AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
MECİT VE DİĞERLERİ / TÜRKİYE DAVASI
(Başvuru no. 69884/17 ve diğer 81 başvuru)
KARAR
(Revizyon)
STRAZBURG
27 Mayıs 2025
İşbu karar kesinleşmiş olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Mecit ve Diğerleri/Türkiye davasında (12 Aralık 2023 tarihli kararın revize edilmesi talebi),
Başkan
Jovan Ilievski,
Hâkimler
Lorraine Schembri Orland,
Diana Sârcu
ve BölümYazı İşleri Müdür Yardımcısı Dorothee von Arnim’in katılımıyla Komite olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),
6 Mayıs 2025 tarihinde yapılan kapalı müzakerelerin ardından,
Aynı tarihte kabul edilen aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Davanın temelinde seksen iki Türk vatandaşı (“başvuranlar”) tarafından, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesine uyarınca, çeşitli tarihlerde Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine Mahkeme’ye yapılmış olan seksen iki başvuru (no. 69884/17 ve diğer 81 başvuru) bulunmaktadır. Başvuranların isimleri ve diğer ayrıntıların yanı sıra her bir başvurunun yapıldığı tarih, 12 Aralık 2023 tarihli davada verilen kararda belirtilmiştir.
2. Somut başvurular esas olarak, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe girişiminin ardından, Türk makamları tarafından “Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması” (bundan böyle “FETÖ/PDY” olarak anılacaktır) olarak tanımlanan ve yetkililer tarafından darbe girişiminin arkasında olduğu değerlendirilen örgüte üye oldukları şüphesiyle başvuranların yakalanmaları ve tutuklanmalarına ilişkindir.
3. Mahkeme, 12 Aralık 2023 tarihinde verdiği kararda, başvuranların ilk tutuklulukları sırasında terör örgütü üyesi olma suçunu işlediklerine dair makul şüphe bulunmaması nedeniyle Sözleşme’nin 5 § 1 maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca, 9452/19 no.lu başvurudaki başvuran da dâhil olmak üzere, tazminat talebinde bulunan başvuranların her birine toplu olarak, yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere, manevi tazminat, masraf ve harcamalar için 5.000 Avro ödenmesine karar vermiştir.
4. 22 Mayıs 2023 tarihinde, kararın açıklanmasından birkaç ay önce, başvuranlardan biri olan Sadettin Uzay’ın (başvuru no. 9452/19) mirasçılarının yasal temsilcisi, Mahkeme’ye başvuranın 9 Şubat 2023 tarihinde öldüğünü ve mirasçılarının başvuruyu sürdürmek istediklerini bildirmiştir. Ancak, bu talep Mahkeme’nin kararında değerlendirmeye alınmamıştır.
5. 7 Mart 2024 tarihinde, Sadettin Uzay’ın mirasçıları, Hükümetin müteveffa başvuran lehine hükmedilen adil tazmini mirasçılarına dağıtamayacağını ileri sürerek, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 80. maddesi uyarınca kararın revize edilmesi talebinde bulunmuşlardır.
6. Mahkeme, 3 Eylül 2024 tarihinde, revizyon talebini değerlendirmiş ve Hükümete görüşlerini sunması için dört hafta süre vermeye karar vermiştir. Söz konusu görüşler 7 Ekim 2024 tarihinde alınmıştır. 1 Aralık 2024 tarihinde, müteveffa başvuranın mirasçıları, cevabi görüşlerini Mahkeme’ye iletmişlerdir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
REVİZYON TALEBİ7. Müteveffa başvuranın mirasçıları, başvuranın kararın kabul edilmesinden önce ölmesi nedeniyle icra ettiremedikleri 12 Aralık 2023 tarihli kararın revize edilmesini talep etmişlerdir.
8. Mahkeme’ye sunulan resmi belgelere göre, Şeyda Uzay ve Alperen Uzay müteveffa başvuranın mirasçılarıdır ve başvuran lehine hükmedilen tazminatın kendilerine ödenmesini talep etmişlerdir.
9. Hükümet, başvuranın 9 Şubat 2023 tarihinde, yani kararın kabul edilmesinden yaklaşık on ay önce öldüğünü, ancak hem mirasçılarının hem de yasal temsilcisinin Mahkeme’yi ölümünden zamanında haberdar etmediğini belirtmiştir. Hükümet ayrıca, tarafların yargılamaların yürütülmesinde Mahkeme ile tam işbirliği yapma yükümlülüğüne atıfta bulunmuş (bk. İç Tüzüğün 44A maddesi) ve Mahkeme’den, başvuranın ölümünün Mahkeme’ye zamanında bildirilmemesinden, İç Tüzüğün 44C maddesi anlamında “gerekli sonuçları” çıkarmasını istemiştir.
10. 1 Aralık 2024 tarihinde temsilci, müteveffa başvuranın mirasçılarının 22 Mayıs 2023 tarihli mektuplarında babalarının ölümünü ve başvuruyu sürdürme isteklerini Mahkeme’ye zaten bildirdiklerini, ancak 12 Aralık 2023 tarihli kararda dikkate alınmadığını ileri sürerek cevap vermiştir.
