CASE OF MACATĖ v. LITHUANIA - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

BÜYÜK DAİRE

MACATĖ/LİTVANYA DAVASI

(Başvuru No. 61435/19)

KARAR

10. Madde • İfade özgürlüğü • Eşcinsel çiftleri konu alan çocuk masalları derlemesinin dağıtımının geçici olarak askıya alınması ve ardından kitaba on dört yaşından küçük çocuklar için sakıncalı olduğunu gösteren uyarı etiketleri yapıştırılması • Heteroseksüel ilişkiler yerine eşcinsel ilişkileri teşvik etmeyen ve heteroseksüel ilişkileri “aşağılamayan”, “küçük düşürmeyen” veya “değersizleştirmeyen” kitap • Çocukların, eşcinsel ilişkileri heteroseksüel ilişkilere eşdeğer olarak tasvir eden içeriğe erişimini sınırlama amacı sebebiyle, Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrası bakımından meşru bir amaç gütmeyen ihtilaf konusu tedbirler • Cinsel yönelime bakılmaksızın herkes için eşitlik ve karşılıklı saygı Sözleşmesi’nin tüm yapısının doğal niteliği • Çocukların, eşcinsel ilişkilere ilişkin içeriklere erişimlerinin yalnızca söz konusu cinsel yönelim nedeniyle sınırlanmasının, demokratik bir toplumun ayrılmaz bir parçası olan eşitlik, çoğulculuk ve hoşgörü kavramlarıyla bağdaşmaması

STRAZBURG

23 Ocak 2023

İşbu karar kesinleşmiştir. Bazı şekli düzeltmelere tabi tutulabilir.

İçindekiler

Giriş

Usul

Olay ve Olgular

I. Başvuranın kitabının yayımlanması

II. Kitap hakkında alınan tedbirler

III. Ulusal mahkemeler önünde görülen davalar

A. Birinci Dava

1. Tarafların İddiaları

a) Başvuran

b) Üniversite

c) Müdahil Taraflar

2. Ulusal Mahkemelerin Kararları

a) İlk Derece Mahkemesi ve İstinaf Mahkemesi

b) Yüksek Mahkeme

B. İkinci Dava

1. Vilnius Hukuk Mahkemesi Önünde Görülen Dava

a) Tarafların İddiaları

b) Vilnius Hukuk Mahkemesinin Kararı

2. Vilnius Bölge Mahkemesi Önünde Görülen Yargılama

a) Tarafların İddiaları

b) Vilnius Bölge Mahkemesinin Kararı

3. Yüksek Mahkeme Önünde Görülen Yargılama

İLGİLİ HUKUKİ ÇERÇEVE

I. İÇ HUKUK KURALLARI VE UYGULAMASI

A. Anayasa

B. Medeni Kanun

C. Bilim ve Eğitim Kanunu

D. Eşit Muamele Kanunu

E. Çocukların Kamuya Açık İçeriğin Sakıncalı Etkilerinden Korunmasına ilişkin Kanun (“Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun”)

1. Kanunun Yasama Geçmişi

a) 2006 Tarihli Değişiklik Önerisi

b) 2007 ve 2009 Yılları Arasında Sunulan Değişiklik Önerileri

c) 14 Temmuz 2009 Tarihinde Kabul Edilen Değişiklik

d) Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un 4. Maddesinin 2. Fıkrasının 16. Bendinin Güncel Halinin Kabul Edilmesine Yol Açan Değişiklik Önerisi ve Parlamento Tartışması

2. Hâlihazırda Yürürlükte Olan Hükümler

3. 2014 ve 2017 Yıllarında Önerilen Değişiklikler

F. İdari Suçlardan Sorumluluğa İlişkin Yasal Belgeler

G. Çocukların Gelişimi İçin Potansiyel Olarak Sakıncalı Olabilecek Kamusal İçeriklerin Etiketleme ve Dağıtım Yönetmeliği

H. Anayasa Mahkemesi İçtihatları

1. İfade Özgürlüğü Hakkında

2. Ayrımcılık Yasağı Hakkında

3. Anayasal Aile Kavramı Hakkında

İ. Fırsat Eşitliği Kamu Denetçiliği Kurumunun 2014 Yılı Raporu

J. Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un 4. Maddesinin 2. Fıkrasının 16. Bendine İlişkin Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumunun Kararları

II. Uluslararası belgeler

A. Avrupa Konseyi

1. Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM)

2. Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (Venedik Komisyonu)

3. Irkçılığa ve Hoşgörüsüzlüğe Karşı Avrupa Komisyonu (ECRI)

B. Avrupa Birliği

1. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı

2. Avrupa Birliği Adalet Divanı Önünde İhlal Davası

3. Avrupa Parlamentosu Kararları

4. Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı ve Eurobarometre’nin Anketleri

C. Birleşmiş Milletler

1. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme

2. Çocuk Hakları Sözleşmesi

3. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi

4. Cinsel Yönelim ve Cinsiyet Kimliği Konusunda Birleşmiş Milletler Bağımsız Uzmanı

III. KARŞILAŞTIRMALI HUKUK VE UYGULAMASI

A. Avrupa Konseyinin Üye Devletleri

B. Diğer Devletler

1. Amerika Birleşik Devletleri

2. Kanada

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I. ÖNCELİKLİ SORUN

II. ÖNEMLİ BİR ZARARIN BULUNMAMASI NEDENİYLE HÜKÜMET TARAFINDAN İLERİ SÜRÜLEN İTİRAZ HAKKINDA

A. Tarafların Görüşleri

1. Hükümet

2. Başvuran

B. Mahkemenin Değerlendirmesi

III. Sözleşme’nin 10. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası Hakkında

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

B. Esas Hakkında

1. Tarafların İddiaları

a) Başvuran

b) Hükümet

2. Müdahil Tarafların İddiaları

a) Uluslararası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Derneği Avrupa bölgesi (ILGA-EUROPE), ARTICLE 19 ve Profesör David Kaye

b) Háttér Társaság

3. Mahkemenin Değerlendirmesi

a) İhtilaf Konusu Tedbirlerin Davalı Devlete Atfedilebilirliği Hakkında

b) Bir Müdahalenin Varlığı Hakkında

c) Müdahalenin Yasallığı Hakkında

d) Meşru Bir Amacın Varlığı Hakkında

e) Sonuç

IV. SÖZLEŞME’NİN 10. MADDESİYLE BİRLİKTE 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

V. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

B. Masraf ve Giderler

1. Tarafların İddiaları

2. Mahkemenin Değerlendirmesi

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME,

HÂKİM KŪRIS’İN KATILDIĞI HÂKİMLER YUDKIVSKA, LUBARDA, GUERRA MARTINS VE ZÜND’UN ORTAK KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

Macatė/Litvanya davasında,

Başkan

Robert Spano,

Hâkimler

Jon Fridrik Kjølbro,

Síofra O’Leary,

Georges Ravarani,

Marko Bošnjak,

Ganna Yudkivska,

Egidijus Kūris,

Branko Lubarda,

Yonko Grozev,

Carlo Ranzoni,

Stéphanie Mourou-Vikström,

Tim Eicke,

Arnfinn Bårdsen,

Erik Wennerström,

Saadet Yüksel,

Ana Maria Guerra Martins,

Andreas Zünd,

ve Büyük Daire Yazı İşleri Müdürü Marialena Tsirli’nin katılımıyla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Büyük Daire halinde toplanarak,

23 Mart ve 28 Eylül 2022 tarihlerinde kapalı oturumla gerçekleştirilen müzakerelerin ardından,

Söz konusu tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

Giriş

Usul

Duruşmaya,

- Hükümet adına
Yetkili K. Bubnytė-Širmenė,,
Avukat N. Bruskina;

- Başvuran adına
Avukat R. Wintemute,
Avukat M. Dingilevskis katılmıştır.

Mahkeme, Bubnytė-Širmenė ve Wintemute’nin beyanlarını ve hâkimler tarafından sorulan sorulara verdikleri yanıtları dinlemiştir.

Olay ve Olgular

“Prens ve terzi şatoda konaklamışlar. Terzinin diğerlerinden biraz daha koyu tenli olduğunu kimse fark etmemiş. Ve hiç kimse iki genç adamın kraliyet bahçesinde yaptıkları yürüyüşler sırasında el ele tutuşup birbirlerine sevgi dolu bakışlar atmasına ses çıkarmamış. İşte bu krallık da böyleymiş: herkes bilirmiş ki kalp, istediğini ister ve sevdiğini severdi.

(...)

Herkes yerine oturur oturmaz, mabeyinci anonsunu yapmış:

‘Kralın büyük oğlu ve eşi!’ (...) ‘Kralımızın küçük oğlu ve eşi!’ (...) ‘Kralımızın en küçük oğlu ve eşi!’ (...)

Kralın üçüncü oğlu erkek bir terziyle birlikte içeri girmiş (...) [Davetliler], iki genç adamın el ele tutuştuğunu görünce daha da şaşırmışlar. Kraliçe bunu anlamış ve gülümsemiş.

‘İşte bu sebeple, gönül istediğini ister. Ve kalp konuştuğunda, onu dinlemek gerekir. Aksi takdirde, hayat huzursuz ve neşesiz olur.’

Davetliler ‘İşte hikmetli sözler’ diyerek onaylamış. ‘Böyle bilge hükümdarlara sahip olmaktan büyük onur duyuyoruz. Krallığınızın bu kadar huzurlu olmasına şaşmamalı’ diye eklemişler (...)

(...)

Kutlama bittiğinde misafirler evlerine gitmişler (...) ve bütün arkadaşlarına ve komşularına genç terzinin hayatının aşkını bulduğunu ve onun bir kralın oğlu olduğunu söylemişler. Ve bu büyük bir onurmuş zira bu kral çok bilge biriymiş (...) ”

“Ayakkabıcının kızı prensese sarılmış ve yeminin sözlerini tekrarlamış: ‘Ölüm bizi ayırana kadar hayatını benimle paylaşmayı şimdi kabul ediyor musun?’

Prenses hafiflemiş kalbiyle ‘Hayatımı seni severek geçireceğim.’ diye yanıt vermiş (...)

Ama ilk geceden sonra ayakkabıcının kızı solgun ve üzgün görünüyormuş. Bu pek şaşırtıcı değilmiş çünkü mutlu prenses, ayakkabıcının kızının kucağında uykuya daldığı anda, bir bülbül pencereye gelmiş, ardından çalıların arasına konmuş ve şarkı söylemeye başlamış. Ayakkabıcının kızı, erkek kardeşlerini düşünerek sabaha kadar bu üzücü melodiyi dinlemiş. Ertesi gece, tekrar iki bülbül gelmiş ve ayakkabıcının kızının uyumasını engellemiş.  Ayakkabıcının kızı prensese hiçbir şey söylemek istememiş. Sadece üzgün bir şekilde başını sallamış.

Bu olaylar on bir gece boyunca tekrarlanmış. Her gece başka bir bülbül şarkıcılara katılmış. Prenses onların gelişini beklememiş: Her zaman güneş batar batmaz derin bir uykuya dalmış. Ayakkabıcının kızının, kucağından sıyrılıp bülbüllerin şarkısını dinlemek için pencereye gittiğini fark etmemiş. Ancak sabahları ayakkabıcının kızı halen üzgünmüş.

(...)

[Prenses ve ayakkabıcının kızı] gül bahçesinde karşılaşınca bir çalının arkasına saklanıp birbirlerine sarılmışlar. Birbirlerini o kadar özlemişler ki (...)

Sonra birden güllerin arasından kral çıkmış ve karşılarına dikilmiş.

‘Neler görüyorum böyle?’ diye bağırmış. ‘Bahçıvanım ve aşçımı öpüyor! Bu ülkenin yasalarını çiğnediniz. Burada sevmek yasaktır. İnsanın sadece soyunu devam ettirmek için aile kurduğu ve servetini aktarmak için mirasçılara sahip olduğu açık değil mi? Bu suçtan dolayı halk meydanında yakılacaksınız ki, cezanız herkese ibret olsun (...)’ ”

“Kamuya açık içeriğin çocuklar üzerindeki etkilerini değerlendirmekten sorumlu Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumu uzmanları, Kehribar Kalp (Cœur d’ambre) kitabında yayınlanan içeriği (masalları) incelemiş ve [Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un] 4. maddesinin 2. fıkrasının 16. bendi anlamında Üç Prens Bilgelik Arayışında [ve] Prenses, Ayakkabıcının Kızı ve On İki Erkek Kardeş masallarında yer alan unsurların, çocuklar için sakıncalı etkileri olan içerik kategorisine girdiği (bu unsurların, Litvanya Cumhuriyeti Anayasası ve Medeni Kanun’da belirtilenden farklı bir evlilik anlayışını ve bir aile kuruluşunu teşvik ettikleri) sonucuna varmışlardır.

Eşcinsel çiftlerin aile kurabileceklerini düşünmekten ibaret olan bu iki masaldan ortaya çıkan tutum, Litvanya Cumhuriyeti Anayasası ile bağdaşmamaktadır. Litvanya Cumhuriyeti Anayasası, evliliğin, bir erkek ve bir kadının özgür ve karşılıklı rızasıyla yapılabileceğini (38. madde) ve Litvanya Medeni Kanunu ise evliliğin yalnızca farklı cinsiyetten bir kişiyle yapılabileceğini (madde 3.12) belirtmektedir.

Kanun’a göre, “teşvik edici içeriğin”, çocukları, belirli eylemleri gerçekleştirmeye veya belirli alışkanlıkları, tutumları, tercihleri ​​veya davranışları benimsemeye veya değiştirmeye yönlendiren bir içerik anlamına geldiğinin kaydedilmesi gerekmektedir (Kanun’un 2. maddesinin 5. fıkrası). Bu masallarda yer alan unsurlar, yalnızca içeriklerinden dolayı değil, aynı zamanda ifade ediliş biçimlerinden dolayı da (bir masal, fantastik görüntüler aracılığıyla gerçeği yansıtır; masum görünen içeriği ve çekici biçimi, çocukların anlayacağı şekilde bir mesaj iletir), bir amaca yöneliktir: Özellikle tutumları ve/veya davranışları değiştirmeyi amaçlamaktadırlar.

Uzmanlar, okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda olgunluğa geçişin daha kademeli yaşandığını vurgulamaktadırlar. Çocukların büyülü ve simgesel düşünme dünyasında yaşadıkları, hayal güçlerinin verimli olduğu, etik ve ahlaki değerlerin temellerini keşfetmeye başladıkları, kendi cinsel kimliğini keşfettikleri ve farkına vardıkları ve kız ve erkek çocuklar arasındaki farkları kavramaya ve anlamaya başladıkları bir çağda, eşcinsel çift ilişkisini normal ve apaçık gösteren masallar, onların kırılgan ve gelişmekte olan dünya görüşlerine zarar verir ve aşırı derecede istilacı, yönlendirici ve manipülatif niteliktedir.

Sunulan argümanlar ışığında uzmanlar, Kanun’un 4. maddesinin 2. fıkrasının 16. bendinde belirtilen kritere uygun olarak, kitapta yer alan içeriğin on dört yaşından küçük çocuklar için sakıncalı bir etkiye sahip olduğu görüşündedir (...)

Teftiş Kurumu, uzmanların görüşüne göre, Kehribar Kalp kitabının içeriği gibi çocuklar üzerinde sakıncalı etkisi olan içeriklerin yayınlanmasının yasak olmadığını, ancak on dört yaşından küçük çocukların menfaatlerinin korunması amacıyla kısıtlanması gerektiğini kaydetmektedir. Başka bir deyişle, bu kitap, çocukların erişebileceği yerlerde dağıtılıyorsa, görünümünün onların gelişimine zarar vermeyecek şekilde üzerinin toz geçirmez bir kılıf veya ambalajla kaplanması ve üzerinde “On dört yaşından küçük kişiler için sakıncalı etkisi olabilecek içerik” veya “N-14” ibaresi yazan ve açıkça görülebilen bir uyarı etiketi ile işaretlenmesi gerekmektedir.”

a)             Başvuran

b)             Üniversite

c)             Müdahil Taraflar

a)             İlk Derece Mahkemesi ve İstinaf Mahkemesi

b)             Yüksek Mahkeme

“36.  (...) Davanın esasını inceleyen [m]ahkemeler, tarafların bir yayın sözleşmesiyle bağlı olmadığını tespit etmişlerdir, ancak uygulamada [başvuranın] kitabının dağıtımını Üniversitenin yaptığı gerçeğini dikkate almayarak hata yapmışlardır (...)

