© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2015. წინამდებარე თარგმანი შესრულებულია ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდის ხელშეწყობით (/humanrightstrustfund). სასამართლოსათვის იგი სავალდებულო ხასიათს არ ატარებს. დამატებითი ინფორმაციისათვის იხილეთ საავტორო უფლებების სრული მიმოხილვა მოცემული დოკუმენტის ბოლოს.
Council of Europe/European Court of Human Rights, 2015. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court. For further information see the full copyright indication at the end of this document.
Conseil de l’Europe/Cour Européenne des Droits de l’Homme, 2015. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour. Pour plus de renseignements veuillez lire l’indication de copyright/droits d’auteur à la fin du présent document.
საინფორმაციო ჩანაწერი სასამართლოს პრეცედენტულ საქმეზე #173
2014 წლის აპრილი
Magyar Keresztény Mennonita Egyház და სხვები უნგრეთის წინააღმდეგ - 70945/11, 23611/12, 26998/12 et al.
გადაწყვეტილება 8.4.2014 [II სექცია]
მუხლი 11
მუხლი 11-1
შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება
მომჩივანი ეკლესიებისადმი ხელახალი რეგისტრაციის მოთხოვნა გაერთიანებული სტატუსისთვის იმ მიზით, რომ მატერიალური სარგებელი მიიღონ სახელწმიფოსგან: დარღვევა
ფაქტები – 2011 წლის ეკლესიის შესახებ კანონის მიხედვით, რომელიც მიღებული იყო ზოგიერთი ეკლესიის მიერ სახელმწიფო ფონდების ბოროტად გამოყენების პრობლემის მოსაგვარებლად, ეკლესიის აღიარების ორეტაპიანი სისტემა იქნა დანერგილი. კანონის მიხედვით, ზოგიერთი ეკლესია მიჩნეულ იქნა გაერთიანებულად და შესაბმისად მათ მიეცათ საშუალება გაეგრძელებინათ გარკვეული ფულადი და ფისკალური უპირატესობის მიღება სახელმწიფოსგან რწმენასთან დაკავშირებული საქმიანობისთვის.
მომჩივნები არიან ყველა რელიგიური გაერთიანება, თემი ან ასეთი გაერთიანების წინამძღოლები ან წევრები. მომჩივანი ეკლესიაები, რომლებიც 2011 წლის კანონის მიღებამდე იყვნენ რეგისტრირებულნი, როგორც ეკლესიები და იღებდნენ სახელმწიფოს დაფინანსებას, არ აღმოჩდნენ იმ ეკლესიების სიაში, რომლებიც ავტომატურად იქნებოდნენ მიჩნეულნი გაერთიანებულად. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ, მომჩივანის მსგავსი რელიგიური გაერთიანებები შეძლებდნენ ეკლესიად ფუნქციონირების გაგრძელებას და საკუთარი თავის ეკლესიად მოხსენიებას. მაგრამ 2011 წლის კანონი მაინც ვრცელდებოდა მათზე, ვინაიდან ეს კანონი ავალდებულებდა მომჩივანის მსგავს ეკლესიას მიემართა პარლამენტისთვის გაერთიანებულ ეკლესიად რეგისტრაციის მიზნით, თუ მათ ჰქონდათ ფინანსური სარგებლის და შეღავათების მიღების სურვილი. გადაწყვეტილება იმის შესახებ კონკრეტული ეკელსია შეიძლებოდა თუ არა მიჩნეულ ყოფილიყო გაერთიანებულად დამოკიდებული იყო მისი წევრების რაოდენობაზე და მისი არსებობის ხანგრძლივობაზე, ამავე დროს მტკიცებულებაზე, რომ ის არ წარმოადგენდა საფრთხეს დემოკრატიული საზოგადოებისთვის.
