdził, że postanowienia o następczych przedłużeniach prewencyjnego pozbawienia wolności i następczych zarządzeniach prewencyjnego pozbawienia wolności są niezgodne z Konstytucją. Trybunał ten wnioskował o stosowną zmianę tego prawa. Ustawodawca uchwalił zatem ustawę o prewencyjnym pozbawieniu wolności (rozróżnieniu), która weszła w życie w dniu 1 czerwca 2013 r. Od dnia 20 czerwca 2013 r. skarżący był przetrzymywany w nowo zbudowanym ośrodku prewencyjnego pozbawienia wolności, zapewniającym program intensywnej terapii dla przestępców seksualnych. W dniu 18 września 2013 r. w ramach procedury okresowej kontroli sądowej wydane zostało nowe postanowienie zarządzające dalsze trwanie prewencyjnego pozbawienia wolności skarżącego.
Jednogłośnym wyrokiem z dnia 2 lutego 2017 r. Izba Trybunału skreśliła z listy spraw część skargi, w odniesieniu do której Rząd przedłożył deklarację jednostronną, a która dotyczyła zarzutów naruszeń art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 w okresie prewencyjnego pozbawienia wolności od dnia 6 maja 2011 r. do dnia 20 czerwca 2013 r., który skarżący spędził w więzieniu. Izba stwierdziła ponadto jednomyślnie brak naruszenia art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 w odniesieniu do prewencyjnego pozbawienia wolności z mocą wsteczną, począwszy od dnia 20 czerwca 2013 r. Uznała ona, w szczególności, że sądy niemieckie zasadnie uznały, że choroba psychiczna skarżącego miała taki charakter, że uzasadniała pozbawienie go wolności jako osoby umysłowo chorej, a ponieważ jego prewencyjne pozbawienie wolności zostało zarządzone z powodu tej choroby i w celu jej leczenia, środka tego nie można zakwalifikować jako „kary”. Wreszcie, w przedmiotowym okresie skarżący był umieszczony w odpowiednim środowisku medycznym.
Izba stwierdziła również jednomyślnie brak naruszenia art. 5 ust. 4 w odniesieniu do długości sądowego postępowania kontrolnego, dotyczącego tymczasowego prewencyjnego pozbawienia wolności skarżącego, a także brak naruszenia art. 6 ust. 1 w odniesieniu do zarzutu braku bezstronności sędziego sądu okręgowego. Sędzia ten podobno ostrzegł obrońcę skarżącego, by zachował ostrożność, jeśliby skarżący miał zostać zwolniony, jednakże Izba uznała, że rzekome ostrzeżenie zostało wydane natychmiast po wydaniu postanowienia o prewencyjnym pozbawieniu wolności, należy zatem interpretować je w istocie jako potwierdzenie ustaleń sądu okręgowego.
W dniu 29 maja 2017 r. sprawa została przekazana na wniosek skarżącego do Wielkiej Izby.
Prawo
Okres od 6 maja 2011 r. do 20 czerwca 2013 r. nie był objęty jurysdykcją Wielkiej Izby Trybunału, gdyż skarga w tym zakresie została skreślona z listy spraw przez Izbę w następstwie złożenia wspomnianej wyżej deklaracji jednostronnej.
Art. 5 ust. 1 lit. e: Będący przedmiotem postępowania przed Wielką Izbą okres pozbawienia wolności rozpoczął się w dniu 20 czerwca 2013 r., gdy skarżący został przewieziony z więzienia do nowego ośrodka prewencyjnego pozbawienia wolności, a zakończył się w dniu 18 września 2014 r., gdy zostało wydane nowe postanowienie zarządzające dalsze prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego w ramach procedury okresowej kontroli sądowej, które skarżący mógł kwestionować odrębnie przed sądami krajowymi.
(a) Podstawy pozbawienia wolności: Sądy krajowe uznały na podstawie obiektywnej opinii lekarskiej, sporządzonej przez biegłych psychiatrów, że skarżący cierpiał na bardzo poważną formę sadyzmu seksualnego. Jego stan zdrowia wymagał całościowej terapii, którą należało zapewnić albo w ośrodku prewencyjnego pozbawienia wolności, albo w szpitalu psychiatrycznym. Skarżący cierpiał zatem na zaburzenie psychiczne w rozumieniu stosownego prawa niemieckiego, które przewidywało, że takie zaburzenie nie musi być na tyle poważne, by wykluczać lub zmniejszać odpowiedzialność karną dotkniętej nim osoby w momencie popełnienia przestępstwa. Było to wystarczające dla stwierdzenia przez Trybunał, że zdiagnozowany stan zdrowia skarżącego stanowił prawdziwe zaburzenie psychiczne na potrzeby art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji.