37.  Ayrıca, davanın esasını inceleyen mahkemeler, [başvuranın], kitabının dağıtımının askıya alınmasının cinsel yönelimiyle ilgili ayrımcı mülahazalara dayandığına dair iddiasını reddederken, [Üniversitenin] kitabı dağıtmama hakkına sahip olduğuna karar vermekle yetinmiş ve dolayısıyla ayrımcılık yapıldığı sonucuna varmak için hiçbir neden bulunmadığını tespit etmişlerdir. Davanın esasını inceleyen mahkemeler, hiçbir şekilde, [başvuranın] maruz kaldığını iddia ettiği ayrımcılığın yapıldığı koşulları incelememişler ve bu ayrımcılığın ispat yükünü [başvurana] yükleyerek (...) durumu uygunsuz şekilde tersine çevirmişlerdir. [Başvuran] Üniversitenin, kitabın içeriğinin, aynı cinsiyetten kişilerin bir aile kurabilecekleri izlenimini vermesi nedeniyle çocuklar için zararlı bir etkiye sahip olduğuna dair Kültür Bakanlığı’nın 24 Nisan 2014 tarihli yazısı ve Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumunun 8 Nisan 2014 tarihli yazısı (...) sebebiyle, kitabının dağıtımını durdurarak kendisine karşı ayrımcılık yaptığını iddia etmiştir.

38.  Bu bağlamda, eşcinselliğe ilişkin içeriğin yayımlanması bağlamında çocukların menfaatinin korunmasına ilişkin AİHM içtihatları dikkate alınmalıdır (...) Bu içtihatlardan, AİHM’den demokratik bir toplumda ifade özgürlüğünü (Sözleşme’nin 10. maddesi) kısıtlamanın gerekliliğini değerlendirmesi istendiğinde, AİHM’in incelemesini eserin ve yayının içeriği, belirli özellikleri (özellikle metin ve resimleri) ve çocuklar, toplum ve ahlak üzerindeki etkileri (genel olarak değil, bu unsurların her birinin ayrıntılı bir incelemesini yaparak) ile birlikte özel etiketleme veya paketleme gibi önlemlerin kullanılması ihtiyacı dâhil olmak üzere, getirilen kısıtlamaların kapsamı ve bunların nesnel gerekliliği üzerinde yaptığı anlaşılmaktadır (örneğin bk. Handyside/Birleşik Krallık, 7 Aralık 1976, A Serisi no. 24, Vejdeland ve diğerleri/İsveç, no. 1813/07, 9 Şubat 2012 ve Kaos GL/Türkiye, no. 4982/07, 22 Kasım 2016).

39.  AİHM ayrıca birçok defa, cinsel yönelime dayandırılan ayrımcılığın da, ırka dayalı veya etnik ayrımcılık kadar ciddi bir mesele olduğunu belirtmiştir. AİHM Sözleşme’nin 14. maddesine (ayrımcılık yasağı) ilişkin genel ilkeleri yorumlarken, 14. maddenin uygulanmasını tetiklemek için, davanın gündeme getirdiği mesele için benzer (karşılaştırılabilir) durumlara yerleştirilmiş kişiler arasında bir muamele farklılığı bulunması gerektiğini belirtmektedir. Bu eşitsizlik/muamele farklılığı, eğer nesnel ve makul bir gerekçeye dayandırılmamışsa, yani meşru bir amaç gütmüyorsa veya kullanılan araçlar ile izlenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi yoksa ayrımcılıktır. Sözleşmeci Devletler, benzer durumlar arasındaki farklılıkların eşit olmayan muameleyi haklı gösterip göstermediğini ve ne ölçüde haklı kıldığını belirleme konusunda belirli bir takdir yetkisine sahiptir (diğer atıflar arasında bk. Schalk ve Kopf/Avusturya, no. 30141/04, § 96, AİHM 2010, Vallianatos ve diğerleri/Yunanistan [BD], no. 29381/09 ve 32684/09, § 76, AİHM 2013 ve Burden/Birleşik Krallık [BD], no. 13378/05, § 60, AİHM 2008).

40.  AİHM, cinsiyete dayalı farklılıklar gibi, cinsel yönelime dayalı farklılıkların da “özellikle güçlü ve inandırıcı nedenlerle” gerekçelendirilmesi gerektiğini defalarca belirtmiştir (Smith ve Grady/Birleşik Krallık, no. 33985/96 ve 33986/96, § 90, AİHM 1999-VI ve L. ve V./Avusturya, no. 39392/98 ve 39829/98, § 45, AİHM 2003-I, Vallianatos ve diğerleri kararındaki atıflar, § 77). Cinsiyete veya cinsel yönelime dayalı muamele farklılıkları söz konusu olduğunda, Devletlerin takdir yetkisi daha kısıtlıdır. Yalnızca cinsel yönelime ilişkin mülahazalara dayalı muamele farklılıkları, Sözleşme bakımından kabul edilemez (E.B./Fransa [BD], no. 43546/02, §§ 93 ve 96, 22 Ocak 2008, Vallianatos ve diğerleri, § 77).

41.  Somut olayda İstinaf Mahkemesi, ihtilaf konusu kitabın çocuklar üzerinde sakıncalı bir etkisi olduğu sonucuna varırken, Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumunun 8 Nisan 2014 tarihli yazısına dayanmış ve bu yazının bağlayıcı olduğu kanaatine varmıştır, ancak [Teftiş Kurumunun] kitabın reşit olmayanlar üzerindeki etkilerine ilişkin olarak vardığı sonuçların bağımsız bir değerlendirmesini yapmamış ve eserin içeriği, çocuklar üzerindeki etkileri ile getirilen kısıtlamanın orantılı olup olmadığını incelememiş veya değerlendirmemiştir. Bu değerlendirmeler, Sözleşme’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesi bakımından önemlidir. Yüksek Mahkeme heyeti, Vilnius Bölge İdare Mahkemesinin (...) 24 Temmuz 2014 tarihli kararında, Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumunun yazısının, sadece tavsiye niteliğinde olduğunu ve [Üniversite] açısından bağlayıcı olmadığına karar verdiğini kaydetmektedir. Bu yazı, davayı inceleyen mahkemeyi de bağlamaz, ancak diğer delil unsurlarıyla birlikte incelenmesi gereken delil unsuru niteliğinde bir belge teşkil etmektedir.

42.  İstinaf Mahkemesi tarafından yapılan muhakeme hukukuna ilişkin bu ihlaller, mevcut davada yasa dışı bir kararın kabul edilmesine katkıda bulunmuştur (Hukuk Muhakemesi Kanunu’nun 346. maddesinin 2. fıkrasının 1. bendi). Sonuç olarak, Vilnius Bölge Mahkemesi tarafından 2 Mart 2016 tarihinde (...) verilen karar iptal edilmelidir (...)”

a)             Tarafların İddiaları

b)             Vilnius Hukuk Mahkemesinin Kararı

“Mahkeme, Litvanya Cumhuriyeti Anayasası’nın 38. maddesinin 3. fıkrasına göre, evliliğin bir erkek ve bir kadının özgür ve karşılıklı rızasıyla gerçekleştiğini ve Medeni Kanun’un 3.7. maddesinin 1. fıkrasında evliliğin, bir aile kurmak amacıyla kanun önünde birleşmeyi kabul eden bir erkek ve bir kadının isteğiyle oluştuğunu belirtildiğini tespit etmiştir (...) Bu hükümlerden, Litvanya Cumhuriyeti’nde ailenin, farklı cinsiyetten kişilerin gönüllü birliği olarak tanımlandığı ve toplumun çoğunluğunun aile kavramını bu şekilde kavradığı anlaşılmaktadır. Okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklarda olgunluğa geçişin daha kademeli yaşandığını vurgulayan uzmanların görüşüne ancak katılmak mümkündür. Davanın incelenmesi sırasında [başvuran], Kehribar Kalp adlı kitabının dokuz ila on yaşlarındaki çocuklara yönelik olduğunu belirtmiştir. Mahkeme, bu yaşın çocukların nispeten olgunlaşmamış olmalarının beklenebileceği bir yaş olduğunu ve bilinçsiz de olsa karşı cinsin özelliklerine ilgi duymaya başladıklarını gözlemlemektedir. Eğer bir çocuk aynı cinsiyetten insanların birbirlerine aşık olabileceğini öğrenirse [veya şu gibi pasajlara maruz kalırsa] “(...) kalp, istediğini ister ve sevdiğini severdi (...)”, “(...) [K]ralımızın en küçük oğlu ve eşi (...)”, “(...) [K]ralın üçüncü oğlu erkek bir terziyle birlikte içeri girmiş (...)”, “(...)misafirler (...) ve bütün arkadaşlarına ve komşularına genç terzinin hayatının aşkını bulduğunu ve onun bir kralın oğlu olduğunu [söylemişler]. Ve bu büyük bir onurmuş zira bu kral çok bilge biriymiş (... ”, “Prenses hafiflemiş kalbiyle ‘Hayatımı seni severek geçireceğim.’ diye yanıt vermiş (...) ”, “(...) Ama ilk geceden sonra ayakkabıcının kızı solgun ve üzgün görünüyormuş. Bu pek şaşırtıcı değilmiş çünkü mutlu prenses, ayakkabıcının kızının kucağında uykuya daldığı anda (...) ”, “(...) [prenses], ayakkabıcının kızının, kucağından sıyrılıp (...) gittiğini fark etmemiş (...)”, “Gözbebeğimin kayıp kardeşlerini bulması için her şeyi yapacağım! ” diye haykırdı prenses (...)”, [veya hatta] “(...) [Prenses ve ayakkabıcının kızı] gül bahçesinde karşılaşınca bir çalının arkasına saklanıp birbirlerine sarılmışlar. Birbirlerini o kadar özlemişler ki (...)”, bunun kişiliğinin oluşumunu (özellikle cinselliğini) etkileme riskini taşıdığını düşünebiliriz. [Başvuran], bu tür içeriklerin çocuklara [ancak] belirli bir yaşa geldiklerinde, bu durumda on dört yaşına geldiklerinde gösterilmesini önlemek için ikna edici herhangi bir iddia sunmamıştır. Bu yaş sınırı görünüşe göre [matyt] profesyoneller tarafından objektif kriterler temelinde belirlenmektedir ve film gibi diğer görsel belgelere de bir yaş sınırlaması uyarısı eşlik edebilir (“N-7”, “N-14”).”

“Mahkeme, ihtilaf konusu kısıtlamanın yeterince gerekçeli olduğuna karar vermiş ve Üniversitenin [başvurana] karşı bir ayrımcılık yapma niyetinde olmadığı ve (...) bu kısıtlamayı çocukların menfaatini korumak amacıyla bir kamu otoritesinin görüşüne dayanarak dayattığı sonucuna varmıştır (...). Mahkeme, Kehribar Kalp kitabının kısmen Devlet bütçesinden finanse edildiğini ve Kültür Bakanlığı ile imzaladığı bir sözleşmeye bağlı olan [Üniversitenin], yetkili makamların kitabın içeriğinin on dört yaşın altındaki küçükler için sakıncalı olduğu yönündeki görüşlerine rağmen, yalnızca [başvuranın] kendisinin bir ayrımcılık mağduru olduğu kanaatine vardığı gerekçesiyle, kendi masrafları ile kitabı belirli bir şekilde dağıtma yükümlülüğünü dayatmayacağını vurgulamıştır.

(...)

Yukarıda belirtilenler ışığında Mahkeme, (...) Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumu tarafından kitap hakkında yapılan değerlendirmeye uygun olarak, on dört yaşın altındaki çocuklara okunmaması gerektiğine dair bir uyarı ekledikten sonra Kehribar Kalp kitabının dağıtımına devam ederek, Üniversitenin yetkili kamu makamının tavsiyesine uyduğu ve ilgilinin cinsel yönelimi gerekçesiyle [başvurana] karşı olumsuz bir tutum sergilediği sonucuna varılmasına imkân verecek herhangi bir unsurun bulunmadığı sonucuna varmıştır. Davanın, Üniversite (veya temsilcisi) tarafından [başvuranın] kişiliği ile ilgili gösterildiği iddia edilen ve ayrımcılık olarak yorumlanabilecek kınama ile değil, kitapla, yani içeriğiyle ve on dört yaşın altındaki gençler üzerindeki potansiyel etkileriyle ilgili olduğu vurgulanmalıdır (Eşit Muamele Kanunu’nun 2. maddesinin 1. fıkrası). ”

a)             Tarafların İddiaları

b)             Vilnius Bölge Mahkemesinin Kararı

“45. [Başvuran], kitabının dağıtımının, kendisine göre cinsel yönelime dayalı bir ayrımcılık teşkil eden gerekçelerle askıya alındığını ileri sürmektedir. Ancak, [Üniversite] temsilcisinin [Litvanya İnsan Hakları Merkezinin İnternet sitesinde yayımlanan makalede] gazeteci tarafından sorulan sorulara verdiği yanıtlar, [Üniversitenin] bir değer sorunu oluşturduğunu değerlendirdiği unsurun kitabın eşcinsel ilişkileri tasvir etmesi değil, daha ziyade ortak yaşamın uygunsuz bir biçimde temsil edilmesi olduğunu göstermektedir. [Üniversite] Prenses, Ayakkabıcının Kızı ve On İki Erkek Kardeş) hikâyesini prenses ve ayakkabıcının kızının cinsel yönelimleri nedeniyle değil, eşcinsel ilişkileri teşvik etme etkisi olan cinsel arzuya yaptığı vurgu nedeniyle sakıncalı bulduğu kanaatine varmıştır (...)

46.  Karar heyeti, kitabın dağıtımının askıya alınmasını takip eden dönem boyunca, [Üniversite] temsilcilerinin [başvuranla] son derece işbirliği içinde olduklarını ve başvurana karşı herhangi bir ayrımcı tutum sergilemediklerini kaydeder (...) [Başvuran], memnuniyetsizliğini ancak [Üniversitenin] kitabı “N-14” olarak etiketleyerek dağıtmaya devam etmeyi teklif etmesi üzerine dile getirmiştir.

(...)

50.  Kitabın yayıncısının, faaliyetleri eğitim ilkelerinden doğan son derece yüksek etik normlara tabi olan eski Litvanya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi olduğunu da belirtmek gerekir. Bu koşullar altında, durumun açıklığa kavuşturulması beklenirken kitabın dağıtımının askıya alınması, makul yorum ilkesine (Medeni Kanun’un 1.5. maddesi) uygundu ve ayrımcı bir bağlamda gerçekleşmiyordu. Devlet bütçesinden finansman sağlayan tüzel kişilik olan Litvanya Cumhuriyeti Kültür Bakanlığından kitabın dağıtımına yönelik kısıtlama [talimatını veren] bir yazı aldıktan sonra (...) [Üniversitenin] kitabın dağıtımını askıya alması, iyi yönetim ilkesine tamamen uygundur.

51. [Üniversitenin] tutumu ile sonuçları – kitabın dağıtımının askıya alınması – (Medeni Kanun’un 6.246 ila 6.249. maddeleri) arasında ayrımcı bir nedensellik bağı bulunmaması nedeniyle, [başvuranın] kitabının dağıtımının askıya alınmasının ayrımcı olduğu iddia edilen niteliğine ilişkin şikâyeti reddedilmelidir (...) “

“57.  Davanın incelenmesi sırasında, [başvuran] Kehribar Kalp adlı kitabının dokuz ila on yaş arası çocuklara yönelik olduğunu belirtmiştir. [Başvuran], [kitabının son sözünde], masalların eğitici ve öğretici bir işlevi olduğunu ve geleneksel masallardaki motiflerin yorumlanmasının, [çocuklara] farklı görünümlerin ve yaşam biçimlerinin kabulünü öğretebilecek yeni modeller yaratabileceğini açıklamaktadır (...)