კანონი – მუხლი 11 (განხილული კონვენციის მე-9-ე მუხლთან ერთად): მომჩივნების ეკლესიად რეგისტრაციის გაუქმება წარმოადგენდა მათ უფლებაში ჩარევას კონვენციის მე-9-ე და მე-11-ე მუხლების ფარგლებში. ამ ღონისძიების საფუძველი იყო 2011 წლის კანონი და ემსახურებოდა კანონიერ მიზანს რომლითაც ორგანოები ვერ განაცხადებდნენ რელიგიურ აქტივობაში ჩართულობას სახელმწიფოდან არაკნონიერი გზით მიღებული თანხებით. სასამართლომ იმსჯელა სახელმწიფოს ჩარევა იყო თუ არა საჭირო დემოკრატიული საზოგადოებისთვის.
კონვენციის მე-11-ე და მე-9-ე მუხლების მიხედვით არ იყო დადგენილი რელიგიური ორგანიზაციებისთვის კონკრეტული სამართლებრივი სტატუსის ქონის უფლება. სახელმწიფოს მხოლოდ იმის ვალდებულება ჰქონდა, რომ უზრუნველეყო მათთვის სამართლებრივი სტატუსის მიღება სამოქალაქო სამართლის ფარგლებში. სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი განეხილა ის ფაქტი, რომ იმ რელიგიის მიმდივრები, რომელსაც სახელმწიფო უარს ეტყოდა რელიგიური ორგანიზაციის აღიარებასა და მხარდაჭერაზე, მაშინ როდესაც სხვა რელიგიურ ორგანიზაციებს მსგავსი შესაძლებლობა ჰქონდათ, მიიჩნევდნენ, რომ ხდებოდა მათი მხოლოდ ატანა და სახელმწიფო არ იყო მათ მიმართ კეთილგანწყობილი. მათ მიერ არასრულფასოვნების განცდა ხელს უშლიდა რელიგიის გამოხატვის თავისუფლებას. უფრო მეტიც, არ იყო ნათელი რომ შედარებით ნაკლებად რადიკალური მეთოდი პრობლემის გადაწყვეტის - როგორიცაა მაგალითად სასამართლო კონტროლი ან ისეთი ეკლესიების გაუქმება რომელთაც ძალადობრივი ბუნება აქვთ - არ იყო ხელმისაწვდომი. არსებული კანონმდებლობის შედეგი იყო არსებული და მოქმედი ეკლესიების სამართლებრივი ჩარჩოდან ამოგდება და საქმიანობიდან ჩამოშორება, ხანდახან კი ფინანსური და რეპუტაციასთან დაკავშირებული შედეგებით.
ეკლესიის აღიარების ორ საფეხურიანი სისტემა შესაძლოა ჯდებოდა სახელმწიფოს თავისუფალი განსჯის ფარგლებში და მსგავსი სქემა ყოველთის წარმაოდგენდა იმ სახელმწიფოს ისტორიულ-კულტურულ ტრადიციებს სადაც მსგავსი სისტემა მოქმედებდა. მაგრამ სახელწმიფოს არ წარმოუდგენია დამაჯერებელი მტკიცებულება რომლითაც 2011 წლის კანონით გაერთიანებული ეკელსიების სია სრულ შესაბამისობაშ იყო უნგრულ ისტორიულ ტრადიციებთან. რეგისტრაციაზე უარი იმ საფუძვლით რომ ეკლესიამ არ წარმოადგინა სწავლების შინაარსის შესახებ ინფორმაცია შეიძლება გამართელბული იყოს იმ საფუძვლით რომ აღმსარებლობა, რომელიც ცდილობდა აღიარების მოპოვებას წარმოადგენდა საფრთხეს დემოკრატიული საზოგადოებისთვის. მაგრამ მომჩივნები უკვე რამოდენიმე წლის განმავლობაში კანონიერად ოპერირებდნენ უნგრეთში, როგორც რელიგიური თემები და არ არსებობდა არანაირი მტკიცებულება, რომლის მიხედვითაც მათი საქმიანობა მიჩნეული ქინებოდა არაკანონიერად ან ძალადობრივად. ამიტომ ხელმეორედ რეგისტარციის მოთხოვნა წარმოადგენდა განსაკუთრებულ ტვირთს და იყო იძულებითი.