To, że sąd karny uznał, że skarżący może ponieść pełną odpowiedzialność karną z uwagi na brak ciężkiego zaburzenia psychicznego w momencie popełnienia czynu w 1997 r., nie wystarcza ponadto do podważenia faktów, ustalonych przez sądy krajowe, w odniesieniu do zdrowia psychicznego skarżącego od dnia 20 czerwca 2013 r. Władze krajowe mają pewien margines uznania, zwłaszcza co do meritum diagnozy klinicznej. Ponadto sąd okręgowy ustosunkował się do zmian w ocenie zdrowia psychicznego skarżącego dokonywanych przez biegłych lekarzy i sądy. W kontekście art. 5 ust. 1 lit. e konieczna jest jedynie ocena, czy osoba zainteresowana jest umysłowo chora w dniu przyjęcia środka pozbawiającego ją wolności (w przeciwieństwie do daty popełnienia poprzedniego przestępstwa, które, w każdym razie, nie jest warunkiem wstępnym dla pozbawienia wolności na podstawie tego przepisu). Ponadto przy określaniu, czy zaburzenie psychiczne jest tego rodzaju lub stopnia, że wymaga przymusowego odizolowania, konieczne zazwyczaj jest dokonanie oceny zagrożenia dla społeczeństwa, które dana osoba stanowi w czasie wydania zarządzenia i w przyszłości. W świetle tych istotnych elementów prognostycznych, prewencyjne pozbawienie wolności, zarządzone przeciwko skarżącemu, najlepiej można opisać jako „następcze” w stosunku do jego uprzedniego przestępstwa i skazania, pomimo że przy ocenie stwarzanego przez niego zagrożenia należało uwzględniać także jego przeszłość kryminalną, obejmując tym samym aspekt retroaktywny.
Ponadto uzasadnione było uznanie przez sąd okręgowy, że zaburzenie psychiczne skarżącego było tego rodzaju lub stopnia, że wymagało przymusowego odizolowania z uwagi na stwierdzone przez sąd wysokie zagrożenie, że skarżący, na skutek tego zaburzenia, w razie zwolnienia ponownie popełni inne poważne przestępstwo podobne do tego, za które został skazany.
Wreszcie, ważność trwającego odizolowania skarżącego zależała od utrzymywania się jego zaburzenia psychicznego. Zgodnie z prawem krajowym sądy krajowe mogły zarządzać dalsze prewencyjne pozbawienie wolności przy okazji kolejnych okresowych postępowań kontrolnych tylko i tak długo, gdy istniało wysokie zagrożenie, że w razie zwolnienia ponownie popełni on przestępstwo na skutek tego zaburzenia. Z akt sprawy nie wynika, że zagrożenie to przestało istnieć w czasie rozpatrywanym w obecnej sprawie.
Skarżący był zatem „osobą umysłowo chorą” na potrzeby art. 5 ust. 1 lit. e.
(b) „Zgodne z prawem” pozbawienie wolności „w trybie ustalonym przez prawo” - Pozbawienie wolności skarżącego zostało zarządzone wyrokiem sądu okręgowego z dnia 3 sierpnia 2012 r. i potwierdzone w postępowaniu apelacyjnym. Zgodnie z zasadami ustalonymi przez Federalny Trybunał Konstytucyjny w jego wiodącym wyroku z dnia 4 maja 2011 r., takimi jak wymóg zgodności z art. 5 ust. 1 lit. e, zastosowanymi przez sąd okręgowy, oznaczało to, że pozbawienie wolności skarżącego powinno mieć miejsce w odpowiedniej do tego instytucji. Przeniesienie skarżącego do ośrodka prewencyjnego pozbawienia wolności, co miało miejsce w dniu 20 czerwca 2013 r., spełniało zatem pierwotne zarządzenie sądu okręgowego, które pozostawało ważną podstawą pozbawienia wolności skarżącego.
Zatem, ponieważ ośrodek ten oferował skarżącemu zindywidualizowany program leczenia, odpowiedni do jego potrzeb i stanu zdrowia psychicznego, znacząco poprawiając materialne warunki jego pozbawienia wolności w porównaniu do zakładu karnego, miał on teraz środowisko lecznicze odpowiednie dla osoby pozbawionej wolności jako pacjent cierpiący na chorobę psychiczną, a zatem na potrzeby art. 5 ust. 1 lit. e skarżący był pozbawiony wolności w odpowiednim ośrodku.