58.  Geleneksel Litvanya halk masallarının bir derlemesi olan Sigutė’yi inceledikten sonra, karar heyeti, örneğin Douze frères changés en corbeaux noirs (Kara Kargaya Dönüşen On İki Kardeş) masalında, Prenses, Ayakkabıcının Kızı ve On İki Erkek Kardeş masalının aksine, bir düğün gecesi, kucaklaşma veya diğer ayrıntılı cinsel aşk sahnelerinden bahsedilmediğini gözlemler. Söz konusu masalda yer alan ifadeler aşağıdaki gibidir: “Prenses hafiflemiş kalbiyle ‘Hayatımı seni [ayakkabıcının kızını] severek geçireceğim’, diye yanıt vermiş (...)”, “(...) ilk geceden sonra ayakkabıcının kızı solgun ve üzgün görünüyormuş. Bu pek şaşırtıcı değilmiş çünkü mutlu prenses, ayakkabıcının kızının kucağında uykuya daldığı anda (...)”, “(...) [prenses], ayakkabıcının kızının kucağından sıyrılıp (...) gittiğini fark etmemiş (...)” (...)

59.  (...) Geleneksel bir masalı yorumlamak için, on iki sayısının Katolik kültüründe kutsal bir sembol olduğunun göz önünde bulundurulması gerekir. Dolayısıyla, yorumlanmak üzere seçilen masal ve bunun sunulduğu biçimin, (...) diğer değerlerin korunmasını gerekli kılmaması gerekir.

60.  Benzer şekilde hem uzmanlar hem de mahkeme tarafından bahsedilen Üç Prens Bilgelik Arayışında masalı, yeni bir modeli betimlemeyi değil, bu model üzerinde bir değer yargısında bulunmayı ve türle ilgili belirli bir tutum uyandırmayı amaçlar: “(...) misafirler (...) ve bütün arkadaşlarına ve komşularına genç terzinin hayatının aşkını bulduğunu ve onun bir kralın oğlu olduğunu [söylemişler]. Ve bu büyük bir onurmuş zira bu kral çok bilge biriymiş (...)” (...) Dolayısıyla, [başvuranın] kendi değerlerinden farklı değerlere sahip olan toplum üyelerine karşı ayrımcı bir yaklaşım izleyip izlemediği sorusu ortaya çıkmaktadır.

(...)

63.  Somut olayda, ilk derece mahkemesi, [başvuranın] bu tür içeriğin [yalnızca] belirli bir yaşa, mevcut davada on dört yaşına ulaşmış küçüklere gösterilmesine karşı çıkacak ikna edici iddialar sunmadığı sonucuna varmıştır ve kendisi bu nedenle, Kehribar Kalp kitabının örneklerine “on dört yaşından küçük kişiler için sakıncalı etkisi olabilecek içerik” ibaresini içeren bir uyarı etiketi yapıştırılmasının, ilgilinin haklarına yönelik orantılı bir kısıtlama teşkil ettiğine karar vermiştir. Karar heyeti, çocuklarının birincil sosyalleşmesinden ebeveynler sorumlu olduğundan ve bu bağlamda bir kitap satın almadan önce içeriğini değerlendirmeleri ve bu amaçla yeterli bilgiye sahip olmaları (Anayasanın 26. maddesinin 3. fıkrası) nedeniyle bu sonuca katılmaktadır. Somut olarak, Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumundan gelen yazıda yer alan bilgiler, kitap hakkında [başvurana] karşı ayrımcı olarak değerlendirilemeyecek bir görüş rolü oynamıştır. Kitabın dağıtımı yasaklanmamış, daha önce dağıtılan Kehribar Kalp adlı kitabının örnekleri kütüphanelerden geri çekilmemiş [ve] daha önce satılmış olan kitapların toplatılması için herhangi bir işlem yapılmamıştır. Kitaba bir uyarı etiketi konulması kararı, aynı zamanda anayasal bir değer olan (Anayasanın 38 ve 39. maddeleri) çocukların menfaatini korumak amacıyla orantılı bir tedbir teşkil eder.

64.  Masal edebi bir türdür. Genellikle doğaüstü karakterler, büyülü nesneler, hayali yerler vb. sahneleri içeren bir olay örgüsü etrafında döner (...) Dolayısıyla bu tür eserlerin doğrudan yaşamın cinsel yönünü temsil eden unsurlara dayanmaması gerekir. Böylelikle, Kehribar Kalp adlı kitabın örnekleri üzerinde yer alan “on dört yaşından küçük kişiler için sakıncalı etkisi olabilecek içerik” ibaresini içeren bir uyarı etiketinin yapıştırılması, bu kitabın eşcinsel bir yaşam tarzını sahnelediği gerçeğine değil, dokuz ila on yaşlarındaki çocuklar için fazla açık olduğu gerçeğine dayanmaktadır.”

İLGİLİ HUKUKİ ÇERÇEVE

Madde 25

“Herkesin kendi inancına sahip olma ve bunları özgürce ifade etme hakkı vardır.

Hiç kimsenin bilgi veya fikir araması, alması veya vermesi engellenemez.

İnançları ifade etme ve bilgi alma ve verme özgürlüğü, kanunla ve insan sağlığının, onurunun veya haysiyetinin, özel hayatın, ahlakın veya anayasal düzenin korunması için gerekli olan haller dışında kısıtlanamaz.

İnançları ifade etme ve bilgi verme özgürlüğü, ulusal, ırksal, dini veya sosyal aidiyet temelinde nefrete teşvik, şiddete veya ayrımcılığa teşvik, hakaret ve yanlış bilgilendirme gibi ceza gerektiren suçları teşkil eden fiillerle bağdaşmaz.

(...)”

Madde 29

“Her birey, kanun, mahkemeler, Devletin diğer kurumları ve temsilcileri önünde eşittir.

İnsan hakları hiçbir şekilde kısıtlanamaz; hiç kimseye, ne olursa olsun, cinsiyeti, ırkı, milliyeti, dili, kökeni, sosyal statüsü, inançları, kanaatleri veya düşünceleri nedeniyle herhangi bir ayrıcalık tanınamaz.”

Madde 38

“Aile, toplumun ve Devletin temel taşıdır.

Aile, annelik, babalık ve çocukluk Devletin koruma ve bakımına tabidir.

Evlilik, bir erkek ve bir kadının özgür ve karşılıklı rızasıyla kurulur.

(...)

Ebeveynler, çocuklarını dürüst ve iyi vatandaşlar olarak yetiştirme ve reşit olana kadar onların ihtiyaçlarını karşılama hakkına ve görevine sahiptir.

(...)”

Madde 40

“(...)

Yükseköğretim kurumları özerktir.

Devlet, eğitim ve öğretim kurumlarının faaliyetlerini denetler.”

a)             2006 Tarihli Değişiklik Önerisi

b)             2007 ve 2009 Yılları Arasında Sunulan Değişiklik Önerileri

c)             14 Temmuz 2009 Tarihinde Kabul Edilen Değişiklik

d)             Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un 4. Maddesinin 2. Fıkrasının 16. Bendinin Güncel Halinin Kabul Edilmesine Yol Açan Değişiklik Önerisi ve Parlamento Tartışması

“V.S.: “(...) Bu değişiklik önerisine ilişkin tartışma çok daha geniş kapsamlı bir sorunu ortaya çıkarmıştır. Burada ve başka yerlerde, sözde kriterlerin belirsizliği veya iyi tanımlanmamış olması nedeniyle yapılan çeşitli eleştirilerin esasında, taslakta yer alan kriterlerden özellikle bir tanesinden kaynaklandığını hepimiz anladık; bu kriter geleneksel olmayan cinsel ilişkilerdir. Bu nedenle bu tartışma esasen şu anda Avrupa’da devam etmekte olan değerler ve ideolojiler çatışmasını, Avrupa geleneğini geliştirmek için [bazıları tarafından gösterilen] çabaları yansıtıyor (...) Mevcut öneri (...) insanların temel hak ve özgürlüklerini ihlal etmeyen ancak geleneklerimizi ve kabul görmüş değerlerimizi de baskı altına almayan bir hukuk kuralı sunmayı amaçlar (...)”

B.V.: “Değerli meslektaşlarım, doğrusunu söylemek gerekirse bazı büyükelçilerin Litvanya’yı AB’den ihraç etmekle tehdit ettiği eşcinsel, biseksüel ve çok eşli ilişkilerle ilgili bu skandal hükmün geri çekilmesi için [Parlamento Eğitim, Bilim ve Kültür Komisyonunu] tebrik etmek isterim. Ve nitekim bu kadar rezillik yeter (...) Özellikle evlilik kavramı ve aile kurma ile ilgili olarak, bazı noktalar beni hala şaşırtıyor. Bana öyle geliyor ki bu, kısmi bir sansür oluşturuyor. Hıristiyan Demokratlara çağrıda bulunuyorum. Sizin gözünüzde mükemmel olsun ya da olmasın, Tanrı’nın yarattığı her şeyi sevmelisiniz. Ve bırakın herkes kendi hayatını istediği gibi sürdürsün - değerlerinizi insanlara dayatmayın (...)

P.G.: “Hepimizin bildiği gibi bu kanunun, Parlamentomuzun bazı ahlaki tutumlarını, aileye ve çocukların eğitimine yönelik bir görüşü yansıttığına kesinlikle inanıyorum (...) Kötüye giden Avrupa, çocuklar için sakıncalı cinsellik eğitiminden korunmaması için ölümüne bir mücadele sürdürüyor; temel insani değerlerden söz eden ve bunları desteklemesi gereken aynı kötüye giden Avrupa, sapkın kişilerin yaşam biçimlerini özgürce teşvik edebilmeleri ve yeni öğrenciler kazandırabilmeleri için gençleri ve çocukları istismar etmek istiyor (...) Üst düzey yetkililerimizle konuştuğumuzda, (...) AB devletlerinin başkanları ve büyükelçilerinden [etkilendiklerini], kabul ettiğimiz bu kanunun Avrupa Parlamentosuna kadar olağanüstü bir etkisi olduğunu duyduğumuzda ve haberlerde Birleşik Krallık Başbakanı Gordon Brown’ın eşcinsel evliliğin Avrupa çapında yasallaştırılması için her şeyi yapacağını söylediğini gördüğümüzde (...) ve gençlerimizin tüm bunları duyarak büyüdüğünü düşünsenize! Bu taslağı okurken, Parlamentomuzun kötüye giden Avrupa’nın politikacılarının baskısına boyun eğdiğini kabul etmek zorunda kaldığımıza kesinlikle inanıyorum. [Seimas] olayları gerçek adlarıyla anmaktan, günümüzün en büyük tehditlerinden biri olan – eşcinselliğin ve biseksüelliğin kanunda yer almasından korkuyor. Bu kavramlar, şüphesiz, politikacılarımızı etkileyenleri bir nebze olsun yatıştırmak için metinden çıkarılmıştır. Seimas’ın daha dayanıklı olacağını ve kötüye giden Avrupa’nın politikacılarının tüm bu saldırıları görmezden gelerek güçlü bir kanun çıkaracağını umuyordum.”

G.S.: “(...) [Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un] değişiklik önerisi hakkında bu yeni tartışma çerçevesinde, esasen üç olasılığımız var. Bunlardan ilki yeni önerinin reddedilmesidir ki bu durumda Seimas’ın oylarının büyük çoğunluğu ile kabul edilen önceki değişiklik yürürlüğe girecektir. Bu olasılığı tercih edersek, yeni bir cumhurbaşkanlığı vetosu riskiyle karşılaşmayız (...) ve AB’den herhangi bir yaptırım riskiyle de karşılaşmayız çünkü hukuki açıdan Seimas ancak AB Adalet Divanının bu yönde bir karar alması halinde kanunu değiştirmesi gerekecektir. Ve eğer birilerinin, Strazburg’da bulunan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine çocuklara eşcinselliği teşvik etme hakkına sahip olmadıklarını şikâyet ederek ve bunun bir ayrımcılık olduğunu iddia ederek bir başvuruda bulunacak olsalardı, bu kişilerin Litvanya’ya karşı bu türden bir davayı kazanma şansı çok düşük olurdu (...)

İkinci olasılık ise bu öneriye bazı şekli değişiklikler yaparak kabul edilmesine, ancak eşcinsel, biseksüel veya çok eşli ilişkileri teşvik eden içeriklerin kısıtlanmasına ilişkin ifadeyi değiştirmeden bu şekilde bırakılmasına dayanmaktadır. Bu çözümün muhalifleri bunun mümkün olmadığını – Cumhurbaşkanının bunu veto edeceğini ve Seimas’ın bu vetoyu geçersiz kılamayacağını ileri sürerler (...) Muhalifler Avrupa’da anlaşılamayacağımızı, zira farklı örgütlerin (...) ayrımcılık ve homofobi hakkında tekrar bağırmaya başlayacağını ve bunun da Litvanya’nın imajına zarar vereceğini iddia ediyorlar. Litvanya’nın eşcinsel çocuklara karşı haklarını hiçe sayarak ayrımcılık yapmaya çalıştığını bildiren örgütlerin, bir zamanlar ciddi ve saygın olsalar bile, kamusal bir değerlendirmeye tabi tutulmaları gerektiğini düşünüyorum. Öte yandan, eşcinsel kişilerin iddia edilen haklarını savunmak ve bu tutum, çocuklara bir norm olarak sunulduğunda bile davranışlarını herhangi bir sınır olmaksızın kabul etmek yerine, çocukların ve ebeveynlerinin gerçek haklarını savunabilecek bir şekilde Litvanya’nın konumunu AB’ye uygun bir şekilde açıklamak ve hatta diğer AB ülkelerinin gençliklerini eşcinsel propagandaya karşı savunmada kendilerini daha iyi konumlandırmalarına yardımcı olmak için bir dizi olanağa sahibiz.

Çocuklara aşılamak için en uygun etik normlardan, değerlerden ve tutumdan bahsettiğimi hatırlatmak isterim. Ne kanun ne de hükmün kendi ifadesi özellikle bir grubu [küçük düşürücü olarak yorumlanamaz] ve şahsi (ad hominem) olarak kabul edilen bir kişi hakkında hoşgörüsüzlüğü ortaya koymaz, ancak sadece çocukların cinsel ve ahlaki gelişimlerini henüz tamamlamadıkları göz önüne alındığında, çocuklara teşvik edilecek bir husus olarak sunulması halinde belirli bir davranışa tolerans göstermeyi sorumlu bir şekilde reddetmeyi ortaya koyar.

Önerilen değişikliklerden bazılarının, çocukların Anayasa’da yer alandan farklı bir evlilik ve aile anlayışı sunan veya cinsel ilişkileri teşvik eden içeriklere erişiminin kısıtlanmasına ilişkin hükmü oluşturacak bu incitici ifadenin yerini alması gerekiyor. Bazıları bunun eşcinsel kişileri hedef almakla suçlanmaktan kaçınmamıza imkân vereceğini iddia ediyorlar (...) Ne yazık ki, gey veya lezbiyen yaşam tarzını ve sözde yeni kimlikleri teşvik etmek için kullanılan yöntemler hakkında bilgi sahibi olan herhangi bir Seimas üyesi, bunun eşcinsel ortaklıklar için veya cinsel ilişkilere yönelik doğrudan propagandayı durdurmak için açıkça yetersiz kalacağını açıkça farkına varmalıdır. Hüküm, – toplumumuzda bir norm olarak nitelendirip nitelendirmediğimiz ve özellikle de çocuklarımıza aşılamak için ahlaki bir norm olarak nitelendirdiğimiz veya nitelendirmediğimiz hususların özünü kaybeder. Sonuç olarak, önerilen değişiklikler lehine oy kullanacağım, ancak bunların doğru çözüm olduğunu düşünmüyorum.

