© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /en - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 209
Lipiec 2017 r.
Moreira Ferreira p. Portugalii (nr 2) [Wielka Izba]
– skarga nr 19867/12
Wyrok z 11.07.2017 r. [Wielka Izba]
Art. 6
Postępowanie karne
Art. 6 ust. 1
Dostęp do sądu
Oskarżenie w wytoczonej sprawie karnej
Sprawiedliwe rozpatrzenie
Skarga na odmowę wznowienia postępowania karnego przez sądy krajowe po stwierdzeniu naruszenia art. 6 przez Europejski Trybunał Praw Człowieka: dopuszczalna
Odmowa Sądu Najwyższego uwzględnienia wniosku o rewizję wyroku sądu karnego po wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzającym naruszenie art. 6: brak naruszenia
Fakty – W dniu 21 marca 2012 r. Sąd Najwyższy wydał wyrok oddalający wniosek o wznowienie sprawy karnej zakończonej wyrokiem, złożony przez skarżącą po wydaniu przez Europejski Trybunał Praw Człowieka („Trybunał”) wyroku, w którym stwierdził on naruszenie art. 6 ust. 1 [Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] (zob. Moreira Ferreira p. Portugalii, skarga nr 19808/08, wyrok z 5 lipca 2011 r.). [W tamtym wyroku] Trybunał stwierdził na podstawie art. 41 [Konwencji], że ponowny proces lub wznowienie postępowania na wniosek skarżącej stanowić będzie, co do zasady, odpowiedni środek naprawienia stwierdzonego naruszenia. W tym względzie Trybunał odnotował, że art. 449 portugalskiego Kodeksu postępowania karnego umożliwia wznowienie postępowania krajowego w przypadku, gdy Trybunał stwierdził naruszenie praw i podstawowych wolności skarżącego.
Sąd Najwyższy orzekł, że wyrok Trybunału nie pozostawał w sprzeczności ze skazaniem skarżącej i nie podnosił poważnych wątpliwości co do zasadności tego skazania, czego wymaga art. 449 ust. 1 lit. g Kodeksu postępowania karnego.
Skarżąca [w drugiej skardze do Trybunału] zarzuciła, że Sąd Najwyższy błędnie zinterpretował [pierwszy] wyrok Trybunału, naruszając art. 6 ust. 1 oraz art. 46 ust. 1 Konwencji.
Prawo – Art. 6 ust. 1
(a) Dopuszczalność
(i) Czy art. 46 Konwencji wyklucza zbadanie przez Trybunał skargi na podstawie art. 6 Konwencji – Zarzucany brak rzetelności postępowania, które prowadzono w sprawie wniosku o wznowienie, a w szczególności błędy, którymi w opinii skarżącej obarczone było uzasadnienie Sądu Najwyższego, stanowią nową informację w stosunku do poprzedniego wyroku Trybunału.
Ponadto procedura nadzoru nad wykonaniem wyroku Trybunału, która wciąż zawisła jest przed Komitetem Ministrów [Rady Europy], nie uniemożliwia rozpatrzenia przez Trybunał nowej skargi w zakresie, w jakim obejmuje ona nowe aspekty, które nie zostały rozstrzygnięte w pierwotnym wyroku.
A zatem art. 46 Konwencji nie wyklucza zbadania przez Trybunał nowej skargi na podstawie art. 6 Konwencji.
(ii) Czy nowa skarga skarżącej jest zgodna ratione materiae z art. 6 ust. 1 Konwencji – Sąd Najwyższy musiał porównać skazanie [skarżącej] z podstawami, na których Trybunał oparł swe stwierdzenie naruszenia Konwencji. Choć zadaniem Sądu Najwyższego było wydanie rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o wznowienie, przeprowadził on również ponowne badanie co do istoty szeregu aspektów zaskarżonej kwestii nieobecności skarżącej na rozprawie w sprawie jej apelacji oraz konsekwencje jej nieobecności dla zasadności jej skazania i wyroku. Zważywszy na zakres kontroli przeprowadzonej przez Sąd Najwyższy, należy ją uznać za dalszy ciąg postępowania zakończonego wyrokiem z 19 grudnia 2017 r., w którym utrzymano w mocy skazanie skarżącej. Kontrola ta ponownie koncentrowała się na rozpatrzeniu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, zasadności oskarżenia w wytoczonej przeciwko skarżącej sprawie karnej. Wskutek tego gwarancje z art. 6 ust. 1 Konwencji miały zastosowanie do postępowania przed Sądem Najwyższym.
W konsekwencji należy oddalić zastrzeżenie Rządu, który podnosił, że Trybunał nie posiada jurysdykcji ratione materiae do zbadania przedmiotu skargi wniesionej przez skarżącą na podstawie art. 6 Konwencji.
Rozstrzygnięcie: skarga dopuszczalna (większością głosów)
(b) Przedmiot sprawy
W świetle wykładni art. 449 ust. 1 lit. g Kodeksu postępowania karnego dokonanej przez Sąd Najwyższy ten rodzaj nieprawidłowości proceduralnych, jakie zostały stwierdzone w obecnej sprawie, nie daje podstaw do jakiegokolwiek automatycznego prawa do wznowienia postępowania.
