© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /diplomacy. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC
© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, /dyplomacja. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 222
Październik 2018 r.
Mutu i Pechstein p. Szwajcarii – skargi nr 40575/10 i 67474/10
Wyrok z 02.10.2018 r. [Trzecia Sekcja]
Art. 6 Konwencji[1]
Postępowanie cywilne
Postępowanie dyscyplinarne
Art. 6 ust. 1
Prawa i obowiązki o charakterze cywilnym
Bezstronny sąd
Niezawisły sąd
Metoda wyznaczania arbitrów w Sportowym Sądzie Arbitrażowym: art. 6 ust. 1 ma zastosowanie; brak naruszenia
Fakty – Pierwszą skargę wniósł skarżący, zawodowy piłkarz, któremu nakazano zapłacić bardzo wysoką kwotę na rzecz swojego klubu za jednostronne złamanie umowy. Drugą skargę wniosła skarżąca, uprawiająca łyżwiarstwo szybkie, na którą nałożono sankcje za doping. Obie skargi podnoszą zagadnienia dotyczące rzetelności procedur mających zastosowanie przed Sportowym Sądem Arbitrażowym (CAS).
Prawo – art. 6 ust. 1
(a) Zastosowalność – Pierwszy skarżący skarżył się na decyzję arbitrażową, w której nakazano mu zapłacenie odszkodowania na rzecz klubu piłkarskiego Chelsea F.C. Wchodzące w grę prawa w sposób wyraźny miały charakter pieniężny i wynikały ze stosunku umownego między osobami prywatnymi. Miały one zatem charakter „cywilny” na potrzeby art. 6.
W drugiej skardze przedmiotem sporu była decyzja utrzymująca w mocy dwuletnie zawieszenie skarżącej. Nie było wątpliwości co do cywilnego aspektu praw wchodzących w grę, ponieważ dotyczyły one postępowań dyscyplinarnych prowadzonych przed organami korporacyjnymi, których przedmiotem było prawo do praktykowania zawodu.
Rozstrzygnięcie: art. 6 ust. 1 ma zastosowanie.
(b) Jursdykcja ratione personae – Skargi dotyczyły zasadniczo składu CAS i procedur stosowanych przed tym organem. CAS nie jest jednak sądem państwowym ani inną instytucją szwajcarskiego prawa publicznego, a jednostką utworzoną pod auspicjami Międzynarodowej Rady Arbitrażowej do spraw Sportu (ICAS), to jest fundacji prawa prywatnego.
Niemniej jednak w pewnych wyliczonych okolicznościach, w szczególności w odniesieniu do zgodności z prawem składu zespołu arbitrów, prawo szwajcarskie przewiduje, że Federalny Sąd Najwyższy ma kompetencję do ustalania ważności decyzji wydanych przez CAS. Ponadto w przedmiotowych sprawach Federalny Sąd Najwyższy oddalił odwołania skarżących, w ten sposób przypisując skutek res iudicata przedmiotowym orzeczeniom arbitrażowym w szwajcarskim porządku prawnym.
Zaskarżone działania i zaniechania mogą zatem pociągać za sobą odpowiedzialność pozwanego Państwa na gruncie Konwencji. Trybunał ma jurysdykcję ratione personae do zbadania skarg skarżących dotyczących działań i zaniechań CAS, które zostały zatwierdzone przez Federalny Sąd Najwyższy.
Rozstrzygnięcie: zgodność skarg ratione personae.
(c) Przedmiot skarg
(i) Ważność zgody skarżących na arbitraż
(α) Sytuacja drugiej skarżącej (skarga nr 67474/10) – Mające zastosowanie regulacje Międzynarodowej Unii Łyżwiarskiej (ISU) przewidują obowiązkową jurysdykcję CAS w sporach wynikających z postępowań dyscyplinarnych. Aby móc uczestniczyć w zawodach organizowanych przez ISU i zarabiać na życie, druga skarżąca była zobowiązana zaakceptować umowę o arbitraż. Mając na względzie ograniczenia, które pociągałaby za sobą odmowa przyjęcia klauzuli arbitrażowej na życie zawodowe drugiej skarżącej, nie przyjęła ona tej klauzuli w sposób wolny i jednoznaczny.