Üçüncü olasılık ise, çocukların eşcinsel ilişkileri teşvik eden içeriklere erişiminin kısıtlanmasına ilişkin açık bir hüküm içermeden kanunun kabul edilmesine – bu çözüm sadece Seimas’ın açık iradesini çarpıtacağı için değil, aynı zamanda [bu türden bir hüküm] sadece Litvanya için, genç neslin güvenliği için, ayrıca tüm Avrupa ve insanlığın sağlıklı bir geleceğe sahip olması için gerekli olduğundan tamamen kabul edilemez olacaktır. [Bu hüküm], Litvanya’nın hem değerler ve hem de sağduyu karmaşasına karşı mücadeleye katkısı olabilir. Yirmi yıldan daha kısa bir süre önce tanklardan ya da tehditlerden korkmuyorduk; şimdi ahlak dışı lobiciler ağından mı korkacağız? (...)”

E.K.: “(...) Birçoğumuz medya ve televizyon ekranlarından akan kötülüğü durdurmanın ne kadar önemli olduğunun farkındayız, zira bu kötülük özellikle devletimizin ve ulusumuzun en hassas kesimi olan gençleri etkiliyor. Şüphesiz, önce onlara olumlu kavramlar aşılamak esastır ve asıl olumlu kavramlardan biri de geleneksel aile kavramıdır. Geleneksel aile kavramı, Anayasa’nın 38. maddesinin konusudur ve bu nedenle bu anayasal hükmü uygulamamız yeterlidir.

Bazı gençlerin doğaları gereği, eşcinsel deneyimler de dâhil olmak üzere özel bir şeyler yaşamak istemelerini anlıyorum, ancak bu, bu tür davranışın kamusal alana taşınması gerektiği anlamına gelmez. Neden bazı politikacıların homoparental ailelerle ilgili bir eğitimin okul müfredatlarına dâhil edilmesi yönündeki çabalarını desteklemeliyiz? Bu eğilimleri hiç anlamıyorum.

Haberlere bakalım. Birleşik Krallık Başbakanı Gordon Brown, Litvanya ve Doğu Avrupa da dâhil olmak üzere tüm Avrupa’da medeni eşcinsel birliktelik ile ilgili kanunlarının kabul edilmesini hedeflediğini bildirdi. Sovyet sosyalist rejimi elli yıl boyunca, kendi yaşam biçimini bize dayatmaya çalıştı ama bunu AB ve onun en etkili ülkelerinin yöneticilerinin günümüzde yaptığı kadar ısrarla yapmadı (...) ”

M.A.: “(...) Kanunlar aynı zamanda toplumsal değerlerin yansımasıdır. Kanunun amacı, özellikle temsil ettiğimiz toplumun ve ulusun değerlerine yer vermektir. Bu nedenle, tartışmaların esas olarak bu taslağın teknik yönleriyle değil (...) değerlerle ilgili yönleriyle, özellikle de aile değerleriyle ilgili olması şaşırtıcı değildir. Ve mevcut taslağın da bu değerleri en iyi şekilde yansıttığına inanıyorum. Taslak, olumlu bir kavram olarak, aile değerlerini ve bu değerlere karşı bir yükümlülüğü, kavramı tehdit eden ihlalleri adlandırmadan, ancak oluşturduğumuz siyasi ulusun Anayasa ve Medeni Kanun’da belirtilenden farklı bir evlilik anlayışı ve aile kuruluşu bakımından kabul ettiği yükümlülüğü teyit ederek ifade etmektedir.

Bu kanun hakkında bazen söylenenlerin aksine, temel hakların kısıtlanması veya ihlal edilmesi söz konusu değildir. Söz konusu olan, ailelerin en uygun gördüğü şekilde Litvanyalıları, küçükler, çocukları eğitme hakkıdır, aile haklarıdır. İnsan hakları talebinde bulunan yanıltıcı bir söyleme boyun eğerek bu kanunu kabul etmezsek, ailelerin çocuklarını kendi değerlerine uygun olarak eğitme hakkı çiğnenmiş olacaktır (...)

Anayasa, aile ve evlilik konusunda çok net bir anlayışa sahiptir. Bir erkek ve bir kadın, ne eksik ne fazla. Toplumda belirli içeriklerin yaygınlaştırılmasına ve farklı aile modellerinin teşvik edilmesine imkân veren koşulları oluşturmaya yönelik girişimleri (...) uzun vadede bu aile kavramı anlayışının değiştirilmesine, ulusumuzun Anayasa’da yer alan değerlerinin çarpıtılmasına imkân verecek zemini oluşturur. Bu nedenle, ilkelerimize dayanarak, Litvanya ulusunun anladığı ve hukukumuzda yer aldığı şekliyle Anayasa, aile ve evlilik lehine çok net bir karar almalıyız (...)”

P.S.: “(...) En önemli noktanın (...), herkesin, Seimas’ın (...) Başkanın (...), Parlamentosuyla bir bütün olarak Avrupa Birliğinin, özellikle de kabul ettiği kararda (...) dişini kırdığı bu kanunun en kapsamlı hükmü olan (...) aile kavramına ilişkin hüküm olduğu görülmektedir. Ve bugün neyi tartışıyoruz? Uzlaşmacı bir çözümü tartışıyoruz (...) Kanunun hâlihazırda daha kötü olduğuna, yeni teklifin bir iyileştirme değil, bir gerileme olduğuna, geriye doğru bir adım olduğuna kesinlikle inanıyorum. Ancak bu bir uzlaşma (...)”

“2.  Aşağıdakiler, çocuklar için sakıncalı olarak değerlendirilen kamuya açık içerik olarak değerlendirilir:

1) şiddet içeren [ve] saldırganlığı ve insan hayatını hiçe saymayı teşvik eden;

2) mülkün yok edilmesini veya zarar görmesini teşvik eden;

3) kişinin kimliğinin belirlenmesi için gerekli olan durumlar dışında, ölen, ölmekte olan veya ciddi şekilde yaralanan bir kişinin bedeninin yakından görünümü;

4) erotik nitelikte olan;

5) korku veya dehşet uyandıran;

6) kumarı teşvik eden (...);

7) narkotik veya psikotrop ilaçlara, tütüne, alkole ya da diğer zehirli maddelere olan bağımlılığı olumlu bir şekilde sunan (...);

8) kendine zarar vermeyi veya intiharı teşvik eden (...);

9) suçu olumlu bir şekilde sunan veya suçluları idealize eden;

10) bir suç faaliyeti modeli sergilemekle ilgili olanlar;

11) insan onuruna zarar veren davranışları teşvik eden;

12) bir kişiyi veya bir grup insanı, milliyeti, ırkı, cinsiyeti, kökeni, engelliliği, cinsel yönelimi, sosyal statüsü, dili, inançları, görüşleri ya da benzeri nedenlerle aşağılayan veya küçük gören;

13) paranormal olayların meydana gelmesini tasvir eden, böylece bu tür olayların gerçek olduğu izlenimini veren;

14) küçüklerin cinsel olarak zorlanmasını ve cinsel istismarını [veya] çocuklar arasındaki cinsel ilişkileri teşvik eden;

15) cinsel ilişkileri teşvik eden;

16) aile değerlerini küçümseyen [veya Anayasa ve Medeni Kanun’da belirtilenden farklı bir evlilik anlayışını ve aile kuruluşunu teşvik eden;

17) müstehcen ifadelerin veya terimlerin ya da uygunsuz hareketlerin kullanıldığı;

18) patlayıcıların, narkotiklerin veya psikotropların veya hayata ya da sağlığa zararlı diğer unsurların nasıl oluşturulacağını, elde edileceğini veya kullanılacağını açıklayan;

19) kötü beslenme veya hijyen alışkanlıklarını konusunda ya da fiziksel pasifliği teşvik eden;

20) izleyicilere yönelik toplu bir hipnoz seansı gösteren;

(...)”

“İnançlara sahip olma ve bu inançları özgürce ifade etme hakkı temel bir insan hakkıdır. Her insanın kendi görüşünü ve fikirlerini dile getirme ve özgürce yayma imkânı, demokrasinin doğması ve sürdürülmesi için vazgeçilmez bir koşuldur. Böylelikle, demokratik bir rejimi kullanarak, her insana inanç sahibi olma ve bu inançları ifade etme yönündeki sübjektif hakkı sağlamakta ve korumaktadır. Bilgi edinme özgürlüğü ne mutlak ne de tamdır: kullanımı, demokratik bir toplumda anayasal düzenin ve temel hak ve özgürlüklerin korunması için gerekli kurallara uyulmasına tabidir. Sonuç olarak kısıtlamalar yapılabilmektedir (...)”

“İfade özgürlüğü, bilgi edinme özgürlüğü gibi mutlak değildir. Bu bağlamda, Anayasa’nın 25. maddesinin 3. fıkrası, inançlarını açıklama ve bilgi alma ve verme özgürlüğünün, ancak kanunla ve sağlığın, şeref ve haysiyetin, özel hayatın ya da kişinin ahlakının veya anayasal düzenin korunmasının gerekli olduğu ölçüde kısıtlanabileceğini belirtmektedir.

Böylelikle, yukarıda belirtilen anayasal hükümde, ifade ve haber alma özgürlüğünün kısıtlanmasının her daim istisnai bir tedbir olarak düşünülmesi gerektiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla, bu özgürlüğün kısıtlanmasının anayasal gerekçeleri, kapsamlı bir şekilde yorum konusu olamaz. Anayasal gereklilik kriteri, her durumda kısıtlamanın doğası ve kapsamının izlenen amaçla (adil bir denge kurma yükümlülüğü) tutarlı olduğunu varsaymaktadır.”

“(...) Anayasal mahkûmiyet kavramı geniş ve heterojendir: siyasi veya ekonomik inançları, dini duyguları, kültürel eğilimleri, etik ve estetik görüşleri içermektedir.

İnançlara sahip olma özgürlüğü, bireyin kendi inançlarını oluşturmakta ve dünyayı algıladığı değerleri seçmekte özgür olduğu, tüm kısıtlamalardan korunduğu ve inançları üzerinde kontrol kullanmasına imkân verilmediği anlamına gelmektedir. Devlet kurumlarının görevi, bireyin bu özgürlüğünü güvence altına almak ve korumaktır. Bireyin inançlarının içeriği, onun özel alanına bağlıdır.

İnançları özgürce ifade etme hakkı, inançlara sahip olma özgürlüğünden ayrılamaz. İnançlarını ifade etme özgürlüğü, kişinin düşüncelerini, görüşlerini ve inançlarını sözlü, yazılı, sembollerle veya diğer yollarla ve herhangi bir engel olmadan bilgi yayma araçlarıyla ifade etmesine olanak tanımaktadır (...)

İnançlara sahip olma ve bu inançları ifade etme özgürlüğü ideolojik, kültürel ve politik çoğulculuğu tesis etmektedir. Hiçbir görüş ve ideoloji, bir bireye, yani kendi görüşlerini oluşturan ve özgürce ifade eden, açık, demokratik ve sivil bir toplumun üyesi olan kişiye zorunlu tutulamaz ve empoze edilemez. Bu doğuştan gelen bir insan özgürlüğüdür. Devlet inançlar konusunda tarafsız olmalıdır ve zorunlu bir görüşler sistemi kurmaya hakkı yoktur.”

“[Anayasa’nın 29. maddesi herkesin kanun, mahkemeler ve diğer kurumlar ve Devletin temsilcileri önünde eşitliği ilkesini güvence altına almaktadır. Bu ilke, kanunların kabulü ve uygulanmasında olduğu kadar adaletin sağlanmasında da gözetilmelidir. Bu ilke, benzer olgular için tekdüze bir yasal değerlendirme uygulama yükümlülüğü doğurmakta ve özünde aynı olan olguların keyfi olarak farklı değerlendirilmesini yasaklamaktadır.

Anayasa’nın 29. maddesinin 2. fıkrası, cinsiyet, ırk, milliyet, dil, köken, sosyal statü, din, inanç veya görüşlere dayalı olarak bir kişinin haklarının herhangi bir şekilde kısıtlanmasını ve herhangi bir ayrıcalık tanınmasını yasaklamaktadır. Dolayısıyla, insanların kendileri farklı olabilmekte ve bazı durumlarda kanunların kabul edilmesi çerçevesinde bu farklılıkların dikkate alınması gerekmektedir. Örneğin, toplumun iyiliğini veya hümanizmin emellerini gerçekleştirmeyi amaçlayan bir kanun, sosyal durumdaki farklılıkları dikkate alıyorsa, bu ayrım kendi içinde kişilerin eşitliği ilkesine yönelik bir saldırı oluşturmaz. Kanunların yalnızca belirli insan kategorilerine dayatılması ya da yalnızca şu veya bu kategorideki insanların ait olduğu belirli durumlarda uygulanması da yaygındır. Toplumsal hayatın çeşitliliği, yasal düzenlemelerin şekillerini ve içeriğini belirlemektedir. Aksine, doğuştan gelen insan haklarının, ilgili kişinin ait olduğu kategoriye göre değişken şekilde yorumlanması ve farklı şekilde uygulanması kabul edilemez.”

“(...) Kanun önünde herkesin eşitliğine ilişkin anayasal ilke (...), kendilerine bir hukuk normunun uygulandığı bir grup insan, aynı hukuk normunun tabi olduğu başka bir grup insandan farklı muamele gördüğünde ihlal edilmiş olur. Hâlbuki [bu gruplar arasında] muamele farkını nesnel olarak haklı çıkarabilecek türde ve büyüklükte hiçbir fark yoktur.”

“ 15.1.  (...) Anayasal aile kavramı, yalnızca Anayasa’nın 38. maddesinin 3. fıkrasında yer alan evlilik kurumundan kaynaklanamaz. Evlilik ve aile kurumlarının her ikisinin de Anayasa’nın 38. maddesinde yer alması, evlilik ile aile arasında kopmaz ve kesin bir bağ olduğunu göstermektedir. Evlilik, aile ilişkilerini oluşturan anayasal aile kurumunun temellerinden biridir.Bu aile modeli köklüdür, toplum hayatında inkâr edilemez bir şekilde istisnai bir değere sahiptir ve Milletin ve Devletin hayatiyetini ve tarih boyunca bekasını güvence altına almaktadır.

Bununla birlikte bu, özellikle 38. maddesinin 1. fıkrasının hükümleriyle, annelik, babalık ve çocukluk anayasal kurumlarının temelini oluşturan evlenmeden birlikte yaşayan, kalıcı sevgi bağlarına, karşılıklı anlayışa, sorumluluğa, saygıya, birlikte çocuk yetiştirmeye ve benzeri bağlara, bazı hakları kullanmak ve belirli sorumluluklar üstlenmeyi gönüllü olarak seçmeye dayalı bir ilişkiyi esas alan Anayasa’nın evlilik dışında, örneğin bir erkek ve bir kadın arasındaki ilişki yoluyla kurulan aileleri korumadığı ve savunmadığı anlamına gelmez.

Böylelikle, anayasal aile kavramı, aile üyeleri arasındaki karşılıklı sorumluluk, anlayış, sevgi, karşılıklı yardımlaşma ve aynı türden diğer ilişkilerin yanı sıra belirli hakları kullanmak ve üstlenmek için gönüllü bir seçime dayanmaktadır. İlişkilerin içeriğine ilişkin bazı sorumluluklar üstlenirken, bu ilişkilerin kendini gösterme şekli anayasal aile kavramı bakımından önemli değildir.”

“31.2.  (...)

(...) Anayasa’nın 29. maddesinin 2. fıkrası, ayrımcılığın yasak olduğu özelliklerin kapsamlı bir listesini düzenlediği şeklinde anlaşılamaz; aksini belirtmek, Anayasa’nın 29. maddesinin 1. fıkrasında güvence altına alındığı gibi, herkesin kanun, mahkemeler ve devletin diğer kurumları önünde eşitliğinin, başka bir deyişle, anayasal ilke olan bireylerin haklarının eşitliğine ilişkin anayasal ilkenin özünün inkâr edilmesi için ön koşullar oluşturmak anlamına gelmektedir.

Kaydedilmelidir ki, Anayasa’nın 29. maddesi tarafından yasaklanan ayrımcılık şekillerinden biri de bir kişinin haklarının cinsiyet kimliği ve/veya cinsel yönelim temelinde kısıtlanmasıdır; bu türden bir kısıtlama aynı zamanda insan onuruna bir hakaret olarak değerlendirilmelidir.

