Matelly / Fransa - 10609/10 - Adefdromil / Fransa - 32191/09 - 2.10.2014 tarihli Kararlar [V. Bölüm]
Olaylar – Matelly davasındaki başvuran, jandarma teşkilatında görevlidir. 2008 yılının Mart ayında, bir dernek kurmuştur. Derneğe ait bildiriye göre, bu derneğin temel hedefi, “jandarmaların maddi ve diğer çıkarlarını korumaktır”. Ulusal Jandarma Teşkilatı Genel Direktörü, söz konusu derneğin kurulduğu konusunda bilgilendirilmiştir. Genel Direktör 2008 yılının Mayıs ayında, derneğin sendikaya benzediği kanısına varması nedeniyle; dernek üyesi başvuranın ve diğer jandarmaların dernekten derhal istifa etmelerini emretmiştir. Başvuran bu emri almadan önce dahi, dernek üyelerinin askeri yükümlülüklerine ilişkin belirsizliğin ortadan kaldırılması amacıyla, dernek bildirisini değiştirmek istediğini ifade etmiştir. Birkaç gün sonra dernekten istifa etmiştir. Bütün itirazları reddedilmiştir.
Adefdromil davasındaki başvuran, “askeri personellerin toplu ve bireysel haklarıyla, maddi, mesleki ve manevi çıkarlarının değerlendirilmesi ve korunması” amacıyla 2001 yılında iki asker tarafından kurulmuş olan bir dernektir. Kendilerine bilgi verilmesine rağmen, Cumhurbaşkanı (Silahlı Kuvvetler Başkanı) ve Başbakan derneğin kurulmasına tepki göstermemişlerdir. Savunma Bakanı Genel Sekreteri, 2002 yılının Kasım ayında, derneğin sendikal hedeflerini dikkate alarak; hizmette bulunan askeri personelleri, derneğe katılmanın disiplin suçu olduğu konusunda ve derneğe üye olanların istifa etmesi gerektiği hususunda bilgilendirmiştir. Bu nedenle dernek birçok öncü üyesini kaybetmiştir. Başvuran, istifalarla sonuçlanan bu tedbirin adli incelemeye tabi tutulmadığını iddia etmiştir. Savunma Bakanı tarafından yayınlanan ve hizmet personellerine ilişkin genel düzenlemeler ve eşitlik ilkesine aykırı olduğunu iddia ettiği üç kararnamenin adli incelemeye tabi tutulması amacıyla Danıştay önünde birkaç kez başvuruda bulunmuştur. Danıştay, başvuran derneğin, hizmet personellerinin mesleki çıkarlarını savunmak amacıyla kurulan gruplara katılmalarını engelleyen kuralları ihlal etmesi sebebiyle, kararnamelerin iptal edilmesini talep etmeye hakkı olmadığına karar vermiştir.
Hukuki değerlendirme – Madde 11: Şikâyet konusu tedbirler, sendika kurma ve sendikalara katılma haklarına müdahale teşkil etmiştir. Bu tedbirler, Savunma Kanunu uyarınca öngörülmüş olup; jandarma teşkilatının da bir parçasını oluşturduğu silahlı kuvvetler kapsamında gerekli düzenin ve disiplinin sağlanması hususunda meşru bir hedefe sahiptir.
Savunma Kanununun ilgili hükümleri, sendikaya katılan askeri personeller üzerinde kesin bir yasak teşkil etmektedir. Silahlı kuvvetler tarafından kurulan sendikal örgütlere yönelik hoşgörü ve bu personellerin çıkarlarının korunması amacıyla özel organların ve usullerin oluşturulması; askeri personellerin sendika kurma ve sendikaya katılma hakkının tanınması yerini alamaz.
Sendikal faaliyetlerin, silahlı kuvvetlerin görevlerinin özel mahiyeti dikkate alınarak gerçekleştirilmek durumunda olmasına karşın; bu tür faaliyetler, amacı itibariyle, askeri personellerin maddi ve diğer çıkarlarını etkileyen kararlara ilişkin olarak bazı endişeler doğurabilir. Böylelikle, mesleki bir dernek ve bu derneğe katılan askeri personellerin eylemleri ve ifadeleri üzerinde önemli kısıtlamalar dahi uygulanabilmesine rağmen; bu tür kısıtlamalar, hizmet personellerini ve üye oldukları sendikaları, mesleki ve manevi çıkarların korunmasına yönelik dernek kurma hakkından yoksun bırakmamalıdır.
Yerel mahkemeler Bay Matelly’in görüşlerini ve yükümlülüklerine uygun davranma isteğini göz ardı ederek ve başvuran derneğin belirttiği hedefin sendikal bir anlam ifade etmesi nedeniyle, askeri teşkilatın özel görevinin gerektirdiği bireysel kısıtlamaları somut bir şekilde tespit etmeksizin, dava açma hakkını olanaksız hale getirerek; toplanma özgürlüğünü ihlal etmişlerdir. Böylelikle, çatışan çıkarlar arasında adil bir denge sağlama hususundaki yükümlülüklerini yerine getirmemişlerdir. Askeri personellerin toplanma özgürlüklerinin bazı meşru kısıtlamalara tabi tutulabilmesine rağmen; sendika kurma veya sendikaya katılma konusundaki genel yasak, bu özgürlüğe Sözleşme kapsamında yasaklanan bir müdahale teşkil etmiştir.
Sonuç: ihlal (oy birliğiyle).
Madde 41: her iki davada da tazminat talebinde bulunulmamıştır.
Full & Egal Universal Law Academy