Choć nie zostało to narzucone przez prawo krajowe, a przez regulacje ISU, akceptację jurysdykcji CAS przez skarżącą należy uznać za arbitraż „obowiązkowy”. W konsekwencji, proces arbitrażowy musiał zapewniać gwarancje z art. 6 ust. 1 Konwencji.
(β) Sytuacja pierwszego skarżącego (skarga nr 40575/10) – Mające zastosowanie uregulowania właściwej federacji sportowej nie narzucały arbitrażu, ale pozostawiały [wybór] metody rozwiązywania sporów swobodzie umów klubów i zawodników. Nie zachodziła zatem kwestia „obowiązkowego” arbitrażu.
Pierwszy skarżący wnioskował jednak o wycofanie arbitra wybranego przez klub piłkarski Chelsea F.C. i kwestionował jego niezawisłość i bezstronność. Wynika z tego, że pierwszy skarżący nie zrzekł się „w jednoznaczny sposób” prawa do kwestionowania niezawisłości i bezstronności CAS we wszystkich sporach między nim a klubem Chelsea F.C. A zatem, procedura arbitrażowa musiała zapewniać gwarancje z art. 6 ust. 1 Konwencji.
(ii) Niezawisłość i bezstronność CAS
Choć CAS wywodzi swą władzę z fundacji prawa prywatnego, posiada pełną jurysdykcję do rozstrzygania, w oparciu o przepisy prawa i po przeprowadzeniu postępowania w przepisanym trybie, we wszystkich kwestiach dotyczących faktów i prawa przedłożonych mu w kontekście wniesionych do niego sporów. Jego decyzje stanowią rozstrzygnięcie typu sądowego tych sporów, a odwołanie od nich przysługuje do Federalnego Sądu Najwyższego. Ponadto, Federalny Sąd Najwyższy uznaje decyzje zasądzające wydawane przez CAS za „prawdziwe wyroki, porównywalne do wyroków sądów państwowych”. Na mocy ustawy federalnej – Prawo międzynarodowe prywatne w powiązaniu z orzecznictwem Federalnego Sądu Najwyższego, CAS, gdy orzekał w sprawach skarżących, jawił się zatem jako „sąd ustanowiony ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji.
(α) W odniesieniu do drugiej skarżącej (skarga nr 67474/10) – W przedmiotowym czasie, lista arbitrów CAS była sporządzana przez ICAS. Składała się z następujących osób: trzy piąte jego członków wybierano spośród osób zaproponowanych przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski, międzynarodowe federacje oraz krajowe komitety olimpijskie, wybranych spośród ich członków lub osób z zewnątrz; jedna piąta członków była wybierana przez ICAS „po odpowiednich konsultacjach, w celu ochrony interesów sportowców”, a jedna piąta była wybierana spośród osób, które były „niezależne” od wskazanych wyżej organów sportowych.
ICAS była zobowiązana wybrać tylko jedną piątą arbitrów spośród osób nie mających związków z organami sportowymi, co do których było prawdopodobne, że będą skarżyć sportowców w kontekście sporów wnoszonych do CAS. Dodatkowo, nominacje były dokonywane według uznania ICAS. ICAS była natomiast w całości złożona z osób, które pochodziły z organów sportowych, co wskazywało na istnienie pewnego powiązania między ICAS a organizacjami, które miały skarżyć sportowców w ramach ewentualnych sporów wnoszonych do CAS, w szczególności o charakterze dyscyplinarnym.
Ponadto, arbitrzy byli wyznaczani na czteroletnią kadencję z możliwością ponownego wyboru na nieograniczoną liczbę kadencji; ICAS miała również prawo usunąć (w drodze decyzji „z krótkim uzasadnieniem”) każdego arbitra, który odmawiał lub nie mógł wykonywać swych funkcji lub nie wypełniał swych obowiązków zgodnie z postanowieniami Kodeksu Arbitrażowego.