  Yukarıda belirtildiği gibi, yalnızca her insanın onuruna saygı duyan bir devlet gerçekten demokratik değerlendirilebilmektedir. Anayasa Mahkemesinin geçmişte de gözlemlediği gibi, Anayasa bireyi koruyan (...) çoğunlukçu olmayan bir metindir.

Bu açıdan belirtmek gerekir ki, hukukun üstünlüğü ile yönetilen demokratik bir Devlette, belirli bir dönemde toplum üyelerinin çoğunluğunda hâkim olan tutum veya kalıp yargılar, kamu düzeninin (kamu politikası) savunulması özellikle Anayasa’nın 22. maddesinin 1. ve 4. fıkralarıyla güvence altına alınan aile üyeleri arasındaki ilişkilerin korunması da dâhil olmak üzere [veya] özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkını sınırlamak gibi anayasal amaçlar bahanesiyle, Anayasa bakımından, yalnızca cinsiyet kimliği ve/veya cinsel yönelim temelinde ayrımcılığa izin veren haklı gerekçeleri oluşturamaz.

(...)

32.5. Anayasal evlilik kavramının aksine, anayasal aile kavramının, diğer özelliklerinin yanı sıra, cinsiyetsiz olduğuna dikkat edilmelidir. Anayasa’nın 29. maddesinde belirtildiği gibi, kişilerin eşitliği ilkesi ve ayrımcılık yasağı ışığında, Anayasa’nın 38. maddesinin 1. ve 2. fıkraları gereğince, Anayasa aile üyeleri arasındaki kalıcı veya sürekli ilişkilerin, yani karşılıklı anlayış ve sorumluluk ilişkilerinin, sevginin, karşılıklı yardımlaşmanın içeriğine ve diğer benzer bağların yanı sıra belirli hakları kullanmak ve belirli yükümlülükler üstlenmek için gönüllü seçime dayanan anayasal aile kavramına girdikleri sürece, bütün aileleri korumakta ve savunmaktadır. ”

“(...)

2.  (...) [M]eclis, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine dayalı ön yargı, düşmanlık ve ayrımcılığın on milyonlarca Avrupalının yaşamını etkileyen ciddi bir sorun olmaya devam etmesini esefle karşılamaktadır. Bu durum genellikle gençleri etkileyen nefret söylemi, zorbalık ve şiddet şeklinde kendini göstermektedir. Ayrıca LGBTİ bireylerin barışçıl toplanma hakkına yönelik tekrarlanan saldırıların şeklini kapsamaktadır.

3.  Meclis, toplumun evriminin zaman aldığını ve aynı ülke içinde ve dahası farklı ülkeler arasında eşit olmayan bir şekilde gerçekleştiğinin bilincindedir. Dolayısıyla, Meclis siyasi sorumluların, örnekleri ve konuşmalarıyla ve ayrıca kanunların bağlayıcı nitelikleri gereği, toplumdaki değişiklikleri teşvik etmek için güçlü kaldıraçlar olduğunu ve insan haklarına saygının yalnızca yasal bir zorunluluk olmadığını aynı zamanda ortak bir değer olmasını sağladıkları kanaatine varmaktadır.

(...)

5.  Öte yandan Meclis, Avrupa Konseyine üye bazı devletlerde “eşcinsel propagandanın” yasaklanmasına ilişkin yasama metinlerinin veya yasa tasarılarının ulusal, bölgesel ve aynı zamanda yerel düzeyde getirilmesinden duyduğu derin kaygıyı belirtmektedir. İfade özgürlüğü ve cinsel yönelim ile cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığın yasaklanmasıyla çelişen bu kanunlar ve kanun tasarıları, toplumda var olan ön yargı ve düşmanlığı meşrulaştırma ve LGBTİ’lere yönelik nefret iklimini körükleme riski taşımaktadır.

(...)”

“1.  Geçtiğimiz on yılda, Avrupa çapında lezbiyen, gey, biseksüel, transseksüel ve interseks (LGBTİ) kişiler için eşit hakların gerçeğe dönüştürülmesinde önemli ilerlemeler kaydedilmiştir (...)

2.  Ayrıca, son yıllarda Avrupa Konseyine üye birçok ülkede LGBTİ bireylere, topluluklara ve kuruluşlara yönelik nefret söylemi, şiddet eylemleri ve nefret suçlarında da belirgin bir artış olduğu gözlemlenmiştir (...)

(...)

4.  Bugün tanık olduğumuz nefretin yeniden nüksetmesi, yalnızca bireysel ön yargıların bir ifadesi değil, Avrupa kıtasındaki LGBTİ bireylerin insan haklarına yönelik sürekli ve genellikle iyi organize edilmiş saldırıların bir sonucudur. Homofobi, bifobi, transfobi ve interfobinin bireysel dışavurumları, çok muhafazakâr hareketlerin toplumsal kalıpları sorgulayan herkesin kimliklerini ve gerçeklerini bastırmaya çalıştığı daha geniş bir bağlamın parçasıdır. Bunlar, toplumlarımızda cinsiyet eşitsizliklerini ve cinsiyete dayalı şiddeti sürdürmekte ve hem kadınları hem de LGBTİ bireyleri ilgilendirmektedir.

5.  Meclis, LGBTİ bireyler için eşitlik mücadelesini bu hareketlerin isteyerek ve yanlış bir şekilde “cinsiyet ideolojisi” veya “LGBTİ ideolojisi” olarak nitelendirdiği unsura indirgeyen, son derece zarar verici toplumsal cinsiyet karşıtı, toplumsal cinsiyet eleştirisini ve trans karşıtı söylemi kınamaktadır. Bu söylemler, LGBTİ bireylerin varlığını inkâr etmekte, ilgilileri insanlıktan çıkarmakta ve çoğu zaman haklarını yanlış bir şekilde kadın ve çocukların haklarına veya daha genel olarak toplumsal ve ailevi değerlere aykırı olarak göstermektedir. Tüm bu argümanlar LGBTİ bireyler için son derece zararlıdır, aynı zamanda kadın ve çocukların haklarını ihlal etmekte ve toplumsal uyumu baltalamaktadır.

(...)

12. Meclis, üye devletleri LGBTİ bireylerin haklarına aykırı kanun çıkarmaktan veya anayasal değişiklikleri kabul etmekten kaçınmaya ve hâlihazırda yürürlükte olan bu tür hükümleri yürürlükten kaldırmaya davet etmektedir. Meclis özellikle, şu çağrıda bulunmaktadır:

(...)

12.3) “LGBTİ karşıtı propaganda” kanunlarının yani herkesin ve özellikle çocukların, toplumda var olan farklı cinsel yönelim şekilleri, cinsiyet kimliği, cinsiyet ifadesi veya cinsiyet özellikleri hakkında tam ve nesnel bilgilere erişmesini engelleyen kanunların bulunduğu bütün Üye Devletler, bu tür kanunları derhal yürürlükten kaldırmalıdır;

(...)

16.  Meclis ayrıca, bütün Üye Devletlere şu çağrıda bulunmaktadır:

(...)

16.4) çocukların cinsel yönelim, cinsiyet kimliği ve cinsiyet özellikleri hakkında objektif ve damgalayıcı olmayan bilgiler almalarını sağlamak;

(...)

18.  Sonuç olarak Meclis, LGBTİ bireylere yönelik nefretle, yalnızca bireysel bir olgu olarak ele alınırsa etkili bir şekilde mücadele edilemeyeceğinin altını çizmektedir. Cinsiyet eşitliği, toksik erkeklikler ve LGBTİ hakları ve özgürlüklerine ilişkin sosyal ve kültürel anlayıştaki paradigma değişimlerine birçok toplumda LGBTİ bireyler için gerçek eşitliğin sağlanması için hala ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç olarak, Meclis yanıltıcı veya yanlış konuşmaya karşı koymak, LGBTİ kişilerin durumu ve hakları konusunda farkındalığı artırmak ve eşitliklerini aktif bir şekilde desteklemek için Üye Devletleri kapsamlı kamuoyu bilinçlendirme kampanyaları yürütmeye davet etmektedir.

(...)”

“39.  (...) Venedik Komisyonu, (...) Devletlerin, örneğin okullarda ve kamu medyasında cinsellik ve toplumsal cinsiyete ilişkin bilgi sağlama yükümlülüğünün [Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden] çıkarılamayacağına (...), bu tür bilgilerin sunulması halinde, bu bilgilerin “nesnel, eleştirel ve çoğulcu” ve ayrıca “ebeveynlerin dini ve felsefi inançlarına saygılı” olması gerektiğinin altını çizmektedir. Bu durum özellikle, “bireyler açısından ayrımcı olmaması gerektiğine ve anayasal değerlerin teşvik edilmesinin dini görüşlerin ve cinsel kimliklerin çeşitliliğinin yok sayılmasına ve saygı gösterilmemesine yol açamayacağına” işaret etmektedir.

40.  Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, bilgi arama ve alma hakkının “cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine ilişkin konularda bilgiler içerdiğinin ve “ebeveynlerin çocuklarının eğitimi ile ilgili hakları dikkate alarak”, bu hakkın, ayrımcılık yapılmadan etkin bir şekilde kullanılması gerektiğinin altını çizmektedir. Çocukların özel olarak bilgi edinme gereksinimiyle ilgili olarak, çocukların cinsel yönelimleri veya cinsiyet kimlikleri hakkında herhangi bir bilgi edinme hakkından bahsetmemesine rağmen, çocuk haklarına dair Sözleşme, ebeveynlerin “uygun rehberlik veya tavsiyesi” ve “çocuğun kapasitesinin geliştirilmesi” koşulu altında, Devletlerin çocuklara çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan bilgi ve materyallere erişim sağlamaları gerektiğini şart koşmaktadır.

41.  Avrupa Konseyi İnsan Hakları Yönlendirme Komitesinin gözlemlediği gibi, yetkililerin “fikirleri sevilmese veya nüfusun çoğunluğu tarafından paylaşılmasa bile, kendilerini ifade etmek isteyen lezbiyen, gey, biseksüel ve trans kişileri korumak ve bunlara saygı gösterilmesini sağlamak için etkin tedbirler alma konusunda pozitif yükümlülüğü vardır”.

(...)

58.  (...) Macar yetkililer, çocukların olgun olmamalarını, bağlılık durumlarını ve bazı durumlarda zihinsel engellerini dikkate alarak, çocukların transseksüel veya homoseksüel tasvir ya da propagandasından korumanın haklı olduğunu belirtmektedirler.

59.  Bununla birlikte Macar yetkililer, cinsiyet ve cinsellik çeşitliliğine karşı daha olumlu bir tutumu savunan çocukların basit bilgi veya fikirlerin yayılmasına maruz kalmasının neden onların refahı için zararlı olarak değerlendirildiğini ve çocukların yüksek menfaatine uygun olmadığını açıklamamaktadırlar. Venedik Komisyonu, Alexeïev davasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin tutumunu hatırlatmaktadır. “Mahkemenin, yalnızca eşcinsellikten bahsetmenin veya cinsel azınlıkların sosyal statüsüne ilişkin açık bir kamuoyu tartışmasının çocuklar veya “savunmasız yetişkinler” üzerinde olumsuz bir etki yaratacağına dair hiçbir bilimsel kanıtı veya sosyolojik verisi yoktur. Çocukların yalnızca çeşitliliğe maruz kalmaktan korunmalarına gerek yoktur”. Komisyon ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin söz konusu Rus mevzuatının ahlakın korunmasına ilişkin meşru amacı desteklemeye hizmet etmediğinin ve bu tedbirlerin belirtilen sağlığın korunması ve başkalarının haklarının korunmasına yönelik meşru amaçlara ulaşılmasına ters etki yapmasının muhtemel olduğunun sonucuna vardığı Bayev kararını hatırlatmaktadır.

60.   Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2017 yılında, 2013 yılında Rusya’da kabul edilen “gey propagandasının” ifade özgürlüğünü koruyan [Sözleşme’nin] 10. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi özellikle, yetkililerin bu kanunu kabul ederek damgalamayı ve ön yargıyı güçlendirdiğini ve demokratik bir toplumun değerleriyle bağdaşmayan homofobiyi teşvik ettiği kanaatine varmıştır.

61.  Venedik Komisyonu ayrıca, LXXIX Kanunu’nda yer alan “kişisel kimliğin doğuştan gelen cinsiyete [kıyasla] farklı olduğunun, cinsiyet değişikliğinin veya eşcinselliğin propagandası ve temsili” ile ilgili yasakların genel niteliğinin, çocukların haklarının korunması için demokratik bir toplumda gerekli olarak haklı görülemeyeceği sonucuna varmıştır.”

“90. Yürürlükte olan mevzuat, LGBTİ bireyler için belirli türdeki kamusal faaliyetleri sınırlamaktadır. 2002 yılı [Çocukların Kamuya Açık İçeriğin Sakıncalı Etkilerinden Korunmasına ilişkin (2011 yılında değiştirilen şekliyle bundan sonra “Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun” olarak anılacaktır )Kanun’un 4. maddesinin 2. fıkrasının 16) [bendi]), evliliği bir erkek ve bir kadın arasındaki evlilik olarak tanımlayan Litvanya Cumhuriyeti Anayasası’nda ve Litvanya Cumhuriyeti Medeni Kanunu’nda belirtilenden farklı bir evlilik anlayışını ve bir aile kuruluşunu teşvik eden (veya) aile değerlerini küçümsediğini ifade eden [kamuya açık içerik] dâhil olmak üzere, aile değerlerinin toplum içinde hiçe sayılmasını” yasaklamaktadır.

91.   Bu kanun, son zamanlarda birçok defa uygulanmıştır. 2014 yılının Mayıs ayında, Kültür Bakanlığı ve Litvanya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi nezdinde Litvanyalı Ebeveynler Forumu ve bir grup muhafazakâr milletvekilinin yaptığı şikâyetlerin ardından, altı ay önce Üniversite tarafından yayımlanan yazar Neringa Dangvydė’nin çocuk kitabı Kehribar Kalp kitapçılardan geri çekilmiştir. Bu kitap, karakterleri aynı cinsiyetten çiftler, Romanlar ve engelliler gibi sosyal olarak savunmasız grupların üyeleri olan masallar anlatmakta ve çocuklar arasında hoşgörü ve çeşitliliğe saygıyı teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Şikâyetlerin ardından Üniversite, kitabı aniden “zararlı, ilkel ve yönlendirici eşcinsel propagandası” olarak nitelendirerek kitabın geri çekilmesini haklı göstermiştir. Ayrıca, [Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumu] aynı cinsiyetten çiftlere hoşgörü gösterilmesini savunan iki masalın çocuklar üzerinde zararlı bir etkisinin olduğu sonucuna varmıştır. [Teftiş Kurumunun] uzmanları, “Litvanya Cumhuriyeti Anayasası ve Litvanya Cumhuriyeti Medeni Kanunu’nda belirtilenden farklı bir evlilik anlayışını ve bir aile kuruluşunu teşvik etmeleri” nedeniyle hikâyelerin Çocukların Korunmasına İlişkin Kanunu ihlal ettiğine karar vermişlerdir. Ayrıca uzmanlar, hikâyeleri “zararlı, istilacı, yönlendirici ve manipülatif” olarak değerlendirmişlerdir.

92.   2014 yılının Eylül ayında, Çocukların Korunmasına İlişkin Kanun’un olası bir ihlalinden korkan Litvanya televizyon kanalları, hükümet dışı bir kuruluş tarafından “Change it” kampanyası için LGBTİ bireylere yönelik hoşgörüyü teşvik eden bir televizyon reklamını yayımlamayı reddetmiştir. Bu karar ardından [Gazetecilik Etiği Teftiş Kurumu] tarafından, TV reklamının [homoparental] bir aile modelini olumlu bir şekilde tasvir ettiği gerekçesiyle onaylamıştır; [Teftiş Kurumu] bu reklamın çocuklar üzerinde olumsuz bir etki yaratacağını ve kanun ihlali teşkil edeceğini değerlendirmiştir.