Sądy krajowe w oparciu o opinie biegłych uznały, że istnieje duże zagrożenie, że w razie zwolnienia skarżący popełni kolejne przestępstwo seksualne, i uznały, że środki mniej surowe niż pozbawienie wolności będą niewystarczające dla ochrony interesów indywidualnych i zbiorowych. Z uwagi na wysokie zagrożenie, że osoby narażone padną ofiarą jednego z najpoważniejszych przestępstw penalizowanych na podstawie Kodeksu karnego, pozbawienie wolności skarżącego było w tych okolicznościach konieczne.
(c) Wniosek – Zarządzone następczo prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego, w zakresie, w jakim wykonywane było ono w wyniku zaskarżonego wyroku w okresie od dnia 20 czerwca 2013 r. do dnia 18 września 2014 r. w prewencyjnym ośrodku pozbawienia wolności, było uzasadnione na podstawie art. 5 ust. 1 lit. e jako zgodne z prawem pozbawienie wolności „osoby umysłowo chorej”.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (piętnastoma głosami do dwóch).
Art. 7
(a) Ocena Trybunału we wcześniejszych przypadkach prewencyjnego pozbawienia wolności – Badając, czy zaskarżone prewencyjne pozbawienie wolności należy zakwalifikować jako karę w rozumieniu art. 7 ust. 1 zd. 2, w poprzednich sprawach (zobacz odesłania na końcu niniejszego streszczenia) Trybunał musiał interpretować pojęcie kary, zawarte w art. 7 ust. 1, w sposób autonomiczny, biorąc pod uwagę także kwalifikację podobnych środków w innych Układających się Państwach Stronach Konwencji.
W sprawie M. p. Niemcom Trybunał uznał, że prewencyjne pozbawienie wolności zarządzone i wykonywane zgodnie z ówczesnym brzmieniem niemieckiego Kodeksu karnego, to jest pozbawienie wolności w oddzielnym skrzydle więziennym i bez uznania zaburzenia psychicznego za warunek takiego pozbawienia wolności, należy kwalifikować jako karę. W sprawie Bergmann p. Niemcom Trybunał stanął przed koniecznością ustalenia, czy następczo przedłużone prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego, które było wykonywane po upływie wskazanego wyżej okresu przejściowego, zgodnie z ustawą o prewencyjnym pozbawieniu wolności (rozróżnieniu), w nowym oddzielnym ośrodku dla osób prewencyjnie pozbawionych wolności, czyli zgodnie z nowym reżimem prewencyjnego pozbawienia wolności, było zgodne z art. 7 ust. 1 Konwencji. Tym niemniej, w sprawach takich jak skarżącego, w których prewencyjne pozbawienie wolności zostało przedłużone z uwagi na potrzebę i w celu leczenia zaburzenia psychicznego, które jest nowym warunkiem wstępnym dla następczego przedłużania prewencyjnego pozbawienia wolności, jego charakter i cel zmieniły się do tego stopnia, że nie należy go już kwalifikować jako kary w rozumieniu art. 7. Takie prewencyjne pozbawienie wolności jest zatem zgodne z art. 7 (zobacz W.P. p. Niemcom).
(b) Środek nałożony po skazaniu za przestępstwo – Zarządzenie prewencyjnego pozbawienia wolności wobec skarżącego nie zostało wydane łącznie z wyrokiem skazującym, ale odrębnym wyrokiem z 2012 r. Niemniej jednak zarządzenie to było powiązane ze skazaniem – a zatem „nastąpiło w ślad za” nim – zgodnie z ustawodawstwem krajowym.
W momencie, gdy sąd okręgowy wydał zarządzenie w dniu 3 sierpnia 2012 r., jasne było – po wiodącym wyroku Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 maja 2011 r., który zastosował sąd okręgowy – że skarżącego należało możliwie szybko przenieść do instytucji oferującej mu nie tylko warunki bardziej zbliżone do ogólnych warunków życia, ale także, w szczególności, świadczenia terapeutyczne dostosowane do jego potrzeb jako pacjenta zdrowia psychicznego. Zarządzenie prewencyjnego pozbawienia wolności obejmowało zatem pozbawienie wolności skarżącego w nowym ośrodku prewencyjnego pozbawienia wolności w rozważanym tu okresie.
