© Translations published on
Permission to re-publish this translation has been granted by
for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC.
Morice gegn Frakklandi
Dómur frá 23. apríl 2015
Mál nr. 29369/10
6. gr. Réttlát málsmeðferð fyrir dómi
10. gr. Tjáningarfrelsi
Óvilhallur dómstóll. Tjáningarfrelsi lögmanna. Ummæli um dómara. Gildisdómar.
1. Málsatvik
Kærandi er franskur ríkisborgari fæddur 1969 og búsettur í París. Hann er lögmaður frú Borrel, ekkju franska dómarans Bernard Borrel, en lík dómarans fannst fyrir utan borgina Djibouti árið 1995. Árið 1997 var réttarrannsókn málsins falin dómurunum M. og L.L., en að kröfu kæranda var rannsóknin falin öðrum dómara, P, þann 21. júní 2000. Hinn nýi dómari samdi skýrslu þar sem bent var á að myndband, sem dómarar og sérfræðingar höfðu gert í Djibouti í mars 2000, var hvorki að finna meðal afhentra skjala né á lista yfir dómskjöl. Hann óskaði eftir myndbandinu frá M og fékk það sent í umslagi ásamt bréfi frá saksóknara í Djibouti til dómarans M, en þar var gert lítið úr ekkjunni og lögmönnum hennar og þau sökuð um að hafa „samstillt vélabrögð sín“.
Þann 6. október 2000 beindi kærandi ásamt fleirum kvörtun til dómsmálaráðherra Frakklands vegna þeirra vankanta á rannsókninni sem P. hafði dregið fram í skýrslu sinni. Kváðu þeir háttsemi fyrri rannsóknardómara stríða gegn meginreglum um óhlutdrægni og óskuðu eftir því að rannsókn færi fram. Daginn eftir birtust í dagblaðinu Le Monde útdrættir úr bréfi þeirra ásamt ummælum kæranda þess efnis að lögmenn ekkjunnar hefðu komið á framfæri gagnrýni vegna starfa M. og sakað hana um háttsemi sem „stríddi gegn meginreglunum um óhlutdrægni og réttlæti“. Í fréttinni var svo tekið upp fyrrgreint bréf saksóknarans í Djibouti til M. og tekið fram að það sýndi að mati lögmannanna „hversu umfangsmikið leynimakk“ hefði verið milli saksóknarans og rannsóknardómaranna. Þá var vísað til þess að í gangi væri málarekstur í því skyni að veita M. áminningu í öðru máli sem varðaði Vísindakirkjuna og hvarf tiltekinna málsgagna. Kærandi hafði komið að umræddu máli sem lögmaður og kom því til leiðar að M. var vikið frá rannsókninni.
Í október 2006 kærðu dómararnir M. og L.L. útgáfustjóra Le Monde, blaðamanninn sem skrifaði greinina og kæranda, fyrir meiðyrði gegn opinberum starfsmanni. Kærandi var sakfelldur fyrir hlutdeild í brotunum og var honum gert að greiða sekt og skaðabætur til M. og L.L. Tilraunir kæranda til að fá þessari niðurstöðu hnekkt báru ekki árangur þar sem talið var að hann hefði farið út fyrir mörk tjáningarfrelsisins í gagnrýni sinni á dómarana. Þegar tekin var afstaða til málsins á æðsta dómstigi sátu í réttinum aðrir dómarar en málsaðilum hafði áður verið kynnt. Kærandi kvartaði yfir því að meðal þeirra hefði verið J.M. dómari, sem hefði á fundi dómarafélags í París árið 2000 látið í ljósi stuðning sinn við M. í samhengi Vísindakirkjumálsins.
2. Meðferð málsins hjá Mannréttindadómstólnum
Kæran
Kærandi taldi að seta J.M. í dóminum hefði leitt til þess að ekki hefði verið leyst úr máli hans með óhlutdrægum hætti og fæli það í sér brot gegn 1. mgr. 6. gr. sáttmálans. Kærandi byggði jafnframt á því að sakfelling hans fyrir meiðyrði gegn opinberum starfsmanni bryti gegn rétti hans til tjáningarfrelsis samkvæmt 10. gr. sáttmálans.
Niðurstaða
Um 1. mgr. 6. gr.: Hvað varðaði setu J.M. í þeim dómi sem tók afstöðu til áfrýjunar kæranda var tekið fram að meta yrði hvort efasemdir kæranda um óhlutdrægni dómarans væru hlutlægt séð réttmætar. Talið var að ummæli J.M. árið 2000 um dómarann M. gætu valdið vafa í huga sakbornings um óhlutdrægni dómstólsins. Dómstóllinn lagði áherslu á hinar sérstöku aðstæður sem uppi voru í málinu sem varðaði lögmann og dómara sem höfðu báðir komið að rannsókn tveggja umtalaðra mála, þ.e. Borrel-málsins sem ummæli kæranda tengdust og Vísindakirkjumálsins sem opinber ummæli J.M. til stuðnings M. hefðu sprottið af. Tekið var fram að á millidómstigi hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að kærandi hefði borið kala til M. og að það væri sá dómur sem J.M. þyrfti að taka afstöðu til. Þá var bent á að kærandi hefði ekki fengið upplýsingar um að J.M. myndi sitja í réttinum né haft ástæðu til að búast við dómsetu hans. Kærandi hefði því hvorki haft tækifæri til að vefengja setu hans í dóminum né til að leggja fram gögn um meinta óhlutdrægni hans. Með hliðsjón af aðstæðum taldi dómstóllinn að kærandi hefði haft réttmæta ástæðu til að efast um óhlutdrægni dómarans og að brotið hefði verið gegn réttindum hans samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sáttmálans.
