© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 209
Lipiec 2017 r.
M p. Holandii – skarga nr 2156/10
Wyrok z 25.07.2017 r. [Trzecia Sekcja]
Art. 6
Art. 6 ust. 3 lit. c
Bronienie się przez ustanowionego obrońcę
Ograniczenia nałożone na ujawnianie przez oskarżonego informacji niejawnych swojemu obrońcy: naruszenie
Art. 6 ust. 3 lit. b
Dostęp do istotnych akt sprawy
Ograniczenia nałożone na dostęp obrony do informacji niejawnych: brak naruszenia
Art. 6 ust. 3 lit. d
Przesłuchanie świadków
Ograniczenia nałożone na dostęp do informacji niejawnych, które obrona chciała wykorzystać do przesłuchania świadków: brak naruszenia
Fakty – Skarżący, były inżynier dźwięku oraz tłumacz pracujący dla Ogólnej Służby Wywiadu i Bezpieczeństwa Holandii (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst – AIVD), został skazany za ujawnienie informacji stanowiącej tajemnicę państwową. Jego apelacje nie przyniosły skutku.
Przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka skarżący w szczególności zarzucał, że postępowanie karne prowadzone przeciwko niemu naruszało art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. b, c i d [Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] z tego względu, że AIVD sprawowała decydującą kontrolę nad dowodami, ograniczając dostęp zarówno skarżącego, jak i sądów krajowych do informacji zawartej w dokumentach i kontrolując jej wykorzystanie oraz uniemożliwiając mu skuteczne przekazywanie poleceń swojemu obrońcy i przedstawianie dowodów ze świadków.
Prawo
Art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. b: Skarżący ubiegał się o ujawnienie raportu z wewnętrznego śledztwa AIVD oraz przeredagowanych fragmentów dokumentów AIVD zawartych w aktach sprawy.
(a) Wewnętrzne śledztwo AIVD: Sądy krajowe nie uznały za ustalone, że faktycznie istniał jakikolwiek taki raport. Trybunał uznał za wystarczające, że żaden dokument tego rodzaju nie znajdował się w rękach prokuratury, a zatem nie mógł stanowić części argumentacji prokuratury. W zakresie, w jakim skarżący chciał wykazać, że śledztwo to mogło przynieść uniewinniające go informacje, Trybunał oddalił takie twierdzenie jako mające charakter całkowicie hipotetyczny.
(b) Ujawnienie dokumentów w przeredagowanej formie – Zaczerniona informacja nie mogła sama w sobie być pomocna dla obrony. Ponieważ skarżący został oskarżony o przekazywanie informacji stanowiących tajemnicę państwową osobom nieupoważnionym do zapoznawania się z nią, jedyną kwestią w odniesieniu do tych dokumentów było to, czy stanowiły one tajemnicę państwową. Dowody, na podstawie których skarżący został skazany, obejmowały stwierdzenia AIVD zaświadczające, że przedmiotowe dokumenty były objęte tajemnicą państwową, i wyjaśniające potrzebę zachowania w tajemnicy informacji zawartych w tych dokumentach. Krajowy Prokurator ds. walki z terroryzmem potwierdził, że dokumenty zawarte w aktach sprawy postępowania karnego były w istocie kopiami dokumentów, które miały odwzorowywać, a skarżący nie kwestionował tego faktu. Informacje niezaczernione były wystarczające do przeprowadzenia przez obronę i władze krajowe wiarygodnej oceny charakteru informacji zawartych w dokumentach.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (jednomyślnie).
Art. 6. ust. 1 i ust. 3 lit. c: Trybunał dopuszczał nałożenie pewnych ograniczeń na kontakty między klientem a jego adwokatem w sprawach dotyczących terroryzmu i przestępczości zorganizowanej. Tym niemniej od fundamentalnej zasady poszanowania poufności między klientem a adwokatem można odstąpić jedynie w wyjątkowych okolicznościach oraz pod warunkiem podjęcia odpowiednich i wystarczających środków zabezpieczających przed nadużyciami. Procedura, w której to prokuratura sama próbuje ocenić znaczenie ukrytej informacji dla obrony i dokonać wyważenia między interesami obrony a interesem ogólnym przemawiającym za utrzymywaniem informacji w tajemnicy, nie może być zgodna z wymogami art. 6 ust. 1.