93.  ECRI, Litvanya makamlarına [Çocukların Kamuya Açık İçeriğin Sakıncalı Etkilerinden Korunmasına ilişkin] Kanunu, LGBTİ sorunları hakkında bilinçlendirme faaliyetleri ve hoşgörüyü teşvik etmeye yönelik faaliyetlerin yürütülmesini engellemeyecek şekilde değiştirmelerini önermektedir. ECRI ayrıca, hoşgörü ve çeşitliliği teşvik etmedeki olumlu etkisinden tam olarak yararlanmak amacıyla, Kehribar Kalp adlı çocuk kitabına getirilen kısıtlamaların acilen gözden geçirilmesini önermektedir.”

Madde 11

İfade ve haber alma özgürlüğü

“1.  Herkes, ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ulusal sınırlarla kısıtlanmaksızın bir görüşe sahip olma, haber ve düşünceleri elde etme ve bunları ulaştırma özgürlüğünü içerir.

(...)”

Madde 21

Ayrımcılık yasağı

“1.  Cinsiyet, ırk, renk, etnik veya sosyal köken, kalıtımsal özellikler, dil, din veya inanç, siyasi veya başka herhangi bir görüş, bir ulusal azınlığın üyesi olma, hususiyet, doğum, maluliyet, yaş veya cinsel eğilim gibi herhangi bir nedenle ayrımcılık yapılması yasaktır.

(...) ”

“Avrupa Parlamentosu,

(...)

C. Litvanya Parlamentosunun 14 Temmuz 2009 tarihinde, [bu tür içeriğin] çocukların gelişimi üzerinde [sakıncalı] bir etkisi olduğu için “eşcinsel, biseksüel veya çok eşli ilişkileri teşvik eden” [herhangi bir kamuya açık içeriği] “doğrudan çocuklara gösterilmesinin” yasak olduğunu belirten 1 Mart 2010 tarihinde yürürlüğe girecek Çocukların [Kamuya Açık İçeriğin] [Sakıncalı] Etkilerinden Korunmasına ilişkin Kanun değişikliklerini kabul ettiğini değerlendirerek,

D. Kanun’un ve özellikle 4. maddesinin ifade edilişinin geniş ve hukuken belirsiz olduğunu ve tartışmalı yorumlara yol açabileceğini değerlendirerek,

E. Litvanya Cumhurbaşkanı tarafından vetonun reddedilmesinin ardından, Kanun’un hâlihazırda Litvanya ulusal makamları tarafından incelenmekte olduğunu değerlendirerek,

F. Bu Kanunun kapsamına giren korumaların niteliğinin belirsiz olduğunu ve bu kapsamın kitap, sanat, basın, reklam, müzik, tiyatro, sergi ve gösteriler gibi kamuya açık gösterileri kapsayıp kapsamadığının da açık olmadığını değerlendirerek,

G. Yeni Litvanya Cumhurbaşkanı’nın ilgili Kanun’un uluslararası gereklilikleri ve Avrupa Birliğinin gerekliliklerini karşılamasını sağlayacağını belirtmesine rağmen, İsveç Avrupa Birliği Başkanlığının Litvanya makamlarıyla değiştirilen kanun hakkında görüşme yaptığı kanısına vararak,

(...)

2.  Avrupa Birliği için her türlü ayrımcılıkla, özellikle cinsel yönelime dayalı olanlarla mücadele etmenin önemini yeniden ifade etmektedir;

3. Çocuğun fiziksel ve zihinsel olgunluktan yoksun olması nedeniyle, özel korumaya ve özel bakıma, bilhassa uygun bir hukuki korumaya muhtaç olduğunu” belirten, 20 Kasım 1959 tarihli Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Beyannamesi’nin giriş kısmında yer alan ilkeyi tekrarlamaktadır;

4.  Yeni Litvanya Cumhurbaşkanı’nın açıklamalarını ve Litvanya’da ilgili kanuna ilişkin olası değişiklikleri değerlendirmekle görevli bir çalışma grubunun oluşturulmasını olumlu karşılamakta ve Litvanya Cumhurbaşkanı ve yetkili makamları, ulusal kanunların, uluslararası hukuk ve Avrupa hukukunda yer aldığı şekliyle, insan hakları ve temel özgürlüklerle uyumlu olmasını sağlamaya davet etmektedir;

(...)”

“Avrupa Parlamentosu,

(...)

O. Romanya’da ailenin tanımını kısıtlamayı amaçlayan bir referandumla ilgili kampanya sırasında homofobik açıklamalar, özellikle Macaristan ve Slovenya olmak üzere, birçok üye Devlette LGBTİ sosyal merkezlerine yönelik saldırılar, bilhassa seçim bağlamında, Estonya, İspanya, Birleşik Krallık, Macaristan ve Polonya’da kısa bir süre önce meydana geldiği gibi, LGBTİ bireyleri hedef alan homofobik açıklamalar ve nefret söylemleri ve medya organları, kültür, eğitim ve bilhassa Litvanya ve Letonya’da olmak üzere, LGBTİ bireylere ilişkin sorunlarla ilgili olarak ifade özgürlüğünü haksız olarak kısıtlayacak bir şekilde diğer içerik şekillerine erişimi sınırlandırmak için kullanılabilecek nitelikte hukuki belgelerin düzenlenmesi gibi son örneklerin [bunu gösterdiği] üzere (...), LGBTİ bireyler hakkında ayrımcılık ve şiddetin çok şekilli olduğu kanaatine vararak;

(...)

Q.  FRA’nın LGBT bireyler hakkında düzenlediği anketin ardından, soru sorulan kişilerin % 32’sinin özellikle eğitim sektöründe olmak üzere, istihdamdan başka alanlarda ayrımcılıklara uğradıklarını düşündükleri; LGBTİ çocuklarda intihar riskinin LGBTİ olmayan çocuklara nazaran daha yüksek olduğu; kapsayıcı bir eğitimin, örnek olarak LGBTİ çocuklar ve LGBTİ ailelerden gelen çocuklar gibi, azınlıklara mensup olanlar da dâhil olmak üzere, bütün çocukların gelişebilecekleri güvenli okul ortamları yaratmak için başlıca önem taşıdığı kanısına vararak; LGBTİ bireylerin haklarına yönelik saldırılara maruz kalan birinci kişilerin kırsal bölgelerde ve küçük şehir merkezlerinde yaşayan çocuk ve gençlerin olduğu, zira bunların şiddetin ayrıcalıklı hedefleri oldukları ve genellikle reddedilme ve belirsizlik yaşadıkları ve dolayısıyla ulusal ve yerel kamu kurumları ile STK’lar tarafından özel bir yardım ve desteğe ihtiyaç duydukları kanaatine vararak;  

(...)

1.  LGBTİ bireylerin haklarının temel haklar olduğunu ve dolayısıyla, Avrupa kurumları ve üye Devletlerin uluslararası hukukun yanı sıra, antlaşmalara ve Şart’a ve uygun olarak bu haklara saygı göstermek ve bunları korumakla yükümlü olduklarını hatırlatmaktadır;

(...)

4.  LGBTİ bireylerin okuldan itibaren göz korkutma ve tacizle karşılaşmalarından üzüntü duymakta ve Komisyon ve üye Devletleri, LGBTİ bireyleri bilhassa eğitimle ilgili bağlamlarda, göz korkutma, kötü muamele veya yalnızlığa maruz bırakabilen, LGBTİ bireylere yönelik ayrımcılığa son vermek için somut tedbirler almaya teşvik etmekte; bazı üye Devletlerde, kamu makamlarının okulları LGBTİ bireylerin temel haklarının ve korunmasının geliştirilmesine ilişkin rollerini oynamalarını engellediklerini kesin olarak ileri sürmekte ve eğitim kurumlarının yalnızca güvenli yerler değil, aynı zamanda bütün çocukların temel haklarını güçlendiren ve koruyan yerler olması gerektiğini hatırlatmakta; bilhassa adil olmayan cinsiyet normlarından dolayı mağdur olan, özellikle LGBTİ kız ve gençler için sağlık ve cinselliğe ilişkin eğitimin önemini vurgulamakta; bu eğitim kapsamında özellikle gençlere, cinsiyetle ilgili klişeleri, LGBTİ fobisini ve cinsiyet ayrımcılığa dayalı şiddeti önlemek ve bunlarla mücadele etmek için cinsiyet eşitliğine dayalı ilişki şekillerinin, karşılıklı rıza ve saygının öğretilmesi gerektiğinin altını çizmektedir; 

(...)

25.  Bilhassa çocukların [kamuya açık içeriğin] [sakıncalı] etkilerinden korunmasına ilişkin Litvanya Kanunu’nun 4. maddesinin, 2. fıkrasının 16. bendi ve Letonya Eğitim Kanunu’nun 10. maddesinin 1. fıkrası dâhil olmak üzere, LGBTİ bireylerle ilgili kaynak ve içerikleri denetleme niyetiyle özellikle eğitim ve medya alanında, çocuklar için erişilebilir olan bilgiler hakkındaki kanunların kötüye kullanımını kınamakta; üye Devletleri, Avrupa Birliği hukukunda ve uluslararası hukukta yer alan temel haklara tamamen saygı göstermek amacıyla bu kanunları değiştirmeye teşvik etmekte; Komisyonu bunlara saygı gösterilmesini güvence altına almak için gereken bütün tedbirleri almaya davet etmektedir;

(...)”

“Avrupa Parlamentosu,

(...)

D. Parlamentonun daha önce, bilhassa Litvanya ve Letonya’da, LGBTİ bireylere ilişkin kaynak ve içerikleri denetleme niyetiyle özellikle eğitim ve medya ile ilgili olarak çocuklar için erişilebilir olan bilgiler hakkındaki kanunların kötüye kullanımını kınadığı kanısına vararak;

(...)

1.  Avrupa Birliğinin değerleri, ilkeleri ve hukukuna açıkça zarara veren, Macar Parlamentosu tarafından kabul edilen kanunu şiddetle kınamaktadır. (...)

(...)

15.  Budapeşte’de tüketicileri korumakla görevli makam tarafından, yayımcıların gökkuşağı ailelerini konu alan çocuk kitapları hakkında, bu kitapların “geleneksel cinsiyet rolleriyle uyumlu olmayan davranışları” anlattıklarını belirten uyarılar yayımlamalarına karar verilmesi yönünde verilen kararı kınamaktadır;

(...)

17.  Avrupa Birliğinde ve yurt dışında çocuk haklarının savunulması hususunda kesin olarak uzlaşmaya varıldığını belirtmekte; hoşgörü, kabul edilme ve çeşitlilik hususlarından, LGBTİQ bireylerle ilgili fobi ve nefret değil, çocuğun üstün yararına saygı gösterilmesini güvence altına almak için yol gösterici ilkeler olarak yararlanılması gerektiğini ifade etmekte; bu bağlamda, cinsel yönelim veya cinsiyet kimliğinin pedofili ya da çocuk hakları ihlallerine benzetilmesinin ayrımcı politikaları uygulamak amacıyla insan hakları dilini araçsallaştırma yönünde açık bir girişim teşkil ettiğini belirtmekte; bu durumun insan haklarına ilişkin uluslararası norm ve ilkelere aykırı olduğu kanısına varmaktadır;   

(...)

27.  LGBTİQ bireylerin haklarının insan hakları olduğunu hatırlatmakta; üye Devletleri ve özellikle Macaristan’ı, çocuklar için erişilebilir olan eğitim ve bilgiler hakkında mevcut mevzuatın Avrupa Birliği hukuku ve uluslararası hukukta yer alan temel haklara tamamen saygı göstermesini sağlama ve bilimsel olarak doğru, inandırıcı verilere dayanan, herkesin yaşına uygun ve tarafsız olan, kapsamlı bir cinsel eğitim ve ilişki eğitimine erişimi temin etme konusunda yeniden teşvik etmekte; yayımlanan bilgilerin klişelere veya ön yargılara dayalı yanlış bilgilerle mücadele etmek amacıyla, cinsel özelliklerin yanı sıra, cinsel yönelimler, cinsiyet kimlikleri ve ifadelerinin çeşitliliğini de yansıtması gerektiğini hatırlatmaktadır. (...)”

Madde 19

“1.  Herkes, kimsenin müdahalesi olmaksızın istediği düşünceye sahip olma hakkına sahiptir.

2.  Herkes, düşüncelerini açıklama hakkına sahiptir; bu hak, herkesin, ülkesel sınırlara bağlı olmaksızın her çeşit bilgiyi ve fikri, sözlü, yazılı ya da basılı biçimde, sanat eserleri biçiminde ya da kendi seçeceği herhangi bir başka biçimde araştırma, edinme ve iletme özgürlüğünü de içerir.

3.  Bu maddenin 2. fıkrasında öngörülen hakların kullanılması, özel bazı görev ve sorumlulukları da beraberinde getirir. Dolayısıyla, bunlara bazı sınırlamalar da konulabilir; ancak, bu sınırlamaların yasalarda öngörülmüş olması ve;

a) Başkalarının haklarına ve şöhretine saygı bakımından ve;

b) Ulusal güvenliğin, kamu düzeninin ya da kamu sağlığı ve genel ahlakın korunması bakımlarından gerekli olması zorunlu olmalıdır.”

Madde 26

“Herkes yasalar önünde eşittir ve hiçbir ayrım gözetilmeksizin yasalarca eşit derecede korunur. Bu bakımdan, yasalar her türlü ayrımı yasaklayacak ve ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka fikir, ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet, doğum veya diğer statüler gibi, her bağlamda ayrımcılığa karşı eşit ve etkili korumayı temin edecektir.”

“Taraf Devletler, kitle iletişim araçlarının önemini kabul ederek çocuğun; özellikle toplumsal, ruhsal ve ahlaki esenliği ile bedensel ve zihinsel sağlığını geliştirmeye yönelik çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan bilgi ve belge edinmesini sağlarlar. Bu amaçla Taraf Devletler:

a) Kitle iletişim araçlarını çocuk bakımından toplumsal ve kültürel yararı olan ve 29 uncu maddenin ruhuna uygun bilgi ve belgeyi yaymak için teşvik ederler;

b) Çeşitli kültürel, ulusal ve uluslararası kaynaklardan gelen bu türde bilgi ve belgelerin üretimi, değişimi ve yayımı amacıyla uluslararası iş birliğini teşvik ederler;

c) Çocuk kitaplarının üretimini ve yayılmasını teşvik ederler;

(...)

e) 13 ve 18 inci maddelerde yer alan kurallar göz önünde tutularak çocuğun esenliğine zarar verebilecek bilgi ve belgelere karşı korunması için uygun yönlendirici ilkeler geliştirilmesini teşvik ederler.”

“2.1 Başvuran, Rusya Federasyonu’nda lezbiyen, eşcinsel, biseksüel ve transseksüel bireylerin (LGBTİ) haklarının aktivisti olan, açıkça lezbiyen bir kadındır. (...)

2.2 Başvuran, 30 Mart 2009 tarihinde, Ryazan’da bir ortaöğretim kurumunun yakınında “Eşcinsellik normaldir” ve “Eşcinselliğimle gurur duyuyorum” şeklinde sloganlar içeren afişler asmıştır. Başvurana göre, bu eylemin amacı Rusya Federasyonu’nda eşcinsel ve lezbiyenlere yönelik hoşgörüyü desteklemektir.

(...)

10.5 (...) Komite, 34 sayılı Genel Görüş bağlamında belirttiği üzere, “ahlak anlayışının birçok sosyal, felsefi ve dini gelenekten doğduğunu; sonuç olarak, ahlakı korumak için (...) kısıtlamaların tek bir gelenekten kaynaklanmayan ilkelere dayandırılması gerektiğini” hatırlatmaktadır. Bu türden herhangi bir kısıtlama, insan haklarının evrenselliği ve ayrımcılık yapmama ilkesi ışığında yorumlanmalıdır”. Mevcut davada, Komite, Ryazan Bölgesi Kanunu’nun 3.10 maddesinin heteroseksüellik ya da genel olarak cinsellikten yana propagandanın aksine, “çocuklara yönelik eşcinsellikten yana kamuya açık propaganda eylemleri (erkekler arasındaki cinsel ilişki veya lezbiyenlik)” için idari sorumluluğu öngördüğünü tespit etmektedir.  Komite, kendi içtihadına atıfta bulunmakta ve 26. maddede belirtilen ayrımcılık yasağının cinsel yönelime dayalı ayrımcılığı kapsadığını hatırlatmaktadır.