(c) Charakterystyka środka w świetle prawa krajowego – Prawo krajowe nigdy nie uważało prewencyjnego pozbawienia wolności za karę, do której stosuje się bezwzględny konstytucyjny zakaz karania z mocą wsteczną. W swym wiodącym wyroku z dnia 4 maja 2011 r. Federalny Trybunał Konstytucyjny ponownie potwierdził tę zasadę, zaprzeczając w ten sposób stwierdzeniom Trybunału Strasburskiego dotyczącym pojęcia kary na podstawie art. 7. Niemniej jednak [Federalny] Trybunał stwierdził, że postanowienia Kodeksu karnego w sprawie nakładania i długości prewencyjnego pozbawienia wolności w formie wówczas obowiązującej nie spełniały konstytucyjnego wymogu rozróżnienia między ściśle prewencyjnymi środkami korekcyjnymi i zabezpieczającymi, takimi jak prewencyjne pozbawienie wolności, a karami, takimi jak kary pozbawienia wolności. Trybunał ten nakazał zatem ustawodawcy dokonanie zmiany przepisów w sprawie prewencyjnego pozbawienia wolności w Kodeksie karnym celem odzwierciedlenia tej różnicy. Zmiany ustawowe wprowadzone do Kodeksu karnego przez ustawę o prewencyjnym pozbawieniu wolności (rozróżnieniu) służyły zatem wyjaśnieniu i zwiększeniu różnic w sposobie wykonywania prewencyjnego pozbawienia wolności i kar pozbawienia wolności.
(d) Charakter i cel środka prewencyjnego pozbawienia wolności – W ramach dialogu między Trybunałem a Federalnym Trybunałem Konstytucyjnym po wyroku w sprawie M. p. Niemcom i odpowiedzi udzielonej przez drugą z wymienionych instytucji w swym wiodącym wyroku z dnia 4 maja 2011 r., władze krajowe przyjęły szeroko zakrojone środki na poziomie sądowym, legislacyjnym i wykonawczym w celu dostosowania wykonywania prewencyjnego pozbawienia wolności do wymogów zarówno Konstytucji, jak i Konwencji. Zatem w ośrodku prewencyjnego pozbawienia wolności, utworzonym na podstawie nowego systemu prewencyjnego pozbawienia wolności, materialne warunki pozbawienia wolności, nałożonego na skarżącego jako osoby umysłowo chorej, poprawiły się znacząco w porównaniu do warunków w zwykłych zakładach karnych, a celem tego było rozróżnienie tych dwóch form pozbawienia wolności, zgodnie z wymogami Konstytucji. Przede wszystkim osadzonym takim jak skarżący zapewniono zindywidualizowaną terapię medyczną zgodnie z indywidualnym planem leczenia, świadczoną przez zwiększony liczebnie wyspecjalizowany personel medyczny. Dopiero po okresie pozbawienia wolności rozpatrywanym w obecnym postępowaniu skarżący wyraził zgodę na niektóre składane mu propozycje leczenia. Jednakże, przedmiotowa terapia była odpowiednia, wystarczająca i dostępna dla skarżącego również w okresie rozpatrywanym w obecnej sprawie.
Warunkiem wstępnym dla zarządzenia lub przedłużenia następczego prewencyjnego pozbawienia wolności jest, by osoba zainteresowana była uznana winną poważnego przestępstwa. Niemniej jednak fakt, że środek ten skoncentrowano obecnie na leczeniu i terapii zainteresowanej osoby, zmienił charakter i cel pozbawienia wolności osób takich jak skarżący i przekształcił ten środek w środek nakierowany na leczenie i terapię osób z przeszłością kryminalną.
(e) Procedury związane ze stosowaniem i wykonywaniem środka – Prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego zostało zarządzone przez sąd karny; jego następne wykonywanie miało być określane przez sądy właściwe do spraw wykonywania kar, to jest sądy również stanowiące część systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Sądy należące do systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych mają szczególne doświadczenie w ocenie konieczności odizolowania pacjentów zdrowia psychicznego, którzy popełnili czyn przestępczy, ponieważ zajmują się one także wydawaniem postanowień w sprawie pozbawienia wolności w szpitalach psychiatrycznych. Ponadto, kryteria zastosowania prewencyjnego pozbawienia wolności byłyby te same niezależnie do tego, czy właściwość w sprawie stosowania tego środka miałyby sądy cywilne, czy karne, a zarówno te, jak i tamte są sądami powszechnymi.