W obecnej sprawie zespół arbitrów, który rozstrzygał w sprawie sporu między drugą skarżącą a ISU, składał się z trzech arbitrów, z których wszyscy zostali wybrani z listy opracowanej przez ICAS i których ICAS miała prawo usunąć. Nawet dostępna skarżącej możliwość wyznaczenia arbitra z własnego wyboru ograniczona była obowiązkiem skorzystania z tej listy, a więc druga skarżąca nie dysponowała pełną swobodą wyboru.
Niemniej jednak lista arbitrów przygotowana przez ICAS liczyła wówczas 300 arbitrów. Druga skarżąca nie przedstawiła jednak żadnych okoliczności faktycznych, które mogłyby poddać w wątpliwość niezawisłość i bezstronność ogólnie arbitrów lub zespołu arbitrów, który rozstrzygał w jej sprawie.
Choć Trybunał gotów był przyznać, że organizacje, co do których można się było spodziewać, że będą skarżyć sportowców w kontekście sporów przed CAS, wywierały rzeczywisty wpływ na obowiązujący wówczas mechanizm selekcji, nie można wnioskować, tylko na podstawie tego wpływu, że lista arbitrów, a przynajmniej jej większość, składała się z osób, których nie można uznać za obiektywnie lub subiektywnie niezawisłe i bezstronne indywidualnie wobec tych organizacji.
Brak było zatem wystarczających podstaw do odejścia od spójnego orzecznictwa Federalnego Sądu Najwyższego uznającego, że system oparty na liście arbitrów spełnia konstytucyjne wymogi niezawisłości i bezstronności mające zastosowanie do sądów arbitrażowych, oraz że CAS, funkcjonując jako zewnętrzny organ odwoławczy wobec federacji międzynarodowych, można postrzegać jako organ sądowy niezależny od stron.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (pięcioma głosami do dwóch).
(β) W odniesieniu do pierwszego skarżącego (skarga nr 40575/10) – Pierwszy skarżący zarzucał, że dwóm arbitrom z zespołu arbitrów, który wydał decyzję w jego sprawie, indywidualnie brak było niezawisłości i bezstronności. W odniesieniu do pierwszego kwestionowanego arbitra – choć fakty będące podstawą sprawy były te same, kwestie prawne, rozstrzygane przez dwa zespoły arbitrów, w których ten arbiter zasiadał, były całkowicie odmienne. W odniesieniu do drugiego kwestionowanego arbitra Federalny Sąd Najwyższy – w obszernie uzasadnionym wyroku, w którym brak było jakichkolwiek znamion arbitralności – stwierdził, że pierwszy skarżący nie uwiarygodnił swych zarzutów.
Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (pięcioma głosami do dwóch).
Trybunał orzekł również, jednogłośnie, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 w odniesieniu do drugiej skarżącej z uwagi na brak publicznej rozprawy przed CAS.
Art. 41: 8.000 euro dla drugiej skarżącej tytułem szkody niematerialnej; oddalone roszczenie drugiej skarżącej z tytułu szkody materialnej.
(Zobacz także Osmo Suovaniemi i Inni p. Finlandii (dec.), skarga nr 31737/96, 23 lutego 1999 r.; Transado-Transportes Fluviais do Sado, S.A., p. Portugalii (dec.), skarga nr 35943/02, 16 grudnia 2003 r., Nota informacyjna nr 59; Eiffage S.A. i Inni p. Szwajcarii (dec.), skarga nr 1742/05, 15 września 2009 r.; Suda p. Republice Czeskiej, skarga nr 1643/06, 28 października 2010 r., Nota informacyjna nr 134; Tabbane p. Szwajcarii (dec.), skarga nr 41069/12, 1 marca 2016 r., Nota informacyjna nr 194; oraz National Federation of Sportspersons’ Associations and Unions (FNASS) i Inni p. Francji, skarga nr 48151/11 i 77769/13, 18 stycznia 2018 r., Nota informacyjna nr 214).
© Council of Europe/European Court of Human Rights
This summary by the Registry does not bind the Court.
Click here for the Case-Law Information Notes
[1] Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.).
Full & Egal Universal Law Academy