10.6 (...) Komite, Taraf Devletin çocukların ahlakı, sağlığı ve hakları ve meşru menfaatlerini koruma gerekliliğini ileri sürdüğünü, ancak Taraf Devletin heteroseksüellik ya da genel olarak cinsellikten yana propagandanın aksine, “çocuklara yönelik eşcinsellikten yana propaganda” bağlamında ifade özgürlüğüne ilişkin bir kısıtlamanın makul ve objektif kriterleri karşıladığını gösteremediğini belirtmektedir.  Dahası, bu türden bir ayrımı haklı kılan faktörlerin varlığını gösterme eğiliminde olan herhangi bir unsur ileri sürülmemiştir.

10.7 Ayrıca Komite, bir ortaöğretim kurumunun yakınında “Eşcinsellik normaldir” ve “Eşcinselliğimle gurur duyuyorum” şeklindeki sloganları içeren afişlerin asılmasının, çocukları belirli bir cinsel faaliyete dâhil etmeyi ya da belirli bir cinsel yönelimi savunmayı amaçlayan bir kamu eylemi teşkil etmediği kanaatindedir.  Başvuran yalnızca cinsel kimliğini dile getirmiş ve sadece kendisini anlatmaya çalışmıştır.

10.8 (...) Komite, yetkili makamların çocukların korunmasındaki rolünü kabul etmekte, ancak Taraf Devletin ileri sürdüğü üzere, başvuranın eşcinsellik konusunu çocuklarla tartışma niyeti taşımasına rağmen, Taraf Devletin davaya ilişkin olay ve olgular dikkate alındığında, ilgili Sözleşme’nin 19. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen meşru amaçlardan biri doğrultusunda, cinsel kimliğini dile getirdiği ve kendisini anlatmaya çalıştığı gerekçesiyle Ryazan Bölge Kanunu’nun 3.10 maddesi uyarınca başvuranın ifade özgürlüğü hakkının kısıtlanmasının neden gerekli olduğunu gösteremediğini kaydetmektedir. Dolayısıyla Komite, Ryazan Bölge Kanunu’nun 3.10 maddesinin belirsiz ve ayrımcı hükümleri uyarınca başvuranın “çocuklara yönelik eşcinsellikten yana propaganda” suçundan idari bir cezaya mahkûm edilmesinin, 26. maddeyle birlikte değerlendirilen, ilgili Sözleşme’nin 19. maddesinin 2. fıkrası bağlamında başvuranın sahip olduğu haklara ihlal teşkil ettiği sonucuna varmıştır.”

“9.  Komite, lezbiyen, eşcinsel, biseksüel, transseksüel ve çift cinsiyetlilerin (LGBTİ) maruz kaldıkları klişeler, ön yargılar, düşmanlık ve ayrımcılığın devam etmesinden endişe duymaktadır. Komite, daha önceki Tavsiye Kararı’nı hatırlatarak (...), “çocukların [kamuya açık içeriğin sakıncalı etkilerinden] korunmasına ilişkin Kanun gibi bazı hukuki belgelerin, LGBTİ konuları hakkında ifade özgürlüğünü haksız olarak sınırlandıracak ve ayrımcılığa katkı sağlayacak bir şekilde medyatik ve diğer içerikleri kısıtlamak için [gazetecilerin] meslek ahlakının [denetlenmesi] yoluyla dâhil olmak üzere, uygulanabileceğini endişeyle yeniden kaydetmektedir. (...)

10.  Taraf Devlet, hukukta ve uygulamada, cinsel yönelim veya cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığı sona erdirmek için çabalarını iki katına çıkarmalı, mevzuatın LGBTİ bireyler hakkında ayrımcı bir şekilde yorumlanmaması ve uygulanmamasını sağlamalı ve ilgili Sözleşme’de yer alan haklardan bu kişilerin tam olarak yararlanmasını engelleyebilecek her türlü yasal metni kabul etmekten kaçınmalıdır. (...)”

“Son yıllarda, birçok Devlet, cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğinin alenen çağrıştırılmasının, insan hakları savunucuları ve LGBTİ bireylerin insan hakları alanında aktif sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarının ve genellikle “çocukların korunması” bahanesiyle, bu konulara ilişkin gösterilerin yasaklanmasını ya da sınırlandırılmasını amaçlayan kanunları kabul etmiş veya öngörmüştür. Bu kanunlar, sıklıkla belirsiz ifadelerle belirtilmekte ve tümü uluslararası hukukta yer alan, ifade özgürlüğü, barışçıl toplanma özgürlüğü, dernek kurma özgürlüğü ve bilgi edinme özgürlüğü haklarını keyfi olarak kısıtlamaktadır. Genellikle, bu kanunlar ayrıca insan hakları savunucularının meşru çalışmalarını cezayı gerektiren bir suç olarak saymakta ve sivil toplumun yararlandığı alanın azaltılmasına ilişkin daha genel bir bağlama ve LGBT topluluğu üyelerini, özellikle kendini LGBT olarak tanımayan ya da bu şekilde algılanan gençleri halen etkileyen zulümlere katkı sağlamaktadır.

Sözleşme organları ve Birleşmiş Milletlerin özel prosedürleri sistematik olarak, bu sınırlamaların uluslararası insan hakları hukukunun yukarıda belirtilen sıkı güvencelerine uygun olmadığı kanısına vararak ve özellikle bunların güvenilir herhangi bir delil unsuruna dayanmadığı, gerekli ve orantılı olmadığı, ayrımcı olduğu ve uluslararası hukukta yer alan hakların ihlallerini oluşturduğu kanaatine vararak, bu sınırlamaları reddetmiştir. Örnek olarak, özel prosedürler, “propaganda karşıtı” olarak belirtilen özel kanunlar yoluyla (...) düzenlenen sınırlamalara ve bu bağlamda Rusya Fedrasyonu, Kırgızistan, Moldova Cumhuriyeti ve Ukrayna’da meydana gelen olaylara ilişkin olarak kaygıları dile getirmiştir. İnsan Hakları Komitesi, Fedotova/Rusya davasında, “çocuklara yönelik eşcinsellikten yana propaganda” olarak nitelendirilen eylemlerden dolayı mahkûm edilmenin ifade özgürlüğü hakkını ve kanun tarafından eşit korunma hakkını ihlal ettiği kanaatine varmıştır. (...)

Çocuk Hakları Komitesi, gerçekte, çocukları korumaktan uzakta, bu türden kanunların “çocuklar da dâhil olmak üzere, LGBTİ bireylere ve LGBTİ ailelerin çocuklarına yönelik damgalama ve ayrımcılığı teşvik ettiği” ve “ülkedeki LGBTİ topluluğunun hedef alınmasını ve özellikle LGBTİ bireylerin haklarından yana olan çocuklara yönelik olmak üzere, kötü muamele ve şiddet de dâhil olmak üzere, bu topluluğa yönelik zulümlerin devam etmesini sağladığının” altını çizmiştir.”

“Çocukların ve genç kişilerin “özel olarak korunması hakkının” kapsadığı [hususlar], soyut ve değişmez bir şekilde belirlenemez; aksine, çağdaş toplumun durumunu dikkate almak gerekmektedir. Bu durum ayrıca, resmi bir bilgilendirme kampanyasının oluşturulması için de geçerlidir. Çocuk ve gençlerin genellikle maruz kaldıkları etkiler ve bunların günlük yaşamlarında kaçınılmaz bir şekilde karşılaştıkları algılar göz önünde bulundurulmalıdır.”

“Bazı ebeveynler için, diğer türden ailelerin kültürel ve ailevi uygulamaları ahlaki düzeyde muhakkak tartışılabilir olacaktır. Bununla birlikte, okulun hoşgörü ve saygı (...) ortamında faaliyet göstermesi gerekse de özellikle meşru bir yaşam tarzının ahlaki açıdan tartışılabilir olduğu yönündeki görüş okul politikasının temelini oluşturamayacaktır. Ebeveynlerin, kendi kişisel inançlarından veya başkasının davranışının hoş karşılanmayan niteliğine ilişkin görüşlerinden vazgeçmeleri gerekmemektedir. Ancak okul programının çok çeşitli aile modellerinin sınıfta ele alınmasını gerektirmesi halinde, laik bir eğitim sistemi, yalnızca bir ebeveyn grubunun bunların ahlaki düzeyde tartışılabilir olduğunu düşündüğü gerekçesiyle bazı meşru aile modellerini hariç tutamaz.”

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

“1.  Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar. Bu madde, Devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir.

2.  Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, kanunla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir. ”

a)             Başvuran

b)             Hükümet

a)             Uluslararası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Derneği Avrupa bölgesi (ILGA-EUROPE), ARTICLE 19 ve Profesör David Kaye

b)             Háttér Társaság

a)             İhtilaf Konusu Tedbirlerin Davalı Devlete Atfedilebilirliği Hakkında

b)             Bir Müdahalenin Varlığı Hakkında

c)             Müdahalenin Yasallığı Hakkında

d)             Meşru Bir Amacın Varlığı Hakkında

α)              İlgili Genel İlkeler

β)              Mahkemenin Mevcut Davadaki Yaklaşımı

e)             Sonuç

Sözleşme’nin 14. maddesi aşağıdaki şekildedir:

“(...) Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.”

“Eğer Mahkeme, bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder.”

BU GEREKÇELERLE, MAHKEME,

a)            Davalı Devlet tarafından, başvuranın varisine, üç ay içinde;

b)            Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödeme tarihine kadar, bu meblağa Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

İşbu karar Fransızca ve İngilizce dillerinde tanzim edilmiş olup Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 23 Ocak 2023 tarihinde Strazburg’ta bulunan İnsan Hakları Mahkemesinde kamuya açık olarak gerçekleştirilen duruşmada açıklanmıştır.

    Marialena TsirliRobert Spano                                         Yazı İşleri Müdürü                             Başkan

Mevcut kararın ekinde, Sözleşme’nin 45. maddesinin 2. fıkrasına ve Mahkeme İçtüzüğü’nün 74. maddesinin 2. fıkrasına uygun olarak, Hâkim Küris’in katıldığı, Hâkimler Yudkivska, Lubarda, Guerra Martins ve Zünd’un sunduğu ayrık görüş yer almaktadır.

M.T.
R.S.
 

HÂKİM KŪRIS’İN KATILDIĞI HÂKİMLER YUDKIVSKA, LUBARDA, GUERRA MARTINS VE ZÜND’UN ORTAK KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

(Çeviridir)

1.  Başvuranın kitabıyla ilgili olarak alınan tedbirlerin herhangi bir meşru amaç gütmediği ve bu nedenle Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna tamamen katılıyoruz.

2.  Bununla birlikte, çoğunluğun, başvuranın 10. maddeyle birlikte 14. madde kapsamındaki şikâyetinin ayrı olarak incelenmesine gerek olmadığı yönündeki sonucuna katılmamız mümkün değildir. Ayrımcılığın, mevcut davanın temel bir yönü olduğuna ve bu nedenle Mahkemenin bunu incelemesi gerektiğine inanıyoruz.

3.  Ayrımcılık iddiasına ilişkin gerekçesinde çoğunluk, “ihtilaf konusu tedbirlerin, yazarın kendisinden ziyade özellikle kitabın LGBTİ bireylere ilişkin içeriğine yönelik olduğunu” belirtmektedir (kararın 221. paragrafı). Olayların bu şekilde nitelendirilmesini sorgulamıyoruz. Nitekim kararın 189-200. paragraflarında ayrıntılı olarak analiz edilen bu tedbirlerin amacı ve her şeyden önce yasal dayanağı göz önüne alındığında- ki bu analize tamamen katılıyoruz- Litvanyalı yetkililerin aynı kısıtlamaları heteroseksüel bir yazar tarafından yazılmış benzer bir esere de uygulayacağından şüphe etmek için hiçbir neden görmüyoruz. Bu tür kısıtlamalar eşcinsel bir kişi üzerinde heteroseksüel bir kişiye göre daha büyük bir öznel etkiye sahip olsa bile, bu davanın merkezinde yer alan konu tedbirlerin içeriğidir.

4.  Bu bağlamda, mevcut davanın, Mahkemenin homofobik önyargıların günümüzde sıklıkla kendini gösterdiği yollardan birini ele alması ve yazarından ziyade spesifik bir içeriğe yönelik ayrımcı tedbirleri içeren davalarda izlenecek yaklaşımı netleştirmesi için değerli bir fırsat sunduğuna -ne yazık ki bu fırsatı değerlendirmemiştir- inanıyoruz.

5.  Bu görüşte, Mahkemenin bugüne kadar cinsel yönelim temelinde ayrımcılık içeren çeşitli davalarda benimsediği yaklaşımı hatırlatarak başlayacağız. Daha sonrasında, içerik kısıtlamalarına ilişkin davalarda bu yaklaşımın değiştirilmesine yönelik argümanlarımızı ortaya koyacağız. Son olarak, önerdiğimiz yaklaşımın mevcut davada nasıl uygulanmasını arzu ettiğimizi açıklayacağız.

6.  Başvuranın cinsel yönelimi nedeniyle kişisel olarak ayrımcılığa uğradığından şikâyetçi olduğu davalarda, Mahkeme genellikle analizine, başvuranın bu özelliği nedeniyle kendisiyle benzer veya karşılaştırılabilir durumdaki kişilerden farklı muamele görüp görmediğini inceleyerek başlamaktadır (bk. örneğin, Salgueiro da Silva Mouta/Portekiz no. 33290/96, §§ 28-36, AİHM 1999-IX; Karner/Avusturya, no. 40016/98, §§ 34-42, AİHM 2003-IX; ve Vallianatos ve Diğerleri/Yunanistan [BD], no. 29381/09 ve 32684/09, §§ 78-92, AİHM 2013 (alıntılar) - bu davaların tamamı 8. maddeyle birlikte 14. madde kapsamındaki şikayetler ile ilgilidir.)

7.  Bununla yanı sıra, Mahkeme, cinsel azınlıkların haklarını desteklemeyi amaçlayan yayınlara veya toplantılara getirilen kısıtlamalar ile ilgili davalarda biraz farklı bir yaklaşım benimsemiştir. Bu davalarda, Mahkemenin incelemesi, başvuranların (yayınların yazarları veya toplantıların organizatörleri olan) cinsel yönelimleri meselesinden ziyade, ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü haklarını kullanırken ulaşmaya çalıştıkları amaca yöneliktir. Bu nedenle Mahkeme, ihtilaf konusu kısıtlamaların başvuranların cinsel yönelimlerine dayanıp dayanmadığını değil, söz konusu yayınlar veya toplantılarla iletilen LGBTİ yanlısı mesaja yönelik düşmanlıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını incelemiştir (Bączkowski ve Diğerleri / Polonya, no. 1543/06, § 100, 3 Mayıs 2007; Bayev ve Diğerleri/Rusya, no. 67667/09 ve diğer 2 başvuru, §§ 90-91, 20 Haziran 2017; Zhdanov ve Diğerleri/Rusya, no. 12200/08 ve diğer 2 başvuru , §§ 180-181, 16 Temmuz 2019; ve Berkman/Rusya, no. 46712/15, §§ 55-57, 1 Aralık 2020). Bildiğimiz kadarıyla, Mahkeme sadece bir davada, eşcinsel onur yürüyüşü düzenleme yasağının, bu tür etkinliklere katılanlara karşı cinsel yönelimleri nedeniyle ayrımcılık anlamına geldiğini açıkça belirtmiştir (Alexeyev/Rusya, no. 4916/07 ve diğer 2 başvuru, § 109, 21 Ekim 2010 (italik ekledik)).