(f) Surowość środka – Zarządzenie prewencyjnego pozbawienia wolności wobec skarżącego nie wskazywało żadnego maksymalnego okresu pozbawienia wolności. W związku z tym zarządzenie tego typu jest stosowane jako ostateczność, ponieważ prewencyjne pozbawienie wolności należy do najpoważniejszych środków, które mogą być nałożone na podstawie Kodeksu karnego. Ponadto, ponieważ prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego zostało zarządzone, gdy miał 35 lat, potencjalnie mógłby on pozostawać pozbawiony wolności dłużej niż osoby, wobec których zarządzono taki środek w bardziej podeszłym wieku.
Niemniej jednak surowość środka nie jest sama w sobie decydująca. Ponadto, inaczej niż w przypadku kar pozbawienia wolności, [prewencyjne] pozbawienie wolności nie ma przewidzianego również minimalnego czasu trwania. Zwolnienie skarżącego nie zostało na pewien określony czas wykluczone, ale zależało od stwierdzenia przez sąd, że nie występuje już wysokie zagrożenie, że popełni on najpoważniejsze rodzaje przestępstw z użyciem przemocy lub przestępstwa seksualne na skutek swego zaburzenia psychicznego. Długość pozbawienia wolności skarżącego zależała zatem w znacznym stopniu od jego współpracy w odniesieniu do niezbędnych środków terapeutycznych. Przeniesienie skarżącego do nowego ośrodka prewencyjnego pozbawienia wolności postawiło go w lepszej sytuacji, by pracować na rzecz swego zwolnienia przy pomocy terapii dostosowanej do jego potrzeb. Ponadto, jego pozbawienie wolności podlegało regularnej kontroli sądowej w stosunkowo krótkich odstępach czasu. Zwiększyło to prawdopodobieństwo, że środek ten nie będzie trwać zbyt długo. Surowość zarządzenia prewencyjnego pozbawienia wolności została zatem złagodzona przez te czynniki.
(g) Wniosek – Trybunał uznał, że prewencyjne pozbawienie wolności zastosowane zgodnie z nowymi uregulowaniami ustawowymi w okresie będącym przedmiotem obecnej sprawy, nie może być już kwalifikowane jako kara w rozumieniu art. 7 ust. 1. Prewencyjne pozbawienie wolności skarżącego zostało zarządzone z uwagi na potrzebę i w celu terapii jego zaburzenia psychicznego, mając na względzie jego przeszłość kryminalną. Zwłaszcza charakter i cel jego prewencyjnego pozbawienia wolności różnił się znacznie od charakteru i celu zwykłego prewencyjnego pozbawienia wolności wykonywanego niezależnie od zaburzeń psychicznych. Element karania w prewencyjnym pozbawieniu wolności oraz jego związek z przestępstwem popełnionym przez skarżącego zostały w tych okolicznościach usunięte do tego stopnia, że środek ten nie stanowił już dłużej kary.
W świetle tych ustaleń nie jest konieczne badanie, czy poprzez zarządzenie i wykonywanie następczego prewencyjnego pozbawienia wolności wymierzono skarżącemu karę surowszą od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy popełnił on czyn zagrożony karą.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (czternastoma głosami do trzech).
Trybunał stwierdził również jednogłośnie, że nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 z uwagi na długość postępowania, w którym badano zgodność z prawem tymczasowego prewencyjnego pozbawienia wolności skarżącego, która była zgodna z jego prawem do bezzwłocznego rozstrzygnięcia.
Ponadto Trybunał piętnastoma głosami do dwóch stwierdził, z powodu braku dowodów osobistego uprzedzenia sędziego wobec skarżącego bądź obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności w przedmiotowym postępowaniu, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 w postępowaniu dotyczącym zgodności z prawem zarządzenia o zastosowaniu prewencyjnego pozbawienia wolności skarżącego.
(Zobacz M. p. Niemcom, skarga nr 19359/04, 17 grudnia 2009 r., Nota informacyjna nr 125; Bergmann p. Niemcom, skarga nr 23279/14, 7 stycznia 2016 r., Nota informacyjna nr 192[i]; and W.P. p. Niemcom, 55594/13, 6 października 2016 r. Zobacz również Glien p. Niemcom, skarga nr 7345/12, 28 listopada 2013 r., Nota informacyjna nr 168; a także Przewodnik na temat artykułu 7 Konwencji)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).
[i] Tekst wyroku w tłumaczeniu na język polski jest dostępny na stronie:
Full & Egal Universal Law Academy