Nazarenko/Rusya - - 39438/13 - Karar 16.7.2015 [I. Bölüm]
Olaylar – Başvuran ve eşi, evlilikleri sırasında A. adında bir kız çocuğuna sahip olmuştur. Çift daha sonra boşanmış ve çocuğun velayetini paylaşmışlardır. Başvuran hakkında açılan babalık davası neticesinde, başvuranın çocuğun biyolojik babası olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; yerel makamların, başvuranın beş yılı aşkın bir süredir çocuğu büyütüp ona baktığını kabul etmelerine rağmen, başvuran, çocukla iletişim kurma hakkı da dâhil olmak üzere tüm babalık haklarını kaybetmiştir. Adı, çocuğun nüfus cüzdanından silinmiş ve çocuğun soyadı değiştirilmek zorunda kalmıştır. İç hukukta, başvuranın çocukla herhangi bir biyolojik bağının bulunmadığı bu durumda, söz konusu çocukla olan her türlü ilişkisinin sürdürülmesine izin veren istisnalara yer verilmemiştir.
Hukuki Değerlendirme — 8. madde: A. başvuranın evli olduğu süreçte meydana gelmiş ve başvuranın kızı olarak kayıtlara geçmiştir. A.’ya babalık yapma konusunda herhangi bir tereddüde düşmeyen başvuran, A.’ya beş yılı aşkın bir süre bakarak onu büyütmüştür. Çocuk bakım yetkilisi ve uzmanınca yapılmış olan psikolojik değerlendirme neticesinde, başvuran ve A. arasında yakın bir duygusal bağın bulunduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, aralarındaki ilişki, Sözleşme’nin 8 § 1 maddesi kapsamında aile hayatı teşkil etmiştir. Çocukla biyolojik bir bağın bulunmaması, ilgili madde uyarınca, aile hayatının varlığına engel değildir (Bk. üvey anne baba ile ilgili olarak, Kopf ve Liberda/Avusturya, 1598/06, 17 Ocak 2012).
Mahkeme, iletişim haklarını düzenleyen Rus yasal hükümlerinin katılığını değerlendirmiştir. Hükümet, çocukla iletişim kurma hakkına sahip olan kişiler ile ilgili katı bir liste oluşturulmasının ve çeşitli aile durumları ve çocuğun menfaati dikkate alınarak istisna belirtilmemesinin “demokratik bir toplumda neden gerekli olduğuna” dair herhangi bir gerekçe belirtmemiştir. Netice olarak, başvuran gibi, çocukla herhangi bir biyolojik bağı bulunmayan ancak uzun süre ona bakarak onunla yakın bir bağ kuran bir kişi, çocuğun menfaatleri gözetilmeksizin tüm koşullar dâhilinde iletişim hakkından mahrum bırakılmıştır.
Mahkeme, çocukların iletişim hakları alanındaki menfaatlerinin genel bir hukuki karineyle doğru bir şekilde belirlenebileceğine ikna olmamıştır. İlgili tüm kişilerin hakları arasında adil bir dengenin kurulabilmesi için, davanın kendine özgü koşullarının incelenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, 8. maddenin, biyolojik bağı bulunsun ya da bulunmasın, çocuğun yeterince uzun bir süre boyunca kendisine bakmış olan kişiyle iletişiminin devam etmesinin çocuğun menfaatlerine uygun olup olmadığı konusunda, üye Devletlere, dava bazında inceleme yapma yükümlülüğü getirdiğinden bahsedilebilir. Rusya, başvuranın A. ile iletişim kurabilmesinin A.’nın menfaatlerine uygun olup olmadığı konusunda herhangi bir inceleme yapmaksızın, başvuranı A. ile iletişimine devam etme hakkından yoksun bırakarak, söz konusu yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.
Çocuğu kendi çocuğuymuş gibi bir süre boyunca büyüten bir kişi, çocuğun biyolojik babası olmadığının belirlenmesinin ardından, çocuğun menfaatleriyle ilgili gerekçeler olmadığı sürece çocuğun hayatından tamamen çıkarılmamalıdır. Mevcut davada böyle bir gerekçe sunulmamış ve ayrıca, başvuranın A. ile iletişim halinde olmasının A.’nın gelişimine zarar vereceğine dair herhangi bir iddia da öne sürülmemiştir. Aksine, çocuk bakım yetkilisi ve uzman psikologlar tarafından belirlendiği üzere, başvuran ve A. arasında karşılıklı güçlü bir bağ vardır ve başvuran, çocuğa iyi bir şekilde bakmıştır.
Özetle, yetkili makamlar, başvuran ve A. arasındaki aile bağlarının devam etmesi için imkân sağlama konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmemişlerdir. Sonuç olarak, Yerel kanuni hükümlerin katılığından – özellikle, A. nın menfaatlerini usulüne uygun bir şekilde değerlendirmeden iletişim haklarından mahrum bırakılmaları - dolayı, başvuranın A.’nın hayatından tamamen ve otomatik olarak çıkarılması, başvuranın aile hayatına saygı hakkı bakımından ihlal teşkil etmiştir.
Sonuç: ihlal (oy birliğiyle).
41. madde: Tazminat talebinde bulunulmamıştır.
Full & Egal Universal Law Academy