8.  Okuyucunun dikkatini özellikle Berkman kararına (yukarıda anılan) çekmek isteriz; bu karar, yerel makamların coming out gününe katılanları şiddet uygulayan karşı göstericilerden koruyamaması ve bu gösteri sırasında başvuranın yakalanmasıyla ilgilidir. Bu davada, başvuran, cinsel yönelimi nedeniyle değil, LGBTİ bireylere verdiği destek nedeniyle ayrımcılığa uğradığını (yukarıda anılan Berkman kararı, § 1) ve cinsel yöneliminin tek başına kararın hiçbir yerinde belirtilmediğini iddia etmiştir. Mahkeme, başvuranın “cinsel önyargıların hedef aldığı grup lehine kamusal bir duruş sergilediğini” (ibid. § 55) değerlendirmiş ve yerel makamların, Sözleşme’nin 11. maddesinin, tek başına ve 14. madde ile birlikte ele alındığında, üzerlerine düşen pozitif yükümlülükleri yerine getirmedikleri sonucuna varmıştır (ibid. § 58).

9.  Ayrıca, Mahkeme birçok davada cinsel azınlıkların haklarını desteklemeye çalışan derneklerin bizzat ayrımcılık mağduru olabileceğini kabul etmiştir (Genderdoc-M/Moldova, no. 9106/06, § 54, 12 Haziran 2012; Identoba ve Diğerleri/Gürcistan, no. 73235/12, § 48, 12 Mayıs 2015; Association ACCEPT ve Diğerleri/Romanya, no.19237/16, § 146, 1 Haziran 2021; Support Group for Women’s Initiatives ve Diğerleri/Gürcistan, no. 73204/13 ve 74959/13, §§ 83-84, 16 Aralık 2021). Derneklerin bizzat bir cinsel yönelimi olmadığını söylemeye gerek yoktur ve Mahkeme, başvuran derneklerin üyelerinin tamamının veya çoğunun kendilerini cinsel bir azınlığın üyesi olarak görüp görmediklerini veya ihtilaf konusu kısıtlamaların dernek üyelerinin cinsel yönelimleri nedeniyle uygulanıp uygulanmadığını değerlendirmemiştir. Aksine, Mahkemenin, derneklerin yaymayı amaçladıkları LGBTİ yanlısı mesaj nedeniyle haklarına kısıtlamalar getirilmiş olmasının, ayrımcılığa uğradıklarını düşünmek ve Sözleşme’nin 10 veya 11. maddesiyle birlikte 14. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunmak için yeterli olduğuna karar verdiği görülmektedir.

10.  Avrupa hukukunun genel olarak ayrımcılıkla mücadelede[3] ve aynı zamanda özellikle, cinsel azınlıkların korunmasına ilişkin gösterdiği gelişmeler göz önünde bulundurulduğunda[4], Mahkemenin, kısıtlamanın ilgili kişinin cinsel yönelimine dayanmadığı, yani bireye daha az elverişli muamelenin nedeninin o bireyin korunan bir kişisel özelliği olmadığı durumlarda, cinsel azınlıkların haklarını geliştirmeyi amaçlayan içeriğin yayılmasına yönelik kısıtlamalarla ilgili davalarda benimsenecek yaklaşımı netleştirmesi ve güncellemesi gerektiğine inanıyoruz.

11.  Mahkemenin içtihadını, ayrımcılığa karşı korumanın kapsamını LGBTİ yanlısı görüşleri de kapsayacak şekilde genişleterek evirmenin zamanı gelmiştir. Mahkeme, LGBTİ yanlısı içerik veya fikirlerin yayılmasını kısıtlamayı amaçlayan tedbirlerin, ilgili kişilerin cinsel yönelimlerinin, tedbirlerin alınmasında bir rol oynadığını göstermeye gerek olmaksızın, yazarlara veya yayıncılara karşı ayrımcılık teşkil ettiğini açıkça kabul etmelidir. Ayrımcılık tespitini başvuranın kişisel özelliklerinden ayıran bu yaklaşım, Sözleşme’nin ruhuna ve demokratik bir toplumu karakterize eden çoğulculuk, hoşgörü ve açık fikirlilik, çeşitliliğin gerçek anlamda tanınması ve çeşitliliğe saygı gösterilmesi ve tüm fiili aile bağlarına saygı gösterilmesi gibi altta yatan değerlerine tamamen uygun olacaktır. Ayrıca, bunun, yukarıda 7-9. paragraflarda belirttiğimiz Mahkeme içtihadında da desteklendiğine inanıyoruz.

12.  LGBTİ yanlısı görüşlerin ifade edilmesine yönelik kısıtlamaların, grup olarak LGBTİ topluluğuna karşı önyargıdan başka bir şeye dayandığını ileri sürmek yapay olacaktır. Bu tedbirlerin ayrımcı niyeti ve amacı gizlenemez ve kaçınılmaz olarak cinsel azınlıkların daha fazla damgalanmasına ve sosyal dışlanmasına yol açmaktadır (müdahil taraflar da bu yönde argümanları sunmuş olup bunlar, kararın 169, 172 ve 173. paragraflarında özetlenmiştir). Cinsel azınlıkların haklarını desteklemeyi amaçlayan içerik veya fikirlerin yayılmasına karşı çıkılması, heteroseksüel çoğunluğun eşcinsel azınlığa karşı bir önyargısını yansıtmaktadır ve bu önyargı, Mahkeme tarafından sürekli olarak reddedilmektedir (bk. diğer birçok karar arasında, yukarıda anılan Bayev ve diğerleri kararı, § 68, ve burada atıf yapılan davalar; Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi ve Avrupa Parlamentosu da benzer bir görüşü dile getirmiştir - bk. kararın 105, 106 ve 113. paragrafları).

13.  Ayrıca, homofobik önyargıların günümüzde sıklıkla kendini gösterdiği şekillerden birinin, cinsel azınlıkların haklarını savunma veya onlara yönelik toplumsal tutumları değiştirme çabalarına kısıtlamalar getirmeyi amaçlayan tedbirlerin kabul edilmesi olduğu unutulmamalıdır - bu tür tedbirlere ilişkin örnekler kararın 111 ve 113. paragraflarında belirtilmiştir. Bu nedenle, cinsel yönelim temelinde ayrımcılığın mutlaka yazarın kişisel özellikleriyle bağlantılı olmadığını belirtmek, Mahkemenin farklı biçimler alan bu tür ayrımcılığın gerçekliğini kabul etmesini ve uygun şekilde karşılık vermesini sağlayacaktır.

14.  Büyük Dairenin, cinsel azınlıkların haklarını desteklemeyi amaçlayan her türlü içeriğe yönelik kısıtlamaları değerlendirirken, temel sorunun, kısıtlamaların ana nedeninin söz konusu içeriğin muhteviyatı olup olmadığı olduğunu açıklığa kavuşturma ve teyit etme fırsatını kullanmasını isterdik. Bu yaklaşım altında, bir yayının veya diğer türde bir içeriğin, esas veya gerçek nedeni, LGBTİ bireyler lehine içeriği olan kısıtlamalara konu olduğunu tespit etmek, ilgili kişinin cinsel azınlık üyesi olmadığı veya kendisini bu şekilde tanımlamadığı durumlar da dâhil olmak üzere, cinsel yönelim temelinde ayrımcılık yapıldığını ortaya koymak için yeterli olacaktır. Bir davanın olay ve olguları, ilgili kişinin gerçek veya algılanan cinsel yöneliminin de ifade özgürlüğünün kullanımının kısıtlanmasının nedenlerinden biri olduğunu gösteriyorsa, bu durum cinsel yönelim temelinde ayrımcılığı daha da belirgin hale getirecektir.

15.  Mevcut davanın, Mahkemenin LGBTİ yanlısı görüşlerin yayılmasını kısıtlamaya yönelik tedbirleri değerlendirmek zorunda olduğu ilk dava olmadığı kaydedilmelidir. Lee/Birleşik Krallık, no.18860/19, 7 Aralık 2021) davasında, Mahkeme, bir fırının, sahiplerinin derin dini inançlarına dayanarak, başvurana üzerinde eşcinsel evlilik lehine bir mesaj bulunan bir pasta yapmayı reddettiği ve Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesinin, cinsel yönelim temelinde ayrımcılık yapılmadığı sonucuna vardığı bir durumu ele almıştır. Özellikle, yerel mahkeme, söz konusu daha az elverişli muamelenin nedeninin “belirli bireylerin cinsel yönelimleriyle ilgili olması” nedeniyle, daha az elverişli muamelenin cinsel yönelime “dayalı” olduğu iddiasını reddetmiştir. Lee’nin, iç hukuktaki yargılamaların hiçbir aşamasında Sözleşme’yle güvence altına alınan haklarını açıkça ileri sürmediğini kaydeden Mahkeme, başvurunun iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Bu nedenle, tek başına ve Sözleşme’nin 14. maddesiyle birlikte ele alındığında, 8, 9 ve 10. maddeler kapsamındaki şikâyetlerinin esasını incelememiştir.

16.  Lee ve Macatė davaları ile diğer bazı Üye Devletlerde yaşanan olaylar (kararın 111, 113, 127 ve 171. paragrafları), Mahkemenin öngörülebilir gelecekte LGBTİ yanlısı içeriğin yayılmasını kısıtlamaya yönelik tedbirlerle ilgili başka davalarla da karşılaşacağının bir işaretidir. Bu türden müteakip davayı incelediğinde, Mahkemenin söz konusu tedbirlerin ayrımcılık olduğunu kabul etme konusunda daha cesur davranacağını umut ediyoruz.

17.  Kararda, çocukların eşcinsel ilişkilerle ilgili içeriklere erişimini yalnızca söz konusu cinsel yönelim temelinde kısıtlayan tedbirlerin “yetkililerin belirli ilişki ve aile türlerini diğerlerine tercih ettiklerini - heteroseksüel ilişkileri toplum için eşcinsel ilişkilerden daha kabul edilebilir ve değerli gördüklerini - gösterdiği ve bunun da eşcinsel ilişkileri etkileyen damganın devam etmesine katkıda bulunduğu” belirtilmiştir. Sonuç olarak, kapsamı ve etkisi sınırlı olsa bile, bu tür kısıtlamalar demokratik bir toplumun ayrılmaz parçası olan eşitlik, çoğulculuk ve hoşgörü kavramlarıyla bağdaşmamaktadır” (kararın 215. paragrafı).

18.  Gerçekten de, Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamında vardığı sonuçlarda, Büyük Daire, yalnızca LGBTİ bireyleri veya ailelerini olumlu veya tarafsız bir ışık altında - başka bir ifadeyle, heteroseksüel kişilerin ve heteroparental ailelerinin genellikle benzer eserlerde tasvir edildiği şekilde - tasvir ettiği gerekçesiyle bazı içeriklerin çocuklara dağıtımını kısıtlamayı amaçlayan her türlü önlemi güçlü ve muğlaklıktan yoksun bir şekilde kınamaktadır.

19.  Bununla birlikte, Büyük Dairenin, söz konusu tedbirlerin, yalnızca eşcinsel çiftleri heteroseksüel çiftlerle esasında eşdeğer olarak sunmaları nedeniyle çocukların söz konusu masallara erişimini kısıtlamayı amaçladığı sonucuna vardıktan sonra, başvuranın Sözleşme’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesi kapsamındaki şikâyetini incelemeye gerek olmadığına nasıl karar verdiğini anlamıyoruz. Büyük Dairenin yukarıdaki gerekçesi, nazarımızda, bir grup olarak LGBTİ topluluğuna yönelik ayrımcı tutumların mevcut davanın temel bir yönünü teşkil ettiğini ve bu nedenle incelenmesi gerektiğini açıkça göstermektedir (Oršuš ve Diğerleri / Hırvatistan [BD], no. 15766/03, § 144, AİHM 2010, ve burada atıf yapılan davalar).

20.  Karar, ayrımcılığa ilişkin şikâyeti incelememe kararının, en azından kısmen, başvuranın temsilcisinin bu konudaki argümanlarını sunmakta geç kalmasından kaynaklandığını düşündürmektedir: Gerçekten de başvuranın temsilcisi, Sözleşme’nin 14. maddesinin, 10. maddeyle birlikte, bir mesajın, yazarının kişisel özelliklerinden ziyade içeriğine yönelik ayrımcılığa uygulanabilir olduğunu yazılı görüşlerinde değil, sadece duruşmada ileri sürmüştür (kararın 221. paragrafı). Ancak, bunun, bu argümanları göz ardı etmek için yeterli bir sebep olmadığını düşünüyoruz. Bir yandan, söz konusu iki hükmü yorumlamak Mahkemeye ait olduğundan, tarafların bu noktada açıkça tartışmasına gerek yoktur; diğer yandan ve özellikle, mevcut davayla gündeme getirilen hususların öneminin, Mahkemenin bu şikâyeti incelemesini haklı çıkaracağını düşünüyoruz. Ayrıca, Mahkemenin geçmişte, bir mesajın içeriğiyle ilgili ayrımcılığa ilişkin davalarda 14. maddenin ihlal edildiği sonucuna vardığına işaret etmek istiyoruz (bk. Yukarıda 7-9. paragraflarda yapılan atıflar), görünüşe göre başvuranların, bu hükmün uygulanabilirliği konusuna ilişkin argümanlarını açık bir şekilde sunmalarını beklememiştir; mevcut davada başka türlü olması için bir neden göremiyoruz.

21.  Büyük Daire, yaklaşımını yukarıda 10-14. paragraflarda belirttiğimiz şekilde değiştirmeyi tercih etmiş olsaydı, Sözleşme’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunması gerekirdi. Gerçekten de Hükümet, çocukların, LGBTİ yanlısı içeriklere erişimine getirilen kısıtlamayı haklı göstermeye çalışmamıştır (örneğin, eşcinsel içeriklerin yayılmasına getirilen kısıtlamaların kamu ahlakı, sağlığın korunması ve çocukların haklarının korunması gerekçeleriyle haklı gösterildiğini savunan Bayev ve diğerleri davasında (yukarıda anılan karar) davalı Hükümetin aksine -ki Mahkeme bu argümanları kesin bir dille reddetmiştir.). Dolayısıyla, başvuranın kitabına uygulanan tedbirlerin kitabın LGBTİ yanlısı içeriğine dayandığını tespit etmesi ve Hükümetin bunları haklı çıkaracak herhangi bir gerekçe sunmamış olması sebebiyle, Mahkemenin başvuranın ifade özgürlüğü hakkını kullanırken cinsel yönelim temelinde ayrımcılığa uğradığı sonucuna varması gerekirdi.

22.  Meslektaşlarımıza saygı duymakla birlikte, yukarıda belirtilen tüm nedenlerden dolayı, çoğunluğun, başvuranın, Sözleşme’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddesi kapsamındaki şikâyetine ilişkin vardığı sonuca katılmıyoruz. Mahkemenin bu şikâyeti incelemesi ve bu hükümlerin ihlal edildiğini tespit etmesi gerektiğine inanıyoruz.

[1] Araştırma raporu aynı zamanda, başlangıçta Avrupa Konseyi üyeliğini 16 Mart 2022 tarihinde ve Sözleşme’ye Yüksek Sözleşmeci Taraf olmasını 16 Eylül 2022 tarihinde sona erdiren Rusya Federasyonu’nun ulusal hukuki çerçevesine ilişkin bilgiler içermekteydi. 

[2] Bu durum, ayrıca eski bir üye Devlet olan Rusya Federasyonu için de geçerlidir- bk. yukarıda 1. not. 

[3] Mark DE VOS (2020), “The European Court of Justice and the march towards equality in European Union anti-discrimination law”, International Journal of Discrimination and the Law, vol. 20 (I), pp. 62 ve devamındaki paragraflar.

[4] Robert WINTEMUTE, “Sexisme et LGBT-phobie dans le cadre de la jurisprudence de la CourEDH et de la CJEU”, in: Daniel Borrillo ve Félicien Lemaire (éd.), Les discriminations fondées sur le sexe, l’orientation sexuelle et l’identité de genre, Paris, L’Harmattan, 2020, pp. 165 ve devamındaki paragraflar, ve Paul JOHNSON, “LGBT Rights at the Council of Europe and the European Court of Human Rights”, i : Jill Marshall (éd.), Personal Identity and the European Court of Human Rights, London, Routledge, 2022, pp. 99 ve devamındaki paragraflar.