მართალია რელიგიური რწმენის გამოხატვის თავისუფლება არ ანიჭებდა მომჩივან ეკლესიებს ან მათ წევრებს უფლებამოსილებას დამატებითი დაფინანსება მიეღოთ სახელწმიფო ბიუჯეტიდან. მაგრამ რელიგიირუი საზოგადოებების მიერ მოპოვებული პრივილეგიები ხელს უწობდა რელიგიური მიზნების მიღწევას და შესაბამისად აკისრებდა ვალდებულებას სახელმწუფო ორგანოებს შეენარჩუნებინათ ნეიტრალიტეტი მსგავსი პრივილეგიის მინიჭებისას. მაშინ როდესაც სახელმწიფო ნებაყოფლობით იღებდა გადაწყვეტილებას რელიგიური ორგანიზაციისთვის მსგავსი უფლების მინიჭების შესახებ, მას არ შეეძლო გაეტარებინა დისკრიმინაციული ღონისძიება ასეთი უპირატესობების მინიჭების, შემცირების ან ჩამორთმევის შესახებ. უფრო მეტიც, სახელწმიფოს აქვს მნიშვნელოვანი თავსიუფლება აირჩიო რელიგიურ თემებთან ურთიერთობების ფორმები, მათ შორის კანონიერი ღონისძიებებით მაოხდინოს მსგავსი პრივილეგიების შეცვლა. მაგრამ სახელწმიფოს ნეიტრალიტეტი ითხოვს რომ პარტნიორობის შესახებ არცევანი ემყარებოდეს დადგენილ კრიტერიუმს რომლითაც მოხდება პრევენცია ისეთი სიტუაციების სადაც რელიგიური თემის წევრობა არ წარმოადგენს მეორე ხარსხოვან მოქლაქეობას იმ რელიგიური ორგანზიაცისითვის რომელიც ანკლებად მისაღებია სახელწმიფოსთვის. მოცემულ სიტუაციაში სარგებლის ჩამორთმევა ვრცელდებოდა მხოლოდ გაკრვეულ აღმსარებლობებზე, მათ შორის მომჩივნებზე.
სასამართლომ ვერ მოიპოვა იმის მტკიცებულება, რომ მომჩვან ეკლესიებს ეკრძალებოდათ რელიგიური მსახურების განხორციელება იურიდიული ფორმის ფარგლებში. მიუხედავად ამისა, კანონმდებლობის მიხედვით, გარკევული რელიგიური აქტივობები განხორციელებული ეკლესიის მიერ არ იყოს ხელმისაწვდომი რელიგიური ასოციაციებისთვის, რაც ახდენდა მისი რელიგიის კოლექტიური თავისუფლების უფლებაზე გავლენას. ამის გამო ესეთი განსხვავება არ აკმაყოფილებს სახელწმიფოს ნეიტრალობის ვალდებულებას და არ არსებობდა ობიექტური საფუძველი განსხვავებული მიდგომისთვის.
სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივანის ეკლესიის სტატუსის მთლიანად გაუქმება და შედარებით ნაკლებად მკაცრი ღონისძიების გამოუყენებლობა, პოლიტიკურად ბინძური განმეორებითი რეგისტრაციის პროცედურების დადგენა რომლის საფუძველიც გარკვეულ ეჭვებს ბადებდა და გაერთიანებული ეკლესიების წარმოამდგერნლთა განსხვავებული მოპყრობა თანამშრომლობის კუთხით და ასევე რწმენასთან დაკავშირებული აქტივობებისთვის სარგებლის მიღებისთვის, სახელწმფიო ორგანოებმა გამოიჩინეს დაუდევრობა და დაარღვიეს საკტარი ვალდებულება შეენარჩუნებინათ ნეიტრალიტეტი მომჩივანი ეკლესიების მიმართ. ესე ლემენტები, ერთად და ცალცალკე, ნიშნავდა რომ გამოყენებული ღონისძიება არ წარმოადგენდა „მწვავე სოციალურ საჭიროებას“.