Um 10. gr.: Tekið var fram að með sakfellingu kæranda hefði tjáningarfrelsi hans ótvírætt verið skert, en að sú skerðing hefði átt sér stoð í landslögum og stefnt að því lögmæta markmiði að vernda mannorð eða réttindi annarra.
Hvað varðar stöðu kæranda sem lögmanns áréttaði dómstóllinn að gera yrði greinarmun á því hvort lögmaður talaði innan eða utan réttarsalarins. Ummæli sem látin væru falla í réttarsal færu ekki lengra og gæfu tilefni til mikils þolgæðis gagnvart gagnrýni. Á öðrum vettvangi þyrftu lögmenn að forðast ummæli sem fælu í sér tilefnislausa persónuárás án beinna tengsla við málsatvik. Þá taldi dómstóllinn ekki ljóst hvernig ummæli kæranda tengdust því verkefni hans að gæta hagsmuna skjólstæðings síns, enda hefði rannsókn málsins á því stigi verið komin í hendur annars dómara. Fallist var á að fréttin væri liður í umræðu um málefni sem varðaði almenning, enda væri fjallað um störf dómstóla og málsmeðferð sakamáls. Hins vegar mætti ekki jafna lögmönnum til blaðamanna, enda þótt þeir hefðu sérstaka stöðu innan réttarkerfisins, þar sem þeir hefðu ekki það hlutverk að upplýsa almenning heldur að gæta hagsmuna skjólstæðinga sinna.
Dómstóllinn leit svo á að ummæli kæranda væru gildisdómar, sem eðli máls samkvæmt væri ekki hægt að sanna, en þyrftu engu að síður að eiga sér nægilega stoð í raunveruleikanum. Tekið var fram að því hefði verið slegið föstu að mikilvægt sönnunargagn, þ.e. myndbandið frá Djibouti, hefði ekki fylgt með málsgögnum til nýja dómarans P. Einnig hefði dómarinn P. bent á atriði sem sýndu ákveðinn vinskap á milli saksóknara og rannsóknardómarans M. Þá hefði kærandi starfað sem lögmaður í tveimur umtöluðum málum þar sem M. var rannsóknardómari, en í báðum tilvikum hafði málunum að beiðni kæranda verið úthlutað til nýrra dómara vegna annmarka í málsmeðferð M. Tekið var fram að ummæli kæranda hefðu verið nátengd atburðum líðandi stundar og hvorki verið villandi né tilefnislaus. Með hliðsjón af aðstæðum var ekki fallist á að líta mætti á ummæli kæranda sem tjáningu persónulegs kala hans til M. eða fjandsemi þeirra á milli, enda hefðu þau fallið innan víðara samhengis. Þannig var talið að þótt ummæli kæranda endurspegluðu ákveðna andúð, hefðu þau varðað meinta vankanta á rannsókn dómara sem væri málefni sem lögmenn ættu að geta vakið athygli almennings á.
Af hálfu ríkisins var sérstaklega byggt á því að dómarar gætu ekki svarað fyrir sig, enda væru þeir bundnir þagmælsku. Dómstóllinn áleit að þótt nauðsynlegt kynni að vera að vernda dómara gegn tilteknum árásum af þessum sökum gæti slíkt ekki leitt til þess að réttlætanlegt væri að banna einstaklingum að tjá skoðanir sínar á málefnum sem vörðuðu almenning og tengdust því hvernig dómskerfið starfaði. Tekið var fram að mörk heimillar gagnrýni á meðlimi dómarastéttarinnar væru rýmri en þegar um almenna borgara væri að ræða. Engu að síður áréttaði dómstóllinn mikilvægi þess að tryggja vald og óhlutdrægni dómstóla og að samskipti innan réttarkerfisins þyrftu að byggjast á gagnkvæmri tillitssemi og virðingu.
Dómstóllinn taldi jafnframt að jafnvel þó að viðurlög vegna meiðyrða af þessu tagi væru ekki sérlega alvarleg hefðu þau fælingaráhrif á beitingu tjáningarfrelsis. Að beita lögmann viðurlögum gæti einnig haft frekari afleiðingar, svo sem faglega áminningu í starfi og neikvæð áhrif á orðspor hans. Þá var litið til þess að byggt hefði verið á stöðu kæranda sem lögmanns til að réttlæta þyngri viðurlög.
Samkvæmt framangreindu taldi dómstóllinn að brotið hefði verið gegn tjáningarfrelsi kæranda með sakfellingu hans í andstöðu við 10. gr. sáttmálans.
Franska ríkinu var gert að greiða kæranda 4.270 evrur í skaðabætur, 15.000 evrur í miskabætur og 14.400 evrur í málskostnað.
Tveir dómarar skiluðu séráliti.
Full & Egal Universal Law Academy