Skarżący nie został pozbawiony dostępu do dowodów prokuratury, nakazano mu natomiast nie ujawniać swemu obrońcy informacji faktycznej, która mogłaby zostać wykorzystana do jego obrony. Nie było ingerencji w poufność relacji między skarżącym a jego obrońcą. Nie zastosowano niezależnego mechanizmu monitorowania informacji przekazywanych między skarżącym a jego obrońcą, skarżący był natomiast zagrożony ściganiem w razie ujawnienia obrońcy tajnych informacji. Istotny jest fakt, że komunikacja między skarżącym a jego obrońcą nie była swobodna i nieograniczona co do treści, czego wymaga, co do zasady, rzetelny proces.
Trybunał zgodził się, że zasady dotyczące poszanowania tajemnicy państwowej mają zastosowanie ogólne i zasadniczo brak jest powodów, by nie miały one mieć zastosowania w przypadkach, gdy członkowie personelu służby bezpieczeństwa są ścigani za przestępstwa związane z ich stosunkiem pracy. Kwestią istotną dla Trybunału jest natomiast to, w jaki sposób zakaz ujawniania tajnych informacji wpływa na prawo do obrony podejrzanego, zarówno w związku z jego porozumiewaniem się ze swoimi obrońcami, jak i w odniesieniu do postępowania przed sądem. Prokurator Generalny zobowiązał się, że skarżący nie będzie ścigany za naruszenie obowiązku poszanowania tajemnicy, jeśli takie naruszenie będzie uzasadnione prawem do obrony gwarantowanym przez art. 6 Konwencji. Stworzyło to sytuację, w której to na skarżącego nałożono ciężar decydowania, bez możliwości skorzystania z rady obrońcy, czy ujawnić fakty, które nie były jeszcze odnotowane w aktach sprawy, narażając go w związku z tym na ryzyko kolejnego ścigania, którego ewentualne podjęcie było uzależnione wyłącznie od uznania Prokuratora Generalnego. Trybunał uznał, że nie można oczekiwać od podejrzanego o poważne przestępstwa, by był on w stanie przeprowadzić – bez pomocy specjalisty – ocenę korzyści wynikających z pełnego ujawnienia swej sprawy obrońcy w stosunku do zagrożenia ściganiem wynikającym z takiego czynu.
W tych okolicznościach rzetelność postępowania została nieodwracalnie naruszona poprzez ingerencję w komunikację między skarżącym a jego obrońcą.
Rozstrzygnięcie: naruszenie (jednomyślnie).
Art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. d: Obrony nie pozbawiono możliwości przesłuchania świadków oskarżenia w celu zweryfikowania prawdziwości zeznań, które złożyli na wcześniejszym etapie postępowania. W sprawie skarżącego chodziło raczej o to, że odmówiono mu dostępu do informacji, w które wtajemniczeni byli członkowie AIVD, a które mogłyby poddać w wątpliwość jego winę.
W sprawach karnych całkowicie uprawniona jest strategia obrony polegająca na zasianiu wątpliwości co do sprawstwa czynu poprzez wykazanie, że czyn ten mógł zostać popełniony przez kogoś innego. Nie uprawnia to jednak podejrzanego do składania zwodniczych wniosków o informację w nadziei, że przypadkiem pojawi się alternatywne wyjaśnienie. Dowody, na podstawie których sądy krajowe oparły wyrok skazujący skarżącego, obejmowały kilka elementów, które wiązały skarżącego bezpośrednio z dokumentami, które wyciekły, a także z nieupoważnionymi osobami, u których dokumenty te stwierdzono. W tych okolicznościach nie można uznać za nieuzasadnione lub arbitralne działań sądów krajowych polegających na niedopuszczeniu wszystkich wnioskowanych przez niego świadków lub na uznaniu, że jego obrony nie utrudniły w sposób istotny warunki, w których przesłuchano dopuszczonych świadków.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (jednomyślnie).
Art. 41: nowy proces lub wznowienie postępowania krajowego na wniosek skarżącego stanowi odpowiedni środek naprawienia naruszenia; stwierdzenie naruszenia stanowi samo w sobie wystarczające słuszne zadośćuczynienie w odniesieniu do szkody niemajątkowej.
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
Full & Egal Universal Law Academy