დასკვნა: დარღვევა (ხუთი ხმა ორის წიანაღმდეგ).
მუხლი 41: დარღვევის დადგენა წარმოადგენს სამართლიან დაკმაყოფილებას მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად ხუთი მომჩივანის მიმართ. მომჩივანის თემების შესახებ საკითხი შენარჩუნებულია.
© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
სამდივნოს მიერ მომზადებული მოცემული მოკლე მიმოხილვა
სასამართლოსათვის არასავალდებულოა.
იხილეთ აქ სასამართლო პრაქტიკის საინფორმაციო ბროშურები
© ევროპის საბჭო/ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2015
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ოფიციალური ენებია ინგლისური და ფრანგული. წინამდებარე თარგმანი შესრულებულია ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდის ხელშეწყობით (/humanrightstrustfund). იგი სასამართლოსათვის სავალდებულო ხასიათს არ ატარებს და არც მის ხარისხზე აკისრებს პასუხისმგებლობას. მოცემული დოკუმენტი შეიძლება ჩამოტვირთულ იქნას ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს HUDOC სასამართლო პრაქტიკის მონაცემთა ბაზიდან () ან ნებისმიერი სხვა მონაცემთა ბაზიდან, რომელთანაც სასამართლომ მოახდინა მისი გაზიარება. დასაშვებია თარგმანის რეპროდუქცირება არაკომერციული მიზნებისათვის იმ პირობით, რომ მოხდება საქმის სრული სახელწოდების ციტირება, მოცემულ საავტორო უფლებების აღნიშვნასა და ადამიანის უფლებათა სატრასტო ფონდზე მითითებით. წინამდებარე თარგმანის ნებისმიერი ნაწილის კომერციული მიზნებით გამოყენების სურვილის შემთხვევაში, გთხოვთ მოგვწეროთ შემდეგ მისამართზე: publishing@.
© Council of Europe/European Court of Human Rights, 2015
The official languages of the European Court of Human Rights are English and French. This translation was commissioned with the support of the Human Rights Trust Fund of the Council of Europe (/humanrightstrustfund). It does not bind the Court, nor does the Court take any responsibility for the quality thereof. It may be downloaded from the HUDOC case-law database of the European Court of Human Rights () or from any other database with which the Court has shared it. It may be reproduced for non-commercial purposes on condition that the full title of the case is cited, together with the above copyright indication and reference to the Human Rights Trust Fund. If it is intended to use any part of this translation for commercial purposes, please contact publishing@.
© Conseil de l’Europe/Cour européenne des droits de l’homme, 2015
Les langues officielles de la Cour européenne des droits de l’homme sont le français et l’anglais. La présente traduction a été effectuée avec le soutien du Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme du Conseil de l’Europe (/humanrightstrustfund). Elle ne lie pas la Cour, et celle-ci décline toute responsabilité quant à sa qualité. Elle peut être téléchargée à partir de HUDOC, la base de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme (), ou de toute autre base de données à laquelle HUDOC l’a communiquée. Elle peut être reproduite à des fins non commerciales, sous réserve que le titre de l’affaire soit cité en entier et s’accompagne de l’indication de copyright ci-dessus ainsi que de la référence au Fonds fiduciaire pour les droits de l’homme. Toute personne souhaitant se servir de tout ou partie de la présente traduction à des fins commerciales est invitée à le signaler à l’adresse suivante : publishing@.
Full & Egal Universal Law Academy