Mahkeme’nin Değerlendirmesi11. Mahkeme İç Tüzüğü’nün 80. maddesinin ilgili kısımları aşağıdaki gibidir:
“1. Taraflardan biri, niteliği gereği, daha önce incelenen bir davanın sonucu üzerinde belirleyici bir etki yaratabilecek ve kararın verildiği dönemde, Mahkeme’nin bilgisi dâhilinde olmayan ve makul olarak kendisi tarafından da bilinmesi mümkün olmayan bir olayın varlığını öğrenmesi durumunda, bu olayı öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde Mahkeme’ye söz konusu kararın gözden geçirilmesi talebiyle başvurabilmektedir.
...”
12. Mahkeme, başlangıçta, kendisine sunulan belgelerden Şeyda Uzay ve Alperen Uzay’ın müteveffa başvuranın çocukları olduğunun anlaşıldığını kaydetmektedir.
13. Buna göre Mahkeme, bu iki mirasçının müteveffa başvuranın yerine başvuruyu sürdürmeye yetkili olduğunu değerlendirmektedir (bk. diğerleri arasında M. Özel ve Diğerleri/Türkiye (revizyon), no. 14350/05, 15245/05 ve 16051/05, § 10, 31 Mart 2020; Cangöz ve Diğerleri/Türkiye (revizyon), no. 7469/06, § 11, 19 Eylül 2017; Benzer ve Diğerleri/Türkiye (revizyon), no. 23502/06, § 12, 13 Ocak 2015 ve Gülbahar Özer ve Diğerleri/Türkiye (revizyon), no. 44125/06, § 8, 10 Haziran 2014). Mahkeme, başvuranların 12 Aralık 2023 tarihli kararın Mahkeme tarafından kabul edilmesinden önce, 22 Mayıs 2023 tarihinde gönderdikleri mektupta bu yöndeki niyetlerini ifade ettiklerini gözlemlemektedir.
14. Ayrıca, Mahkeme, kararın iletilmesinden sonra, müteveffa başvuranın mirasçılarının 7 Mart 2024 tarihinde gönderdikleri mektupta, babalarının lehine hükmedilen tazminatın kendilerine ödenmesini ve buna bağlı olarak Mahkeme İç Tüzüğü’nün 80. maddesi uyarınca kararın revize edilmesini talep ettiklerini gözlemlemektedir.
15. Mahkeme, başvuranın ölümünün, ilgili bilgiyi gözden kaçırdığı “davanın sonucu üzerinde... ve kararın verildiği dönemde, Mahkeme’nin bilgisi dâhilinde olmayan” anlamına geldiğini ve bu olayın başvuranın mirasçıları tarafından bilinemeyeceğini değerlendirmektedir. Ayrıca, İç Tüzüğün 80 § 1 maddesi anlamında, kararın sonucu üzerinde, özellikle de Sözleşme’nin 41. maddesi uyarınca hükmedilen miktarın tahsisi üzerinde “belirleyici bir etki” teşkil etmektedir. Mahkeme son olarak, başvuranın mirasçılarının Mahkeme’nin kararından haberdar olduktan sonra altı aylık bir süre içerisinde Mahkeme’ye bildirimde bulunduklarını gözlemlemektedir (İç Tüzüğün 80 § 1 maddesi; ayrıca bu manada kıyaslayınız E.B. ve Diğerleri/Avusturya (revizyon), no. 31913/07 ve diğer 4 başvuru, § 11, 14 Haziran 2018).
16. Yukarıda belirtilenler ışığında Mahkeme, 12 Aralık 2023 tarihli kararın İç Tüzüğün 80. maddesi uyarınca revize edilmesi gerektiği kanaatindedir.
17. Bu doğrultuda Mahkeme, müteveffa başvuranın mirasçıları Şeyda Uzay ve Alperen Uzay’a, babaları Sadettin Uzay’a hükmedilen manevi tazminat, masraf ve harcamalar için, bu miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere, 5.000 Avronun müştereken ödenmesine karar vermiştir.
18. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğunu değerlendirmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
Müteveffa başvuran Sadettin Uzay’ın (başvuru no. 9452/19) Sözleşme’nin 41. maddesi kapsamındaki talepleriyle ilgili olduğu ölçüde 12 Aralık 2023 tarihli kararını revize etmeye, ve dolayısıyla,
(a) Davalı Devlet tarafından üç ay içerisinde manevi tazminat, masraf ve harcamalar için, bu meblağ üzerinden başvuranlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden davalı Devlet’in para birimine çevrilmek üzere Sadettin Uzay’ın mirasçıları Şeyda Uzay ve Alperen Uzay’a 5.000 Avronun (beş bin avro) müştereken ödenmesine,
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranda, yukarıda bahsedilen meblağlara basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup, Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi uyarınca 27 Mayıs 2025 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
Dorothee von Arnim Jovan Ilievski
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Başkan