Wykładnia ta, której skutkiem było ograniczenie liczby przypadków wznowienia prawomocnie zakończonych postępowań karnych lub przynajmniej poddanie ich kryteriom ocenianym przez sądy krajowe, nie wydaje się arbitralna i jest wsparta przez utrwalone orzecznictwo Trybunału, w świetle którego Konwencja nie gwarantuje prawa do wznowienia postępowania lub do innego rodzaju środka odwoławczego, za pomocą którego ostateczne rozstrzygnięcia sądowe mogłyby zostać uchylone lub skontrolowane. Jest też wsparta brakiem jednolitego podejścia wśród państw członkowskich do procedur funkcjonowania jakiegokolwiek istniejącego mechanizmu wznowienia. Ponadto stwierdzenie naruszenia art. 6 Konwencji zasadniczo nie stwarza sytuacji ciągłej i nie nakłada na pozwane Państwo ciągłego obowiązku proceduralnego.
Wyrok Izby Trybunału z 5 lipca 2011 r. stwierdzał, że ponowy proces lub wznowienie postępowania na wniosek skarżącej stanowi „co do zasady, odpowiedni środek naprawienia stwierdzonego naruszenia”. Ponowny proces lub wznowienie zostało więc opisane jako rozwiązanie odpowiednie, ale nie jako konieczne czy wyłączne. Ponadto użycie zwrotu „co do zasady” zawężało zakres zalecenia, sugerując, że w niektórych sytuacjach ponowny proces lub wznowienie postępowania może nie stanowić odpowiedniego rozwiązania. Trybunał powstrzymał się zatem od udzielania wiążących wskazówek co do sposobu wykonania jego wyroku, a zamiast tego postanowił przyznać Państwu szeroki margines swobody w tym obszarze. Ponadto Trybunał nie mógł przesądzać wyniku oceny sądów krajowych, czy w świetle konkretnych okoliczności sprawy właściwe będzie przyznanie ponownego procesu lub wznowienia postępowania.
Biorąc powyższe pod uwagę, wznowienie postępowania nie wydawało się jedynym sposobem wykonania wyroku Trybunału z 5 lipca 2011 r.; w najlepszym razie stanowiło ono najbardziej pożądaną opcję, której celowość należała do oceny sądów krajowych z uwzględnieniem prawa portugalskiego i szczególnych okoliczności sprawy.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swego wyroku z dnia 21 marca 2012 r. przeanalizował treść wyroku Trybunału z dnia 5 lipca 2011 r. i przedstawił własną jego interpretację. Zważywszy na przysługujący władzom krajowym margines oceny przy interpretacji wyroków Trybunału oraz w świetle zasad regulujących wykonywanie jego wyroków, Trybunał uznał, że zbędne jest wyrażanie stanowiska co do zasadności tej interpretacji. Wystarczające było ustalenie przez Trybunał, że wyrok z 21 marca 2012 r. nie był arbitralny, to jest, że sędziowie Sądu Najwyższego nie wypaczyli lub nie przedstawili w nieprawdziwym świetle wyroku wydanego przez Trybunał.
Nie można uznać, że sposób odczytania przez Sąd Najwyższy wyroku Trybunału z 2011 r., oceniany jako całość, wynikał z oczywistego błędu co do faktów lub prawa, prowadząc do „odmowy sprawiedliwości”. Mając na względzie zasadę subsydiarności oraz sformułowanie wyroku Trybunału z 2011 r., Trybunał uznał, że odmowa wznowienia postępowania przez Sąd Najwyższy, o które wnioskowała skarżąca, nie była arbitralna. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2012 r. w sposób wystarczający wskazywał podstawy, na jakich się opierał. Podstawy te należały do obszaru objętego marginesem oceny władz krajowych i nie wypaczały stwierdzeń zawartych w wyroku Trybunału.
Powyższe względy nie mają na celu pomniejszenia doniosłości zapewnienia procedur krajowych, za pomocą których sprawa mogłaby zostać zbadana ponownie w świetle stwierdzonego [przez Trybunał] naruszenia art. 6 Konwencji. Przeciwnie, procedury takie mogą być uznane za istotny aspekt wykonywania wyroków Trybunału, a ich dostępność wskazuje na przywiązanie Układających się Państw do Konwencji i orzecznictwa Trybunału.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (dziewięcioma głosami do ośmiu).
(Zobacz także Meftah i Inni p. Francji [Wielka Izba], nr 32911/96 et al., 26 lipca 2002 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 44; Lenskaya p. Rosji, nr 28730/03, 29 stycznia 2009 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 115; Verein gegen Tierfabriken Schweiz (VgT) p. Szwajcarii (nr 2) [Wielka Izba], nr 32772/02, 30 czerwca 2009 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 120; Egmez p. Cyprowi [decyzja], nr 12214/07, 18 września 2012 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 155; Bochan p. Ukrainie (nr 2)[1] [Wielka Izba], nr 22251/08, 5 lutego 2015 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 182; oraz Yaremenko p. Ukrainie (nr 2), nr 66338/09, 30 kwietnia 2015 r.)
© Council of Europe/European Court of Human Rights
Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału.
Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa
[1] Zobacz również tłumaczenie na język polski wyroku ws. Bochan p. Ukrainie (nr 2) [przyp. tłum.].
Full & Egal Universal Law Academy